Wrp Eemnes 28082024
Tekst van het document
Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Invulling van de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater en oppervlaktewater
Sweco Nederland B.V. Onderwerp
30129769 Water- en Rioleringsprogramma Eemnes
Projectnummer
51015373
Klant
Gemeente Eemnes
Auteur
Renske ter Horst, Carl Geuljans, Sven Suijkens
Gecontroleerd en vrijgegeven door
Elwin Leusink
Datum
13-08-2024
Document referentie
ontwerp
2/71
Inhoudsopgave
Samenvatting ...........................................................................................5 1 Inleiding: een nieuw Water- en Rioleringsprogramma ..................7 1.1 Doel van het Water- en Rioleringsprogramma ....................7 1.2 Zorgplichten.........................................................................8 1.3 Ontwikkelingen ....................................................................8 1.4 Proces .................................................................................9 1.5 Leeswijzer ...........................................................................9 2
3
4
Evaluatie: wat hebben we gedaan? ............................................11 2.1 Wat hebben we de afgelopen periode gedaan? ...............11 2.2 Welke lessen nemen we mee? .........................................11 2.3 Wat was de ontwikkeling van de rioolheffing? ..................12 Visie: wat willen we?....................................................................14 3.1 Aansluiten op bestaande visies en beleid .........................14 3.2 Stedelijk afvalwater ...........................................................14 3.3 Afvloeiend hemelwater ......................................................15 3.4 Grondwater........................................................................17 3.5 Oppervlaktewater ..............................................................20 3.6 Duurzaamheid ...................................................................20 3.7 Samenwerken ...................................................................21 3.8 Water en bodem sturend ...................................................21
5
Huidige situatie: wat hebben we? ............................................... 27 5.1 Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater ................. 27 5.2 Grondwater ....................................................................... 28 5.3 Oppervlaktewater .............................................................. 29 5.4 Samenwerken ................................................................... 30
6
Onderhoud, onderzoek en maatregelen: wat gaan we doen? .... 31 6.1 Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater ................. 31 6.2 Grondwater ....................................................................... 33 6.3 Oppervlaktewater .............................................................. 34
7
Middelen: wat hebben we nodig? ................................................ 35 7.1 Personele capaciteit .......................................................... 35 7.2 Kosten en kostendekking .................................................. 36 7.3 Ontwikkelingen .................................................................. 39
Bijlage 1 Evaluatie ................................................................................. 41 Bijlage 2 Overzichtskaarten riolering ..................................................... 42 Bijlage 3 DoFeMaMe ............................................................................. 49 Bijlage 4 Uitgangspunten Kostendekkingsberekening .......................... 53 Bijlage 5 Tabellen kostendekkingberekening ........................................ 56 Bijlage 6 Afkortingen .............................................................................. 70
Verantwoordelijkheden: wie doet wat? ........................................23 4.1 Wat doet de gemeente? ....................................................23 4.2 Wat verandert er onder de Omgevingswet? .....................23 4.3 Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven? .....24 4.4 Vergunningen en verordeningen .......................................24
3/71
ALGEMEEN Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
4/71
Samenvatting Waarom een Wrp? (H1) Het Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) hebben we op opgesteld voor de invulling van onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Daarnaast gaan we in op de zorg voor het oppervlaktewater en de invloed van klimaatverandering op de waterketen en hoe we daarmee omgaan (klimaatadaptatie). Dit Wrp is de opvolger van het Gemeentelijk Rioleringsplan Eemnes. Dit programma beschrijft het beleid en de maatregelen voor de komende jaren en bevat de onderbouwing voor de rioolheffing. Wat ging er vooraf? (H2) We hebben de afgelopen ingezet op het klimaatadaptief maken van onze gemeente. Hiervoor is onder andere een klimaatstresstest opgesteld. Riolen zijn volgens de planning geïnspecteerd, gereinigd, en waar nodig vervangen of gerenoveerd. Ook is structurele grondwateroverlast onderzocht en zijn overlastlocaties in beeld gebracht. Wat willen we bereiken? (H3) We sluiten aan op andere vastgestelde beleidsplannen en op de Contouren Omgevingsvisie. We willen goed blijven omgaan met water in onze gemeente door vuil water af te voeren en overtollig hemelwater zo goed mogelijk te verwerken. We hebben hiervoor duidelijke kaders opgesteld van wat we wel en we niet accpeteren qua hinder, overlast en schade. Voor de verwerking van hemelwater volgen we de trits ’vasthouden-bergen-afvoeren’.
We willen de de openbare ruimte zo klimaatadaptief mogelijk inrichten. Bij nieuwbouw zamelen we huishoudelijk- of bedrijfsafvalwater en afvloeiend hemelwater gescheiden in. Bij renovatie van de openbare ruimte wordt gekeken of afkoppelen mogelijk is.
We willen oppervlaktewateren met voldoende waterbergende capacaciteit en een goede waterkwaliteit. Ook nemen we maatregelen tegen structurele grondwater over- en onderlast als dat doelmatig is. Hiervoor hebben we een beslisboom grondwatermaatregelen opgesteld. Daarnaast beheren we het bestaande rioolstelsel goed en zo duurzaam mogelijk. Wie doet wat? (H4) We werken samen de met de andere BEL-gemeenten en met Waterschap en Provincie. Ook zijn we actief in regionale samenwerkingsverbanden. We verwachten van onze inwoners en bedrijven dat ze het riool verstandig gebruiken en hemel- en grondwater zoveel mogelijk zelf verwerken. Wat is de huidige situatie? (H5) We beheren een groot areaal aan objecten om goed met onze waterstromen te kunnen omgaan. Dit zijn onder andere: • 59 km aan vrijvervalriolering • 39 km aan pers- en drukleidingen • 7 hoofdgemalen • 185 drukunits (mini-pompgemalen) • 10 km drainage • 16 grondwaterpeilbuizen Het rioleringsstelsel is over het algemeen in goede staat. Elk jaar worden de inspectieresultaten beoordeeld en eventuele herstelwerkzaamheden ingepland. Het functioneren van het systeem bij extreme regenval is in 2023 getoetst in het systeemoverzicht stedelijk water (SSW). Met deze studie is in kaart gebracht wat er gebeurt als een bui van 70 mm in 1 uur valt.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
5/71
Overwegend kan het systeem de neerslag goed verwerken, maar er zijn wel enkele verbeteringen noodzakelijk. In 2023 en eerste helft 2024 is extreem veel neerslag gevallen, dit valt buiten alle grafieken. Dat heeft tot veel overlast geleid.
De rioolheffing zou in 2024 € 260,16 moeten bedragen om alle kosten te dekken. Vervolgens is een geleidelijke stijging nodig van 2025-2060 van ongeveer 1% per jaar.
Wat gaan we doen? (H6) We inspecteren en reinigen de water- en rioleringsobjecten regelmatig. Hiervoor combineren we vaste onderhoudsfrequenties met risicogestuurd beheer. We doen de komende jaren onderzoeken om het water- en rioleringssysteem te kunnen optimaliseren. Hiervoor gaan we onder andere overstorten meten en monitoren, een meetplan opstellen voor het grondwatermeetnet en meer inzetten op communicatie en bewonersparticipatie. De investeringen bestaan de komende jaren vooral uit geplande rioolrenovaties/vervangingen en klimaatadaptief herontwikkelen van de openbare ruimte. Ook pakken we wateroverlastknelpunten aan (afkomstig uit het systeemoverzicht stedelijk water, kortweg SSW) en vervangen we gemalen en drukunits waar nodig. Wat hebben we hiervoor nodig? (H7) Om de beschreven plannen uit te voeren is voldoende personele capaciteit nodig. De personele capaciteit in de binnendienst is te beperkt. In de binnendienst is het tekort ca. 1 fte. Uitbreiding van de capaciteit is nodig om de werkzaamheden volgens plan uit te kunnen voeren. Voor de komende planperiode is budget opgenomen om de BEL-formatie met 1 fte te versterken (bekostigd uit MJON-gelden). Deze fte zal voor 1/3e taken vanuit Eemnes kunnen oppakken. Om alle kosten te dekken heffen we een rioolheffing. Met de kostendekkingsberekening hebben we voor de komende 60 jaar de rioolheffing berekend.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
6/71
1
Inleiding: een nieuw Water- en Rioleringsprogramma
In dit Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) beschrijven we hoe wij als gemeente omgaan met onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Daarnaast gaan we in op de zorg voor het oppervlaktewater en de invloed van klimaatverandering op de waterketen en hoe we daarmee omgaan. Dit Wrp is de opvolger van het GRP Eemnes.
1.1
Doel van het Water- en Rioleringsprogramma
Ons (afval)watersysteem beschermt de volksgezondheid en het milieu door het vuile water af te voeren naar de zuivering. Ook verwerkt het systeem hemelwater om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen, maar ook om genoeg hemelwater vast te houden voor de functies die hiervan afhankelijk zijn. Ook willen we een zo natuurlijk mogelijk grondwaterniveau zonder grondwateroverlast of -onderlast. Het water- en rioolsysteem is daarom een belangrijk onderdeel van de leefomgeving, waarmee er een directe relatie ligt met andere vakgebieden in de bovengrondse en ondergrondse openbare ruimte. Goedwerkende voorzieningen, zoals riolering, zijn nodig om deze waterstromen in goede banen te leiden voor: -
het beschermen van de volksgezondheid; het beschermen van het milieu; het handhaven van de kwaliteit van de openbare ruimte.
Dit Wrp geeft aan hoe we deze doelen willen bereiken in Eemnes.
Figuur 1-1 De waterketen
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
7/71
1.2
deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grondwater)beheerder of de provincie behoort.
Zorgplichten
In dit Wrp geven we aan hoe we onze wettelijke zorgplichten invullen: Stedelijk afvalwater
Afvloeiend hemelwater
Grondwater
Op grond van de Wet milieubeheer artikel 10.33 (per 1-12024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1a-3) is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, mechanische riolering, IBA of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.4 uit de Waterwet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij). Vanuit de Waterwet artikel 3.5 (per 1-1-2024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a1) zijn gemeenten verplicht om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als degene die zich ervan wil ontdoen niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, door het in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. In de Waterwet, artikel 3.6 (per 1-1-2024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a2), is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover
Drinkwater
De gemeente draagt zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (samen met Rijk, provincie en waterschap, Drinkwaterwet, artikel 2). Hierbij wordt rekening gehouden met het grondwaterbeschermingsgebied en drinkwaterwinningsgebied en de mogelijke restricties die hieruit voortkomen.
Ontwerpbesluit kwaliteit leefomgeving
Ook volgt uit het Ontwerpbesluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.16) dat de gemeente er zorg voor draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat: 1. het zoveel mogelijk berekend is op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater, 2. lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen, en 3. het aantal overstortingen zo beperkt is als voor een doelmatig beheer van afvalwater mogelijk is.
1.3
Ontwikkelingen
Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet is 1 januari 2024 in werking getreden. Onder de Omgevingswet vervalt de verplichting om een gemeentelijk rioleringsplan op te stellen. In de memorie van toelichting bij de omgevingswet is echter wel aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water belangrijk is. Gemeenten zijn nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. Bij de opbouw van dit Wrp is rekening gehouden met de
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
8/71
invoering van de Omgevingswet, door de nieuwe planstructuur terug te laten komen. Klimaatverandering en klimaatadaptatie Het klimaat verandert en hierdoor krijgen we te maken met veranderende weersomstandigheden. Bijvoorbeeld doordat we vaker te maken krijgen met extremen, zoals hevige neerslag, lange perioden van droogte en hittegolven. Ook in de BEL-gemeenten merken we de gevolgen van klimaatverandering: -
-
Het wordt natter: op 28 juli 2014 viel er in een aangrenzende gemeente 58 mm (waarvan 46 mm in één uur). Ook in 2016 en 2019 vielen er hevige buien die overlast en schade hebben veroorzaakt. Tevens is 2023 het natste jaar ooit! Het wordt droger: de afgelopen jaren hebben we te maken met droge zomers, 2018 en 2020 staan zelfs in de top-10 van jaren met grootste neerslagtekorten sinds 1906. Het wordt warmer: de zomers van 2018, 2022 en 2023 staan in de top 3 van warmste zomers sinds 1901. Ook in 2019 was het erg warm, op 25 juli dat jaar werd 37,5 graden Celsius gemeten door het KNMI in De Bilt.
1.5
Leeswijzer
In Figuur 1-2 is de opbouw van het Wrp weergegeven. Eerst blikken we terug op de afgelopen periode. Daarna kijken we in de visie vooruit naar wat we willen bereiken. In hoofdstuk 4 beschrijven we de verantwoordelijkheden van de partijen in de waterketen, en wat we van elkaar mogen verwachten. Vervolgens beschrijven we in het programma in hoofdstuk 5 de huidige situatie, in hoofdstuk 6 de onderzoeken en maatregelen die we de komende planperiode willen uitvoeren en ten slotte in hoofdstuk 7 de middelen die we daarvoor nodig hebben.
Het aanpassen van de leefomgeving - om te zorgen dat deze extreme weersomstandigheden zo min mogelijk schade en onveilige situaties veroorzaken - noemen we klimaatadaptatie. In dit Wrp beschrijven we hoe we vanuit de waterketen en de zorgplichten hieraan bijdragen.
1.4
Proces
Dit Wrp is opgesteld in samenwerking met ingenieurs- en adviesbureau Sweco, de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren en waterschap Vallei en Veluwe.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
9/71
Figuur 1-2 Opbouw van het Wrp
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
10/71
2
Evaluatie: wat hebben we gedaan?
2.1
Wat hebben we de afgelopen periode gedaan?
In het vorige gemeentelijk rioleringsplan zijn het beleid en de ambities voor de periode 2018-2022 omschreven. Hieruit zijn verschillende activiteiten, onderzoeken en maatregelen ontstaan. Zo hebben we ingezet op het verder klimaatadaptief en ook klimaatneutraal maken van onze gemeente. Hiervoor is een stresstest opgesteld volgens landelijke richtlijnen, waarmee de risico’s van klimaatverandering inzichtelijk zijn gemaakt. Bij het uitvoeren van projecten wordt gekeken naar het afkoppelen van particulier terrein op het gemengde rioolstelsel. In Eemnes is dit beperkt mogelijk. Om klimaatneutraal te worden is er vanuit het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie onderzoek gedaan naar de mogelijkheden tot energiewinning vanuit het watersysteem. Daarnaast is structurele grondwateroverlast onderzocht. Overlastlocaties zijn in beeld gebracht, waarbij er vooral aandacht is geweest voor het drainagenetwerk in het centrumgebied.
2.2
Welke lessen nemen we mee?
We kijken terug op een periode waarin er uitdagingen waren op het gebied van personele capaciteit. Het verzamelen en beheer van de data in het gemeentelijk beheersysteem is op orde gebracht en heeft daar een belangrijke bijdrage in geleverd. Ook de samenwerking met de partners in de waterketen, zoals het waterschap, is goed verlopen. Op het gebied van beheer en onderhoud hebben bezuinigingen plaatsgevonden. Het beschikbare budget voldeed niet aan de behoefte waardoor het beheer en met name onderhoud minder goed is verlopen. Het reserveren van voldoende budget bleek een jaarlijks terugkerende uitdaging. Daardoor was er ook geen mogelijkheid om onderzoek te doen naar wateroverlast aan de Torenzicht en (rotonde) Laarderweg. Het beoogde budget is hier deels besteed aan het drainagenetwerk. Er waren klachten over (grond)wateroverlast waardoor dit als eerste onderdeel is opgepakt binnen het centrumplan.
Belangrijk is het beheer. Hiervoor is het riool volgens planning geïnspecteerd en zijn te vervangen of te renoveren riolen in kaart gebracht. Het verzakte riool aan de Minnehof is hersteld. Het onderhoud van kolken, zinkputten en verticale infiltratieputten is jaarlijks uitgevoerd. Ook zijn er 148 minigemalen gerenoveerd. Het drainagenetwerk voldeed niet en er zijn klachten over (grond)wateroverlast ontvangen. In de voorbereiding voor het Centrumplan is daarom als eerste de drainage aangepakt. Een overzicht van de maatregelen en onderzoeken is opgenomen in bijlage 2. In totaal zijn 27 van de 30 geplande onderzoeksactiviteiten uitgevoerd. Daarnaast zijn er 11 aanvullende onderzoeken uitgevoerd die niet in het GRP stonden. Deze zijn opgenomen in bijlage 1. Ook zijn we lid van de stichting Steenbreek. Figuur 2-1 Aanleg riolering in Eemnes
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
11/71
2.3
Wat was de ontwikkeling van de rioolheffing?
In Figuur 2-2 is de ontwikkeling van de rioolheffing in Eemnes zichtbaar. Tussen 2018 – 2020 lag deze iets lager en in 2021 iets boven de geplande rioolheffing. De gele lijn geeft de rioolheffing uit het GRP 2018-2022 weer, wanneer deze was geïndexeerd volgens de cijfers van het CBS. De werkelijke rioolheffing komt hier niet mee overeen. In 2022 is de rioolheffing gedaald, doordat de kosten minder hard gestegen zijn dan in de meerjarenbegroting was aangehouden.
Figuur 2-2 Ontwikkeling van de rioolheffing
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
ALGEMEEN
12/71
VISIE Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
13/71
3
Visie: wat willen we?
Dit hoofdstuk beschrijft de visie voor de gemeentelijke watertaken. We sluiten aan op de strategische visie, het collegeprogramma en de (contouren van) Omgevingsvisie. Voor de waterstromen stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater en oppervlaktewater werken we de visie verder uit. Ook de onderwerpen duurzaamheid en samenwerken zijn belangrijk, daarom geven we hierover ook onze visie vanuit de waterketen.
3.1
Aansluiten op bestaande visies en beleid
In 2020 is de strategische visie van Eemnes opgesteld, hierin zijn vier ambities benoemd: 1. In Eemnes staat het dorpsgevoel voorop – Eemnes koestert de hechte en actieve gemeenschap 2. In Eemnes kun je blijven wonen – Eemnes groeit geleidelijk en heeft woningen voor elke doelgroep 3. Eemnes is uitstekend bereikbaar – Eemnes is sterk verbonden met de regio 4. Eemnes gaat voor een duurzame toekomst - Eemnes zet in op groene energiebronnen met behoud van open landschap Vanuit het Water- en rioleringsprogramma dragen we vooral bij aan ambitie 4. Vervolgens is in het coalitieprogramma 2022-2026 de beleidsmatige koers uitgewerkt. Hierin wordt het belang benadrukt van klimaatadaptatie om wateroverlast te voorkomen en wordt de waarde van een groen-blauwe omgeving benoemd. Als voorbereiding op de Omgevingsvisie is het document Contouren Omgevingsvisie opgesteld. Belangrijke speerpunten zijn het aanpassen van de leefomgeving op het veranderende klimaat. In Eemnes is de bodem niet geschikt om veel water te verwerken, het verwerken van hevige neerslag
vraagt daarom ruimte in de leefomgeving. Ook het hoge grondwaterniveau in Eemnes en de overlast die dit kan veroorzaken vraagt aandacht. Dit Wrp sluit ook aan op bestaande plannen. De plannen die een relatie hebben met het Wrp zijn: • • • • •
3.2
Wegenbeheerplan; Groenbeleidsplan; Speelbeleidsplan; Beleidsplan bermen polder; Beheerplan oeverbeschoeiing (vaststelling waarschijnlijk in 2024)
Stedelijk afvalwater
Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel van huishoudelijk afvalwater met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Stedelijk afvalwater behelst in dit geval zowel de kernen als het buitengebied (het enige verschil dat buitengebieden zijn aangesloten middels persleidingen op het stelsel binnen de kernen dan wel rechtstreeks richting de zuivering. Inzameling en transport We beschermen de volksgezondheid en zorgen voor een aantrekkelijke leefomgeving door stedelijk afvalwater in te zamelen en af te voeren. Met riolering brengen we het stedelijk afvalwater naar zuiveringslocaties. Het afvalwater van Eemnes wordt naar verschillende locaties gebracht. Vanuit het stedelijk deel gaat dit naar de RWZI Blaricum. Het afvalwater van het poldergebied loost op het stelsel van de gemeente Bunschoten/Spakenburg en het industriegebied Eembrugge loost op het stelsel van de gemeente Baarn. Vanuit Bunschoten-Spakenburg en Baarn wordt het afvalwater
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
14/71
verwerkt in de zuivering in Soest waarna het water teruggebracht wordt in het milieu.
In het stedelijk gebied zamelen we afvalwater in en voeren we dit af met vrijvervalriolering, in het buitengebied doen we dit met drukriolering. De riolering heeft een maximale capaciteit om afvalwater te bergen en af te voeren. Om te voorkomen dat bij een zwaardere regenbui huishoudelijk afvalwater niet meer kan worden afgevoerd en in panden of op straat terecht komt, zijn er riooloverstorten aangelegd. Hierdoor wordt het rioolwater in het oppervlaktewater geloosd als de capaciteit van het riool niet meer voldoende is. Dit geeft wel een slechtere oppervlaktewaterkwaliteit, daarom willen we dat zoveel mogelijk voorkomen. Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte Bij nieuwbouw zamelen we huishoudelijk- of bedrijfsafvalwater en afvloeiend hemelwater gescheiden in. Bij renovatie van de openbare ruimte wordt gekeken of afkoppelen mogelijk is. Daarom moet dit gescheiden aan de perceelgrens worden aangeleverd. Het huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater zamelen we in en voeren we middels riolering af richting de RWZI of zuiveren we in het buitengebied lokaal met een voorziening die voldoet aan de geldende eisen. Deze afweging maken we per situatie, hierbij houden we rekening met de kosten en lokale bodem- en waterkwaliteit.
3.3
Afvloeiend hemelwater
Hemelwater is al het water dat uit de hemel valt, zoals regen, sneeuw en hagel. Het afvloeiende hemelwater is een relatief schone waterstroom. Vasthouden-bergen-afvoeren Voor de verwerking van hemelwater volgen we de trits ’vasthouden-bergenafvoeren’. Bij voorkeur houden we de druppel vast waar deze valt. Op goed doorlatende ondergrond, zoals zand, passen we infiltratievoorzieningen toe. Als infiltreren niet mogelijk is, of als infiltratievoorzieningen hun capaciteit
hebben bereikt, bergen we het water, middels boven- en ondergrondse bergingen en in oppervlaktewater. Na het bergen van hemelwater voeren we het (vertraagd) af. Deze voorkeursvolgorde geldt zowel voor de openbare ruimte als voor de particuliere ruimte. Particulieren hebben zelf de verantwoordelijkheid om het hemelwater dat op hun eigen perceel valt te verwerken, mits dit redelijkerwijs gevraagd kan worden. In de bestaande bebouwde situatie zoeken we per locatie naar de beste oplossingen om hemelwater, ook in extreme situaties, te verwerken (zie Tabel 3-1). Het is niet toegestaan om de hemelwaterafvoer aan te sluiten op de drukriolering. Daarom verwachten we dat buiten de bebouwde kom particulieren het hemelwater zelf verwerken dat op hun eigen perceel valt. Hier is voldoende ruimte om het water op eigen perceel te verwerken of af te voeren naar nabij oppervlaktewater. Schoonhouden-scheiden-zuiveren Hemelwater is ’schoon’ water en houden we zoveel mogelijk schoon. We zamelen bij voorkeur hemelwater gescheiden van huishoudelijk of bedrijfsafvalwater in. Wanneer onze gemengde stelsels aan vervanging toe zijn, leggen we daar waar mogelijk een gescheiden rioolstelsel voor terug. Het hemelwater brengen we naar bergings- en infiltratievoorzieningen of oppervlaktewater.
We voorkomen verontreiniging door zo min mogelijk uitlogende materialen toe te passen (zoals lood, koper en zink) en bij afstroming van hemelwater van verontreinigde oppervlakken treffen we maatregelen, voordat we het water infiltreren of lozen in de bodem of op oppervlaktewater. Hiermee voorkomen we een negatief effect op de (grond)water- en bodemkwaliteit. Als dit niet haalbaar is voeren we het water af naar de RWZI, zodat het vervuilde water gezuiverd wordt voor het teruggebracht wordt in het milieu. Basisbeschermingsniveau en extreme situaties Door het jaar heen hebben we te maken met neerslag, van kleine buien tot extreme neerslaghoeveelheden. Die laatste komen door klimaatverandering
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
15/71
steeds vaker voor. De gevolgen hiervan willen we zoveel mogelijk beperken. Daarom hebben we een stelsel van ondergrondse en bovengrondse voorzieningen, die zoveel mogelijk voorkomen dat neerslag tot hinder, overlast en schade leidt. Tabel 3-1 Hinder, wateroverlast en waterschade
Situatie Handelen Hinder hemelwater staat tijdelijk (tot 4 Dit accepteren we. uur) op straat, maar leidt niet tot gevaarlijke verkeerssituaties of het onbereikbaar zijn van voorzieningen. Wateroverlast water staat op straat beperkt Voorkomen tot een bui die 1 het gebruik van de openbare keer in de 100 jaar voorkomt ruimte. (70 mm in een uur). Waterschade belangrijke verkeersaders zijn Voorkomen tot een bui die 1 geblokkeerd en regenwater keer in de 100 jaar voorkomt stroomt vanuit de openbare (70 mm in een uur). ruimte gebouwen in. Hinder accepteren we, we treffen geen maatregelen om dit te voorkomen. In geval van overlast bepalen we of het mogelijk is om structurele verbetermaatregelen te nemen. In geval van schade door neerslag doen we onderzoek naar de mogelijke oorzaken en zoeken we naar een kostenefficiënte manier om de schade te voorkomen of beperken. Tabel 3-2 Beleid hemelwater
Bestaande wijken
Beleid hemelwater Basisbeschermingsniveau: zo min mogelijk water op straat en geen overlast en schade bij een bui 08 (19,8 mm in een uur) uit de kennisbank stedelijk water. Dit is een bui die 1 x in de 2 jaar valt.
Beschermingsniveau in extreme situaties: streven naar geen schade bij een bui van 70 mm in één uur. Dit is een bui die 1 x in de 100 jaar valt. Reconstructie Basisbeschermingsniveau: geen overlast en schade bij een en nieuwbouw bui 09 (29,4 mm in een uur) uit de kennisbank riolering. Dit is een bui die 1 x in de 5 jaar valt. Beschermingsniveau in extreme situaties: een bui van 70 mm/uur leidt niet tot schade. Nieuwbouw
Op eigen perceel (hemelwaterverordening)
Voldoen aan landelijke maatlat voor groene en klimaatadaptieve bebouwde omgeving en het klimaatconvenant Utrecht n.v.t.
We hebben als gemeente een inspanningsverplichting voor het verwerken van afvloeiend hemelwater. We streven het beschermingsniveau voor de gehele gemeente na, echter blijven sommige locaties ook na het treffen van maatregelen kwetsbaar. Voorbeelden van kwetsbare locaties zijn gebieden die lager liggen dan hun omgeving, gebieden onderaan een helling of gebieden waar het oppervlaktewater een beperkte capaciteit heeft waardoor de riolering het water niet goed kan afvoeren. Daarnaast kan het altijd nog harder regenen, dan waar we ons op hebben voorbereid. Overlast en schade kunnen we dus nooit helemaal voorkomen.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
16/71
Verwerken-beheersen-beschermen Aansluitend bij de trits vasthouden-bergen-afvoeren, zetten we in op de voorkeursvolgorde verwerken-beheersen-beschermen voor het aanpakken van wateroverlast en -schade. Bij voorkeur verwerken we de druppel daar waar deze valt (op particulier terrein of in de openbare ruimte). Als dit mogelijk is bergen we het water met beheersmaatregelen om overlast en schade te voorkomen. Op locaties die kwetsbaar blijven voor overlast kunnen structurele of tijdelijke beschermingsmaatregelen worden getroffen. Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte moeten aan de eisen van gemeente en waterschap voldoen om hemelwater zoveel mogelijk lokaal te verwerken. Nieuwbouwplannen worden onderworpen aan de watertoets, hierin wordt getoetst of voldoende maatregelen zijn getroffen om het hemelwater adequaat binnen het plangebied te verwerken. Het Rijk heeft in maart 2023 een nationale maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving opgesteld. Hierin zijn uitgangspunten opgenomen om te bouwen op een manier die past bij de veranderende klimaatomstandigheden. De Metropoolregio Amsterdam (MRA)/provincie Utrecht heeft een convenant klimaatadaptief bouwen. In dit convenant zijn concretere eisen voor o.a. hemelwaterberging opgenomen. We willen dat alle nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte voldoen aan deze eisen.
We geven deze eisen mee aan projectontwikkelaars door deze op te nemen in bestemmingsplannen, in een samenwerkingsovereenkomst met projectontwikkelaars of een andere anterieure overeenkomst.
3.4
Grondwater
Grondwater is al het water dat zich in de bodem bevindt. Grondwater is een regionaal systeem. Het grondwater wordt met name gevoed door hemelwater en vanuit het oppervlaktewater. Bij langdurige droogte zakt het grondwater weg en in natte perioden stijgt het grondwater, er is dus altijd sprake van een
bepaalde mate van fluctuatie in de grondwaterstand. In dit programma hebben we het over het ondiepe grondwater in stedelijk gebied. Grondwateroverlast en -onderlast Het grondwater is lokaal lastig te beïnvloeden en kan veel invloed hebben op de functies in een gebied. Particulieren zijn primair zelf verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen tegen grondwateroverlast of -onderlast. Dit voor zover deze problemen niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur (overheid of particulier). Als gemeente hebben we de zorgplicht om onder voorwaarden maatregelen te treffen tegen structurele grondwater over- en onderlast. Dit definiëren we als volgt: -
-
Structureel o Regelmatig terugkerende of blijvende gebeurtenissen (geen incident). o Een grondwaterstand die minimaal 30 dagen aaneengesloten hoger is dan 70 cm onder de kruin van de weg. Nadelig o Significante belemmering van het normale gebruik van de bestemming zoals vastgelegd in het bestemmingsplan of omgevingsplan. o Chronische gezondheidsklachten. o Schade aan gebouwen of infrastructuur.
Op de volgende pagina is een beslisboom opgenomen waarin het traject tot besluit of sprake is van structureel nadelige over- of onderlast is weergegeven. We volgen de regionale ontwikkelingen over de grootschalige drinkwaterwinningen rondom onze gemeenten.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
17/71
Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte Bij nieuwbouw is het belangrijk dat rekening gehouden wordt met grondwater. Eemnes heeft te maken met hoge grondwaterstanden, dit betekent dat het grondwater relatief dicht onder het maaiveld zit. Bij nieuwbouw en herstructurering moet rekening gehouden worden met de grondwaterstanden door het jaar heen en met de mogelijke veranderingen hierin door klimaatverandering. Dit wordt meegenomen in de watertoets (dit is de procedure van het waterschap waar plannen worden getoetst als onderdeel van de omgevingsvergunning).
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
18/71
Figuur 3-1 Grondwatermeldingen beslisboom Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
19/71
3.5
Oppervlaktewater
Oppervlaktewater is al het water dat zichtbaar is in de leefomgeving. Oppervlaktewater speelt een belangrijke rol in het verwerken van hemelwater, maar heeft ook belangrijke natuur-, recreatie- en belevingswaarden. Capaciteit Oppervlaktewater is een belangrijk onderdeel van het hemelwaterstelsel. Daarom is het belangrijk dat oppervlaktewater voldoende bergings- en afvoercapaciteit heeft. Om het hemelwater te verwerken is een goed functionerend oppervlaktewatersysteem nodig. Waterkwaliteit Elk water heeft waterkwaliteitsdoelen die samen met het waterschap gehaald moeten worden. De verantwoordelijkheid voor de waterkwaliteit valt onder het beleid van het waterschap. Als gemeente is er een rol op het gebied van overstorten en het effect op de waterkwaliteit. We minimaliseren de negatieve invloed van riolering en andere vervuilingsbronnen op de waterkwaliteit. Voorbeelden hiervan zijn vervuiling van afstromend hemelwater, bladval en instroom van hondenpoep. Waar mogelijk voorkomen we vervuiling. Waar we dat niet kunnen voorkomen zorgen we voor extra onderhoud, zoals vaker watergangen opschonen rondom de plekken waar veel bladeren in het oppervlaktewater komen. Meer informatie is te vinden op de website van het waterschap. Waterkwaliteit moet worden bepaald aan de hand van watermonsters.
Op locaties die zijn aangewezen als zwemwaterlocatie wordt de waterkwaliteit constant in de gaten gehouden door de waterbeheerder. In Eemnes is een aantal aangewezen KRW-waterlichamen in het buitengebied. Alle watergangen in het stedelijk gebied zijn overige wateren. We werken samen met het waterschap om de waterkwaliteit zo goed mogelijk te houden. Samen met het waterschap bepalen we wat er nodig is om oppervlaktewater van voldoende kwaliteit te realiseren. De kwaliteitseisen
voor het oppervlaktewater zijn beschreven in het waterbeheerprogramma van het waterschap. Om de waterkwaliteit waar mogelijk te verbeteren, maar in ieder geval niet te verslechteren, zetten we in op: • Afkoppelen: door af te koppelen komt minder hemelwater in het rioolstelsel en zijn er minder riooloverstortingen; • Behouden of toevoegen van bergingsleidingen en -kelders: dit zijn grote ondergrondse leidingen waar het rioolwater tijdelijk kan worden opgeslagen en vaste deeltjes kunnen bezinken; • Herstellen en voorkomen foutaansluitingen: door foute aansluitingen op te sporen voorkomen we onbedoelde lozingen van huishoudelijk afvalwater in het oppervlaktewater. • Waar nodig de duikercapaciteit aanpassen door diametervergroting voor een betere doorstroming wat ten goede komt aan de waterkwaliteit. • Meten en monitoren van overstorten: We meten de overstorthoeveelheden en overstortfrequenties om inzicht te krijgen in de eventuele vervuiling die optreedt. Waar nodig nemen we maatregelen om overstortingen te verminderen.
3.6
Duurzaamheid
Duurzaamheid is een breed begrip, we bedoelen ermee dat we in onze werkzaamheden tegemoetkomen aan de levensbehoeften van de huidige generatie zonder de toekomstige generatie tekort te doen. In Nederland kennen we 3 grote transities om een duurzamere samenleving tot stand te brengen: -
Energietransitie: omschakelen naar hernieuwbare energiebronnen en het terugdringen van de CO2 uitstoot. Aquathermie en/of riothermie worden onderzocht bij het effluent van de RWZI’s. De gemeente volgt deze ontwikkeling en speelt daar waar mogelijk en doelmatig op in.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
20/71
-
Klimaatadaptatie: aanpassen van de leefomgeving op het veranderende klimaat. Transitie naar een circulaire economie: omschakelen naar een circulaire economie door grondstofgebruik te verminderen, gebruik van hernieuwbare grondstoffen, levensduur verlengen en hergebruik van grondstoffen.
In de waterketen zijn we van deze transities het meest bezig met klimaatadaptatie. Ook aan de andere twee transities dragen we bij. Water (afvalwater, drinkwater en oppervlaktewater) kan een energiebron zijn, waar dit potentie heeft om een duurzame energievoorziening te realiseren werken we hieraan mee. Ook hebben we in onze werkzaamheden aandacht voor een duurzame omgang met materialen. Bijvoorbeeld door materialen te kiezen die lang mee gaan en na gebruik gerecycled of hergebruikt kunnen worden. De gemeente volgt deze ontwikkelingen en zet deze in als dit doelmatig is.
3.7
Samenwerken
Vanuit de gezamenlijke ambtelijke organisatie van de BEL-gemeenten worden werkzaamheden in Blaricum, Eemnes en Laren in samenhang opgepakt. Daarnaast werken we ook sectoraal samen in de waterketen met andere buurgemeenten en de waterschappen, en integraal met andere vakgebieden in de gemeente. Binnen de waterketen zoeken we naar optimalisatie mogelijkheden. Samen met andere vakgebieden geven we vorm aan de leefomgeving. Dit doen we om: • •
•
Kennis te vergroten: door samen na te denken en ideeën uit te wisselen vergroten we de denkkracht en nemen we elkaars sterke punten over. Kwaliteit te verhogen: door samen te werken krijgen we meer uniformiteit en vergelijkbaarheid, waardoor we zien waar de kwaliteit kan worden verhoogd. Kosten te besparen: door kennis te delen hoeven we niet alles zelf uit te zoeken en maken we beslissingen in samenhang met elkaar.
3.8
Water en bodem sturend
Eind 2022 is het landelijk beleid ‘water- en bodem sturend’ geïntroduceerd. Binnen dit beleid is omschreven dat nieuwe functies ergens pas een plek kunnen krijgen als het water- en bodemsysteem passen bij die functie. Hiervoor zijn structurerende keuzes en uitgangspunten geformuleerd. Ook binnen Eemnes moeten we hier invulling aan geven. Op dit moment is de concrete uitwerking van het beleid nog volop in ontwikkeling. Daarom volgen wij deze ontwikkelingen en houden hier rekening mee bij onze toekomstige plannen. De gemeente Eemnes wordt aan de Noordzijde begrenst door het Eemmeer en aan de oostzijde door de rivier de Eem. De bodemopbouw wordt gekenmerkt door verschillende afzettingen die hier hebben plaatsgevonden. Afwisselend zijn er mariene, dekzanden en smeltwaterafzettingen te vinden. Het landschap dat hieruit is ontstaan is overwegend vlak en op relatief lage hoogte gelegen. Alleen in de uitlopers van de stuwwal in het westen is een klein hoogteverschil waarneembaar. Van oorsprong is het gebied gevoelig voor overstroming en grote delen zijn ondiep moeras geweest. Dit is nog merkbaar door de aanwezigheid van veen in de bodem. Al sinds de 12e eeuw is het gebied ontgonnen en zijn poldersystemen ontstaan om landbouw mogelijk te maken. Door continue inklinking van de veengronden en verdere bemaling van het land heeft er veel bodemdaling plaatsgevonden.
Dit heeft ertoe geleid dat woningen en bedrijvigheid zich steeds verder in het westen hebben ontwikkeld. De regio is een klassiek voorbeeld van een water- en bodemsysteem dat is aangepast naar de behoeftes van de mens. De gevolgen hiervan zijn niet altijd goed in beeld geweest. Om onze gemeente voor te bereiden op klimaatverandering is het belangrijk om rekening te houden met het water- en bodemsysteem en dit sturend te laten zijn. Hiermee werken we aan een robuust systeem en leefomgeving en spelen in op hevigere regenbuien en periodes van droogte.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
VISIE
21/71
PLAN Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PLAN
22/71
4
Verantwoordelijkheden: wie doet wat?
Dit hoofdstuk beschrijft de regels en verantwoordelijkheden voor de gemeente, andere overheden en voor particulieren.
moeten omgevingsprogramma’s 6 weken voor vaststelling ter inzage worden gelegd om reacties van bewoners te verzamelen.
4.1
Onder de Omgevingswet vervalt ook de verplichting om een gemeentelijk rioleringsplan op te stellen. In de memorie van toelichting bij de omgevingswet is echter aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water wel belangrijk is. Gemeenten zijn nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. Daarvoor dient dit Water- en Rioleringsprogramma (Wrp).
Wat doet de gemeente?
Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor een goede invulling van onze gemeentelijke watertaken. Omdat riolering niet op zichzelf staat, stemmen we ons beleid af met andere overheden. Zoals in de Omgevingswet is aangegeven, zijn dat in ieder geval de beheerder van de zuiveringen waarop we het door ons ingezamelde (afval)water lozen, voor onze gemeente is dat waterschap Vallei en Veluwe.
4.2
Wat verandert er onder de Omgevingswet?
De zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn gelijk gebleven na inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024). Wel zijn de Wet milieubeheer en de Waterwet vervallen, en komen de zorgplichten terug in de Omgevingswet artikel 2.16. De regels voor lozingen uit de AMvB’s (Blah, Blbi, Activiteitenbesluit) zijn na inwerkingtreding van de Omgevingswet voornamelijk teruggekomen in Besluit Activiteiten Leefomgeving (Bal). De regels die niet in Bal zijn opgenomen, komen van rechtswege met de bruidsschat mee in het omgevingsplan. Over deze regels moet voor 2032 worden besloten tot handhaving, aanpassing of verwijdering. Dit leidt tot meer decentrale afwegingsruimte en minder vergunningsplichten.
Handreiking stedelijk waterbeheer Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft in 2021 een handreiking gepubliceerd om overheden te ondersteunen met de gewijzigde regels onder de Omgevingswet. De handreiking richt zich vooral op gemeenten, regionale uitvoerings-/omgevingsdiensten en waterschappen die gezamenlijk decentraal invulling willen geven aan het stedelijke waterbeheer. Basisadvies Bruidsschat De Omgevingsdiensten in regio Utrecht hebben in 2021 een aanvullende handreiking gepubliceerd over de tijdelijke regels in de bruidsschat. Gemeenten kunnen deze gebruiken ter ondersteuning van de overbruggingsperiode tot 2032. De gemeente stelt zelf het omgevingsplan vast en bepaalt zelf de inhoud.
Afstemming tussen verschillende disciplines binnen de gemeente wordt met de komst van de Omgevingswet alleen maar belangrijker. We gaan integraler werken en participatie en afstemming worden steeds belangrijker. Zo moeten bewoners meer betrokken worden bij plannen in hun eigen leefomgeving. Ook
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PLAN
23/71
4.3
Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven?
Wij kunnen als gemeente veel regelen en sturen in het functioneren van de riolering, maar kunnen niet alles zelf uitvoeren. Onze inwoners en bedrijven hebben ook een belangrijke invloed op het functioneren. Wij willen dat onze inwoners helpen bij het goed laten functioneren van de riolering. Daarom spreken we ook in dit Wrp een aantal verwachtingen uit. Wij verwachten: • • •
• •
Dat inwoners en bedrijven het (druk)riool verstandig gebruiken (o.a. geen doekjes, verfresten of vet door het riool spoelen); Dat rioolaansluitingen zorgvuldig worden aangelegd en onderhouden (o.a. aansluiten op het juiste riool, voldoende diep); Dat inwoners en bedrijven hemelwater van dak en het eigen perceel zelf opvangen en bergen en verwerken als dat redelijkerwijs mogelijk is en niet lozen op drukriolering (eisen opgenomen in hemelwaterverordening); Dat hinder (water-op-straat) vaker, binnen marges, wordt geaccepteerd; Dat inwoners en bedrijven bij grondwateroverlast controleren of hun woning of bedrijf voldoende waterdicht is. In het Bouwbesluit 2012 is opgenomen dat een kelder waterdicht moet zijn als dit een verblijfsruimte is. In een kruipruimte mag (tijdelijk) water staan.
4.4
Vergunningen en verordeningen
In Eemnes zijn de volgende verordeningen van toepassing: -
In de verordening rioolheffing leggen we jaarlijks de hoogte van de rioolheffing vast. Verordening afvoer hemelwater en grondwater Eemnes stelt regels voor het mogen lozen van afvloeiend hemelwater en grondwater. 1 In de aansluitverordening riolering Eemnes zijn de regels omtrent aansluiten op de riolering opgenomen
Vergunningverlening van omgevingsvergunningen vindt plaats door de Omgevingsdienst Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht (RUD). Zij verzorgen ook toezicht en handhaving bij lozingen van afvalwater.
We streven altijd naar lokale maatwerkoplossingen voor optredende problemen.
1
Om de verordening over te laten gaan in het Omgevingsplan dient deze aangepast te worden volgens de Handreiking verordening afvoer hemel- en grondwater en Omgevingsplan.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PLAN
24/71
Figuur 4-1 Overzicht wettelijke verantwoordelijkheden per overheidsinstelling of voor de burger
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PLAN
25/71
PROGRAMMA Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
26/71
5
Huidige situatie: wat hebben we?
We beheren verschillende objecten om op een goede manier met de verschillende waterstromen om te gaan. We beschrijven per waterstroom de objecten die we beheren, de staat van deze objecten en het functioneren van het systeem.
5.1
Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater
5.1.1
Objecten
We hebben diverse objecten in beheer. In Tabel 5-1 is een overzicht van de objecten weergegeven. Tabel 5-1 Objecten stedelijk afvalwater en hemelwater
Object Vrijvervalriolen - Gemengde riolen - Vuilwaterriolen - Hemelwaterriolen
Aantal Eenheid 59 km 8 km 25 km 26 km
Gemalen Pers- en drukleidingen Drukunits Bergbezinkbassins
7 stuks 39 km 185 stuks 2 stuks
Figuur 5-1 Vrijvervalriool per aanlegperiode
De grafiek rechts (Figuur 5-1) geeft de opbouw van het vrijvervalstelsel weer. De kaart op de volgende bladzijde toont de verschillende type riolering en waar deze liggen.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
27/71
5.1.2
Staat van de objecten
Het rioleringsstelsel is over het algemeen in goede staat, maar voldoet nog niet aan de nieuwe normen voor de klimaatopgave. Elk jaar worden de inspectieresultaten beoordeeld en eventuele herstelwerkzaamheden ingepland. Gezien de leeftijdsopbouw van het stelsel is de verwachting dat er over circa 20 jaar een vervangingspiek komt. De kolken, zinkputten en drainage zijn jaarlijks onderhouden. De gemalen zijn jaarlijks geïnspecteerd en waar nodig heeft correctief onderhoud plaatsgevonden, het tussengemaal aan de Wakkerendijk in Eemnes was in slechte staat en is gerenoveerd. De drukunits zijn ook jaarlijks geïnspecteerd, 148 drukunits waren in slechte staat deze zijn gerenoveerd.
5.2
Grondwater
5.2.1
Objecten
De objecten in beheer voor grondwater zijn weergegeven in Tabel 5-2. Tabel 5-2 Objecten grondwater
Object Drainage Grondwaterpeilbuizen
5.2.2
Aantal 10 16
Eenheid km stuks
Staat van de objecten
Hydraulisch functioneren
De drainage is in de afgelopen jaren schoongemaakt, controleputten zijn naar maaiveld gebracht en het stelsel is uitgebreid om het grondwaterniveau in het centrum te nivelleren.
Het hydraulische functioneren van het systeem is in 2023 getoetst in het systeemoverzicht stedelijk water (SSW). Met deze studie is in kaart gebracht wat er gebeurt als een bui van 70 mm in 1 uur valt. Deze hoeveelheid water veroorzaakt wateroverlast en schade. Vervolgens zijn maatregelen doorgerekend om deze overlast en schade te voorkomen.
Het drainagestelsel wordt periodiek onderhouden. Het drainagesysteem in het centrum van Eemnes is in 2020 gedeeltelijk hersteld en uitgebreid zodat het drainagegemaal in het Plantsoen weer optimaal functioneert, mensen minder grondwateroverlast ervaren en het overtollige water wordt afgepompt naar de polder.
Milieutechnisch functioneren
Er zijn nieuwe peilbuizen aangeschaft voor het grondwatermeetnet in 2016 en 2020. Het grondwatermeetnet en grondwatermodel is eenvoudig in te zien voor onze medewerkers.
5.1.3
Functioneren van het systeem
Overstortingen vanuit het gemengde stelsel hebben een negatieve invloed op de waterkwaliteit van het ontvangende oppervlaktewater, met name in het centrum van Eemnes. Er is geen meetnet dat het aantal overstortingen meet. Uit de modelstudie komt naar voren dat wel eens overstortingen plaatsvinden. Klachten en meldingen Klachten en meldingen worden volgens de procedure van de BEL afgehandeld en behandeld.
5.2.3
Functioneren van het systeem
Het systeem functioneert over het algemeen goed. Het drainagestelsel is aangepast en uitgebreid. Het drainagegemaal werkt goed. Het drainagesysteem in het centrumgebied is in de GRP periode onderzocht en zijn er op bepaalde plekken overstorten gecreëerd naar vuilwaterriool waardoor de
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
28/71
ergste overlast is beperkt. Met de mogelijke doorstart van het centrumplan zullen er verdere maatregelen meegenomen worden.
5.3
Oppervlaktewater
In Figuur 5-2 is de indicatieve hoogte van de grondwaterstand weergegeven.
5.3.1
Objecten
De objecten in beheer voor oppervlaktewater zijn weergegeven in Tabel 5-3. Tabel 5-3 Objecten oppervlaktewater (gebaseerd op de Legger van waterschap Vallei en Veluwe)
Object Watergang type A Watergang type B Watergang type C Duikers
Aantal 51 22 591 0,2
Eenheid km km km km
Het beheer van oevervoorzieningen (zoals beschoeiingen) wordt vanuit andere plannen geregeld. In dit Wrp laten we dit daarom buiten beschouwing.
5.3.2
Staat van de objecten
Het waterschap beheert het grootste deel van het oppervlaktewater in de gemeente Eemnes. Het waterschap maakt onderscheid in aangewezen KRWwaterlichamen, A, B en C watergangen en stedelijk water. Voor de KRWwaterlichamen gelden kwaliteitseisen die zijn vastgelegd in Europese regelgeving. Voor de A, B en C watergangen zijn waterdoelen vastgesteld: Figuur 5-2 Indicatieve grondwaterstand (onder maaiveld) op basis van grondwatertools en AHN3
A watergangen zijn van Waterschap B watergangen zijn van de gemeente C watergangen zij van derden, lees particulieren
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
29/71
5.3.3
Functioneren van het systeem
Voor het stedelijk water zijn waterbeelden inzichtelijk gemaakt door het waterschap. In 2018 is de laatste ecoscan uitgevoerd. Hieruit blijkt dat er geen grote waterkwaliteitsknelpunten zijn. Wel is aandacht nodig voor het goed ontwikkelen van de water- en oevervegetatie.
5.4
Samenwerken
Water en riolering ligt in de openbare ruimte en raakt daarom aan veel vakgebieden. We werken samen met andere vakdisciplines zoals groen, wegen, verkeer, ruimtelijke ontwikkeling en energie. Samen geven we vorm aan de leefomgeving. Eemnes is onderdeel van BOWA (Bestuurlijk Overleg Water AGV-gebied). Dit is een bestuurlijk samenwerkingsverband tussen Waterschap Amstel, Gooi en Vecht, 16 gemeenten en 3 drinkwaterbedrijven. Ambtelijk werken we samen met het platform Water Vallei en Veluwe. Binnen dit ambtelijk en bestuurlijk samenwerkingsverband delen we informatie en kennis en belichten we onderwerpen die spelen op de korte termijn en denken we na over de waterketen van de toekomst.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
30/71
6
Onderhoud, onderzoek en maatregelen: wat gaan we doen?
6.1
Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater
Onderhoud We inspecteren en reinigen de water- en rioleringsobjecten regelmatig. Tabel 6-1 geeft een overzicht van de onderhoudsfrequenties per object. Tabel 6-1 Onderhoud objecten stedelijk afvalwater en hemelwater
Object Vrijvervalriolen Kolken Gemalen Persleidingen Drukunits Drukriolen Straatvegen*
Reinigen risicogestuurd 2 x per jaar 1x per jaar bij calamiteit 1x per jaar bij calamiteit 6-7x per jaar, centrum 1x per 2 weken
Inspecteren risicogestuurd 2x per jaar 1x per jaar bij calamiteit 1x per jaar bij calamiteit n.v.t.
*we vegen de straten voor twee doeleinden: 1) voor een schoon straatbeeld, 2) om te voorkomen dat vuil de afstroming van water richting de kolken hindert en het vuil mee stroomt de kolk in. Daarom dragen we vanuit water en riolering bij aan het vegen van de straten.
Risicogestuurd beheer Risicogestuurd beheer is een beheermethode waarbij de activiteiten worden bepaald door een afweging tussen prestaties, risico’s en kosten. Onder prestaties verstaan we de kwaliteitseisen waar de vrijvervalriolen aan moeten voldoen (deze zijn beschreven in de DoFeMaMe in bijlage 3). Risico’s worden bepaald door de kans op falen en het effect dat het falen van een object heeft op de omgeving. Bijvoorbeeld, een verstopping in het stelsel heeft een groter effect in een verzamelriool waar het afvalwater vanuit de hele gemeente samenkomt dan in een kleiner riool in een woonstraat. Door de risico’s en de prestaties van de vrijvervalriolen af te wegen bepalen we waar onderhoudsactiviteiten en maatregelen nodig zijn. Zo werken we tegen de laagst mogelijke kosten. Onderzoek We voorzien de volgende onderzoeken in de komende planperiode. Sommige onderzoeken worden in BEL-verband opgepakt. Dit betekent dat de kosten ook over de 3 gemeenten verdeeld worden. Tabel 6-2 toont het deel van het budget dat wordt toegerekend aan Eemnes.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
31/71
Maatregelen planperiode
Tabel 6-2 Onderzoeken planperiode 2024-2028
Onderzoeken Onderzoeken in BEL-verband: - Communicatie/bewonersparticipatie (jaarlijks) - Vervolg SSW optimalisatie na meetresultaten (eenmalig) - Meten en monitoren overstorten, grondwater, infiltartievoorzieningen, neerslag (jaarlijks) - Regenwaterstructuurkaart (eenmalig) - Meetplan grondwatermeetnet en riooloverstorten (eenmalig) - Vertalen bruidsschat naar regels in omgevingsplan (eenmalig) - Actualiseren Wrp (eenmalig in 2027) Onderzoeken specifiek voor Eemnes: - Masterplan riolering Eemnes (eenmalig) - Gemaal Meentweg en tracéstudie persleiding (eenmalig, reeds afgerond in 2024) - Onderzoek definitieve persleiding Zuidpolder en toekomstig nieuwbouwlocatie Zuidpolder Zuid (reeds afgerond in 2024) (eenmalig) - Onderzoek afvoer afvalwater naar Baarn (eenmalig) - Onderzoek grootverbruikers (eenmalig)
Budget € 10.000
Meerjareninvesteringsprogramma (MIP)
€ 5.000
De maatregelen gepland voor de komende jaren (planperiode) zijn opgenomen in Tabel 6-3. Het is mogelijk dat door voortschrijdend inzicht enkele projecten later opgepakt worden dan op dit moment in de begroting staat.
€ 20.000
Tabel 6-3 MIP-maatregelen (bedragen *1.000)
€ 10.000 € 12.000 € 8.000 € 25.000 € 15.000 € 30.000
Maatregelen 2024 2025 2026 2027 2028 Rioolvervanging 400 200 Maatregelen 15 inspecties SSW-maatregelen 447 447 447 447 Gemalen en drukunits 128 128 128 128 Persleidingen 28 28 28 28 Totaal 6019 1.004 804 604 **De projecten uit de investeringsplanning van de gemeente zijn in de kostendekkingsberekening opgenomen in de overzichten van de kapitaallasten. Maatregelen lange termijn Vrijvervalriolering vervangen en afkoppelen
€ 15.000
Vervanging van vrijvervalriolen is binnen de rioleringszorg een grote kostenpost. We hebben een strategische vervangingsplanning opgesteld om in grote lijn te kunnen zien wat er op ons afkomt.
€ 5.000 € 10.000
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
32/71
De uitgangspunten hiervan zijn: • • • •
De technische levensduur schatten we op 60 jaar. We gaan in Eemnes uit van 60% vervangen door ontgraven en 40% vervangen door relinen2. De eenheidsprijzen voor vervanging zijn gebaseerd op de kostenkengetallen van Stichting Rioned. Deze zijn geïndexeerd naar prijspeil 2023. Waar mogelijk koppelen we hemelwater af. Dit gaat wateroverlast tegen en verlaagt de vuiluitworp vanuit de riolering, doordat het aantal overstortingen wordt verminderd.
Gemalen en drukrioolunits Voor het vervangen van de gemalen en drukrioolunits gaan we uit van vervanging van de mechanische en elektrische delen (pompen e.d.) na 15 jaar en vervanging van de bouwkundige delen (gebouw/put) na 45 jaar. Pers- en drukleidingen Voor het vervangen van de pers- en drukleidingen gaan we uit van vervanging na 45 jaar. Op basis van leeftijd en kostenkengetallen is hier ook een vervangingsplanning voor gemaakt. Drainage
6.2
Grondwater
Onderhoud We onderhouden de objecten die we hebben om het grondwater te reguleren. We maken onderscheid in twee typen drainage, drainage aangelegd voor het reguleren van de grondwaterstand in de bouwfase en drainage aangelegd om het grondwater in de leefomgeving te reguleren. In Tabel 6-4 is aangegeven hoe we dit doen: Tabel 6-4 Onderhoud objecten grondwater
Object Drainage bouwfase Drainage grondwater reguleren Peilbuizen
Reinigen o.b.v. meldingen o.b.v. meldingen n.v.t.
Inspecteren o.b.v. meldingen o.b.v. meldingen o.b.v. meldingen
Onderzoek Wanneer we een klacht of melding binnenkrijgen over grondwateroverlast dan onderzoeken we of er sprake is van structurele grondwateroverlast met nadelige gevolgen. We volgen hierbij het schema in Figuur 3-1. Maatregelen Er zijn geen maatregelen met betrekking tot grondwater voorzien in de komende planperiode.
Voor het vervangen van drainage gaan we uit van vervanging na 70 jaar. Aangezien alle drainage pas rond de jaren 2040 aan vervanging toe is, reserveren we in de planperiode nog geen budget voor het vervangen van drainage.
2
Bij deze vorm van rioolrenovatie hoeft de straat niet te worden opengebroken en wordt de riolering van binnenuit gerenoveerd.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
33/71
6.3
Oppervlaktewater
Onderhoud De taakverdeling tussen gemeente en waterschap over de onderhoudstaken van oppervlaktewater zijn beschreven in het Onderhoudsplan Stedelijk Water Baarn Eemnes. Dit gaat zowel om de aanleg van nieuwe wateren en bijbehorende voorzieningen (zoals beschoeiingen), als om het onderhoud van de reeds aanwezige watergangen en voorzieningen zoals duikers en stuwen. Onderzoek De provincie doet onderzoek naar een inventarisatie van het klei op veengebied van de Eempolder, waarbij het hoog- of laaghouden van de grondwaterstand ter discussie staat. Met een gebiedsproces wordt een nieuw peilbesluit opgesteld. De gemeente neemt hierin als belanghebbende partij deel. Maatregelen Er zijn geen maatregelen met betrekking tot oppervlaktewater voorzien in de komende planperiode.
Sweco | Water- en rioleringsprogramma 2024-2028 Eemnes Datum 13-08-2024
PROGRAMMA
34/71
7
Middelen: wat hebben we nodig?
7.1
Personele capaciteit
Om de beschreven plannen uit te voeren is voldoende personeel nodig. Om inzichtelijk te maken hoeveel personele capaciteit nodig is om de gemeentelijke watertaken goed uit kunnen voeren, maken we gebruik van formatietool ‘personele capaciteit’ uit de Kennisbank Stedelijk Water van Stichting RIONED. We berekenen de personele capaciteit die nodig is om de watertaken voor Eemnes uit te voeren. De benodigde bezetting is gebaseerd op het areaal en de geplande investeringen voor de komende jaren. De benodigde bezetting splitsen we in uren die worden uitbesteed en benodigde eigen bezetting. De benodigde eigen bezetting vergelijken we met de huidige bezetting, hieruit volgt het verschil. De personele capaciteit is te zien in Figuur 7-1. functieprofiel Beleidsmedewerker Beheerder Ontwerper Gegevensbeheerder Projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder Buitendienst totaal