Vaststelling voortgangsrapportage RES 2 0 en stappenplan RES 3

INFORMATIENOTA RAAD EEMNES Datum vaststelling college: 20 juni 2023 Van

het college van B&W

Aan

Gemeente Eemnes - Gemeenteraad

Portefeuillehouder

Have, R. ten

Informatie bij

M. Radstake, Coördinator Klimaatbeleid

Onderwerp Vaststelling voortgangsrapportage RES 2.0 en stappenplan RES 3.0 Portefeuillehouder Have, R. ten Openbaar Ja Kennisnemen van de voorgangsrapportage RES 2.0 en het stappenplan RES 3.0. De voortgangsrapportage dient voor 1 juli 2023 aangeboden te worden aan het Nationaal Programma RES. Aanleiding (inleiding) De Regionale Energie Strategie (RES 1.0) Regio Amersfoort is opgesteld door de 7 samenwerkende gemeenten (Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg), netbeheerder Stedin, provincie Utrecht en waterschap Vallei en Veluwe. Het doel van de RES is het realiseren grootschalige opwek van duurzame elektriciteit en warmte. De RES vloeit voort uit de afspraken die zijn gemaakt in het nationale Klimaatakkoord om vóór 2030, met windturbines en zonnepanelen, 35 TWH duurzame energie op land op te wekken. De RES 2.0 is een voortgangsdocument op de RES 1.0, die gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van het waterschap in juli 2021 hebben vastgesteld. In de Pagina 1 van 6

RES 1.0 hebben de gezamenlijke partners in de regio zich ten doel gesteld om 0,5 TWh grootschalig duurzame elektriciteit op te wekken vóór 2030. Een tweede doel van de RES 1.0 is het verkennen van mogelijke regionale warmtebronnen. De voortgangsrapportage RES 2.0 beschrijft hoe de Regio Amersfoort de afgelopen 2 jaar invulling heeft gegeven aan de afspraken zoals die zijn opgenomen in de RES 1.0. Naast een voortgangsdocument is de RES 2.0 ook een middel om volksvertegenwoordigers, inwoners en belanghebbenden te informeren over onze koers en bij te praten over de ontwikkelingen in onze RES-regio. Discussie rondom verdeling van de landelijke opgave per RES-regio Het nationaal klimaatakkoord zet in op 35 TWh aan grootschalige duurzame opwekking aan elektriciteit. Dit heeft er in 2019 toe geleid dat het adviesbureau Quintel een aantal berekeningen heeft gemaakt voor mogelijke verdelingen van de landelijke opgave over de verschillende RES-regio’s. Abusievelijk is door sommigen aangenomen dat deze verdeling de formele opgave per RES-regio betrof. Dit is echter onjuist. Het klimaatakkoord noch het NPRES stelt doelen per RES-regio. Iedere regio bepaalt zelf haar doelen en laat deze accorderen door de bestuurders van de betrokken gemeenten en instanties.

Voor Eemnes geldt dat de raad de RES 1.0 regio Amersfoort, met het daarin opgenomen energiebod van 0,5 TWh, in de openbare vergadering van 5 juli 2021 heeft vastgesteld. De RES 1.0 blijft, ook na vaststelling van de voortgangsrapportage RES 2.0 door het college, ongewijzigd van kracht. Kernboodschap De RES 2.0 bestaat uit twee delen. Deel A: de voortgangsrapportage en deel B: een stappenplan naar RES 3.0. 

Deel A beschrijft hoe Regio Amersfoort de afgelopen 2 jaar invulling heeft gegeven aan de afspraak om 0,5 TWh duurzame elektriciteit te realiseren, welke ontwikkelingen hierop invloed hebben gehad en hoe gewerkt is aan inzicht in regionale warmtebronnen.



Deel B beschrijft welke vervolgstappen er nodig zijn om de realisatie te versnellen zodat het doel van 0,5 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030 gehaald kan worden.

Deel A van de RES 2.0: Voortgangsrapportage De energietransitie is met de stijgende energieprijzen, de schaarse ruimte, de toenemende klimaatverandering en de maatschappelijke discussie urgenter, maar ook complexer dan ooit. De voortgangsrapportage RES 2.0 laat zien dat grootschalige opwek voor duurzame elektriciteit in de regio stagneert. Het aantal projecten ‘in de pijplijn’ is nog niet voldoende. En de opdracht vanuit het Klimaatakkoord om in 2025 tot

Pagina 2 van 6

vergunningverlening voor projecten over te gaan, wordt bij voortzetting van het huidige tempo niet gehaald. Zon op dak en zon op veld De hoeveelheid zon op daken en zon op land groeit, maar de groei is de afgelopen 2 jaren afgevlakt. Op dit moment heeft de regio circa 30% van de geplande opgave gerealiseerd voor zowel zon op dak als zon op veld. De afvlakking van de groei lijkt te worden veroorzaakt door de netcongestie die in 2021 is afgekondigd. Hierdoor kan grootschalige opwek niet (altijd) worden aangesloten op het elektriciteitsnetwerk. Windenergie in de regio en PlanMER windenergie van de provincie Wind op locatie Isselt in Amersfoort is het enige windproject in de regio dat zich in de “pijplijn-fase” bevindt, en voor 10% in realisatiegraad van het RES-bod is terug te zien. De overige zoekgebieden voor windmolens, langs de A28, de Vlasakkers en Poort van Amersfoort, bevinden zich in de ambitiefase. Er lopen daar wel de nodige aanvullende onderzoeken en het gesprek met de omgeving wordt gestart. De provincie Utrecht heeft in de zomer van 2022 een tussenbalans opgesteld om te onderzoeken of de plannen voor windenergie in de 3 Utrechtse RES regio’s voldoende robuust zijn. De conclusie van de provincie is dat er in de provincie onvoldoende voortgang wordt geboekt.

Om tot een robuust plan te komen, is de provincie Utrecht een onderzoek (planMER) gestart voor 93 mogelijke windlocaties. Verderop in dit traject zal, mede op basis van inbreng van de gemeenten en de regio, worden afgewogen welke locaties geschikt zijn voor ontwikkeling. Warmtetransitie Naast de opgave voor grootschalige opwek van duurzame energie met zon en wind is de afgelopen twee jaar ook onderzocht welke regionale warmtebronnen, zoals warmte uit de Eem en het Eemmeer, kunnen bijdragen aan de warmtetransitie. Het Rijk heeft aangekondigd een versnelling te willen maken in de warmtetransitie. Voor 2030 moeten in de regio Amersfoort 18% van de woningvoorraad duurzaam worden verwarmd of aardgasvrij-ready zijn. Het is nodig om de kansen van duurzame warmte uit zonthermie, groen gas, geothermie en mogelijk andere bronnen beter in beeld te brengen en te bepalen in welke mate deze bronnen bijdragen aan de warmtetransitie. Deel B van de RES 2.0: Stappenplan naar RES 3.0 Uit de voortgangsrapportage deel A blijkt dat we als regio onvoldoende voortgang boeken om de opgave te realiseren. Een versnelling is noodzakelijk op alle sporen; zon, wind en warmte. Dit geldt ook de participatiegraad van inwoners en belanghebbenden. In het stappenplan naar de RES 3.0 is aangegeven hoe we dit kunnen realiseren.

Dit document biedt handelingsperspectief voor de RES-regio om het bod van 0,5 TWh in 2030 alsnog te kunnen verwezenlijken.

Pagina 3 van 6

Het stappenplan beschrijft welke acties in gang worden gezet op de zeven sporen: PlanMER wind op land (provincie Utrecht), Wind op land, Zon op dak (inclusief solar carports), Zon op land, Regionale Structuur Warmte, Infrastructuur elektriciteitsnetwerk, en Participatie. Participatie De energietransitie is niet alleen een technisch, ruimtelijk, infrastructureel en economisch vraagstuk, maar maakt ook maatschappelijk heel wat los. Door de complexiteit van de uitdaging en de impact die het heeft op onze leefomgeving en levens is het belangrijk dat iedereen die dat wil, mee kan doen. Meedoen in het proces en meedelen in de opbrengst van de energieopwekking. Daarvoor moet we ook de belangen, zorgen en ideeën van de samenleving ophalen en in de plannen verwerken. Dat doen we door het gesprek met inwoners op verschillende momenten te faciliteren, maar ook door mogelijk te maken dat stakeholders het bestuur adviseren. Om het gesprek met regionale stakeholders steviger in het proces te borgen, is in 2022 een stakeholderoverleg in het leven geroepen. Het doel van het stakeholderoverleg is om te reflecteren op de energietransitie en de bestuurders van de RES Regio Amersfoort op strategisch niveau te adviseren.

Belanghebbenden die een lokaal of eigen belang vertegenwoordigen, krijgen een plek in het participatieproces als een zoekgebied ook werkelijk ontwikkeld wordt (projectparticipatie). RES 3.0 De RES 2.0 van de RES-regio Amersfoort heeft de vorm van een voortgangsrapportage. Volgens de planning wordt de volgende versie (RES 3.0) medio 2025 opgeleverd. De verwachting is dat er in de RES 3.0 herijkingen zullen plaatsvinden in de huidige vastgestelde RES 1.0, onder andere op basis van de uitkomsten van het provinciale onderzoek naar locaties voor windturbines. Daarom zal de RES 3.0 t.z.t. ter besluitvorming worden aangeboden aan uw raad. Duurzaamheid De RES is een strategie op regionaal niveau voor de grootschalige opwekking van hernieuwbare elektriciteit en voor het benutten van warmte uit duurzame bronnen. De RES vloeit voort uit het Klimaatakkoord, waarin is opgenomen dat Nederland 35 TWh aan duurzame energie opwekt vóór 2030, en dit doet met de bewezen technieken zonnepanelen en windturbines. Risico’s

Pagina 4 van 6



De provincie kan gebieden voor windenergie aanwijzen. Na afronding van de PlanMER door de provincie worden verschillende opties (alternatieven) voor windgebieden opgesteld. De provincie gaat op basis van de uitkomsten van de PlanMER en van het participatietraject met gemeenten en de regio in gesprek. Gemeenten krijgen de mogelijkheid om aan te geven of ze zelf locaties willen ontwikkelen. Komen hieruit te weinig windlocaties naar voren, dan zal de provincie locaties aanwijzen. De Gedeputeerde Staten (GS) nemen dan een zogenaamde voorkeursbeslissing. Na deze voorkeursbeslissing stemmen gemeenten en de provincie af wie de rol van bevoegd gezag op zich neemt voor de gekozen windlocaties.



Netcongestie maakt aansluiting op het elektriciteitsnet onzeker. TenneT werkt op dit moment nauw samen met de markt om door netcongestiemanagement ruimte op het overbelaste net te creëren. In het provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (p-MIEK) werken TenneT, Stedin, provincie Utrecht en de RES regio’s Amersfoort, Foodvalley en U16 samen. Doel van de p-MIEK is het concretiseren van de toekomstige inrichting van het elektriciteitsnetwerk op provinciaalniveau. Daarbij wordt gekeken naar de korte termijn (tot en met 2030) én de langere termijn (tot en met 2050).



Aanscherping doelen op Europees niveau De huidige RES heeft 2030 als deadline. Door de verwachte aanscherping van de Nederlandse klimaatdoestellingen (in lijn met de nieuwe Europese doelstellingen) wordt er een aanvullende opgave voor duurzame opwekking ná 2030 verwacht.

Communicatie Op weg naar de RES 3.0 onderscheiden we 5 sporen in de communicatie: • Wind van de provincie. Provincie in de lead voor communicatie en participatie. • OER-trajecten van Rijkswaterstaat.

• Regionale trajecten in voorbereiding. Regio in de lead voor de communicatie en participatie. • Projecten in uitvoering. Ontwikkelaar en/of gemeente in de lead voor de communicatie/participatie. • RES algemeen (kennis van proces en urgentie). Regio in de lead. Het samenwerken met alle betrokkenen, het toelichten van het proces en het uitleggen van de urgentie wordt steeds belangrijker. Hoe concreter projecten worden, hoe groter de interesse hierin van alle betrokkenen. Hier ligt een belangrijke wisselwerking met regionale en lokale communicatie en participatie. Hierbij is het van belang dat we een eenduidige regionale boodschap blijven ontwikkelen rondom de energietransitie, met ruimte voor lokale accenten en kleuring.

Pagina 5 van 6

Vervolg Er wordt uitvoering gegeven aan de het stappenplan naar de RES 3.0. De resultaten hiervan worden t.z.t. verwerkt in RES 3.0 die medio 2025 aangeboden wordt voor vaststelling. Bijlagen Deel A – voortgangsrapportage RES 2.0 Deel B – stappenplan RES 3.0

Pagina 6 van 6