Memo reserve versterken eemnes

Versterken reserves Eemnes

Van

College

Aan

Raad

Datum

08-10-2024

Geheim of openbaar (Wet openbaarheid van bestuur) Document is openbaar

Onderwerp

Versterken Algemene reserve

Aanleiding

In de afgelopen jaren heeft de reservepositie van Eemnes een knauw gekregen. De reservepositie per 1 januari 2024 en na verwerking van het resultaat van de jaarrekening 2023 en incidentele dekkingen t.l.v. de algemene reserve is een saldo van € 1.766.000. De totale reservepositie van de gemeente Eemnes betreft eind 2024 een bedrag van € 12.509.000. De belangrijkste reserve is de reserve kapitaallasten(ingegane investeringen) en de reserve projecten (voorgenomen investeringen) van resp. € 5.767.000 en € 2.199.000. De solvabiliteit van de gemeente Eemnes kwam bij de jaarrekening 2023 uit op 19,2%. Het ‘veilige” niveau is 20%, daaronder is de gemeente (te) kwetsbaar voor grote tegenvallers.

Nota reserves en voorzieningen

In de wet- en regelgeving zijn verschillende voorschriften opgenomen die samen het kader vormen voor het omgaan met de reserves en voorzieningen. Daarnaast is er ruimte voor een aantal autonome keuzes. Bij het formuleren van het financieel beleid gaat het niet slechts om keuzes gebaseerd op bedrijfseconomische uitgangspunten. Bij de gemeente bepaalt uiteraard ook de politieke dimensie de invulling van het reserve- en voorzieningenbeleid. Een periodieke herziening van het nut, de noodzaak en de omvang van de reserves en voorzieningen is daarom zowel vanuit bestuurlijk als bedrijfseconomisch oogpunt bezien noodzakelijk. Omdat de omstandigheden kunnen wijzigen moet het altijd mogelijk zijn het reserve- en voorzieningenbeleid aan de gewijzigde omstandigheden te toetsen en eventueel aan te passen. In 2025 leggen we een geactualiseerde nota reserves en voorzieningen aan uw raad voor.

Algemene reserve

De algemene reserve dient voor het opvangen van nadelige exploitatiesaldi en onvoorzienbare risico’s, zonder dat de reguliere bedrijfsvoering daaronder lijdt. De algemene reserve heeft dan ook een bepaald minimumniveau, en is niet vrij aanwendbaar. Dit minimumniveau is niet wettelijk bepaald. Het hangt sterk af van de aanwezige risico’s in de gemeente en de wijze waarop deze risico’s zijn afgedekt. Gemeenten gaan hier in het algemeen verschillend mee om. Normen die ter bepaling van het gewenste niveau worden gehanteerd zijn bijvoorbeeld een percentage van het totale jaarlijkse uitgavenbudget van de gemeente of een vast bedrag per inwoner. Welbeschouwd is er wel indirect een norm voor de minimumpositie van de algemene reserve. Pas als een gemeente in financieel zwaar weer verkeert en de algemene reserve onder dit minimum staat, dan komt een gemeente in aanmerking voor een aanvullende uitkering vanuit het Rijk. Dit wordt ook wel de artikel 12-norm genoemd. De reden dat deze norm relatief laag ligt, hangt samen met het uitgangspunt van het artikel 12–beleid dat een gemeente eerst zoveel mogelijk eigen middelen moet inzetten alvorens zij het Rijk benadert voor extra middelen. Die norm is een reserve van 2% van de algemene uitkering en de OZBcapaciteit (voor Eemnes ca. € 400.000).

Er zijn gemeenten die een norm hanteren voor de algemene reserve van een omvang van ten minste 15% van de structurele uitgaven en exclusief de lasten betreffende de grondexploitaties, afvalstoffenheffing, rioolrechten en begraafrechten. Als de algemene reserve onder de kritische ondergrens van 15% komt, worden maatregelen genomen en vindt aanvulling van de algemene reserve plaats. Bij een reactief risicobeheer hanteert de Provincie Limburg bijvoorbeeld een norm van 10% van de netto-uitgaven. Bij motie van 8 juli 2019 heeft uw raad aangegeven dat een ondergrens van € 3,5 mln. wenselijk is gelet op de toenemende risico’s in het sociaal domein en op termijn te willen streven naar een hogere algemene reserve. Hanteren we de norm van 15% en relateren we die aan € 30,8 mln. uitgaven in 2025 (minus € 2,6 mln. voor afval en riool) dan is een algemene reserve van € 4.234.000 nodig. Nemen we als norm 10% dan is een algemene reserve van € 2.823.000 gewenst.

Grondexploitaties: taakstellend Zuidpolder

We beschikken als gemeente over grondposities en dat is gelet op de budgettaire krapte de enige winstmaker voor een gemeente. Gelet op de financiële vooruitzichten is het niet reëel om een begrotingsoverschot meerjarig te verwachten. Bij de Kadernota Ombuigen 2021 – 2024 is afgesproken dat de algemene reserve taakstellend wordt versterkt vanuit de GREX Zuidpolder met € 750.000. In 2025 is er ruimte om die € 750.000 ook daadwerkelijk vanuit het positieve resultaat vrij te laten vallen. De verwachting is dat de Zuidpolder met een netto resultaat van ca. € 2 mln. kan worden afgesloten in 2026/2027. We lopen met een winstuitkering in 2025 hier dan iets op vooruit.

Het resterende positieve resultaat willen we vooralsnog reserveren als buffer voor de start van de GREX Zuidpolder Zuid (wonen en bedrijven).

Grondexploitaties: taakstellend Zuidpolder Zuid

De GREX laat een positief saldo zien van € 2.000.000 gebaseerd op eindwaarde 2036. Bij de besluitvorming over ZP Zuid doen we u een voorstel omtrent de financiële constructie, de risico’s en de kansen. We stellen voor dat positieve saldo ook als taakstellend te hanteren. Het is de laatste grote uitbreiding naar het zuiden en dan is het wenselijk om ook te sturen op een (bescheiden) positief resultaat. Naar rato van de voortgang en het verloop van de risico’s kan dan geleidelijk een deel van de buffer (reserve grondexploitaties) vrijvallen ten gunste van de algemene reserve. We ramen een vrijval van 50% in 2028.

Grondexploitaties: kansen locatieonderzoek

Het locatie-onderzoek biedt kansen om verspreide gronden mogelijk te benutten voor volkshuisvesting en daarbij stille reserves om te zetten in een verbeterde reservepositie. Het kan niet de bedoeling zijn dat op gemeentegrond de onrendabele woningen worden gerealiseerd, dus dat vergt een goede sturing en heldere afspraken. De GREX Hilt /GREX HSS heeft laten zien dat in de huidige markt het voorzien in seniorenwoningen, starterswoningen en vrijesector (locatie Hilt) in combinatie met sociale koop en sociale huur op de locatie HSS er per saldo een positieve business case uitrolt. We ontkomen er niet aan om naast volkshuisvestelijke doelen ook financiële doelen te stellen. Die combinatie levert afhankelijk van de locatie ook bij 35% sociaal en 35% betaalbaar een positieve business case op. We bezien de projecten integraal op het niveau van Eemnes, zodat we ook kunnen uitwisselen tussen locaties.

CONCLUSIE

De wens om te komen tot een algemene reserve van € 3,5 mln. is voorlopig buiten bereik gelet op de bestaande plannen. We kunnen de reserve wel versterken met de winst van Zuidpolder, echter een deel van die winst willen we achter de hand houden om eventuele tegenvallers op te vangen. Op termijn leveren zowel Zuidpolder als Zuidpolder Zuid elk € 2 mln. aan nettoresultaat op, totaal € 4 mln. echter de looptijd van m.n. GREX Zuidpolder Zuid ligt ver na 2028.

Algemene reserve Saldo op 1/1 begroot resultaat 2024

2024

2025

2026

2027

2028

1.766.000

2.077.979

2.827.979

2.827.979

2.827.979

pm

pm

pm

pm

2.827.979

2.827.979

2.827.979

3.327.979

311.979 750.000

GREX Zuidpolder begroot na ombuigingen Eindstand 31/12

2.077.979

500.000