Memo rioolheffing tariefsysteem gebruikersheffing definitief

Rioolheffing: tariefsysteem gebruikersheffing

Van

College

Aan

Raad

Datum

01-10-2024

Geheim of openbaar (Wet openbaarheid van bestuur) Document is openbaar

Onderwerp Rioolheffing: tariefsysteem

Aanleiding In het najaar wordt het WRP (Water- en rioolplan) door de raad vastgesteld, mede gebaseerd op de uitkomsten van het SSW (Stedelijk Systeem Water). De komende jaren zijn geleidelijk forse vervangingsinvesteringen nodig en dat leidt tot een stijging van het riooltarief. Dit geeft aanleiding om na te denken over het tariefsysteem wat we nu gebruiken en of dat nog reëel is.

Uitgangspunt Uitgangspunt is dat de ‘vervuiler’ betaalt. Anders dan bij afval is er bij het riool geen direct verband met de hoeveelheid die door het riool gaat en de kosten. De zuivering van het rioolwater geschiedt door het Waterschap en daarvoor betalen de inwoners een heffing die rekening houdt met de gezinssamenstelling (zo betaalt een eenpersoonshuishouden één vervuilingseenheid en wordt een meerpersoonshuishouden aangeslagen voor drie vervuilingseenheden). Voor Vallei en Veluwe is de zuiveringsheffing € 2191 voor een meerpersoonshuishouden (en € 73 voor een eenpersoonshuishouden). Daarnaast betalen de ingezetenen de ingezetenenheffing voor onderhoud aan dijken, waterkeringen, bruggen etc. deze bedraagt bij Vallei & Eem € 58 per huishouden. De gemeente regelt feitelijk alleen de rioolaansluiting en het gehele transport naar de rioolwaterzuivering.

1

Voor Amstel, Gooi en Vecht is dat resp. € 275 (meerpersoons) en € 91,66 (eenpersoons). De ingezetenenheffing per huishouden is bij AGV € 179.

Huidige systeem De gemeente Eemnes hanteert een zogenaamd vastrecht voor aansluitingen tot 250 m3 waterverbruik, gebaseerd op de omvang van de huishouding. Voor grootverbruikers (bedrijven) geldt een vergoeding analoog aan het waterverbruik en voor agrarische objecten geldt een vastrecht voor het woningdeel en een vastrecht voor het bedrijfsdeel2. De rioolheffing (vastrecht) in Eemnes bedraagt in 2024: Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden Rioolheffing agrarisch/Niet-woningen

€ 102,25 € 208,16 € 361,31

(N-W tot 250 m3)

Een eenpersoonshuishouden betaalt 49% van het tarief van een meerpersoonshuishouden.

Rioolheffing: heffingssystemen E zijn verschillende systemen om het riool via een heffing in rekening te brengen, voor het jaar 2024 (cijfers COELO) zijn dat: 8% van de bevolking woont in gemeenten waar het te betalen bedrag afhangt van het waterverbruik. Uit onderzoek blijkt echter dat watergebruik minder gevoelig is voor prijsprikkels, bovendien zit er een vervuilend element in (bijvoorbeeld grote tuin om te sproeien). De rest van Nederland wordt dus aangeslagen met een vastrecht. Dat kan via de WOZ, omvang huishoudens of een vastrecht voor bewoner of eigenaar. Welke systemen zijn er in Nederland en welke gemeenten in de regio hanteren die: NL 8% 5% 13% 35% 39%

systeem waterverbruik WOZ-waarde omvang huishoudens vastrecht aansluiting alleen eigenarentarief

gemeenten in de regio De Bilt, Stichtse Vecht Amersfoort Eemnes, Laren Baarn, Bunschoten, Soest, Leusden Blaricum, Huizen, Hilversum, Gooise Meren, Wijdemeren

Het door Eemnes gehanteerde systeem is dus in slechts 13% van de gevallen gebruikelijk. De twee andere prevalente systemen zijn een vastrecht (per aansluiting) voor de gebruiker (bewoner) of een eigenarentarief (ook per aansluiting). Zou je voor onze gemeente een vastrecht hanteren (vast bedrag per aansluiting) dan komt het tarief in Eemnes voor 2024 neer op € 177,36 per woningaansluiting. Voor het vastrecht zijn er twee opties, een eigenarentarief of een gebruikerstarief.

2

Het waterverbruik van een agrarisch bedrijf heeft ook te maken met bijvoorbeeld drinkwater voor de dieren

De keuze voor een systeem zou je primair kunnen doen op basis van ‘vervuiler betaalt’, echter dat is bij het riool eigenlijk gewoon de aansluiting. De kosten van het rioolsysteem variëren niet met het gebruik. Zo bezien is waterverbruik of een indeling naar omvang huishoudens eigenlijk niet te verdedigen vanuit het oogmerk van ‘veroorzaken van kosten’. Het systeem van WOZ-waarde gat uit van de ‘sterkste schouders dragen de zwaarste lasten’, echter een hogere WOZ-waarde wil niet zeggen dat iemand ook een hoog inkomen heeft (bijvoorbeeld na 50 jaar bewoning een hoge WOZ-waarde, maar enkel AOW met klein aanvullend pensioen). Het vastrecht per aansluiting lijkt dus theoretisch het meest logische systeem, waarbij er twee smaken zijn: een gebruikerstarief of een eigenarentarief. Het gebruikerstarief gaat er vanuit dat de gebruiker nut heeft van de aansluiting. Een eigenarentarief gaat uit van het gegeven dat een gebouweigenaar nu eenmaal een aansluiting op het riool moet hebben. Voor beide benaderingen is dat te zeggen.

Eigenarentarief Het invoeren van een systeem waarbij de eigenaren betalen heeft als voordeel dat er nagenoeg geen sprake is van kwijtschelding van rioolrecht. Voor de minima geldt dat rioolrecht en afvalstoffenheffing worden kwijtgescholden als men aan de voorwaarden voldoet. In 2023 is er voor € 56.747 aan heffingen riool en afval kwijt gescholden. We splitsen dat niet verder uit en hanteren in de tariefberekening hiervoor een stelpost. Dus de andere huishoudens betalen ‘uit solidariteit’ mee aan die kwijtscheldingen, ca. € 20 op jaarbasis. Minder kwijtscheldingen betekent dus ook een lager tarief voor de andere huishoudens. Een eigenarentarief betekent ook minder mutaties (in huurwoningen ligt de mutatiegraad hoger dan bij eigendom). Ook is er geen sprake van leegstand, het hele jaar door is er belastingplicht. Invoering van een eigenarentarief raakt evenwel de verhuurder. Vooral de woningcorporaties betalen dan het rioolrecht voor hun huurders, zonder dat ze dat in de huur kunnen doorberekenen. Het is dus een lastenverhoging. Die lastenverhoging betekent minder leencapaciteit om te investeren en heeft gevolgen voor de prestatieafspraken. In andere gemeenten waar op dit systeem is overgestapt zien we die discussie ook. Op dit moment speelt die bijvoorbeeld in de gemeente Enschede.

Enschedese woningcorporaties vrezen op te draaien voor rioolheffing: 'Betekent 250 miljoen minder te… - 1Twente Die discussie speelde ook in de gemeente Hilversum waar twee jaar gelden eigenarenbelasting is ingevoerd. Overigens kennen op Laren na alle gemeenten in de Gooi & Vecht dus een eigenarenbelasting. Voor Eemnes zou bij een tarief van € 177 per aansluiting en ca. 850 woningen het een lastenverzwaring voor De Alliantie opleveren van ca. € 151.000. Dat betekent bij 3,5% rente minder ruimte om te investeren van ca. € 4 mln.

Voor huurders betekent een eigenarentarief een lastenverlichting (behoudens huurders met kwijtschelding). Voor de overige eigenaren betekent het een klein voordeel, aangezien er geen kwijtschelding van rioolrecht meer in het algemene tarief zit. Dat is echter een beperkt bedrag rioolrecht maakt ca. 30% uit van het totale tarief voor riool en afval, dus het scheelt ca. € 17.000. Oftewel € 4 per huishouden.

Vastrecht Het overstappen op een systeem van vastrecht per aansluiting (uitgezonder agrarisch, nietwoningen en groot verbruik) betekent een verschuiving van de lasten van meerpersoons naar eenpersoons huishoudens. De meicirculaire 2024 geeft aan dat er in Eemnes in 2024 1.258 eenpersoons en 4.326 woonruimten zijn. Dus dan per saldo 3.068 meerpersoonshuishoudens. Gebaseerd op de riooltarieven 2024 zou dat een theoretische opbrengst van € 767.265 betekenen (exclusief kwijtscheldingen en oninbaar). Een vastrecht per aansluiting gebaseerd op 4.326 woonruimten die (bewoond of niet) evenredig worden aangeslagen voor € 767.265 betekent een tarief van € 177,36.

NB perceel zonder drinkwateraansluiting wordt in Baarn ook aangeslagen.

(Groot)verbruik (meer dan 250m3) De gemeente Eemnes hanteert een tarief per 100m3 van € 91,18. De gemeente Baarn hanteert een staffel met een vast bedrag per categorie, tot 500m3 € 269,41, tussen 500 en 750 m3 € 380,58 etc. etc. tot meer dan 20.000 m3 € 15.976,80 (+ voor elke 250m3 meer steeds € 269,41). Omwille van de harmonisering zouden we over kunnen stappen op het systeem van Baarn. We zouden eerst moeten nagaan hoe omvangrijk het grootverbruik eigenlijk is.

WRP De investeringen die de komende periode tot 2065 nodig zijn vergen een eenmalige verhoging van ca. € 50 voor een meerpersoonshuishouden in 2025, waarna de tarieven de jaren nadien nagenoeg stabiel kunnen blijven (inflatiecorrectie). Dat betekent tevens een verhoging van het tarief niet-woningen met ca. 25% om dezelfde verhouding te hanteren tussen woningen en niet-woningen. Voor huishoudens zou bij invoering van een vastrecht per aansluiting dan het volgende

financiële beeld opleveren t.o.v. 2024.

Eenpersoons Meerpersoons

2024 102,25 208,16

vastrecht 177,36 177,36

WRP 50 50

tarief 2025 227,36 227,36

+122% +9,2%

Voor eenpersoons een forse stijging (gemiddeld € 10 per maand), echter zij hebben de voorgaande jaren geprofiteerd van het lagere tarief zoals ook blijkt uit de tarieven van omliggende gemeenten.

Tarief 2024

Eenpersoons

Meerpersoons

Baarn Blaricum Bunschoten Eemnes Laren Huizen Gooise Meren Soest Wijdemeren Hilversum

269 218 182 101 163 260 242 226 367 205

269 218 182 208 279 260 242 226 367 205

Een eenpersoonshuishoudens is in Eemnes veruit het goedkoopste uit, waarbij het tarief 49% bedraagt van dat van meerpersoons (en in Laren 58%). Bij de overige gemeenten betaalt men hetzelfde.

Afvalstoffen Om een goed beeld te krijgen van de lastendruk kijken we ook naar de afvalstoffenheffing. Immers bij riool en afval heffen we om basis van 100% kostendekkendheid en is de WOZwaarde niet relevant. Dat geeft een zuivere vergelijking. Ook hier maken gemeenten onderscheid tussen eenpersoons en meerpersoonshuishoudens

Baarn Blaricum Bunschoten Eemnes Laren Huizen Gooise Meren Soest Wijdemeren Hilversum

Eenpersoons

Meerpersoons

328 201 301 261 276 290 256 298 325 240

486 402 332 419 406 386 403 333 448 398

Een eenpersoonshuishouden betaalt in Blaricum 50% van het tarief meerpersoons en in Bunschoten 91%. Gemiddeld is het 69% en in Eemnes 62%. Kortom ook hier is Eemnes na Blaricum en Hilversum de best scorende voor een eenpersoonshuishouden. Afvalstoffen: welke methoden zijn er (dit komt nog terug in de evaluatie): Vastrecht Meer dan de helft van de inwoners van Nederland betaalt een tarief dat afhankelijk is van de grootte van het huishouden. Er zijn ook gemeenten waar huishoudens jaarlijks een vast bedrag moeten betalen ongeacht de samenstelling van het huishouden. In dat geval kost het aan de straat zetten van meer afval de burger niets extra. Diftar wordt in 42% van de gemeenten (naar rato inwoners) geheven. In de meeste gevallen hanteren diftar-gemeenten een bedrag dat afhangt van het aantal keren dat de container wordt geleegd (27,2 procent van alle huishoudens). Betaling per zak of inworp in een verzamelcontainer (10,5 procent) of per kilo (3,9 procent) komt ook voor. Omgekeerd inzamelen Een relatief nieuwe manier om huishoudens te stimuleren om hun afval goed te scheiden is ‘omgekeerd inzamelen’. In gemeenten met dit inzamelingssysteem worden afvalstromen die kunnen worden hergebruikt huis-aan-huis ingezameld. Het restafval moeten huishoudens zelf wegbrengen naar verzamelcontainers. In 2024 hanteren 49 gemeenten dit inzamelsysteem in de hele bebouwde kom.

Afvalstoffen en rioolrecht samen Voor beide geldt de gebruiker/vervuiler betaalt. Eenpersoons

Meerpersoons

Baarn Blaricum Bunschoten Eemnes Laren Huizen Gooise Meren Soest Wijdemeren Hilversum

597 419 483 362 439 550 498 524 692 445

755 620 514 627 685 646 645 559 815 603

Gemiddeld3

501

9e 2e 5e 1e 3e 8e 6e 7e 10e 4e

9e 4e 1e 5e 8e 7e 6e 2e 10e 3e

647

In Eemnes betaalt een eenpersoonshuishouden dan 58% van het tarief meerpersoons. 3

Gemiddelde van 10 gemeenten (niet gewogen naar aantal huishoudens). Nb niet onderzocht is of gemeenten lager dan 100% kostendekkende tarieven hebben.

In Bunschoten en Soest 94%. Het gemiddelde is 77%. Eemnes is voor riool + afval veruit het goedkoopste om te wonen voor een eenpersoons huishouden. Voor een meerpersoons staan we op plek 4 (ook nipt onder het gemiddelde). De ranglijst is 1e plek = goedkoopste en 10e plek is duurste. Conclusie is dat de eenpersoonshuishoudens in Eemnes t.o.v. omliggende gemeenten voor riool en afval samen, het goedkoopste uit waren.

Overwegingen We staan aan de vooravond van forse investeringen in het riool, waarvan een groot deel in de jaren zeventig is aangelegd (bouw Noordbuurt). Tot nu toe zijn eenpersoonshuishoudens in Eemnes goedkoop uit in vergelijking met omliggende gemeenten. Aangezien er uit onderzoek is gebleken dat er nauwelijks een relatie is tussen waterverbruik en het gebruik (en de kosten) van het riool, ligt een koppeling met waterverbruik niet voor de hand. Aangezien de hoeveelheid afvalwater voor de gemeente qua kosten niet relevant is (heffing Waterschap voor het zuiveren) en de gemeente ‘slechts’ een aansluiting en de afvoer van het rioolwater verzorgt naar de rioolwaterzuivering van het Waterschap, lijkt een vastrecht zonder onderscheid naar de samenstelling van het huishouden te verdedigen.

VOORSTEL: één vastrecht per aansluiting van een woning/flat/perceel Welk systeem is dan het beste. Voor huren geldt dat die in sociale huurwoningen vooral bedoeld zijn voor lagere inkomens en dat huren in de vrij sector niet goedkoop is. Het overstappen naar het systeem van de heffing van eigenaren is dan voor die huishoudens het beste resultaat. Wie komen er dan nadelig vanaf:  Verhuurders (kunnen niet doorbelasten)4  Eenpersoonshuishoudens met een eigen woning betalen meer rioolrecht. Een nadeel van € 125 na invoering WRP/SSW, oftewel ca. € 10 per maand. Wie komen er voordelig uit:  Huurders eenpersoons € 102,25 voordeel  Huurders meerpersoons € 208,16 voordeel Een lagere stijging van het rioolrecht voor:  Eigenaren meerpersoons woningen € 30,80 5 4

De Alliantie jaarcijfers 2023: nettoresultaat exploitatie vastgoed (verhuur) positief € 217,6 mln. en een waardeverandering vastgoed (onrendabele top huurwoningen) negatief € 1.084,2 mln. Het eigen vermogen bedraagt € 9.970 mln. tegen marktwaarde en € 4.420 mln. tegen beleidswaarde (verhuurde sociale huurwoningen). Cijfers voor Eemnes zijn niet voorhanden. 5 Het tarief in 2024 bedraagt € 208,16 en zou op basis van het WRP stijgen met ca. € 50 naar € 258,16. Het nieuwe tarief vastrecht bedraagt € 177,36 (bestaande op basis van begroting 2024) en € 50 verhoging is een

Voor wie maakt het geen verschil:  Huishoudens met kwijtschelding (ca. 110 huishoudens)

VOORSTEL:

invoeren van een eigenarenheffing

tarief van € 227,36. Verschil is dan € 30,80.