Vaststellen Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2022 en wijziging Verordening sociaal domein 2018;

BESLISVOORSTEL RAAD EEMNES Besluitvormend orgaan Gemeente Eemnes - Gemeenteraad Gemeentecode Eemnes Onderwerp Vaststellen Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2022 en wijziging Verordening sociaal domein 2018; beslistermijn schuldhulpverlening. Portefeuillehouder W.A. de Boer-Leijsma (Eemnes) Openbaar Ja Korte inhoud Het huidige “beleidsplan Schuldhulpverlening” is verouderd en in 2019 verlopen. Per 1 januari 2021 is de Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in werking getreden. Gemeenten hebben per 2021 de mogelijkheid gekregen om gegevens van burgers met betalingsachterstanden in een vroeg stadium uit te wisselen met woningcorporaties, energie- en drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars. Hierdoor krijgen gemeenten inwoners met schulden tijdig in beeld en kunnen zij schuldhulpverlening aanbieden. Vroegsignalering van problematische schulden is onderdeel van de brede schuldenaanpak van het kabinet. Deze aanpak bestaat uit een veertigtal maatregelen om de schuldenproblematiek terug te dringen. Daarnaast worden gemeenten verplicht om een bij verordening te bepalen termijn op te nemen waarbinnen de gemeente na het eerste gesprek over de hulpvraag moet besluiten of iemand voor schuldhulpverlening in aanmerking komt. Ter oriëntatie ligt voor u het “beleidsplan Schuldhulpverlening 2021 -

2022”, opgesteld door de gemeente Huizen, en de “gewijzigde Verordening sociaal

domein 2018”, waarin artikelen 2.1A en 2.1B worden toegevoegd met betrekking tot een beslistermijn voor schuldhulpverlening.

Pagina 1 van 7

Besluiten 1.

Het beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2022 vast te stellen.

2.

De wijziging van “de Verordening sociaal domein gemeente Eemnes 2018 (tweede wijziging)” vast te stellen.

3.

De kosten ten laste te brengen van de kostenplaats schuldhulpverlening, kostensoort SoZa HBEL.

Aanleiding voorstel In 2018 presenteerde het Rijk het “Actieplan brede schuldenaanpak” waarin een kader wordt beschreven voor het Rijksbeleid op dit dossier. De meeste wetswijzigingen en maatregelen die vanaf 2021 zijn ingegaan waren het gevolg van dit actieplan. Sinds 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening van kracht. De wet verplicht gemeenten om inwoners te ondersteunen bij het vinden van een adequate oplossing gericht op de aflossing van schulden en het bieden van nazorg. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is een kaderwet en dit brengt met zich mee dat gemeenten in een beleidsplan vastleggen hoe zij binnen die kaders schuldhulpverlening invullen. De Wgs is met ingang van 1 januari 2021 gewijzigd. De belangrijkste wijziging betreft de invoering van de vroegsignalering van schulden voor gemeenten, zonder hierbij de privacyregels te schenden. Voor de uitvoeringskosten van vroegsignalering van schulden krijgen gemeenten geen extra structurele middelen. Wel werd in de decembercirculaire 2020 incidenteel extra geld vrijgemaakt voor de intensivering en integrale aanpak van schuldenproblematiek. De achterliggende gedachte was dat gemeenten door eerder ondersteuning te bieden, op langere termijn minder zware en dure ondersteuning hoeven in te zetten, waarmee kosten kunnen worden bespaard. De aanpak van schulden staat in Nederland hoog op de politieke agenda.

Dat heeft in 2020 door de Covid-19 pandemie een extra dimensie gekregen. Doel Het voorkomen van problematische schulden, een uitweg bieden aan inwoners die toch in een problematische schuldensituatie terecht zijn gekomen, of als om allerlei redenen niet mogelijk is, verdere escalatie te voorkomen. Toelichting besluit (argumenten) 1. Belang van een goede en integrale schuldhulpverlening Het belang van een goede en integrale schuldhulpverlening neemt in deze tijd, waarin steeds meer burgers zich financieel kwetsbaar voelen, dan ook steeds verder toe. Landelijk heeft op dit moment 1 op de 5 huishoudens risicovolle schulden en 1,2 miljoen huishoudens met schulden krijgen daarnaast geen professionele schuldhulpverlening. Naast de wijziging van de Wgs zijn er nog een aantal andere wetswijzigingen binnen het schuldendomein doorgevoerd, allen ter ondersteuning van het voorkomen en het daadwerkelijk oplossen van de schuldenproblematiek. De wijzigingen betreffen:

Pagina 2 van 7



de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet;



de Wet Stroomlijning keten voor derdenbeslag ten behoeve van het verbreden van het beslagregister;



de wet Adviesrecht gemeenten bij Schuldenbewind.

2. Preventie en vroegsignalering van schulden Financiële problemen staan veelal niet op zichzelf. De HBEL gemeenten willen voorkomen dat inwoners te maken krijgen met problematische schulden. Wanneer toch schulden ontstaan willen wij de schulden zoveel mogelijk beperken. Zo zetten we in op extra aandacht voor preventie van problematische schulden. Naast de uit de nieuwe Wgs volgende verplichting om signalen te delen en hierop te acteren, pakken we de oorzaken van schulden aan (bijvoorbeeld analfabetisme, onverantwoord bestedingspatroon, langdurige werkeloosheid). Bij een problematische schuldsituatie spelen niet alleen financiële problemen een rol, maar vaak ook psychosociale problemen. Een integrale aanpak is daarom van essentieel belang. De wetswijziging van de Wgs geeft een grondslag om vroegsignalering van schulden uit te voeren door signalen uit te wisselen met woningcorporaties, zorgverzekeraars en water- en energieleveranciers. Ook geeft de nieuwe Wgs richtlijnen voor doorlooptijden en beschikkingen. Daarnaast wordt gewerkt aan een wet om de aanpak van meervoudige problematiek binnen het sociaal domein beter te organiseren. 3. De positionering van de schuldhulpverlening binnen de gemeentelijke organisatie Door de invoering van de vroegsignalering is het tevens van belang om te onderzoeken waar de start van de schuldhulpverlening zou moeten worden gepositioneerd.

Problemen als gevolg van schulden worden door diverse organisaties gesignaleerd: de voedselbank, st. Leergeld, Jeugdsportfonds, maatschappelijk werk, kerken, Werkplein en nog vele andere organisaties. Vanuit deze signalen vinden een aantal inwoners uiteindelijk de professionele schuldhulpverlening. Vaak wordt deze hulpverlening pas in een laat stadium aangevraagd. Vroegsignalering kan dit probleem oplossen, maar behoeft wel een integrale aanpak binnen ons dienstverleningsconcept. 4. Samenwerking ketenpartners en schuldeisers Samenwerking met andere uitvoeringsorganisaties als UWV, CJIB, SVB, CAK, DUO en Belastingdienst is van belang in de aanpak van schulden. Een groot deel van de schulden van inwoners is ontstaan door een achterstand in de betalingen bij een van deze organisaties. 5. Adviesrecht Gemeenten kunnen, sinds de inwerkingtreding van de nieuwe wet, rechters adviseren over de vraag of iemand met problematische schulden hulp moet krijgen van een bewindvoerder. In de huidige praktijk zijn gemeenten vaak niet op de hoogte wanneer de

Pagina 3 van 7

rechter wordt verzocht om schuldenbewind in te stellen, terwijl ze wel verantwoordelijk zijn voor de juiste ondersteuning van inwoners die schulden hebben. Om dit op te lossen, hebben gemeenten een adviesrecht gekregen voor wanneer schuldenbewind wordt aangevraagd. Het doel is om inwoners met schulden beter te helpen en het aantal inwoners met problematische schulden terug te dringen. Nadeel van deze nieuwe wet is dat het alleen gaat om de doelgroep die onder schuldenbewind staat. Een tweede nadeel is dat de gemeente pas na een periode van 3 maanden advies kan geven over het plan van aanpak dat door de bewindvoerder is opgesteld. De klant staat dan dus al 3 maanden onder begeleiding bij de bewindvoerder. Gemeenten, en dus ook de HBEL, hebben de afgelopen jaren hun uitgaven aan bijzondere bijstand enorm zien stijgen omdat de rechter bepaalt en de gemeente betaalt. Inmiddels experimenteren gemeenten elders in het land door volledig aan de voorkant te zitten. Van een aantal van die experimenten willen we bekijken of en hoe deze te implementeren zijn in onze aanpak rondom schuldhulpverlening: 

Inwoners die schuldenbewindvoering willen aanvragen worden eerst getoetst door schuldhulpverleners om te beoordelen of er lichtere vormen van schuldhulpverlening mogelijk zijn of dat de schuld wellicht direct op te lossen is.



Een andere mogelijkheid is om alle mensen die al langer dan 3 jaar onder bewind staan en hiervoor bijzondere bijstand ontvangen, uit te nodigen voor een gesprek, samen met de bewindvoerder. Mogelijk zijn lichtere vormen van schuldhulpverlening in te zetten.

6. Lokale preventie Eemnes en Laren Eemnes en Laren verzetten lokaal nog extra stappen om schulden in een vroeg stadium te voorkomen. Deze aanpak is als extra aanvulling ook opgenomen als bijlage in dit beleidsplan. De hulpverlening in het preventieve voorveld is bij iedere gemeente anders geregeld en gefinancierd vanuit eigen lokale middelen, niet vanuit de gezamenlijke pot schuldhulpverlening. Bijvoorbeeld: Humanitas biedt geen thuisadministratie in de BEL gemeenten, maar wel weer formulierenhulp wat weer niet wordt aangeboden in Huizen, net zoals de budgetcoach nu alleen in Eemnes opereert en Huizen en Blaricum weer een eigen budgetcoach hebben voor jongeren. De overlap van schuldhulpverlening HBEL zit hem in het oplossen van harde schuldenproblematiek, dus vanaf de USD Huizen tot aan de Kredietbank en verder. Preventie van armoede is een gezamenlijk aangelegenheid op het gebied van landelijke campagnes en bijv. vroegsignalering van schulden en eventuele andere tools die wij goed samen kunnen ontwikkelen. Echter, de harde preventie die op lokaal niveau wordt uitgevoerd met het preventieve voorveld, is geen HBEL constructie en worden lokaal gefinancierd vanuit andere middelen. Vastgesteld wettelijk- en beleidskader Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs).

Pagina 4 van 7

Relatie BEL-gemeenten en BEL Combinatie De Wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling HBEL. Kanttekeningen 1. De mogelijkheid bestaat om dit beleidsplan te verwerpen en kaders mee te geven voor een nieuw/aangepast beleidsplan. Voor wat betreft de verordening bestaat ook de mogelijkheid om het beslistermijn nog verder in te korten, of het handhaven van de huidige termijn van acht weken. In de praktijk kan altijd worden afgeweken van de vastgestelde termijn wanneer deze korter uitvalt. De voorgestelde termijn is in de meeste gevallen noodzakelijk en passend voor het verrichten van de benodigde werkzaamheden om tot een goede besluitvorming te kunnen komen. 2. Door meer inzet op Vroegsignalering door gemeenten zullen waterbedrijven, energiemaatschappijen en zorgverzekeraars eerder betalingsachterstanden ingelost zien worden. Deze inzet van gemeenten kan kosten met zich mee brengen die in de toekomst drukken op de gemeentelijke begroting terwijl het rendement bij deze zogenaamde prio-crediteuren wordt ingeboekt. Gemeenten kunnen deze prio-crediteuren niet dwingen mee te betalen aan de schuldhulpverlening of de geboden ondersteuning. Wij volgen de ontwikkeling nauwlettend en waar nodig zullen we bekijken welke aanpak het beste past binnen onze integrale benadering van de schuldenproblematiek. 3.

Door de teruglopende economie dreigen meer mensen, ook bij doelgroepen waar er voorheen geen risico op schulden was, risicovolle schulden te krijgen. Wij verwachten daarom wel extra kosten bij de implementatie van de nieuwe Wgs en de aanpak van problematische schulden (mede aangejaagd door de corona-crisis). 4. Vanwege de grote wijzigingen die binnen de schuldhulpverlening zijn doorgevoerd, wordt dit beleidsplan vastgesteld tot eind 2022. Voor afloop van het beleidsplan zullen evaluaties plaatsvinden en waar nodig worden aanscherpingen doorgevoerd. Financiën De sinds januari 2021 ingevoerde wettelijke taak Vroegsignalering betekent dat de Pilot Vroegsignalering voor een groot deel structureel moet worden ingebed. De structurele lasten die deze wettelijke verplichting met zich mee brengt zijn als volgt:

Pagina 5 van 7

Formatie vroegsignalering Vindplaats Schulden Kosten Nibud 18+ Budgetbeheer (30%)

Kosten p/jr 52.943 9.000 4.000 4.320

Huizen Blaricum Eemnes 34.975 5.178 4.802 5.945 881 817 2.642 392 363 2.854 423 392 46.416 6.873 6.374

Laren 7.988 1.358 604 652 10.602

Voor de benodigde formatie Vroegsignalering wordt uitgegaan van 1 fte. Dit is mede gebaseerd op basis van de formatieberekening door het NVVK. De kosten Vindplaats Schulden betreft de abonnementskosten op het online registratiesysteem VPS van de BKR. Twee maanden voor hun 18e verjaardag ontvangen jongeren een felicitatie van de gemeente en het Nibud boekje Geldwijzer bijna 18, waarin staat wat zij allemaal moeten regelen en waar ze verantwoordelijk voor zijn vanaf hun 18e jaar. Het boekje wordt gepersonaliseerd voor de HBEL gemeenten. Het boekje is ook bedoeld als informatievoorziening voor de ouders. Verwacht wordt dat door Vroegsignalering de kosten van budgetbeheer per saldo licht zullen toenemen. We gaan er hierbij vanuit dat een groot deel van de extra lasten kunnen worden gedekt uit de besparing op duurdere kosten als budgethulp en schuldregelingen. In de meerjarenbegroting van de BEL gemeenten is reeds rekening gehouden met bovenstaande structurele lasten. Tot op heden is de ingevoerde wettelijk verplichte Vroegsignalering door het rijk zonder vergoeding voor uitvoeringskosten aan de gemeenten opgelegd. De staatssecretaris is van mening dat op langere termijn kosten worden bespaard omdat gemeenten eerder ondersteuning kunnen bieden en dus minder zware en dure ondersteuning in kunnen zetten.

De Raad van State heeft echter al aangegeven dat de potentiële toeloop richting schuldhulpverlening substantieel kan zijn en acht het niet waarschijnlijk dat met uitsluitend een meer efficiënte uitwisseling van gegevens, gemeenten de Vroegsignalering onverkort kunnen uitvoeren. De staatssecretaris heeft wel aangegeven dat in de evaluatie de kostenbatenanalyse nog eens tegen het licht zal worden gehouden. Begrotingswijziging nodig? Nee Uitvoering College en raad zullen periodiek geïnformeerd worden over de termijnen waarbinnen de beschikking tot/afwijzing schuldhulpverlening wordt afgegeven. Communicatie Het Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2022 en de wijziging van de Verordening sociaal domein 2018 zal officieel bekend gemaakt worden via het Gemeenteblad. Het beleidsplan is nog niet voorzien van een uitvoeringsplan met een verdere uitwerking van Pagina 6 van 7

het beleidsplan. Het uitvoeringsplan is ook nodig om de communicatie-acties te bepalen, ook gelet op de verschillende doelgroepen (denk aan communicatie met partners, als woningcorporaties, energie- en drinkwaterbedrijven, zorgverzekeraars en inwoners met financiële problemen). Daarnaast zal er bekeken moeten worden welke communicatieacties er lokaal nodig zijn en breder, in HBEL-verband. Bijlagen 1. Wijzigingsverordening 2. Aanvullende raadsinformatie 3. Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2022 4. Reactie adviesraad HBEL op het beleidsplan en verordening belsistermijn Schuldhulpverlening 5. Beantwoording vragen adviesraad op het beleidsplan en beslistermijn Schuldhulpverlening 6. Raadsbesluit 7. Voortgangsrapportage budgetcoach 2018-2021

Steller (leiss). Registratiedatum 16 augustus 2021

Pagina 7 van 7