Nota bovenwijks 2021 Eemnes 12-11-2021

Nota Bovenwijkse Voorzieningen Gemeente Eemnes 2021

Versie: 12 november 2021

1

Inhoud 1.

Inleiding en samenvatting ............................................................................................................... 4

2.

Wettelijk kader ................................................................................................................................ 6 2.1. Algemeen...................................................................................................................................... 6 2.2. Wet en Besluit Ruimtelijke Ordening (Wro en Bro) ..................................................................... 6 2.3. Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) ................................................................................ 7 2.4. Nieuwe omgevingswet ................................................................................................................. 7

3.

Huidige systematiek in Eemnes....................................................................................................... 8 3.1. Algemeen...................................................................................................................................... 8 3.2. In de praktijk gevolgde beleidsuitgangspunten Eemnes .............................................................. 8 3.3. Nota grondbeleid.......................................................................................................................... 9 3.3. Nota reserves en voorzieningen ................................................................................................. 10 3.5. Jaarrekening 2020 ...................................................................................................................... 11 3.5.

Samenwerkings- en ontwikkelovereenkomst Zuidpolder ..................................................... 12

3.6.

Bedrijventerrein Zuidpolder .................................................................................................. 13

3.8.

Zuidpolder II .......................................................................................................................... 14

3.9.

Voorstel doortrekking Zuidersingel ....................................................................................... 14

3.10.

Voorstel Reconstructie kruispunt afrit A27 Oost .............................................................. 14

3.11.

Overige grondexploitatie-ontwikkelingen Eemnes ........................................................... 15

4.

Voorgestelde financiële dekking ................................................................................................... 16 4.1. Onderbouwing saldo 1-1-2021 Reserve Bovenwijks .................................................................. 16 4.2. Toekomstige Stortingen ............................................................................................................. 16

4.2.

Toekomstige onttrekkingen ...................................................................................................... 17

4.3.

Totaalbeeld Reserve Bovenwijks ............................................................................................... 17

5.

Werkwijze ...................................................................................................................................... 18

6.

Risico’s ........................................................................................................................................... 19

Bijlage 1 Bijlage 2

2

3

1. Inleiding en samenvatting In Eemnes bouwen we nieuwe huizen en een bedrijventerrein. Dit doen we afwisselend ten zuiden en ten noorden van de kern. Er zijn ook echter maatregelen in de infrastructuur nodig die voor geheel Eemnes nuttig en nodig zijn. Als maatregelen niet meer zijn toe te rekenen aan één exploitatiegebied dan worden dit “bovenwijkse voorzieningen” genoemd. Dit is de eerste keer dat een nota bovenwijkse voorzieningen in Eemnes is opgesteld en door de raad wordt vastgesteld. De term bovenwijkse voorzieningen wordt gebruikt in grondexploitaties en dit zijn kosten voor werken, maatregelen, voorzieningen die nut hebben voor meerdere exploitatiegebieden en dus niet beperkt zijn tot één plangebied.

Het beleid van de gemeente Eemnes hiervoor is in diverse documenten opgenomen. Met deze nota bovenwijkse voorzieningen hebben wij daarom als doel: -

Het beleid van de gemeente Eemnes rondom bovenwijkse voorzieningen in beeld te brengen Het landelijk beleid (Besluit Ruimtelijke Ordening (BRO) en Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) op een praktische wijze vorm te geven. De gemeenteraad inzicht te geven in de onderbouwing en structurering van de systematiek rondom bovenwijkse voorzieningen Te bezien of de begrote uitgaven inzake bovenwijkse voorzieningen in evenwicht zijn met de beschikbare middelen Een onderbouwing van systematiek en middelen te geven richting partijen die in financiële zin bijdragen aan de bovenwijkse voorzieningen Een onderbouwing richting de fiscus te geven dat de gereserveerde middelen voor bovenwijkse voorzieningen daadwerkelijk benodigd zijn voor de realisatie van de bovenwijkse voorzieningen

Samenvattend kunnen de geldstromen als volgt in beeld worden gebracht:

4

De belangrijkste geldstromen rondom bovenwijkse voorzieningen zijn in onderstaand schema opgenomen (Blauw=gerealiseerd, Groen = Besloten, Grijs = Eerste raming) Voeding Woningbouw Zuidpolder € 940.580

Voeding Bedrijventerrein zuidpolder € 809.996 Toekomstige voeding vanuit Woningbouw Zuidpolder I €426.540

Toekomstige voeding vanuit Woningbouw Zuidpolder II €4.980.000

Kunstgrasvelden 2015 € 204.000 € 204.000 Onderzoek doortrekken Zuidersingel € 16.020 Reserve bovenwijkse voorzieningen per 01-01-2021 € 1.530.556

€ 204.000 Extra kosten HOV halte €141.850 € 204.000 Reconstructie kruispunt A27€ 60.000 € 204.000 doortrekken Onderzoek Zuidersingel € 23.980 € 204.000 Toekomstige kosten verkeersmaatregelen Afrit A27 € 640.000 Bijdrage aan kosten doortrekken Zuidersingel € p.m. Risicoreservering € p.m.

5

2. Wettelijk kader 2.1. Algemeen Rondom het wettelijk kader zijn een aantal bronnen relevant. Dit betreft de Wet Ruimtelijke Ordening (Wro), het Besluit ruimtelijke Ordeningen (Bro) en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Hieronder werken wij de hoofdlijnen hiervan uit.

2.2. Wet en Besluit Ruimtelijke Ordening (Wro en Bro) Op basis van afdeling 6.4. van de Wro is het kostenverhaal van kosten uit de kostensoortenlijst van het Bro verplicht. Dat kan publiekrechtelijk (via een exploitatieplan), of privaatrechtelijk (via een grondexploitatieovereenkomst. Bij het bedrijventerrein Eemnes hebben we in eerste instantie het publiekrechtelijke spoor bewandeld, maar door de uiteindelijke aankoop van percelen is dit overgegaan in een privaatrechtelijk spoor. Bij de woningbouw Zuidpolder het privaatrechtelijke spoor via de SOK (Samenwerkingsovereenkomst). In de wet is geen exacte definitie van bovenwijkse voorzieningen opgenomen. Algemeen gangbaar (vanuit wetgeschiedenis) is de volgende definitie: Verhaalbare kosten van bovenwijkse voorzieningen zijn kosten voor werken, maatregelen en voorzieningen die in elk geval van nut zijn voor meerdere exploitatiegebieden. Belangrijk is dus dat er een koppeling moet zijn tussen de bovenwijkse voorziening en de te ontwikkelen locatie. Dit wordt getoetst op basis van profijt (de locatie moet nut hebben van de bovenwijkse voorziening), toerekenbaarheid (causaal verband aanwezig, zonder het plan zouden de bovenwijkse voorzieningen niet nodig zijn) en proportionaliteit (kosten moeten naar evenredigheid worden verdeeld). De verhaalbare kosten zijn opgenomen in een limitatieve kostenlijst (artikel 6.2.3 tot 6.2.5).

Via het privaatrechtelijke spoor kunnen overigens ook andere kosten worden verhaald. Op dit moment zijn er nog 4 vormen van kostenverhaal: Vormen van kostenverhaal Gebiedseigen Bovenwijkse Bovenplanse verevening Bijdragen in kosten voorzieningen ruimtelijke ontw. Bro 6.2.3-6.2.5 Wro 6.13 lid 7 Wro 6.24 lid 1 Kosten van bouwTen behoeve van Tekorten van ene Vrijwillig en meerdere locaties, ontwikkellocatie worden overeengekomen woonrijpmaken, limitatieve kostenlijst, gedekt door positieve financiële bijdrage plankosten etc. verhalen op basis van resultaten andere voor realisatie van Direct toe te profijt, ontwikkel-locatie ruimtelijke rekenen aan de toerekenbaarheid en (bovenplanse kosten ontwikkeling (natuur, locatieproportionaliteit, niet kunnen via infrastructuur, ontwikkeling. verplicht in fondsbijdrage worden maatschappelijke Direct verhalen bij structuurvisie, nota verevend). Verplichte voorziening). Moet ontwikkelaar bovenwijks niet opname structuurvisie. vastgelegd zijn in verplicht, wel gewenst Mogelijkheid vervalt structuurvisie. als beleidsmatige basis met nieuwe omgevingswet. In Eemnes passen wij alleen het verhaal van gebiedseigen kosten en bovenwijkse voorzieningen toe. 6

2.3. Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Er is door de commissie BBV in 2019 een belangrijke notitie uitgebracht (www.commissiebbv.nl) : Grondbeleid in begroting en jaarstukken (juli 2019). Kortheidshalve vermelden wij hier de belangrijkste stellige uitspraken en aanbevelingen. In bijlage 2 is de integrale tekst opgenomen van de paragraaf betreffende bovenwijkse voorzieningen. Het deel van de kosten van bovenwijkse voorzieningen dat aan een in de toekomst te openen grondexploitatie wordt toegerekend, moet tot het moment dat de betreffende grond feitelijk in exploitatie wordt genomen, worden geactiveerd onder de betreffende categorie materiële vaste activa. Naar de aard van de bovenwijkse voorzieningen zal de betreffende activacategorie veelal de activa met maatschappelijk nut zijn (bijv. ontsluitingswegen, bruggen, etc.). In de periode van activering als maatschappelijk nut tot en met het eventueel openen van de betreffende grondexploitatie, moet conform artikel 64 lid 3 lid BBV, vanaf de ingebruikname worden afgeschreven op het actief op basis van de verwachte gebruiksduur. De commissie BBV beveelt aan om de wijze waarop met de toerekening van bovenwijkse voorzieningen wordt omgegaan, vast te leggen in de paragraaf grondbeleid, een nota grondbeleid of de financiële verordening ex artikel 212 Gw.

Het is vanaf 2016 niet meer toegestaan om dotaties te doen aan een voorziening voor bovenwijkse voorzieningen. Bestaande voorzieningen per ultimo 2015 blijven gehandhaafd en kunnen volgens planning worden afgewikkeld. Sparen voor bovenwijkse voorzieningen die na het afsluiten van een grondexploitatie zullen worden aangelegd, is nog wel mogelijk via een door de raad in te stellen bestemmingsreserve. Toevoegingen aan deze bestemmingsreserve kunnen alleen plaatsvinden via resultaatbestemming of via een ander specifiek daartoe door de raad genomen besluit.

2.4. Nieuwe omgevingswet Met de nieuwe omgevingswet in 2022 zullen naar verwachting de wettelijke uitgangspunten inzake kostenverhaal gaan veranderen. Vanaf dat moment is er een model voor integrale gebiedsontwikkeling en een model voor organische gebiedsontwikkeling. Het integrale model lijkt veel op de grondexploitatieregeling van de Wro. Het organische model bevat veel nieuwe elementen. Er komt ook een nieuwe kostensoortenlijst, waarbij de huidige lijst vanuit de Bro wordt aangevuld met kostensoorten in verband met maatschappelijke ontwikkelingen zoals klimaatadaptatie, energietransitie en nieuwe mobiliteitsconcepten.

2.5.

Fiscale Vereisten

Hoewel de fiscus wel vereist dat de afdrachten inzake bovenwijkse voorzieningen zijn onderbouwd met een bestedingsplan, zijn er geen specifieke wettelijke bepalingen in de fiscale wet- en regelgeving opgenomen. Voor de fiscus is het Besluit Ruimtelijke Ordening en de kostensoortenlijst uitgangspunt.

7

3. Huidige systematiek in Eemnes 3.1. Algemeen Allereerst gaan we na welk beleid we in Eemnes willen nastreven. Daarna bekijken we welke relevante informatie op dit moment reeds in Eemnes rondom de bovenwijkse voorzieningen aanwezig is: -

In de praktijk gevolgde beleidsuitgangspunten Eemnes Financiële verordening Eemnes: geen bepalingen Nota grondbeleid Eemnes: summier: mogelijkheid wordt benoemd Nota reserves en voorzieningen Eemnes: toelichting op reserve bovenwijkse voorzieningen Begroting en jaarrekening Eemnes Samenwerkings- en Ontwikkelovereenkomst (SOK) Zuidpolder Grondexploitatie Bedrijventerrein Zuidpolder DHV rapport verkeersvoorzieningen 2011 Zuidpolder II Overige grondexploitatie ontwikkelingen Raadvoorstel verkeerskundige aanpassingen A27

3.2. In de praktijk gevolgde beleidsuitgangspunten Eemnes De belangrijkste beleidsuitgangspunten die reeds gehanteerd worden binnen Eemnes, maar die we met deze nota bovenwijkse voorzieningen expliciet willen maken zijn als volgt: -

-

-

-

Locaties boven de 30 woningen in Eemnes worden geacht het lokale en bovenliggende wegennet zodanig te belasten dat het in de rede ligt om middelen te reserveren om de capaciteit van het wegennet te vergroten. Bij grondexploitaties onder de 30 woningen voeren we een toets uit op het beginsel van profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit. Als op basis van deze toets aangetoond kan worden dat er een grondslag is voor afdracht bovenwijkse voorzieningen, wordt dit in de grondexploitatie opgenomen. Bij locaties boven de 30 woningen of locaties waarbij kan aangetoond dat er een grondslag is voor afdacht bovenwijkse voorzieningen, zal in de grondexploitatie een afdracht aan de reserve bovenwijkse voorzieningen worden opgenomen. De hoogte van deze afdracht is niet op basis van een vast tarief, maar op basis van een specifieke inschatting van kosten om de benodigde extra capaciteit van het wegennet te realiseren. We nemen in de grondexploitatie bedrijventerrein een onderbouwd bedrag voor bovenwijkse voorzieningen op en brengen dit via kostenverhaal (via grondprijs) in rekening bij de kopers van bedrijfskavels.

De toets op profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit wordt als volgt uitgewerkt: -

Profijt De locatie dient nut van de aan te leggen voorziening te hebben. Het gaat hierbij vooral om het fysieke nut van die werken, werkzaamheden en maatregelen voor een locatie. Aangetoond moet worden dat het exploitatiegebied in enige mate profijt heeft van de 8

-

-

betreffende werken, maatregelen of voorzieningen. Dit is een absoluut criterium, ja of nee. 1 bestemmingsplan, projectafwijking, uitwerkingsplan of wijzigingsbevoegdheid of straks het omgevingsplan, omgevingsvergunning voor de buitenplanse omgevingsplanactiviteit of het projectbesluit, waarmee nieuwe aangewezen bouwplannen/activiteiten mogelijk worden gemaakt Toerekenbaarheid Er moet een causaal verband zijn tussen de ontwikkellocatie en de werken, werkzaamheden en maatregelen. De investering zou niet aan de orde zijn zonder dat plan. Wanneer uitgaven langs andere weg gedekt dan wel gefinancierd worden, bijvoorbeeld door subsidie of vanuit onderhoud- en beheerbudgetten, zijn deze kosten niet toerekenbaar. Ook hier is sprake van een absoluut criterium, ja of nee. Proportionaliteit Als de locatie zowel profijt heeft van de voorziening en de voorziening ook is toe te rekenen aan de locatie, dan geeft het criterium ‘proportionaliteit’ uitsluitsel over de mate waarin de locatie moet bijdragen aan de voorziening. Indien meerdere gebieden profijt hebben van werken, werkzaamheden en maatregelen moeten deze naar evenredigheid worden verdeeld. De ontwikkeling die het meeste gebaat is, krijgt ook de meeste kosten toegerekend. Bij voorzieningen die een groot deel van de gemeente bestrijken is dan ook het merendeel van de voorziening aan de bestaande wijken toe te rekenen.

Het gevolg hiervan is dat een klein(er) gedeelte van een dergelijke investering aan de nieuwe locaties is toe te rekenen, de rest wordt toegerekend aan de gemeentelijke exploitatiebudgetten, al dan niet onder aftrek van bijdragen van derden. Uit het proportionaliteitsbeginsel volgt een percentage van de investering dat aan een locatie is toe te rekenen. Deze verdeling moet expliciet gemaakt worden. Dat betekent dat transparant moet worden aangegeven langs welke criteria deze kosten zijn verdeeld.

3.3. Nota grondbeleid. In de nota Grondbeleid Eemnes (25 januari 2021) komen bovenwijkse voorzieningen summier aan de orde. (…) Als gekozen wordt voor een meer faciliterende rol, dan ligt het initiatief niet bij de gemeente. De gemeente is dan niet automatisch verzekerd van vergoeding van de plankosten en de kosten voor bovenwijkse voorzieningen. Dan moet de gemeente via onderhandeling en inzet van het beschikbare wettelijke instrumentarium, overgaan tot kostenverhaal. (…) Met deze nota bovenwijkse voorzieningen geven wij helderheid over de systematiek en financiële onderbouwing van de bovenwijkse voorzieningen.

9

3.3. Nota reserves en voorzieningen In 2019 is de nota reserves en voorzieningen Eemnes vastgesteld. Ten aanzien van de bovenwijkse voorzieningen is hier het volgende over opgenomen: Naam Programma Doel van de reserve

Voeding

Bestedings plan

Reserve Bovenwijkse voorzieningen Ruimtelijke Ordening en Wonen Bij het vaststellen van de jaarrekening 2014 is deze reserve gevormd voor een bedrag van € 285.700 uit de reserve Zuidpolder. Met jaarlijkse termijnen loopt de bijdrage vanuit Zuidpolder woningbouw op tot ruim 1 mln. Ook vanuit het bedrijventerrein Zuidpolder wordt in totaal ruim 1 mln. bijgedragen. De reserve is gevormd om bovenwijkse voorzieningen te realiseren. Dit zijn voorzieningen (o.a. infrastructuur) die wel gerelateerd zijn aan de grondexploitatie maar niet binnen het plangebied vallen of via de grondexploitatie worden gerealiseerd. In Eemnes betreft dit onder andere voorzieningen om de Zuidpolder beter te ontsluiten.

De reserve bovenwijkse voorzieningen ontwikkelt zich naar verwachting als volgt: Jaarrekening 31-12-2018 € 565.000 Toevoeging 2019 vanuit woningbouw € 89.000 Toevoeging 2019 vanuit Bedrijventerrein € 890.000 Toevoeging 2020-2026 vanuit woningbouw € 83.000 Totaal zijn aan middelen ongeveer 2 mln beschikbaar Vanuit eerdere besluitvorming zijn de volgende bestedingen geraamd - Onderzoek doortrekken Zuidersingel € 40.000 (kadernota 2020, pagina 10) - Extra kosten HOV halte A27 Eemnes/Laren volgens de Sprey-vandenBerg variant ad € 141.850 (raadsbesluit 27 mei 2019) Vanuit eerdere studies is berekend dat het eventueel doortrekken van de Zuidersingel tot de Wakkerendijk het bedrag van de reserve bovenwijkse voorziening zal overschrijden. In de grondexploitatie Bedrijventerrein zijn ten behoeve van de onderbouwing van de afdracht aan de reserve bovenwijks ook verkeerskundige aanpassingen opgenomen zoals verkeersregelinstallaties en/of turborotondes Zuidersingel/aansluiting afrit A27. Vanuit het geplande onderzoek doortrekken Zuidersingel zal in 2020 een verdere actualisatie van het bestedingsplan bovenwijkse voorzieningen plaatsvinden.

Een adequate onderbouwing is ook fiscaal van belang, aangezien de afdrachten vanuit de grondexploitatie bedrijventerrein alleen fiscaal als kosten aangemerkt kunnen worden als deze afdrachten ook daadwerkelijk worden besteed aan bovenwijkse voorzieningen. € 1.464.400

Omvang 11-2020 Onder bovengrens Bijzonderh eden Voorstel Handhaven.

10

3.5. Jaarrekening 2020 In de jaarrekening 2020 is de stand en toelichting op de reserve bovenwijks als volgt: Bovenwijkse voorzieningen Per project wordt gekeken welke gevolgen het heeft voor de voorzieningen elders in Eemnes, de extra kosten die het project direct of indirect veroorzaakt worden aan het betreffende project toegerekend. De investeringen die later worden verricht, worden ten laste van deze reserve gebracht in het jaar van uitvoering. Voor het project Zuidpolder is in kaart gebracht wat de aanleg van een bedrijventerrein en een nieuwbouwwijk van 500 woningen voor gevolgen heeft buiten het plangebied zelf. Uiteraard zijn de kosten die vallen binnen de plangebieden volledig opgenomen in de GREX zelf. Dit heeft geleid tot onderstaande lijst van investeringen die verricht moeten worden:  verlengen Zuidersingel  geluidswerende voorziening  vergroten capaciteit kruispunten/aanleg VRI’s  kunstgrasveld SV Eemnes i.v.m. toename aantal kinderen (capaciteitsuitbreiding)  aanleg duiker in Wakkerendijk t.b.v afwatering De aanleg van de geluidswerende voorziening wordt 100% toegerekend aan de GREX woningbouw en maakt geen deel uit van deze reserve, maar zit integraal in die GREX. Voor het vergroten van de capaciteit van de SV Eemnes is € 207.000 toegerekend aan de woningbouw Zuidpolder.

De infrastructurele maatregelen, die deels ook in de verdere toekomst worden uitgevoerd, zijn deels toegerekend aan beide grondexploitaties en komen voor het overige deel ten laste van de gemeente zelf. De bijdrage vanuit het Bedrijventerrein ad € 810.000 is in 2019 feitelijk afgedragen aan de reserve Bovenwijkse voorzieningen. Bij het woongebied zijn 17 jaarlijkse termijnen in de GREX opgenomen. In totaal wordt er vanuit de realisatie van de Zuidpolder ca. € 2,2 mln. (excl. de geluidswerende voorziening) bijgedragen aan de bovenwijkse voorzieningen. De reserve bovenwijks is bij de jaarrekening 2014 gevormd. De stand ultimo 2019 bedroeg € 1.464.400 In 2020 is een bedrag van € 82.200 vanuit de woningbouw. Daarnaast is een bedrag van € 16.020 onttrokken ten behoeve van de haalbaarheidsstudie Veenweg Zuid. De stand ultimo 2020 bedraagt circa € 1.530.600.

11

3.5.

Samenwerkings- en ontwikkelovereenkomst Zuidpolder

De woningbouwontwikkeling in de Zuidpolder heeft een groot belang bij de realisatie van bovenwijkse voorzieningen. Reeds in het hoofdlijnendocument uit 2012 inzake ontwikkeling van de Zuidpolder was de volgende passage opgenomen: Bereikbaarheid van het plangebied Het is de verantwoordelijkheid van de gemeente om te zorgen voor een goede bereikbaarheid van het plangebied. Dat is bijvoorbeeld mogelijk door de capaciteit van bestaande kruisingen en rotondes op de Zuidersingel te vergroten en/of door de Zuidersingel door te trekken in zuidelijke richting. (…) Met de bouw van circa 500 huizen zullen mogelijk circa 800 auto’s zorgen voor een extra belasting van het wegennet rondom de nieuwe wijk. Daarom is het vanzelfsprekend dat de Zuidpolder ook bijdraagt aan de realisatie van deze bovenwijkse voorzieningen. In de Samenwerkingsovereenkomst d.d. 22 augustus 2013 zijn 2 bepalingen opgenomen inzake de bovenwijkse voorzieningen. Deze nemen we hieronder integraal op: 20.2 In de Grondexploitatieberekening staan de exploitatiebijdragen opgenomen die door de CV aan de Gemeente dienen te worden bepaald.

Het betreft onder andere de vaste bijdrage ter hoogte van € 1.038.000 zonder BTW (prijspeil 1-1-2012) voor de werkzaamheden, die de gemeente laat verrichten ten behoeve van de bereikbaarheid van het exploitatiegebied, jaarlijks te indexeren met de kostenindexaties, zoals opgenomen en omschreven in de grondexploitatieberekening. Deze bijdrage wordt gefaseerd per Deelplan een de Gemeente vergoed bij de uitgifte van bouwplots op eerste schriftelijke verzoek van de Gemeente. 20.3 Voorts is een vaste bijdrage verschuldigd ter hoogte van €204.000,- zonder BTW prijspeil 1-12012, jaarlijks te indexeren met de kostenindexaties, zoals opgenomen in de Grondexploitatieberekening. Deze bijdrage ziet op de kosten die zijn gemoeid met de uitbreiding van de bestaande sportaccomodaties. Deze bijdrage wordt bij de economische/juridische levering van het eerste en tweede Deelplan (30 plus 30 woningen) door de CV aan de Gemeente vergoed op haar eerste schriftelijke verzoek. In de meest actuele grondexploitatie per 1-1-2021 (AvA 4 februari 2021)is de afdracht vanuit de Zuidpolder naar de gemeente inzake bovenwijks als volgt opgenomen: Bijdrage bovenwijks Onder bijdrage bovenwijks vallen onderstaande posten: - bovenplanse kosten, geïndexeerd met 2,4%. Betreft jaarlijkse afdracht aan de gemeente Eemnes conform SOK. Budget van ca. € 1,14 mln., jaarlijks te indexeren, € 427.000 resteert.

In 2021 wordt ca. € 85.000 betaald aan bovenplanse kosten; Jaar 2021 2022 2023 2024 2025 Totaal

Bedrag bovenwijks € 85.308,00 € 85.308,00 € 85.308,00 € 85.308,00 € 85.308,00 € 426.540,00 12

3.6.

Bedrijventerrein Zuidpolder

Ook de grondexploitatie Bedrijventerrein Zuidpolder draagt bij aan de bovenwijkse voorzieningen. Bij de start van de ontwikkeling van het bedrijventerrein heeft de gemeente uitgesproken dat de bereikbaarheid van het bedrijventerrein goed moet blijven. Dat was belangrijk omdat het vermoeden bestond dat op het onderdeel Afrit A27, BP Koot en aansluiting Stadswijksingel de capaciteit niet voldoende zou zijn. Dit is de basis geweest voor een reservering in de grondexploitatie Bedrijventerrein voor bovenwijkse voorzieningen. In de grondexploitatie Bedrijventerrein 2021 is dit als volgt vastgelegd:

De opstelling geeft enerzijds inzicht in de besteding van het fonds bovenwijks. Anderzijds geeft dit overzicht aan dat de grondexploitatie Bedrijventerrein in totaliteit € 1.053.828 (afdracht ad 809.996, aankoop grond te Veenweg Zuid ad € 157.992 en compensatie water en groen ad € 85.840) bijdraagt aan de bovenwijkse voorzieningen. In de GREX bedrijventerrein staat per 01-01-2021 ook een bijdrage vanuit reserve bovenwijks Zuidpolder van € 78.996, zie onderstaande opstelling.

Het bedrag ad € 78.996 betreft 50% van € 157.992. Dit betreft de ‘Aankoop grond Te Veenweg Zuid’ t.w.v. € 157.992,- en is geboekt onder infrastructurele aanpassingen. Mede gelet op het verwachte positieve resultaat van het bedrijventerrein en vanwege het beroep wat op de reserve bovenwijks wordt gedaan, wordt voorgesteld om deze opbrengst niet meer in het bedrijventerrein te verantwoorden.

13

3.7.

DHV rapport verkeersvoorzieningen 2011

In 2009 heeft DHV onderzoek gedaan naar de kosten van verkeerskundige aanpassingen. In 2011 is dit rapport geactualiseerd. De bedragen van de maatregelen zijn overgenomen in de grondexploitatie bedrijventerrein Zuidpolder. Zie paragraaf 3.6. Inmiddels zijn meer recente calculaties aanwezig waardoor dit rapport minder relevant is.

3.8.

Zuidpolder II

De achterliggende periode is nagedacht over de verdere ontwikkeling van de Zuidpolder na afronding van de huidige locatie van woningbouw en bedrijventerrein. Hiervoor zijn inmiddels gronden aangekocht. In de onderliggende exploitatieberekening houden we rekening met een afdracht aan bovenwijkse voorzieningen van € 4,98 mln.

3.9.

Voorstel doortrekking Zuidersingel

In april 2021 is in de commissie de doortrekking van de Zuidersingel aan de orde geweest. Deze investeringen is geraamd op € 8,3 mln. Het doortrekken van de Zuidersingel is bij uitstek een bovenwijkse voorziening die zowel ten goede komt aan de inwoners van de Zuidpolder, maar ook aan alle overige inwoners van de gemeente Eemnes. Tegelijkertijd moet geconstateerd worden dat de gemeente Eemnes op dit moment onvoldoende middelen heeft om het bovengenoemde bedrag te dekken. In bijlage 1 wordt dit verder toegelicht.

3.10. Voorstel Reconstructie kruispunt afrit A27 Oost Op 15 februari 2021 heeft de raad het voorstel Reconstructie kruispunt afrit A27 Oost vastgesteld. Hierin is het volgende kosten en dekkingsoverzicht opgenomen Krediet Reconstructie kruispunt afrit A27 oost

Totaal

Uitgaven Bouwkosten project (nog aan te besteden)

1.425.000

Overige investeringsuitgaven

1.075.000

Voorbereidingskrediet (raad 23-3-2020) Uitgaven t.b.v. reconstructie kruispunt afrit A27 oost

60.000 2.560.000

Inkomsten 50% Rijksbijdrage 25% Regionale bijdrage

-1.280.000 -640.000

Inkomsten t.b.v. reconstructie kruispunt afrit A27 oost

-1.920.000

Netto krediet Reconstructie kruispunt afrit A27 oost

640.000

14

In de raad van maart 2020 is een voorbereidingskrediet van € 60.000 reeds beschikbaar gesteld. Met dit voorstel wordt aan de raad voorgesteld om € 580.000 (= € 640.000 -/- € 60.000) aanvullend krediet beschikbaar te stellen voor het Eemnesser aandeel. Het totale investeringskrediet bedraagt € 2.560.000. De toekomstige afschrijvingslasten van dit krediet worden gedekt uit de reserve Kapitaallasten en wel door een dotatie aan deze reserve vanuit de Reserve Bovenwijkse Voorzieningen. De (meerjarige) financiële vertaling zal plaatsvinden in de programmabegroting 2022. Voor de nota bovenwijkse voorzieningen betekent dit dus een onttrekking van € 640.000 (€ 60.000 besloten in 2020 en € 580.000 besloten in 2021). Deze onttrekking doen we omdat de reconstructie van het kruispunt afrit A27 oost bijdraagt aan de duurzame bereikbaarheid van bedrijventerrein Zuidpolder en Woningbouw Zuidpolder.

3.11. Overige grondexploitatie-ontwikkelingen Eemnes De overige grondexploitaties zijn in onderstaand schema opgenomen: Grondexploitaite Grondexploitatie De Hilt 2020

Grondexploitatie Hinkstapsprong

Ocriet

Streefoordlaan

Noordpolder/Barbeelstraat

Motivatie Bijdrage bovenwijks De afdracht aan Bovenwijkse voorzieningen kan worden opgenomen, vanwege een extra belasting van de Laarderweg. Deze afdracht is nog niet in de Grex opgenomen. Geen afdracht aan Bovenwijkse voorzieningen opgenomen, minder dan 50 woningen worden geacht het onderliggende wegennet niet zodanig te belasten dat aanvullende verkeersmaatregelen noodzakelijk zijn Vindt plaats op basis van kostenverhaal. Op basis van de huidige plannen betreft het een ontwikkeling van 80-90 woningen. Mocht door woningbouw blijken dat het onderliggend wegennet niet toereikend is, kan een bijdrage aan bovenwijkse voorzieningen worden opgenomen. geen afdracht aan Bovenwijkse voorzieningen, minder dan 100 woningen worden geacht het onderliggend wegennet niet zodanig te belasten dat aanvullende verkeersmaatregelen noodzakelijk zijn In de toekomstige grondexploitatie dient een afdracht bovenwijks te worden opgenomen in verband met extra ontsluiting en belasting van de Noordersingel, inclusief rotonde Noordersingel/Barbeelstraat

15

4. Voorgestelde financiële dekking 4.1. Onderbouwing saldo 1-1-2021 Reserve Bovenwijks Uit het bronmateriaal vanuit hoofdstuk 3 ontstaat het volgende totaalbeeld: Totaalbeeld reserve bovenwijkse voorzieningen Jaar Omschrijving 2015 bijdrage vanuit reserve zuidpolder betreft eerdere afdrachten 2013-2014 2015 toevoeging vanuit woningbouw 2016 toevoeging vanuit woningbouw 2017 toevoeging vanuit woningbouw 2018 toevoeging vanuit woningbouw 2018 aanvullende toevoeging vanuit woningbouw 2019 toevoeging vanuit woningbouw 2019 toevoeging vanuit bedrijventerrein 2020 toevoeging vanuit woningbouw Totaal stortingen 2015: onttrekking reserve i.v.m. kunstgrasvelden 2020 - onderzoek doortrekken Zuidersingel Totaal onttrekkingen

Bedrag € 285.671,00 € € € € € € € €

97.695,00 113.200,00 89.381,00 89.381,00 93.671,00 89.381,00 809.996,00 82.200,00 € 1.750.576,00

€ €

204.000,00 16.020,00 € 220.020,00

Totaalstand 1-1-2021

€ 1.530.556,00

4.2. Toekomstige Stortingen Totaal resterende afdrachten vanuit woningbouw Zuidpolder I(Conform vastgestelde grondexploitatie AvA 4 februari 2021) Jaar Omschrijving Zuidpolder I 2021 toekomstige afdracht woningbouw 2022 toekomstige afdracht woningbouw 2023 toekomstige afdracht woningbouw 2024 toekomstige afdracht woningbouw 2025 toekomstige afdracht woningbouw Totaal toekomstige afdrachten Zuidpolder I

2026 e.v

Zuidpolder II Toekomstige afdracht Zuidpolder II Totaal toekomstige afdrachten

Bedrag € € € € €

85.308,00 85.308,00 85.308,00 85.308,00 85.308,00 €

426.540,00

€ 4.980.000,00 € 5.406.540,00

16

4.2. Toekomstige onttrekkingen Toekomstige onttrekkingen reeds besloten Jaar Omschrijving 50% van € 157.992. ‘Aankoop grond Te Veenweg Zuid’ Het betreft een Extra bijdrage t.b.v. verwerving van een (bovenplans) perceel met koopsom: € 157.992. Dit is als opbrengst opgenomen in grondexploitaite bedrijventerrein en nog niet 2021 feitelijk geboekt Extra kosten HOV halte A27 Eemnes/Laren SpreyvandenBerg variant raadbesluit 27 mei 2019 2021 totaal € 141.850,00 (nog geen besteding 2020) Onderzoek doortrekken Zuidersingel uit kadernota 2020 pagina 10. Totaal € 40.000 -/- reeds gemaakte 2021 kosten 2020 ad € 16.020 Voorbereidingskrediet fase 1 voorbereidingskrediet reconstructie kruispunt onderaan A27 afrit Eemnes 2020 raadbesluit 23 maart 2020 voorstel Reconstructie kruispunt afrit A27 Oost 2021 Raadsbesluit 15 februari 2021 Bijdrage aan eventuele toekomstige verlenging zuidersingel (Afhankelijk van verdere besluitvorming en ontwikkelingen. Op dit moment is beoogd € 4.980.000 vanuit Zuidpolder II en € 800.000 vanuit Niet saldo reserve bovenwijks. Overigens resteert dan bekend nog steeds een aanzienlijk tekort) Niet bekend Risicoreservering op bovenstaande investeringen

Totaal

Bedrag

€ 78.996,00

€ 141.850,00

€ 23.980,00

€ €

60.000,00 580.000,00

€ p.m. €

p.m.

€ 884.826 + p.m.

4.3. Totaalbeeld Reserve Bovenwijks Nog beschikbaar Stand 1-1-2021 afgerond Toekomstige afdrachten woningbouw Toekomstige onttrekkingen Resteert totaal beschikbaar

€ 1.530.556,00 € 5.406.540,00 -/- € 884.826,00 € 6.052.270

17

5. Werkwijze Geen vaste tarieven per woning In hoofdstuk 3 is het beleidsuitgangspunt opgenomen dat bij locaties boven de 30 woningen in de grondexploitatie een afdracht aan de reserve bovenwijkse voorzieningen worden opgenomen. De hoogte van deze afdracht is niet op basis van een vast tarief, maar op basis van een specifieke inschatting van kosten om de benodigde extra capaciteit van het wegennet te realiseren Jaarlijkse update via de begroting Jaarlijks zal in de begroting worden aangeven welke projecten gefinancierd zullen worden uit de Bestemmingsreserve Bovenwijks. Door de vaststelling van de begroting hoeft de raad geen afzonderlijke besluiten te nemen. Het blijft wel mogelijk om ook tussentijds kredieten te verstrekken voor projecten waarvoor de dekking gedeeltelijk via een onttrekking uit de Bestemmingsreserve Bovenwijks wordt gerealiseerd. Wanneer kredieten worden verstrekt vanuit de Bestemmingreserve is een raadsbesluit nodig. Jaarlijkse update afdrachten via de grondexploitaties De afdrachten vanuit Zuidpolder Woningbouw en bedrijventerrein zullen jaarlijks via de op te stellen grondexploitatie geactualiseerd worden. Actualisatie nota bovenwijkse voorzieningen Naast bovenstaande jaarlijkse actualisaties zal één keer per 4 jaar deze nota herzien worden.

Indien er majeure nieuwe ontwikkelingen zijn met een grote impact op de realisatie en dekking van bovenwijkse voorzieningen zal deze actualisatie eerder uitgevoerd worden. Wanneer bijdrage bovenwijks? Een bijdrage bovenwijks wordt opgenomen in de grondexploitatie als er een meer dan geringe toename van de belasting van het bovenliggend wegennet (ontsluitingswegen) aan de orde is. In Eemnes betreft dit de Noordersingel, Zuidersingel, Stadwijksingel, Laarderweg en Wakkerendijk.

Voorts kan het noodzakelijk zijn om tot uitbreiding van algemene voorzieningen te komen, zoals in het verleden bij SV Eemnes) 18

6.

Risico’s

- De lijst met investeringen is mogelijk nog niet volledig of is aan wijzigingen onderhevig

- De kostenramingen van de aan te leggen voorzieningen zijn soms nog globaal. - Vertragingen in de uitgifteprogramma’s leiden tot vertragingen in de inkomsten; Daarentegen zullen de voorzieningen mogelijk ook later worden gerealiseerd. - Het niet doorgaan van een project (exploitatie) resulteert in het vervallen van een potentiële bijdrage aan een bovenwijkse voorziening. - Prijsstijgingen kunnen hoger of lager worden dan waar nu rekening mee wordt gehouden. - Wetswijzigingen en jurisprudentie kunnen leiden tot andere verdelingen over kostendragers en toerekening aan derden. Door de nota bovenwijkse voorzieningen en de diverse grondexploitaties periodiek te actualiseren kan tijdig worden geanticipeerd op marktveranderingen, gewijzigde (politieke) inzichten en ambities, prijsstijgingen en wetswijzigingen.

19

Bijlage 1: uitwerking afdracht bovenwijks uit Zuidpolder II Aanleiding In opdracht van het college heeft Sweco een aantal varianten uitgewerkt voor het doortrekken van de Zuidersingel richting de Eikenlaan, het ontsluiten van de Eikenlaan en de aansluiting op de Wakkerendijk. De totale investering bedraagt € 8,3 mln. Zuidpolder II Voor de verdere uitbreiding naar het zuiden heeft de gemeente de gronden van Rigter, BPD en Alliantie verworven. Voor deze gronden is een GREX op hoofdlijnen gemaakt. De nadruk is op hoofdlijnen, omdat er nog geen stedenbouwkundig plan is opgesteld. In deze GREX is tevens opgenomen een bijdrage aan het doortrekken van de Zuidersingel. De uitbreiding van ZP II behelst ca. 443 woningen. Omdat aan deze woningen een groter nut van het gebruik kan worden toegerekend, is het nut wat deze woningen hebben uitgedrukt in een factor 6 (alsof er dus 2.550 woningen t.o.v. de bestaande 4.100 zijn). Voorts is de Zuidersingel van evident belang voor het onderdeel bedrijventerrein. Door Brinkgroep is op basis van ruwe getallen uitgegaan van een investering van € 8,3 mln waarvan dus € 4,98 mln in de Grex is opgenomen als bijdrage bovenwijkse voorzieningen, oftewel 60%. Uitwerking doortrekken Zuidersingel en de dekking Het doortrekken van de Zuidersingel is met een behoorlijk hoge risico-opslag van 35% begroot op € 8,3 mln.

Voor dit soort bovenplanse kosten is de reserve bovenwijkse voorzieningen in het leven geroepen, waaraan de grotere bouwprojecten een bedrag moeten afdragen. Dankzij de storting vanuit de bestaande Zuidpolder (wonen en bedrijven) en na aftrek van de bijdrage t.b.v. HOV, Spreyvan den Berg en Quick-win resteert er na aftrek van en risico van € 0,2 mln een bedrag van circa € 0,8 mln wat nog vrij besteedbaar is. Samenvattend is het beeld dan als volgt: Omschrijving Verlengen Zuidersingel Uit reserve bovenwijkse voorzieningen

Bedrag 8.300.000 800.000

Uit grondexploitatie Zuidpolder II

4.980.000

Tekort

2.520.000

20

Bijlage 2: integrale tekst notitie commissie BBV grondbeleid, pag 39/40

Bovenwijkse voorzieningen Op basis van de Wro/Bro-kostensoortenlijst kunnen ook bovenwijkse voorzieningen nog steeds worden toegerekend aan de grondexploitatie. Voor de omvang van de toerekening van deze kosten zijn de volgende criteria van belang: a. er is profijt of nut van de kosten voor de locatie; b. er bestaat een causaal verband tussen kosten en de grondexploitatie, waardoor ze hieraan toerekenbaar zijn; en c. als meerdere locaties profijt hebben van bepaalde kosten, worden deze kosten naar rato (proportioneel) verdeeld over de betrokken locaties. Overigens gelden deze criteria uiteraard ook voor de overige (binnenplanse) kosten uit de kostensoortenlijst. Hier zal dit echter altijd leiden tot een volledige toerekening van deze kosten aan de grondexploitatie. Voor meer hierover zie hoofdstuk 5.3.3. Een voorbeeld van een bovenwijkse voorziening vormt de ontsluiting van een nieuw gebied. Wanneer de kosten betrekking hebben op meerdere locaties of meerdere deelfasen van een grondexploitatie, dan worden deze kosten naar rato verdeeld over de betrokken locaties. Wanneer (een deel van) de locaties nog niet als BIE in ontwikkeling is genomen, kan dat deel van de kosten van deze bovenwijkse voorziening (nog) niet op het onderhanden werk worden geactiveerd. Er is immers nog geen actieve grondexploitatie geopend waar deze kosten aan kunnen worden toegerekend.

De commissie BBV doet daarom de stellige uitspraak dat:

Stellige uitspraak (ongewijzigd ten opzichte van 2016) Het deel van de kosten van bovenwijkse voorzieningen dat aan een in de toekomst te openen grondexploitatie wordt toegerekend, moet tot het moment dat de betreffende grond feitelijk in exploitatie wordt genomen, worden geactiveerd onder de betreffende categorie materiële vaste activa. Naar de aard van de bovenwijkse voorzieningen zal de betreffende activacategorie veelal de activa met maatschappelijk nut zijn (bijv. ontsluitingswegen, bruggen, etc.). In de periode van activering als maatschappelijk nut tot en met het eventueel openen van de betreffende grondexploitatie, moet conform artikel 64 lid 3 lid BBV, vanaf de ingebruikname worden afgeschreven op het actief op basis van de verwachte gebruiksduur.

Zodra de betreffende grondexploitatie waartoe de voorziening kan worden gerekend operationeel wordt, kan de resterende boekwaarde worden ingebracht als kosten in de grondexploitatie. De gemeente kan er ook voor kiezen om de kosten niet toe te rekenen aan de grondexploitatie, maar deze als materieel vast actief laten staan. In dit verband doet de commissie BBV de volgende aanbeveling:

21

Aanbeveling (verduidelijkt ten opzichte van 2016) De commissie BBV beveelt aan om de wijze waarop met de toerekening van bovenwijkse voorzieningen wordt omgegaan, vast te leggen in de paragraaf grondbeleid, een nota grondbeleid of de financiële verordening ex artikel 212 Gw. Sparen voor niet aan de grondexploitatie toerekenbare bovenwijkse voorzieningen die later worden aangelegd (na afsluiting van de grondexploitatie), is nog steeds mogelijk. Dit kan echter sinds 2016 niet meer via een dotatie aan een voorziening bovenwijkse voorzieningen, maar kan plaatsvinden via een bestemmingsreserve. Wanneer bij afsluiting van de grondexploitatie een positief resultaat bestaat, kan (een deel van) dit resultaat via resultaatbestemming worden toegevoegd aan een bestemmingsreserve bovenwijkse voorzieningen. Ook vanuit de algemene middelen kan toevoeging aan de bestemmingsreserve plaatsvinden. De instelling van een dergelijke bestemmingsreserve en de toevoegingen en onttrekkingen dienen uiteraard door de raad te worden vastgesteld. Voor bestaande voorzieningen bovenwijkse voorzieningen doet de commissie BBV de volgende stellige uitspraak:

Stellige uitspraak (ongewijzigd ten opzichte van 2016) Het is vanaf 2016 niet meer toegestaan om dotaties te doen aan een voorziening voor bovenwijkse voorzieningen. Bestaande voorzieningen per ultimo 2015 blijven gehandhaafd en kunnen volgens planning worden afgewikkeld. Sparen voor bovenwijkse voorzieningen die na het afsluiten van een grondexploitatie zullen worden aangelegd, is nog wel mogelijk via een door de raad in te stellen bestemmingsreserve. Toevoegingen aan deze bestemmingsreserve kunnen alleen plaatsvinden via resultaatbestemming of via een ander specifiek daartoe door de raad genomen besluit.

22