[21.05252] - Bijlage 1 Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2021-2025
Tekst van het document
Inhoud Voorwoord wethouder...................................................................................................pagina
3
Inleiding..........................................................................................................................pagina
4
Thema’s..........................................................................................................................pagina
5
Taak & rolverdeling........................................................................................................pagina
6
Ambities, doelstellingen en acties per thema................................................................pagina
8
1. Energie..................................................................................................................pagina 2. Afval en materialen..............................................................................................pagina 3. Klimaatadaptatie...................................................................................................pagina 4. Biodiversiteit.........................................................................................................pagina 5. Eerlijkheid.............................................................................................................pagina
9 17 18 19 20
Communicatie................................................................................................................pagina
21
Monitoring & bijsturing..................................................................................................pagina
23
Budgettering...................................................................................................................pagina
26
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
2
Voorwoord Duurzaamheid. De een denkt bij duurzaamheid aan de energietransitie, de ander aan de plastic soep in de oceanen en weer een ander aan goede ontwikkelingskansen voor iedereen. Duurzaamheid is het maatschappelijk verantwoord inrichten van onze samenleving, zodat wordt voorzien in de behoeften van mens en milieu, nu en in de toekomst. Onze huidige samenleving is niet duurzaam. Door een te hoge uitstoot van CO₂ verandert het klimaat, waar we nu al de gevolgen van merken zoals extreem weer, hogere temperaturen, toenemende droogte en een stijgende zeespiegel. Hetgeen op haar beurt weer ingrijpende gevolgen heeft voor mens en natuur. Menselijk gedrag heeft meer negatieve gevolgen, zoals de afname van biodiversiteit, groei van ongelijkheid, bodem- en watervervuiling en schaarste van grondstoffen, om er een aantal te noemen.
Dit uitvoeringsprogramma geeft een goed beeld van waar we nu staan én wat ons nog te doen staat, in eerste instantie in de periode tot 2025. Uitgewerkt in de vijf centrale thema’s die uiteraard innig met elkaar zijn verweven. Het is aan ons samen om de gestelde ambities te realiseren. Hiervoor ligt een gezamenlijke verantwoordelijkheid bij de gemeente, maar ook bij onze inwoners, bedrijven en verenigingen. Samen op weg naar een duurzaam Eersel.
Eric Beex, wethouder duurzaamheid Gemeente Eersel, 2021
Het is aan ons samen om hier verandering aan te brengen en een goede toekomst voor ons en voor de volgende generaties veilig te stellen. Dit vraagt om regie, het goede voorbeeld geven en een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor overheid en inwoner. Er is weinig ruimte voor vrijblijvendheid, maar wel voor flexibiliteit en innovatie. Daarbij is het belangrijk om de juiste dingen te doen en de dingen juist te doen. Haalbaar en betaalbaar. In gezamenlijke verantwoordelijkheid. Ieder met een eigen ambitie binnen zijn of haar mogelijkheden. Sleutelwoord hierbij is besparing. Energie en grondstoffen die je niet gebruikt, hoef je ten slotte ook niet te genereren. Dat begint klein en het adagium ‘Een beter milieu begint bij jezelf’ is nog altijd actueel. Dus hang je was buiten. Pak de fiets. Tegel eruit, groen erin. Scheid je afval. Isoleer je woning. Koop bewust. Ook op grotere schaal moeten we onze verantwoordelijkheid nemen. Als gemeente hebben we hiervoor het fundament gelegd met het duurzaamheidsbeleid 2017-2025, door de ambities op vijf thema’s vast te stellen. Op basis van het uitvoeringsprogramma 2017-2020 zijn we met deze ambities aan de slag gegaan. De afgelopen vier jaar is er veel gebeurd. Door ontwikkelingen op mondiaal en landelijk niveau (denk bijvoorbeeld aan het klimaatakkoord), maar ook door acties die binnen de gemeente zijn uitgevoerd.
Het beleid is daardoor op onderdelen bijgesteld en ook meer meetbaar gemaakt.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
3
Inleiding Uitvoeringsprogramma 2021-2025
Levend document
De gemeente Eersel hecht veel waarde aan duurzaamheid, een thema dat de afgelopen jaren steeds hoger op de mondiale, landelijke, provinciale en ook de gemeentelijke agenda is gekomen. In 2017 heeft de gemeenteraad van Eersel het beleid voor de periode 2017-2025 vastgesteld, met daaraan gekoppeld een vierjarig uitvoeringsprogramma voor de periode 2017-2020. Dit uitvoeringsprogramma loopt af en een opvolgend uitvoeringsprogramma 2021-2025 is derhalve benodigd. Bovendien heeft de praktijk het beleid en de plannen die zijn opgesteld in 2017 op diverse fronten ingehaald, waardoor dit nieuwe uitvoeringsprogramma de gemeente Eersel in staat stelt om een actueel overzicht te maken van de ontwikkelingen van afgelopen jaren, de huidige stand van zaken én de plannen voor komende jaren als het gaat om duurzaamheid.
Het uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025 omvat de ambities, doelstellingen en acties van en voor de gemeente Eersel, uitgesplitst naar 5 duurzaamheidsthema’s. Omdat de ontwikkelingen op het vlak van duurzaamheid zich zo snel opvolgen, is besloten om van dit uitvoeringsprogramma een levend document te maken, dat jaarlijks van een update wordt voorzien. We hebben de acties voor 2021 (en waar al mogelijk ook voor 2022) zo concreet mogelijk omschreven en geven een doorkijk naar de daaropvolgende jaren. Het verder concretiseren van acties wordt jaarlijks gedaan, zodat het aansluit op uitgevoerde acties, ontwikkelingen (zowel op landelijk, regionaal als gemeentelijk vlak) en de doelstellingen en ambities die op langere termijn binnen de gemeente Eersel zijn geformuleerd. De acties die zijn opgenomen in dit uitvoeringsprogramma komen zoveel mogelijk voort uit al eerder door de raad vastgestelde beleids- of uitvoeringsdocumenten. De financiële consequenties die behoren bij het uitvoeringsprogramma worden jaarlijks meegenomen in de voorjaarsnota en de begroting.
Duurzaamheidsbeleid Eersel, 2017-2025 Notitie Energie, gemeente Eersel 2015
Kempische klimaatvisie 2007
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Kempenbreed uitvoeringsprogramma: Kansrijke klimaatprojecten Kempen 2013-2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid, 2017-2020
Voorgeschiedenis
Gemeente Eersel is al langere tijd bezig met duurzaamheid en klimaatbeleid, zowel als gemeente als in breder verband. Het uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025 is opvolgend aan Kempenbreed en gemeentelijk beleid, zoals in de tijdlijn hierboven is gevisualiseerd.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
4
Thema's Inleiding
Duurzaamheid is een integraal thema en dient ook op die wijze te worden benaderd. Echter, om inzicht te scheppen in de opgaves die we als gemeente hebben en om aan te sluiten op het huidige duurzaamheidsbeleid, wordt ook in dit uitvoeringsprogramma gewerkt met 5 thema’s, waarbij een aantal thema’s zijn opgedeeld in een aantal subthema’s.
Thema’s
1. Energie
1. Energie
Gemeentelijk vastgoed Gebouwde omgeving Mobiliteit Grootschalige opwekking Landbouw
2. Afval en materialen
2. Afval en materialen 3. Klimaatadaptatie 3. Klimaatadaptatie
4. Biodiversiteit 5. Eerlijkheid Naast deze vijf thema’s zijn er een aantal integrale onderwerpen die zowel algemeen als op ieder van de vijf thema’s betrekking hebben, te weten:
Communicatie
4. Biodiversiteit
Monitoring en bijsturing Budgettering 5. Eerlijkheid
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
5
TAAK & ROLVERDELING
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
6
Taak & rolverdeling Inleiding
Thema
Werkzaamheden in het kader van duurzaamheid horen sinds een aantal jaren bij de reguliere taken van alle medewerkers van gemeente Eersel. De verantwoordelijkheid voor de thema’s en subthema’s van duurzaamheid zijn daarnaast expliciet onderverdeeld binnen de gemeente. Verantwoordelijk zijn voor een (sub)thema betekent dat de verantwoordelijke de regie en coördinatie voert over het behalen van de doelstellingen en het uitvoeren van de acties binnen het (sub)thema in het uitvoeringsprogramma. Het team Duurzaamheid & innovatie is uiteraard ook verantwoordelijk voor een aantal (sub)thema’s en zorgt daarnaast voor de coördinatie, monitoring van de doelstellingen in het duurzaamheidsbeleid, het evalueren van en rapporteren over de voortgang en het coördineren van de uitvoering van het communicatieplan. Voor ieder thema is een verantwoordelijk afdelingshoofd aangewezen. Regie & verantwoording Het Team Duurzaamheid & innovatie is verantwoordelijk voor de algemene coördinatie, monitoring, bijsturing, evaluatie en rapportage van de voortgang van alle duurzaamheidsthema’s. In dit kader is het derhalve van belang dat het team op regelmatige basis contact heeft met de verantwoordelijke(n) van de (sub)thema’s zodat het team up to date blijft.
Omdat de verschillende duurzaamheidsthema’s bovendien in hoge mate met elkaar zijn verweven, is het belangrijk dat ook de verschillende verantwoordelijken onderling in contact blijven om elkaar te informeren én te inspireren. Het team Duurzaamheid & innovatie zal in dit kader met een voorstel komen om op regelmatige basis in contact met elkaar te blijven, waarbij gezocht wordt naar een juiste balans zodat informeren en inspireren centraal staan en geen onnodige overlegmomenten worden gecreëerd (zie ook hoofdstuk ‘Monitoring & bijsturing’).
Subthema
Energie
Verantwoordelijk Afdelingshoofd Ontwikkeling
Gemeentelijk vastgoed
Technisch medewerker Bouwkunde
Gebouwde omgeving
Beleidsadviseur duurzaamheid Accountmanager bedrijven Teamcoördinator vergunning VTH Beleidsadviseur wonen
Mobiliteit
Medewerker verkeer & vervoer Teamcoördinator buitendienst
Grootschalige opwekking
Beleidsadviseur duurzaamheid
Landbouw
Beleidsmedewerker ruimtelijke ordening
Afval en materialen
Afdelingshoofd VTH de Kempen Beleidsadviseur grondstoffenbeleid VTH
Klimaatadaptatie
Afdelingshoofd Dienstverlening Beleidsadviseur water, riolering en openbare verlichting
Biodiversiteit
Afdelingshoofd Dienstverlening Beleidsadviseur bos, natuur & groen
Eerlijkheid
Afdelingshoofd Bedrijfsvoering Medewerker facility management Inkoopmanager bizob
Algemeen
Afdelingshoofd Ontwikkeling Monitoren en evalueren
Beleidsadviseur duurzaamheid
Interne en externe communicatie
Beleidsadviseur duurzaamheid Communicatieadviseur
Samenwerkingsverbanden
Beleidsadviseur duurzaamheid
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
7
AMBITIES, DOELSTELLINGEN EN ACTIES
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
8
1. Energie Inleiding
Het doel van het klimaatakkoord van Parijs (2015) is om de opwarming van de aarde tot maximaal 2° Celsius te beperken (en te streven naar maximaal 1,5° opwarming) om daarmee klimaatverandering, en de negatieve gevolgen daarvan, een halt toe te roepen. De uitstoot van broeikasgassen zoals CO₂ wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het gebruik van fossiele brandstoffen. Het is dan ook zaak om fossiele brandstoffen zo snel mogelijk uit te faseren en over te stappen naar duurzame vormen van energie. Het klimaatakkoord van Parijs is vertaald naar een Nederlands klimaatakkoord, dat in juni 2019 is opgeleverd. Het akkoord behelst een reeks aan afspraken die zijn gemaakt met de elektriciteits sector, de industrie, de gebouwde omgeving en de landbouw, waarbij samen wordt gestreefd naar een reductie van de nationale broeikasgasuitstoot van 49% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. De gemeente Eersel sluit zich aan bij deze landelijke ambitie.
Trias Energetica Om deze ambitie te behalen wordt de Trias Energetica-strategie toegepast: 1. Energiegebruik voorkomen, energie besparen en efficiëntie verbeteren 2. Duurzame energie opwekken en inzetten 3. De restvraag op schone wijze voorzien vanuit fossiele bronnen
Stand van zaken – landelijk Klimaatwet (2018) 2030 49% minder CO₂ uitstoot t.o.v. 1990 2050 95% minder CO₂ uitstoot t.o.v. 1990 Klimaatakkoord Nederland (2019) 2021 Gemeentelijke Transitievisie Warmte vastgesteld 2030 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzaamd (landelijk) 2050 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af (landelijk) Stand van zaken – provinciaal 2019-2030 Energieagenda 2020 Motie: zet vol in op gebruik Europese fondsen voor isolatie 2020 Motie: voorrang voor zon op dak
Toelichting: De provincie Noord Brabant heeft haar ambities geconcretiseerd in de Energieagenda 2019-2030. Deze agenda formuleert de wijze waarop de provincie de energietransitie vormgeeft en welke doelstellingen de provincie nastreeft. Het doel van de provincie is om in 2050 100% duurzame energie op te wekken en een reductie van 90% van de CO₂-uitstoot ten opzichte van 1990 te bereiken. De Provinciale Staten heeft daarnaast in november 2020 een aantal moties aangenomen met betrekking tot energie. De eerste motie bepaalt dat de provincie vol in wil zetten op een schaalsprong voor het isoleren van woningen in Brabant. In een tweede motie focust de Provinciale Staten op zon op dak en de correcte naleving van de zonneladder.
Stand van zaken – regionaal Regionale energiestrategie (RES) – Metropoolregio Eindhoven (MRE) 2019 Analysefase RES - ½ jaar na ondertekening Klimaatakkoord Concept bod RES - 1 jaar na ondertekening Klimaatakkoord: RES 1.0 Ambitie gemeente Eersel De ambitie van de gemeente Eersel¹ sluit aan bij het Nationale Klimaatakkoord: 49% CO₂ reductie in 2030 ten opzichte van 1990 95% CO₂ reductie in 2050 ten opzichte van 1990 Dit vertaalt zich naar de volgende CO₂-waarden in ton kg (exclusief uitstoot auto(snel)wegen)²: IJkpuntwaarde 1990 103.550 Doelstelling 2030 52.810 (51%) Doelstelling 2050 5.117 (5%) Subthema’s Om deze ambitie te realiseren, zijn doelstellingen en acties geformuleerd op vijf subthema’s: 1.1 Gemeentelijk vastgoed 1.2 Gebouwde omgeving 1.3 Mobiliteit 1.4 Grootschalige opwekking 1.5 Landbouw 1. Deze ambitie staat niet in het duurzaamheidsbeleid 2017-2025, maar is middels een amendement in maart 2020 ter vervanging vastgesteld. 2. De ijkpuntwaarde van 1990 is gebaseerd op data van de Klimaatmonitor. Daaruit blijkt dat de totale CO2-uitstoot van de gemeente Eersel in 1990 121.910 ton kg bedroeg. De CO2-uitstoot van het wegverkeer van auto(snel)wegen bedroeg toen 18.360 ton kg. Daarmee komt de ijkpuntwaarde van 1990 op 103.550 ton kg.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
9
1.1 GEMEENTELIJK VASTGOED Inleiding De gemeente Eersel geeft graag het goede voorbeeld en is daarom reeds in 2015 gestart met duurzaamheidsmaatregelen ten aanzien van het gemeentelijk vastgoed en de faciliteiten in het gemeentehuis. Uitdaging voor de komende periode is het laten aansluiten van de plannen uit 2015 bij de nog vast te stellen Transitievisie warmte (zie hierna) en de doelstelling om in 2025 39% CO₂ reductie te realiseren t.o.v. 2012. Doelstelling 2025 39% CO₂ reductie realiseren t.o.v. 2012 (gemiddeld 3% per jaar)
Nadat in 2020 de centrale hal en de kantine al verduurzaamd zijn, worden in 2021 ook overige faciliteiten in het gemeentehuis verduurzaamd, met het doel om de vraag naar energie vanuit het gemeentehuis tot een minimum te beperken. Eind 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer (zie onder hoofdstuk ‘Monitoring & bijsturing’) 2022 Uitkomsten TVW (zie hierna) integreren in de duurzaamheidsmaatregelen gemeentelijk vastgoed, zodat plannen en acties parallel lopen 2022 – 2025 4 – 4,5% CO₂ reductie (t.o.v. 2012) per jaar om op 39% reductie uit te komen Diverse maatregelen doorvoeren. Slagingskans is mede afhankelijk van medewerking van externe exploitanten van de betreffende gebouwen.
Dit vertaalt zich naar de volgende CO₂-waarden in ton kg (exclusief uitstoot auto(snel)wegen)³: IJkpuntwaarde 2012 1.303 Doelstelling 2025 (39% reductie) 795 (61%) Stand van zaken 2015 EPA-U maatwerk onderzoeken uitgevoerd; 39% CO₂ reductie (t.o.v. 2012) te realiseren met 164 duurzaamheidsmaatregelen, te realiseren in 2025 2015 – 2019 Uitvoering duurzaamheidsmaatregelen gemeentelijk vastgoed (intern exploitatie), realisatie CO₂ reductie van 13,61% t.o.v. 2012 2020 Uitvoering duurzaamheidsmaatregelen gemeentelijk vastgoed (externe exploitatie); Realisatie CO₂ reductie van 3,65%; totaal 17,26% CO₂ reductie t.o.v. 2012 2020 Verduurzaming centrale hal en kantine in het gemeentehuis Acties 2021 Geplande duurzaamheidsmaatregelen vastgoed (externe exploitatie) uitvoeren Verwachte CO₂ reductie (t.o.v. 2012) in 2021: 4,53% Totale verwachte CO₂ reductie (t.o.v. 2012) eind 2021: 21,79% 2021 Communicatieplan externe exploitanten van gemeentelijk vastgoed om te informeren over en enthousiasmeren voor de maatregelen (wordt meegenomen in het educatie- en communicatieplan, zie hoofdstuk communicatie) 2021 Verder verduurzamen van inrichting en faciliteiten in het gemeentehuis 3. Uit de EPA-U maatwerkadviezen die zijn uitgevoerd aan de start van het project is gebleken dat de bestaande totale CO2uitstoot van 38 panden in 2012 1.303 ton kg bedroeg en dit is derhalve de IJkpuntwaarde.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
10
Inleiding De gebouwde omgeving betreft nieuwbouw en bestaande bouw van woningen (huishoudens), utiliteitsgebouwen en bedrijfsgebouwen (bedrijven & non-profit). Drie deelprojecten staan centraal: de Regionale Energie Strategie (RES), de Transitievisie Warmte (TVW) en Energiereductie & zon-op-Dak. Daarnaast zijn er een aantal andere doelstellingen en acties die onder dit thema vallen en die we gemakshalve onder ‘overig’ hebben geschaard.
Acties Maart 2021 Besluitvorming vrijgave RES 1.0 voor besluitvorming door gemeenten, waterschappen en provincie Juni 2021 Zienswijze gemeenteraad op RES 1.0 vaststellen (vóór 1 juli 2021) 1 Juli 2021 RES 1.0 wordt naar het Rijk gestuurd Eind 2021 Vaststellen RES 1.0 door gemeenteraad Eersel 2022 Bijdrage leveren aan opstellen RES 2.0 2024 Bijdrage leveren aan opstellen RES 3.0
RES Inleiding De RES is een uitwerking van het landelijk Klimaatakkoord op lokaal niveau. De regio wordt door het Klimaatakkoord als een goede schaal gezien om dit op te pakken. Eersel vormt daarbij onderdeel van de regio MRE (Metropool Regio Eindhoven). De RES gaat evenals het Klimaatakkoord over de gebouwde omgeving (energiebesparing en warmtetransitie) en elektriciteit (opwekking en infrastructuur). De regio’s geven met de RES invulling aan de afspraken die gemaakt zijn aan de sectortafels voor de Gebouwde Omgeving en Elektriciteit. Er kunnen echter ook afspraken worden gemaakt over andere sectortafels van het Klimaatakkoord. De RES is dus een instrument om te komen tot regionaal gedragen keuzes voor de warmtetransitie in de gebouwde omgeving, de opwekking van duurzame elektriciteit en de daarvoor benodigde infrastructuur en opslagcapaciteit (zie 1.4 Grootschalige opwekking). De RES is ook van belang voor de nog op te stellen Omgevingsvisie en de Transitievisie Warmte.
Transitievisie Warmte Inleiding Naast de RES op regionaal niveau, wordt het klimaatakkoord op gemeentelijk niveau uitgewerkt via de Transitievisie Warmte (TVW). Iedere gemeente wordt eraan gehouden om eind 2021 de TVW vastgesteld te hebben. Een gemeentelijke TVW behandelt onder meer wanneer welke wijk wanneer aardgasvrij gemaakt wordt en in welk tempo in de periode tot 2050. Het ambitieniveau dat de gemeente Eersel in de komende jaren hierin heeft, wordt vastgesteld in de TVW. Ook komt terug op welke manier inwoners betrokken worden bij de planvorming en wat de impact voor bewoners is. De TVW wordt samen met bewoners, vastgoedeigenaren, netbeheerders en medeoverheden samengesteld en geeft richting in de aanpak en bevat verplicht wijkuitvoerings plannen die alle partijen houvast geeft voor de planning. Voordat met het opstellen van de TVW kan worden gestart, is het belangrijk om goed na te denken over een projectplan. De Startnotitie Warmte beschrijft dit projectplan met daarin de route naar de TVW.
Stand van zaken Feb 2019 Juli 2020 Januari 2021 Januari 2021 Januari 2021
Start RES vanuit Metropool Regio Eindhoven (MRE) Concept RES ter consultatie Subregionale bijeenkomsten Aanbevelingen Planbureau voor de Leefomgeving en het NPRES Realisatie conceptversie RES 1.0
Doelstelling 2021 2025
Gemeentelijke Transitievisie Warmte vastgesteld Uitvoering gegeven aan de Transitievisie Warmte
Doelstellingen 2021 2023 2025
Stand van zaken 2020 2021 2021
Start opstellen Startnotitie Warmte Warmte vormt een onderdeel van de RES Metropoolregio Eindhoven Oplevering dashboard Woonmonitor Duurzaamheid
Vaststellen RES 1.0 Vaststellen RES 2.0 Vaststellen RES 3.0
1.2 GEBOUWDE OMGEVING
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
11
Acties Maart 2021 Vaststellen Startnotitie Warmte door de gemeenteraad Vanaf maart 2021 Realiseren Transitievisie Warmte op basis van startnotitie Eind 2021 Gemeentelijke Transitievisie Warmte vastgesteld Eind 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer (zie onder hoofdstuk ‘Monitoring & bijsturing’) 2022 e.v. Uitvoering geven aan de Transitievisie Warmte 2026 Vijf-jaarlijkse evaluatie (en mogelijke bijstelling) TVW (plan-do-check-act cyclus) 2031 Vijf-jaarljikse evaluatie (en mogelijke bijstelling)TVW (plan-do-check-act-cyclus)
Energiereductie & zon-op-dak Inleiding De gemeente Eersel streeft op termijn naar energieneutraliteit, waarbij de energie die op het grondgebied van Eersel wordt gebruikt, zoveel mogelijk op een duurzame manier wordt opgewekt. Het realiseren van deze ambitie lukt alleen als inwoners, bedrijven en andere organisaties in Eersel aan de slag gaan met het treffen van energiemaatregelen. Het reduceren van het energiegebruik staat hierbij voorop. Energie die niet wordt gebruikt, hoeft immers ook niet te worden opgewekt. Als het gaat om duurzame opwekking, wil de gemeente de potentie voor zonne-energie op bestaande en nieuwe gebouwen (zon-op-dak) zo goed mogelijk benutten. Het terugdringen van het energiegebruik en het benutten van daken voor zonne-energie moet er toe leiden dat minder grootschalige energievoorzieningen nodig zijn die het landschap in de Kempen belasten. Doelstellingen 2030 2030
2021 Herijking van ijkpunten energiereductie in lijn met definitieve afspraken RES De ijkpunten uit de motie van 20 augustus 2020 t.a.v. energiereductie vormen vooralsnog het uitgangspunt voor het plan van aanpak. In de loop van 2021 worden de ijkpunten afgestemd met de definitieve afspraken die in het kader van de RES worden gemaakt en worden deze sectorgewijs aangescherpt waar nodig. 2021 Aanstellen adviseur energiereductie en zon-op-dak Op 25 augustus 2020 heeft de raad van Eersel besloten dat van de bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds een deskundige aandacht functionaris aangesteld dient te worden op projectbasis. Het functieprofiel van deze adviseur staat uitgewerkt in het plan van aanpak energiereductie & zon-op-dak. 2021-2024 Uitvoering acties voor inwoners en acties voor bedrijven uit plan van aanpak energiereductie en zon-op-dak in samenwerking met KempenEnergie De acties voor inwoners en acties voor bedrijven zijn integraal onderdeel van het plan van aanpak energiereductie en zon-op-dak en hiernaar wordt gemakshalve verwezen.
15% energiebesparing t.o.v. 2007 200 TJ Duurzame energie opwekking
Stand van zaken 2020 Aanvang opstellen plan van aanpak energiereductie & zon-op-dak 2020 Onderzoek voor plan van aanpak: behoeftepeiling, inventarisatie bestaand aanbod, rolverdeling stakeholders 2020 Houtskoolschets pva energiereductie en zon-op-dak Acties Maart 2021
Plan van aanpak energiereductie en zon-op-dak vastgesteld Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
12
Overig Inleiding Naast de drie deelprojecten, zijn er nog een aantal andere doelstellingen en acties die worden genomen als het gaat om energie in de gebouwde omgeving. Stand van zaken 2020 Aankondiging MRE, stopzetten MRE energieloket 2020 Uitvoering RRE, Regeling Reductie Energiegebruik in samenwerking met Winst Uit Je Woning Acties 2021 Uitvoeren van haalbaarheidsstudie professionalisering KempenEnergie en ontwikkeling tot energieloket Haalbaarheidsstudie naar het professionaliseren van KempenEnergie om verschillende taken omtrent duurzaamheid te vervullen, waaronder projectmatige communicatiecampagnes en de functie van lokaal Energieloket. De opdracht voor het uitvoeren van een haalbaarheidsstudie wordt mogelijk met andere Kempengemeenten uitgezet. Indien de studie een vervolg krijgt, volgt hieruit een separaat raadsvoorstel. 2021 Verdere uitvoering en afronding van de RRE Eind 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer (zie onder hoofdstuk ‘Monitoring & bijsturing’)
1.3 MOBILITEIT Inleiding Om de CO₂-uitstoot van het verkeer in en rondom de gemeente Eersel naar beneden te krijgen, werkt de gemeente Eersel samen met drie andere Kempengemeenten (Bergeijk, Bladel en Reusel‑De Mierden) in de Metropoolregio Eindhoven. In de bereikbaarheidsagenda van 2017 hebben de 21 MRE-gemeenten een breed pakket aan plannen en maatregelen vastgesteld om de bereikbaarheid van de regio te verbeteren. De agenda bevat een integraal pakket aan maatregelen voor de periode 2017-2030, waarbij de Brainportregio inzet op een mobiliteitstransitie. Niet meer autodominant en traditioneel geconcentreerd in spits, maar multimodaal en slim. Een transitie waarbij de fiets, OV en ander slimme mobiliteitsoplossingen (Smart Mobility) aantrekkelijke en concurrerende alternatieven zijn en het makkelijker wordt om spitsmijdend te reizen en structureel vaker thuis te werken. Deze mobiliteitstransitie vormt de basis voor een slim en duurzaam mobiliteitssysteem. Ook in de Kempenregio, als herkomst- en bestemmingslocatie. We zetten in op sterke verbetering van de (inter)nationale en regionale connectiviteit met openbaar vervoer en fiets, ontwikkeling van een netwerk van mobiliteitshubs, slimme mobiliteits oplossingen en robuuste afwikkeling van auto- en vrachtverkeer langs bestaande tracés.
Gedragsverandering en intensieve samenwerking in de Triple Helix (onderwijs, overheid en bedrijfsleven) zijn daarbij randvoorwaardelijk om de mobiliteitstransitie te laten slagen. Naast de bereikbaarheidsagenda wil gemeente Eersel het gebruik van elektrische auto’s verder aanmoedigen, onder meer door het plaatsen van meer laadpalen. Daarnaast geeft de gemeente Eersel het goede voorbeeld, door ook haar eigen wagenpark te verduurzamen en door bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van elektrische dienstfietsen. Bereikbaarheidsagenda MRE Doelstelling 2025 De CO₂-uitstoot in en rondom gemeente Eersel omlaag brengen door het aantal autokilometers in te perken (Bereikbaarheidsagenda MRE) Stand van zaken 2017 Vaststelling bereikbaarheidsagenda MRE 2017-2030 2017-2020 Uitvoering projecten bereikbaarheidsagenda 2020 Mobiliteitsstrategie De Kempen vastgesteld
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
13
Acties 2021 Start uitvoering herinrichting ‘inprikker’ A67 via Knegselsedijk 2021 Ontwerp snelle fietsverbinding Reusel-Eindhoven 2021 Project F’kes meerijden opnieuw oppakken na corona 2021 Voorbereiding proeftuin HUB bij Landgoed Duynenwater 2021 Planstudie regionale HUB A67 nabij afslag Eersel Eind 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer (zie onder hoofdstuk ‘Monitoring & bijsturing’) 2022 Start uitvoering vrijliggend fietspad Duiselseweg 2022 Verdere voorbereiding snelle fietsverbinding Reusel-Eindhoven 2022 Uitvoeren project F’kes meerijden (afhankelijk van corona) 2021-2022 Start proeftuin/tijdelijk parkeren HUB Landgoed Duynenwater 2022 Vervolg planstudie regionale HUB A67 nabij afslag Eersel
2021 Ontwikkelen plaatsingsbeleid inclusief planning van de uitrol laadinfrastructuur 2021 Besluitvorming verlenging contract exploitatie bestaande laadpalen – EVnetNL 2021-2022 Plaatsing laadpalen fase A door Vattenfall Eind 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer 2023 Opstellen 2-jaarlijkse integrale visie laadinfrastructuur, met zichttermijn 10-15 jaar 2023 Actualiseren plaatsingsbeleid laadinfrastructuur 2025 Opstellen 2-jaarlijkse integrale visie laadinfrastructuur, met zichttermijn 10-15 jaar 2025 Actualiseren plaatsingsbeleid laadinfrastructuur Gemeentelijk wagenpark Doelstelling 2025 Verduurzamen wagenpark gemeente Eersel
Al deze acties zijn in meer detail terug te vinden in de bereikbaarheidsagenda MRE. Laadpalen infra Doelstelling 2025 Het gebruik van elektrische auto’s verder aanmoedigen door het plaatsen van meer laadpalen (Laadpalen infra) Stand van zaken 2016 2016-2020 2020
Plaatsing van 3 laadpalen op aanvraag Plaatsing van 10 laadpalen op aanvraag Start project Vattenfall – planningsproject uitrol laadpaleninfrastructuur
Acties 2021 Voortzetting project Vattenfall - planningsproject uitrol laadpaleninfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Limburg hebben de aanbesteding voor een nieuw laadnetwerk in hun provincies gegund aan Vattenfall. Een project waarbij proactief laadpalen worden geplaatst. Dit proactief strategisch uitrollen van laadpunten wordt in overleg met gemeenten gedaan. In 2020 zijn we gestart met het planningsproject en hier wordt in 2021 op doorgepakt. 2021 Ontwikkelen 2-jaarlijkse integrale visie laadinfrastructuur, met zichttermijn van 10-15 jaar
Stand van zaken 2018 2021
Beschikbaarstelling elektrische dienstfietsen Op dit moment heeft de gemeente Eersel: Vrachtwagen 1 Euro5 Diesel, 10 jaar oud Bedrijfsbussen 7 Diesel Bus 1 Euro6 Diesel Elektrocar 1 Elektrisch Bedrijfwagens 4 Renault Zoe (elektrisch)
Acties 2021 Voortzetting werkgeversaanpak stimulering alternatieve vervoersmiddelen 2021 Verduurzamen wagenpark na afschrijving wagens op fossiele brandstoffen Het wagenpark van de buitendienst bestaat op dit moment nog uit auto’s op fossiele brandstof. Bij elke vervanging wordt bekeken wat er op dat moment op de markt is om zo tot een zo schoon mogelijk wagenpark te komen binnen de daarvoor beschikbare middelen. Eind 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer (zie onder hoofdstuk ‘Monitoring & bijsturing’)
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
14
1.4 GROOTSCHALIGE DUURZAME ENERGIEOPWEKKING Inleiding Passend bij de lokale energietransitie, is er naast besparing en kleinschalige opwekking van duurzame energie ook een rol weggelegd voor grootschalige energieopwekking. Op 25 augustus 2020 heeft de raad van Eersel de opwekkingsopgave voor de gemeente Eersel tot 2030 op 0,055 TWh vastgesteld. Invulling van deze opwekkingsopgave wordt gedaan door: • Energieopwekkende en geluidwerende voorziening langs de A67 • Indien benodigd en afhankelijk van de opwekkingspotentie van de voorziening langs de A67 en andere manieren van (grootschalige) hernieuwbare energieopwekking, het toestaan van grootschalige zonne-energie in het vastgestelde gebied ten noorden van Wintelre, binnen de gemeente Eersel • Actief uitwerken van nieuwe manieren van (grootschalige) hernieuwbare energieopwekking
De kaders voor deze grootschalige opwekking zijn vastgelegd in het beleidsstuk ‘Grootschalige zonne-energie gemeente Eersel 2020-2030’ dat op 15 december 2020 door de raad van Eersel is vastgesteld.
Doelstellingen 2030
Grootschalige opwek van 0,055 TWh gerealiseerd
Stand van zaken
2007 Kempische klimaatvisie 2007 2017 Duurzaamheidsbeleid gemeente Eersel 2017-2025 2019 Nationale klimaatdoelen in Klimaatwet en Klimaatakkoord 2020 Beleid grootschalige zonne-energie voor de gemeente Eersel 2020-2030
Acties
2021 Uitontwikkeling plan A67, helderheid over opwekkingspotentie van voorziening. Aan het einde van 2021 wordt er een plan aan de raad voorgelegd over de wijze waarop het beste een energieopwekkende en geluidswerende voorziening langs de A67 kan worden gerealiseerd. In dit plan wordt duidelijk wat de opwekkingspotentie van deze voorziening is. 2021 Vaststelling toetsingskader ontwikkeling zonnepark Wintelre-Noord door B&W 2021 Vaststellen indieningsperiode projectvoorstellen zonnepark Wintelre-Noord door B&W Eind 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer (zie onder hoofdstuk ‘Monitoring & bijsturing’) 2022 e.v. Uitvoering plan energieopwekkende en geluidwerende voorziening A67 2022 e.v. Invulling ontwikkeling zonnepark Wintelre-Noord 2024 Vierjaarlijkse evaluatie (en mogelijke bijstelling) ‘Beleid grootschalige zonneenergie voor de gemeente Eersel’
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
15
1.5 LANDBOUW Inleiding Het buitengebied is volop in beweging en dat zal de komende tijd zo blijven. Veel agrariërs staan voor een belangrijk keuzemoment: doorgaan of toch stoppen met het bedrijf. Het zijn keuzes die een grote impact hebben op het buitengebied en de invulling ervan. Bovendien spelen er meer ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, de stikstofcrisis en het opwekken van duurzame energie. In dit kader is in januari 2020 de ‘Visie Buitengebied’ vastgesteld met daaraan gekoppeld een uitvoeringsprogramma, wat een eerste stap vormt om de veranderingen in het buitengebied in goede banen te leiden. De visie wordt gaandeweg bijgesteld en aangevuld, waarbij nieuwe relevante beleidsstukken (zoals grootschalige zon- en windenergie) worden geïntegreerd. In 2021 wordt de Visie Buitengebied 2.0 aan de gemeenteraad voorgelegd. Stand van zaken 2017 Integraal beleidsplan Landschap, Natuur & Groen - Gemeente Eersel 2017‑2033 (Groen Loont!) vastgesteld 2020 Visie Buitengebied vastgesteld Doelstellingen 2025
Bevorderen verduurzaming landbouw
Acties 2021 Integratie beleid grootschalige zonne-energie in Visie Buitengebied 2.0 2021 Vaststellen Visie Buitengebied 2.0 door gemeenteraad 2021 Periodieke dataverzameling voor duurzaamheidsbarometer 2022 Agrariërs aanmoedigen om vormen van landbouw te bedrijven die de biodiversiteit bevorderen Onderzoeken hoe we agrariërs kunnen aanmoedigen om vormen van landbouw te bedrijven die de biodiversiteit bevorderen, zoals biologische landbouw (speerpunt uit duurzaamheidsbeleid 2017-2025). Mogelijk door het opzetten van een integrale werkgroep verduurzaming Landbouw, waarbij we agrariërs ook op andere duurzaamheidsonderwerpen kunnen ondersteunen. 2022 Adaptatie aanpalende beleidsnotities in Visie Buitengebied
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
16
2. Afval en materialen Inleiding
In maart 2019 is binnen de Kempengemeenten de Kadernota Grondstoffen vastgesteld. Deze Kadernota vervangt in de gemeente Eersel de ambities/doelstellingen in het duurzaamheidsbeleid 2017-2025 als het gaat om afval & materialen. De kadernota bevat de ambities en doelen van de Kempengemeenten voor de komende 10 jaar, waarbij het grondstoffenbeleid zich richt op de transitie naar een circulaire Kempengemeenschap waarin producten en grondstoffen zo lang mogelijk in de keten worden gehouden, materiaalketens op een duurzame manier worden gesloten en waarde wordt gecreëerd uit afvalstromen. De acties in dit uitvoeringsprogramma zijn derhalve voor een groot deel in meer detail terug te vinden in de Kadernota. Ambitie 2021-2029 Transitie naar de circulaire economie 2021-2029 De Kempische Grondstoffenrotonde; zo veel mogelijk grondstoffen met een zo hoog mogelijke kwaliteit in de (lokale) kringloop behouden 2021-2029 De Kempen als circulaire hotspot 2030 Verminderen van het gebruik van primaire grondstoffen met 50% conform het Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050
Stand van zaken 2012 2013 2017 2019 2020 2020 2020 2020
Manifest voor een afvalloze samenleving – 21 SRE-gemeenten (nu MRE) Strategienotitie ‘Van afval naar Grondstoffen in 2020 - Kempengemeenten Duurzaamheidsbeleid 2017-2025 – gemeente Eersel Kadernota Grondstoffen – Kempengemeenten Behoefteonderzoek uitgevoerd Onderzoek scenario’s grondstof inname/inzamelsysteem uitgevoerd Communicatieplan opgesteld Inkoop dienstverlening/samenwerking inzameling en verwerking
Doelstellingen 2021-2025 Behoefte & kansen in beeld brengen en draagvlak creëren 2021-2025 Als Kempengemeenten laten zien, voelen en faciliteren wat er mogelijk is om een circulaire economie tot stand te brengen 2021-2025 Opzet grondstoffeninname 2021-2025 Optimalisatie inzamelstructuren 2021-2025 Van milieustraat naar grondstoffencentra 2021-2025 Inzamelstructuur overgebleven restafval
Acties
2021 Haalbaarheidsstudie kringloopwinkel Sinds 2021 is er geen kringloopwinkel meer in de gemeente Eersel. Dit is een gemis in het kader van de afvalstromen waar vanuit wordt gegaan in de Kadernota Grondstoffen. Met de haalbaarheidsstudie moet duidelijk worden op welke wijze de gemeente Eersel een kringloopwinkel in de gemeente kan stimuleren. Uit vooronderzoek blijkt dat hier in de meeste gemeenten een structurele financiering bij komt kijken. 2021-2023 Vervolg uitwerking grondstoffencentrum (20% uitgevoerd) 2021-2022 Pilot mobiel scheidingsstation uitvoeren (20% uitgevoerd) 2021-2022 Optimalisatie bestaande inzamelstructuren oud papier, glas, textiel (40% uitgevoerd) 2021-2023 Analyse inzamelstructuur restafval 2021-2022 Onderzoek kringloop en hergebruikcentra bouwmaterialen
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
17
3. Klimaatadaptatie Inleiding
Het klimaat verandert en steeds vaker worden we geconfronteerd met de gevolgen, zoals hitte, droogte, extreme neerslag en overstromingen. Klimaatverandering is in een vergaand stadium en de effecten en risico’s voor onze samenleving worden steeds groter. Aan de ene kant moeten we de uitstoot van broeikasgassen verminderen, zodat de opwarming beperkt blijft (mitigatie). Aan de andere kant is het noodzakelijk om ons als samenleving aan te passen en voor te bereiden op de reeds ingezette klimaatveranderingen en de gevolgen daarvan (adaptatie). Niet alleen om schade te beperken, maar ook om kansen te benutten. De nationale opgave voor klimaatadaptatie is beschreven in het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie (2018) en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (2018) met daarin een prominente rol voor gemeenten. Lokale gevoeligheden voor klimaatverandering moeten in kaart worden gebracht en als integraal onderdeel van beleid daadkrachtig worden aangepakt. Daarbij is het van belang zowel te kijken naar aanpassingen aan de bestaande openbare ruimte als naar nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. En zowel in het proces (denk aan bestemmingsplannen, grondexploitaties, vergunningen) als in de feitelijke inrichting moet klimaatadaptatie terugkomen. Dit alles om toe te werken naar een waterrobuust en klimaatbestendig Eersel en Nederland in 2050.
Ambitie 2050 Eersel klimaatbestendig ingericht Stand van zaken 2017 MRE klimaatstresstest light 2017 Diverse acties vooruitlopend op concrete maatregelen⁴ 2018 Bestuursakkoord klimaatadaptatie & Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (landelijk) 2019-2021 Maaiveldanalyse & onderzoek afvoercapaciteit riolering 2020 Stresstest uitgevoerd (wateroverlast, hitte en droogte) Doelstellingen 2021-2023 2021-2025
Klimaatadaptatiebeleid vormgeven Uitvoering Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
Acties 2021 Analyse en conclusies klimaatstresstesten die in 2020 zijn uitgevoerd In 2020 zijn de stresstesten (wateroverlast, hitte en droogte) uitgevoerd en deze moeten nog nader worden geanalyseerd om conclusies te trekken en vervolgstappen te bepalen 2021 Resultaten stresstest openbaar maken De resultaten van de stresstest wordt openbaar gemaakt, ter voorbereiding op de klimaatrisicodialogen 2021 Klimaatrisicodialogen voeren met inwoners en stakeholders Eén van de vereiste stappen om te komen tot een strategie & uitvoeringsen investeringsagenda voor klimaatadaptatie is het houden van klimaatrisicodialogen met inwoners en stakeholders. De uitkomsten van de stresstest vormen hierbij het uitgangspunt voor overleg. 2021-2027 Samenwerking in Klimaatportaal Zuidoost Brabant 2021-2022 Op basis van uitkomsten stresstesten en risicodialogen klimaatadaptatie strategie & uitvoerings- en investeringsagenda klimaatadaptatie opstellen 2022-2023 Vaststellen uitvoerings- en investeringsagenda klimaatadaptatie door gemeenteraad 2022-2023 Aanvragen impulsgelden Klimaatportaal Zuidoost Brabant voor uitvoering maatregelen 4. Zie voor concrete voorbeelden ‘duurzaamheidsbeleid Eersel 2017-2025’.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
18
4. Biodiversiteit Inleiding
Biodiversiteit staat kortweg voor de verscheidenheid aan leven in een bepaald gebied. Het omvat alle soorten dieren en planten, maar ook de ecosystemen waartoe zij behoren, zoals moerassen en bosgebieden. Het bevorderen van biodiversiteit is belangrijk voor zowel tastbare doeleinden (grondstoffen) als minder tastbare doeleinden (geluksgevoel). Een hoge biodiversiteit en veel groen dragen ook bij aan het verder tegengaan van klimaatverandering en aan de voorbereiding op de effecten van klimaatverandering (klimaatadaptatie) die ons nu al te wachten staan. Eersel is een gemeente die getypeerd wordt door droge zandgronden met heidevelden en vennen, (naald)bossen, landbouwgebieden vochtige beekdalen en kleinschalige cultuurlandschappen. De gemeente is dus aardig bedeeld met biodiversiteit en herbergt enkele zeldzame ecosystemen en soort. Dit maakt dat we een grote verantwoordelijkheid hebben met betrekking tot de bescherming van aanwezige soorten, het behoud en de verbetering van ecosystemen. De gemeente Eersel erkent het belang van veel groen en een grote biodiversiteit en heeft hier middels verschillende beleidsplannen invullingen aan gegeven.
Ambitie 2025 Biodiversiteit in Eersel behouden en waar mogelijk verbeteren Stand van zaken 2009-2016 Actieplan biodiversiteit uitgevoerd 2017 Beleidsplan Groen Loont 2017 Bewustwordingscampagne biodiversiteit (looptijd 3 jaar) 2019 Actieplan eikenprocessierups 2020-2022 2020 Beleidsplan Gemeentelijke bos en natuurterreinen (2021-2030)
Acties 2021 Raadsvoorstel Brabantse bossenstrategie realiseren 2021 Deelname ErvenPlus (2019-2021) 2021 Deelname stimuleringsregeling landschap (2020-2021) 2021 Opstellen beheerplan ecologisch bermbeheer 2021-2022 Project Vogelakkers (2020-2022) 2021-2022 Natuurlijke bestrijding eikenprocessierups (actieplan EPR) (2020-2022) 2021-2025 Bloemrijk beheer extensieve graslanden, wadi’s en overstorten 2021-2025 Aandacht voor biodiversiteit bij aanleg en vervanging openbaar groen 2021-2025 Aandacht voor biodiversiteit bij verplichtingen tot landschappelijke inpassing bij bestemmingsplanwijzigingen 2021-2025 Natuurmaatregelen in gemeentelijk bos- en natuurterreinen, landschapselementen en ecologische verbindingszones (beleidsplan gemeentelijke bos- en natuurterreinen 2021-2030) 2021-2025 Biodiversiteitsmaatregelen pachtbeleid geliberaliseerde pachtgronden (v.a. 2020) 2021-2025 Aanleg en verbeteren ecologische verbindingszones 2021-2025 Gebiedsontwikkeling Levende Beerze (v.a. 2013)
Doelstellingen 2025 Uitvoering geven aan Beleidsplan Groen Loont 2030 Uitvoering geven aan Beleidsplan Gemeentelijke bos en natuurterreinen 2025 Uitvoering geven aan Actieplan eikenprocessierups 2025 Duurzaamheidsmaatregelen uit grondbeleid realiseren
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
19
5. Eerlijkheid Inleiding
De ongelijkheid groeit wereldwijd. In veel ontwikkelde landen zijn de inkomensverschillen nog nooit zo groot geweest en de kloof tussen arm en rijk is extreem zichtbaar in ontwikkelingslanden. Zulke grote verschillen in kansen op een menswaardig bestaan zijn onrechtvaardig. Gemeente Eersel kan vanuit haar positie eerlijkheid in de wereld bevorderen door bij inkooptrajecten en aanbestedingstrajecten aandacht aan het thema eerlijkheid te besteden. Dat wordt actief gedaan vanuit het beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (gemeente Eersel) en de beleidsnotitie Social Return (Zuidoost Brabant). Speerpunten daarbij zijn duurzaam inkopen, social return (on investment) en gelijke kansen voor het mkb.
Ambitie 2025 Eerlijkheid in eigen land en in het buitenland mee laten wegen en waar mogelijk verbeteren Stand van zaken 2015 Participatiewet in werking getreden (landelijk) 2016 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Inkopen gemeente Eersel 2016 Inkoopbeleid gemeente Eersel 2017 - heden Eerlijkheid wordt meegenomen in aanbestedingstrajecten en inkooptrajecten 2018 Beleidsnotitie Social Return Zuidoost Brabant (regionaal) Doelstelling 2021-2025 2021-2025 2021-2025
Uitvoering geven aan Beleid Maatschappelijk verantwoord Inkopen Uitvoering geven aan beleidsnotitie Social Return Zuidoost Brabant Uitvoering geven aan inkoopbeleid gemeente Eersel
Acties 2021-2025 Uitvoeren en monitoren maatschappelijk verantwoord inkoopbeleid & social return
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
20
COMMUNICATIE
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
21
Communicatie Inleiding
Doelstellingen 2021-2025 Bewustzijn inwoners en bedrijven over energiebesparende maatregelen en duurzame energieopwekking vergroten ten einde duurzame gedrags verandering te stimuleren 2021-2025 Het goede voorbeeld tonen en daarmee inwoners betrekken en inspireren 2021-2025 Als duurzame wegwijzer fungeren voor inwoners en bedrijven door hen te informeren en te koppelen aan de juiste partijen (KempenEnergie, ZLTO, Winst uit je Woning, etc.)
De verduurzamingsvraagstukken waar we als gemeente voor staan kunnen we niet alleen oplossen. Daarvoor hebben we de medewerking van alle inwoners en bedrijven nodig. Om een beeld te schetsen, de CO₂-uitstoot in 2019 (in ton kg) en het aandeel woningen/ bedrijven: Totale CO₂-uitstoot: 145.000 100% Woningen 33.392 23% Bedrijven 10.873 22% Inwoners en bedrijven motiveren om hun woning/pand te verduurzamen draagt derhalve bij aan het terugdringen van de totale hoeveelheid CO₂-uitstoot. Maar duurzaamheid is breder dan dat en gaat ook om de andere thema’s, zoals afval & materialen, biodiversiteit, klimaatadaptatie en eerlijkheid. Ook de landbouwsector speelt daarbij een belangrijke rol.
Acties 2021 2021-2025
Educatie- en communicatieplan opstellen (intern en extern) Uitvoering geven aan educatie- en communicatieplan
Een belangrijk aspect bij al deze thema’s is gedragsverandering. Duurzame gedragsverandering ontstaat alleen door maatschappelijk draagvlak en brede participatie te creëren. Dit vraagt om effectieve communicatie en vroegtijdige educatie. Het opstellen van een strategisch educatie- en communicatieplan is essentieel om de inspanningen op dit vlak te kanaliseren en prioriteren. Daarbij dient onderscheid gemaakt te worden tussen interne en externe communicatie. Ook is het belangrijk om met de juiste partijen samen te werken (denk aan KempenEnergie, Woningstichting de Zaligheden, ZLTO, scholen etc.), juist omdat de boodschap niet altijd vanuit de gemeente zou moeten komen, maar breder moet worden gedragen binnen de lokale gemeenschap. Daarom stellen we een strategisch educatie-en communicatieplan op, dat aansluit bij de ambities, doelstellingen en acties die in dit uitvoeringsprogramma zijn geformuleerd. Daarbij nemen we ook mee de communicatie naar externe exploitanten gemeentelijk vastgoed en communicatie richting agrariërs. Ook zal aansluiting worden gezocht bij het Plan van aanpak Energiereductie en zon-op-dak waarin uitgebreid wordt stilgestaan bij het belang van participatie, communicatie en samenwerking. Stand van zaken 2020 2020 2020
Uitvoering RRE incl. communicatiecampagne De Toekomststoel Duurzame huizenroute
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
22
MONITORING EN BIJSTURING
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
23
Monitoring en bijsturing Inleiding
Binnen de Kempengemeenten bestaat al langere tijd de wens om ambities, doelstellingen en acties (verder) meetbaar te maken om gemakkelijker te monitoren én te communiceren over de voortgang die een gemeente boekt. Met name ook op het gebied van duurzaamheid, klimaat en energie. In 2017 is het Rural Data Center (RDC) opgericht tussen de Kempengemeenten en CBS, waardoor het meten en informatie georiënteerd werken in een stroomversnelling is gekomen. De gemeente Eersel heeft naar aanleiding daarvan samen met het RDC het voortouw genomen om te komen tot een DuurzaamheidsBarometer. Dit project geïnitieerd door de gemeente Eersel wordt gezien als een pilot in samenwerking met het RDC om tot een functionele barometer te komen die vervolgens kan worden verbeterd en herhaald in de andere gemeenten binnen het samenwerkingsverband.
De gemeente Eersel heeft een aantal doelen voor ogen gehad bij de ontwikkeling: • Het definiëren/aanscherpen van de belangrijkste duurzaamheidsthema’s • Het meetbaar maken van deze thema’s door het ontwikkelen van indicatoren • Het kwantificeren en vastleggen van de ambities • Het volgen van de ontwikkeling op de thema’s en de voortgang in het realiseren van de ambities Als uitgangspunt voor de ontwikkeling van de barometer is de Kempische Klimaatvisie gekozen en de indicatoren die zijn uitgewerkt richten zich daarom tot op heden op energie & energie neutraliteit. De gemeente Eersel heeft de wens uitgesproken om de barometer in de toekomst ook uit te breiden naar andere thema’s. De ontwikkeling van de barometer is gestart met het opzetten van de monitoringsarchitectuur. Daarbij zijn de kpi’s, indicatoren en subindicatoren bepaald en is in beeld gebracht hoe de meting van deze (sub)indicatoren kan plaatsvinden. Deze architectuur wordt in de komende periode door RDC doorontwikkeld tot een functioneel en visueel platform dat openbaar beschikbaar is. Omdat de Kempische Klimaatvisie als uitgangspunt is genomen maar een aantal ambities daaruit niet meer actueel zijn, moeten we in de vervolgfase de (sub)indicatoren verder kwantificeren, door onder meer het startjaar en de doelen definitief vast te stellen.
Daarbij is het uiteraard essentieel deze te laten aansluiten op de ambities, doelstellingen en acties uit het duurzaamheidsbeleid en dit uitvoeringsprogramma. Doel van de barometer is om beter te monitoren en bij te sturen op de diverse thema’s om daarmee gerichter toe te werken naar de ambities zoals deze zijn geformuleerd. De barometer vormt hiervoor een ondersteunende tool en is geen doel op zich. Daarbij is het uitgangspunt dat er zo recent mogelijke cijfers worden gebruikt, om in de transitie zo accuraat mogelijk te kunnen sturen. Dit in tegenstelling tot landelijk beschikbare cijfers, waar een aantal jaren vertraging in zit. Naast het verzamelen van gegevens voor de barometer, zal het team Duurzaamheid & innovatie ook op andere wijze blijven monitoren en bijsturen. Zo zal er jaarlijks een evaluatie plaatsvinden om de voortgang per thema in kaart te brengen, bij te sturen waar nodig en om het uitvoerings programma als levend document verder bij te werken en telkens opnieuw vast te laten stellen.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
24
Barometer Stand van zaken 2020
Monitoring en bijsturen Acties 2021-2025 Jaarlijkse evaluatie voortgang acties en doelstellingen 2021-2025 Jaarlijks bijwerken uitvoeringsprogramma
Ontwikkeling monitorarchitectuur barometer
Acties 2021 Functionele doorontwikkeling van monitorarchitectuur barometer naar een platform binnen het RDC. Dit wordt door RDC Kempengemeenten uitgevoerd. 2021 Startjaar & doelstellingen per indicator definitief vaststellen. Bij het opstellen van de barometer is uitgegaan van de ambities uit de Klimaatvisie Kempengemeenten, maar deze ambities zijn op onderdelen achterhaald. Het is daarom van belang om per KPI, indicator en subindicator het startjaar en de doelstellingen definitief vast te stellen. Input hiervoor zal onder meer uit dit uitvoeringsprogramma komen. 2021 Directie-besluit dataverzameling. Om zo accuraat mogelijke cijfers te gebruiken in de barometer dienen er in de gemeentelijke organisatie actief gegevens verzameld te worden. Een directiebesluit geeft hiertoe opdracht aan de verantwoordelijk medewerkers. 2021 Uitvoeren nulmeting barometer. Startgegevens per (sub)indicator in kaart brengen. 2021 Interne borging beheer (ervoor zorgen dat de barometer blijft functioneren, toegankelijk is en blijft, etc.) en bewaking (bijwerken gegevens jaarlijks of halfjaarlijks) barometer Eind 2021 Ophalen data voor barometer bij verantwoordelijke per thema 2022-2025 Jaarlijks/half jaarlijks ontvangen data barometer van verantwoordelijke per thema
Financiële middelen Acties 2021 e.v. Het inwinnen van gestructureerd subsidieadvies In het kader van de vijf thema’s binnen het duurzaamheidbeleid van de gemeente Eersel zijn op landelijke, provinciale en regionale schaal allerlei subsidies beschikbaar. Om hier optimaal gebruik van te kunnen maken starten we in 2021 met het op structurele basis inwinnen van subsidieadvies.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
25
BUDGETTERING
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
26
Budgettering Inleiding
Om onze ambities op duurzaamheidsvlak te behalen en de gerelateerde acties te kunnen uitvoeren is budget benodigd. We hebben drie tabellen opgenomen, een begroting voor 2021, voor 2022 en voor 2023-2025. De begroting 2021 bevat alle bedragen die benodigd zijn voor de acties die we uitvoeren 2021. Zoals uit de tabel blijkt, kunnen we het benodigde budget halen uit de bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds en het restantkrediet uitvoeringsprogramma duurzaamheid. We willen aan de slag met energiereductie & zon-op-dak. Hiervoor is voor 2021 een krediet benodigd van € 164.000. € 14.000 hiervan is voor de inhuur van een adviseur en € 150.000 voor concrete maatregelen. Voor de jaren 2022 en verder zullen de kredieten voor energiereductie & zon-op-dak worden aangevraagd via de voorjaarsnota. Per 1 januari 2021 bedraagt het restantkrediet uitvoeringsprogramma duurzaamheidsbeleid € 276.000. In onderstaande tabel is uiteengezet waarvoor we dit restantkrediet willen inzetten. Het deel van het restantkrediet wat niet is benodigd voor de jaarschijf 2021 wordt toegevoegd aan bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds. Op dit moment is er in de exploitatiebegroting geen budget voor duurzaamheid beschikbaar.
Omdat duurzaamheid afgelopen jaren toch echt een structurele taak is geworden voor gemeenten willen we voorstellen om hiervoor vanaf 2022 € 35.000 exploitatiebudget beschikbaar te stellen voor educatie, communicatie en algemeen werkbudget. Het krediet bewustwording duurzaamheid groot € 19.000 wat bij de begroting 2021 is vrijgegeven kan hiermee komen te vervallen. Verder zijn een aantal zaken als p.m. benoemd omdat we hier op dit moment nog geen inschatting van kunnen maken. Wanneer dit meer concreet is zullen we bij de raad hiervoor krediet/budget aanvragen.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
27
Budgettering 2021 Thema/subthema
Acties
Budget 2021
Nieuw krediet
Dekking middels bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds
Toelichting Dekking middels restantkrediet uitvoeringsprogramma duurzaamheid (€ 276.000 per 1.1.2021)
ENERGIE Gemeentelijk vastgoed
Verduurzamen faciliteiten gemeentehuis
€
42.000
Gebouwde omgeving
RES 1.0
€
5.000
Gebouwde omgeving
Energiereductie & zon-op-dak
€ 150.000
Jaarlijks € 250.000 totaal beschikbaar
Gebouwde omgeving
Adviseur energiereductie & zon-op-dak
€
Jaarlijks € 250.000 totaal beschikbaar
Gebouwde omgeving
Haalbaarheidsstudie professionalisering KempenEnergie
€
25.000
Gebouwde omgeving
Energieloket bij Energieke Regio
€
4.167
Mobiliteit
Ontwikkeling 2-jaarlijkse integrale visie laadinfrastructuur & plaatsingsbeleid
€
30.000
Mobiliteit
Werkgeversaanpak stimulering alternatieve vervoersmiddelen
Landbouw
Integrale werkgroep verduurzaming landbouw
14.000
Totaalbudget van € 12.500 verdeeld over 3 partijen
Subsidieaanvraag via Metropoolregio, waarschijnlijk geen eigen investering voor benodigd €
2.000
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
28
Budgettering 2021 Thema/subthema
Acties
Budget 2021
Nieuw krediet
Dekking middels bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds
Toelichting Dekking middels restantkrediet uitvoeringsprogramma duurzaamheid (€ 276.000 per 1.1.2021)
AFVAL EN MATERIALEN Onderzoek realisatie Kringloopwinkel
€
15.000
Alle acties om te komen tot een uitvoerings- en investeringsagenda klimaatadaptatie
€
60.000
Klimaatportaal Zuidoost Brabant
€
14.100
KLIMAATADAPTATIE
ALGEMEEN Communicatie
Educatie- en communicatieplan opstellen en uitvoeren
Communicatie
Toekomstsstoel
€
725
Monitoring & bijsturing
Subsidieadvies
€
10.000
Werkbudget
€
15.000
Restant 2021
€
53.008
TOTAAL
Krediet bewustwording duurzaamheid € 19.000 reeds beschikbaar gesteld
€ 164.000
Benodigd in planvormingsfase
Wordt toegevoegd aan bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds
€ 276.000
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
29
Budgettering 2022 Alle bedragen, exclusief overige kredieten die al zijn vrijgegeven in eerder begrotingen, worden verwerkt in de voorjaarsnota 2022 en de begroting 2022.
Thema/subthema
Acties
Budget 2022
Nieuw krediet
Dekking middels bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds
Toelichting
Structureel
ENERGIE Gebouwde omgeving
TVW: Realisatie wijkuitvoeringsplan(nen)
€ p.m.
Krediet TVW
Gebouwde omgeving
Energiereductie & zon-op-dak
€ 150.000
Jaarlijks € 250.000 totaal beschikbaar
Gebouwde omgeving
Adviseur energiereductie & zon-op-dak
€
Jaarlijks € 250.000 totaal beschikbaar
Gebouwde omgeving
Professionalisering Kempen Energie
Grootschalige duurzame energie opwekking
Geluidswal A67
18.000 € p.m.
€ p.m.
Los raadsvoorstel
AFVAL EN MATERIALEN Realisatie Kringloopwinkel
€ p.m.
KLIMAATADAPTATIE Uitvoering geven aan uitvoerings- en investeringsagenda
€ p.m.
Klimaatportaal Zuidoost Brabant
€ p.m.
Gedeeltelijk te financieren vanuit impulsgelden klimaatportaal (nog aan te vragen)
ALGEMEEN Communicatie
TOTAAL
Educatie- en communicatieplan uitvoeren
€
20.000
Werkbudget
€
15.000
€
35.000
€ p.m.
€ 168.000
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
Bewustwording duurzaamheid
30
Budgettering 2023–2025 De financiële benodigdheden die reeds op het vizier zijn. Bij toelichting staan de jaren waarvoor het budget wordt voorzien. Bijvoorbeeld 2023-2025: het budget is dan het totaal van deze drie jaren.
Thema/subthema
Acties
Budget 2023-2025
Nieuw krediet
Dekking middels bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds
Toelichting⁵
Structureel
ENERGIE Gebouwde omgeving
Bijdrage leveren aan opstellen RES 2.0 & 3.0
€
10.000
Gebouwde omgeving
TVW: Realisatie wijkuitvoeringsplan(nen)
€ p.m.
Gebouwde omgeving
Energiereductie & zon-op-dak
€ 300.000
2023-2024. Jaarlijks € 250.000 totaal beschikbaar
Gebouwde omgeving
Adviseur energiereductie & zon-op-dak
€
2023-2024. Jaarlijks € 250.000 totaal beschikbaar
Gebouwde omgeving
Ondersteuning KempenEnergie
Mobiliteit
2-jaarlijkse integrale visie laadinfrastructuur & actualiseren plaatsingsbeleid
€ p.m.
2023
Mobiliteit
2-jaarlijkse integrale visie laadinfrastructuur & actualiseren plaatsingsbeleid
€ p.m.
2025
Grootschalige duurzame energie opwekking
Geluidswal A67
€ p.m.
2023-2025
Krediet TVW 2023-2025
36.000 € p.m.
AFVAL EN MATERIALEN Realisatie Kringloopwinkel
€ p.m.
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
31
Budgettering 2023–2025 Thema/subthema
Acties
Budget 2023-2025 Overige kredieten
Krediet uitvoeringsprogramma
Toelichting Structureel
KLIMAATADAPTATIE Uitvoering geven aan uitvoerings en investerings agenda
€ p.m.
Gedeeltelijk te financieren vanuit impulsgelden klimaatportaal (nog aan te vragen) 2023-2025
Klimaatportaal Zuidoost Brabant
€ p.m.
2023-2025
ALGEMEEN Communicatie
Educatie- en communicatieplan uitvoeren
€
60.000
€
45.000
Krediet bewustwording duurzaamheid
Opstellen nieuw duurzaamheidsbeleid & uitvoeringsprogramma Onvoorzien TOTAAL
€
10.000
€ 336.000
€ 105.000
Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2021-2025
32