Jaarstukken Eemnes 2022 deel A tbv Commissie BV

Een precies sluitende begroting (zonder enige mate van flexibiliteit) en geen weerstandscapaciteit betekent dat iedere financiële tegenvaller een probleem gaat opleveren, als er geen even grote meevallers tegenover staan. HOE HOOG MOET WEERSTANDSCAPACITEIT ZIJN? De begrotingsprogramma’s en daarmee het beleid van de gemeente staan dan permanent onder druk. Weerstandscapaciteit als financiële buffer is daarom noodzakelijk. Hoe hoog de weerstandscapaciteit zou moeten zijn, is niet exact aan te geven. De omvang is namelijk afhankelijk van de financiële restrisico’s die de gemeente (op enig moment) loopt en de kans dat de risico’s daadwerkelijk effectief worden: dit wijzigt in de tijd. BELEID INZAKE WEERST ANDSCAPACITEIT EN DE RISICO’S WAT IS HET BELEID? Het beleid is vastgelegd in de “Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen Blaricum, Eemnes, Laren en BEL Combinatie” en is door de raad vastgesteld op. De tekst in deze rekening is beperkt omdat er al vastgesteld beleid is.

Gemeente Eemnes

-93-

Jaarverslag (deel A) en jaarrekening 2022

WAT STAAN DE BEGRIPPEN VOOR? In de nota zijn de volgende begrippen gedefinieerd: Begrip Weerstandscapaciteit Risico’s

Weerstandsvermogen Risicomanagement

Beheersmaatregelen

Toelichting Dit zijn de middelen en de mogelijkheden waarover een gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Een risico is een kans op het optreden van een positieve dan wel negatieve gebeurtenis van materieel belang die niet voorzien is in de begroting van enig jaar. Dit is de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s die zich binnen de gemeente kunnen manifesteren Het identificeren en kwantificeren van risico’s en het bepalen van activiteiten die de kans van optreden van de risico’s en/of de gevolgen van de risico’s beheersbaar houdt. Het stelsel van maatregelen en procedures die worden genomen om de onderkende risico’s te ondervangen dan wel om de opkomende risico’s te signaleren en het effect hiervan te beperken.

Alle gemeenten moeten een tabel met financiële kengetallen opnemen in deze paragraaf. Deze cijfers geven de gemeenteraad een globaal inzicht in de financiële ontwikkelingen in de gemeente. Voor de financiële kengetallen zijn geen landelijke normen vastgesteld omdat deze erg afhankelijk zijn van de lokale situatie. CYCLISCHE AANPAK Gekozen is voor een cyclische aanpak bij het risicomanagement. In de nota risicomanagement zijn de volgende fasen beschreven: Fase Fase 1: Kaderstelling en strategie Fase 2: Risico-analyse

Fase 3: Beheersmaatregelen

Fase 4: Monitoren en toetsen Fase 5: Toezicht en toetsen Fase 6: Continue verbetering

Gemeente Eemnes

Activiteiten Het vastleggen van de kaders in de nota risicomanagement en weerstandsvermogen Inventariseren van de potentiële risico’s en deze vastleggen in een risicokaart. Een samenvatting van het resultaat wordt in deze paragraaf weergegeven. Per risico wordt inzicht gegeven in de kans dat een risico zich voordoet (verdeeld in 5 klassen) en het inschatten van het financiële gevolg (verdeeld in 5 klassen). De kans vermenigvuldigt met het financieel gevolg bepaald de risico-score. Om de risico’s af te dekken worden beheersmaatregelen gedefinieerd en wordt een risico-eigenaar benoemd. Voor het omgaan met risico’s is een aantal basisstrategieën: - Accepteren - Reduceren - Elimineren - Overdragen/verzekeren In deze fase wordt informatie verstrekt, worden ontwikkelingen in beeld gebracht en resultaten beoordeeld. Risico’s worden (mede in het kader van interne controle) in verband gebracht met de beheersmaatregelen en het beschikbare weerstandvermogen. Op basis van (tussentijdse) resultaten kan beleid en methodiek worden bijgesteld.

-94-

Jaarverslag (deel A) en jaarrekening 2022

ROLVERDELING De volgende actoren hebben een rol bij risicomanagement:  De raad stelt het beleid vast en stelt de paragraaf weerstandsvermogen in de begroting en jaarrekening vast.  Het college ziet toe op een juiste uitvoering van risicomanagement en de verantwoording daarover.  Het management en het ambtelijk apparaat van de gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van het risicomanagement waarbij het identificeren van de risico’s en het uitvoeren van beheersmaatregelen de kern vormt. WEERSTANDSVERMOGEN Om het weerstandsvermogen in relatie tot de risico’s te kunnen beoordelen is een ratio weerstandsvermogen gedefinieerd: Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

De ratio kan ingedeeld worden volgens onderstaande waarderingstabel. Waarderingscijfer A B C D E F

Ratio weerstandsvermogen ≥ 2,0 1,4 ≤ x < 2,0 1,0 ≤ x < 1,4 0,8 ≤ x < 1,0 0,6 ≤ x < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

De gemeente Eemnes streeft ernaar om deze ratio tussen de 1 en 2 te houden. Dat betekent dat de gekwantificeerde risico’s gedekt worden door het aanwezige weerstandsvermogen. INVENTARISATIE VAN D E WEERSTANDSCAPACITEIT De weerstandscapaciteit bestaat uit structurele weerstandscapaciteit en incidentele weerstandscapaciteit. STRUCTURELE WEERSTANDSCAPACITEIT De structurele weerstandscapaciteit (in de exploitatie) bestaat uit de volgende onderdelen: Nr.

Post

1 2 3 4

Onroerende Zaakbelasting (onbenutte belastingcapaciteit) Rioolheffing Afvalstoffenheffing Onvoorzien Totaal structureel weerstandsvermogen

Gemeente Eemnes

-95-

1.243.603 66.846 0 10.000 1.253.603

Jaarverslag (deel A) en jaarrekening 2022

TOELICHTING 1. ONROERENDE ZAAKBELASTING De onbenutte belastingcapaciteit zijn de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de OZB te verhogen. De onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door de maximale belastingtarieven te vergelijken met de belastingtarieven in de gemeente. Voor de maximale belastingtarieven wordt gebruik gemaakt van de normen voor het zogenaamde artikel 12-beleid. Een gemeente met een artikel 12-status is een Nederlandse gemeente die onder financiële curatele is gesteld door het Rijk vanwege een structureel slechte financiële situatie. Deze gemeenten moeten hun tarieven verhogen tot een “redelijk peil eigen heffingen”, willen zij in aanmerking kunnen komen voor rijkssteun. De actuele normen voor dit artikel 12-beleid staan steeds in de circulaire Gemeentefonds. Voor het jaar 2023 is dit percentage vastgesteld op 0,1729%. Cat. Eigenaren woning Eigenaren niet-woningen Gebruikers niet-woningen Totaal

Redelijk peil artikel 12 0,1729 0,1729 0,1729

Tarieven 0,0997 0,4154 0,0000

Opbrengst 2022 1.855.544 749.530 0

Onbenutte belastingcapaciteit 1.362.000 -438.000 319.603 1.243.603

Het verschil van de tarieven in de verordening 2022 en het rekentarief voor 2022 uit de meicirculaire 2022 geeft een onbenutte capaciteit in 2022 van € 1.243.092. Theoretisch zou dit ruimte bieden voor een tariefsverhoging ter grootte van dit bedrag. Voordat de gemeente een beroep kan doen op de status van artikel 12, moeten de tarieven voor de OZB naar dat niveau worden verhoogd. 2. RIOOLHEFFING De rioolheffing is niet 100% kostendekkend. In de rekening 2022 zijn de lasten € 66.846 hoger dan de baten. In de rioolheffing 2022 zat dus ruimte wegens niet 100% kostendekkendheid. 3. AFVALSTOFFENHEFFING De afvalstoffenheffing is niet 100% kostendekkend. In de rekening 2022 zijn de baten € 126.297 hoger dan de lasten. In de afvalstoffenheffing 2022 zit geen ruimte wegens meer dan 100% kostendekkendheid. Het overschot is in de reserve gestort. 4. ONVOORZIEN In de begroting 2022 was een post onvoorzien voor structurele uitgaven ad € 10.000 opgenomen. Er mag alleen van de post onvoorzien gebruik gemaakt worden als er sprake is van de drie O’s: Onvoorzien, Onvermijdelijk en Onuitstelbaar. INCIDENTELE WEERSTANDSCAPACITEIT De incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit het vermogen om tegenvallers eenmalig op te vangen zonder dat dit invloed heeft op het voortzetten van bestaand beleid.

Gemeente Eemnes

-96-

Jaarverslag (deel A) en jaarrekening 2022

In het onderstaande overzicht wordt de stand gegeven conform de rekening 2022: Nr. 1 2 3

Reserve Algemene reserve Bestemmingsreserves (niet beklemd) Totaal reserves Stille reserves Totaal incidenteel weerstandsvermogen

Stand per 31-12-2022 1.493.265 0 1.493.265 0 1.493.265

TOELICHTING 1. ALGEMENE RESERVE Deze reserve is bedoeld voor het opvangen van onvoorziene uitgaven voortvloeiende uit:  opkomende verplichtingen  calamiteiten  het opvangen van rekeningtekorten 2. VRIJ BESTEEDBARE DEEL VAN DE BESTEMMINGSRESERVES De bestemmingsreserves nemen een bijzondere plaats in. De raad heeft de bestemming van deze reserves vastgelegd. In die zin kunnen de saldi niet zondermeer bij het beschikbare weerstandsvermogen worden opgeteld. Anderzijds is de raad bevoegd om de bestemming van reserves te wijzigen. Bij grote calamiteiten, waarbij het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve niet toereikend is, kan de raad besluiten ook bestemmingsreserves anders in te zetten. Voor de berekening van het weerstandsvermogen worden geen reserves meegenomen. 3. STILLE RESERVES De stille reserves betreffen een aantal onroerende zaken die reeds (voor een groot deel) zijn afgeschreven. Per object wordt de WOZ-waarde gecorrigeerd met aanwezige boekwaarden vermeld. Een belangrijke voorwaarde is dat het een en ander binnen afzienbare tijd verkoopbaar is. Jongerengebouw Impuls heeft na de renovatie in 2020 een hogere boekwaarde. Echter, de WOZwaarde is nog gebaseerd op de situatie vóór de renovatie.

Onroerende zaken in eigendom van de gemeente Eemnes welke een beperkte boekwaarde hebben:  Kerktorens Eemnes Binnen en Eemnes Buiten  Gronddepot  Diverse percelen (openbaar gebied)  Noordbuurt 7,5 ha (agrarische grond, toekomstige uitbreidingslocatie) RISICO’S De gemeente probeert haar doelstellingen te bereiken maar hierbij kunnen zich risico’s voordoen die ervoor kunnen zorgen dat het behalen van die doelstellingen negatief wordt beïnvloed. Voor een groot aantal geïdentificeerde risico’s zijn maatregelen getroffen om de kans en/of het gevolg te verminderen. Voor een aantal risico’s is dit om verschillende redenen (bewust) niet gedaan of kunnen de beheersmaatregelen niet geheel effectief zijn (voor de kans en/of het gevolg): dit zijn de zogenaamde restrisico’s.

Gemeente Eemnes

-97-

Jaarverslag (deel A) en jaarrekening 2022

RESTRISICO’S De risico’s relevant voor de bepaling van het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet zijn of konden worden ondervangen met beheersmaatregelen (zogenaamde restrisico’s). Er heeft een gemeente brede risico-inventarisatie plaatsgevonden waarbij alle teams de processen zijn beoordeeld op mogelijke nog niet afgedekte risico’s. De ‘gevonden’ restrisico’s zijn vervolgens voor zover mogelijk gekwantificeerd. Het financieel effect is berekend door de kans te vermenigvuldigen met het ingeschatte financiële gevolg. Kans Klasse 1 2 3 4 5

Financieel gevolg Klasse Geldgevolg 1 € 2.000 2 € 20.000 3 € 100.000 4 € 180.000 5 € 1.000.000

Kwantiteit 10% 30% 50% 70% 90%

Hierbij is onderscheid gemaakt in structurele financiële gevolgen en incidentele financiële gevolgen. Indien noodzakelijk kan van dit model worden afgeweken voor zover en indien een bepaald risico de maximaal in dit model bereikbare waarde van € 900.000,- overstijgt (90% van € 1.000.000). Dit wordt separaat bij het benoemde risico aangegeven. Echter gezien de risico’s benoemd, alsmede de te verwachten omvang van deze risico ‘s afgezet tegen de omvang van de reguliere begroting, is niet waarschijnlijk dat een dergelijk risico zich kan voordoen. Bij de inventarisatie van de risico’s zijn 21 risico’s geïdentificeerd waarbij een inschatting is gemaakt van de mate van de kans dat het daadwerkelijk op zal gaan treden. Hieronder worden alle risico’s met een geschat financieel effect van € 20.000 of meer genoemd en toegelicht die tot het moment van aanbieden van de begroting 2022 bekend zijn.

Gemeente Eemnes

-98-

Jaarverslag (deel A) en jaarrekening 2022

PRG

Risico

Omschrijving risico

Wethouders hebben na beëindiging van het wethouderschap recht op wachtgeld, voor zover ze de Voorziening wachtgelden. pensioengerechtigde leeftijd nog niet hebben bereikt. Risico Jaarlijkse actualisatie doet zich voor op moment van eventuele collegecrisis en bij het einde van de raadsperiode 2018-2022. Eemnes is zelf verantwoordelijk voor de betaling van de pensioenen Jaarlijkse actualisatie van wethouders.

Bestuur

Wachtgeld wethouders

Bestuur

Pensioenen

Bestuur

Doordat Eemnes slechts een beperkt stemrecht heeft, kan Te weinig invloed als kleine zij majeure ontwikkelingen gemeente op begroting en niet tegen houden. Hierbij is plannen van het van belang dat Eemnes gemeenschappelijke zich sterk profileert in de regelingen verschillende Algemene en Dagelijkse Besturen (AB en DB).

Veilig Eemnes

Rampen

Beheersmaatregel

Risico dat op grondgebied van Eemnes zich een ramp voordoet.

Risicoscore

Fin effect Incidenteel

4*3

70.000

2*3

30.000

Tijdig reageren op begrotingen van gemeenschappelijke 3*4 regelingen. Gezamenlijk optreden van de Utrechtse gemeenten.

Verzekeringen, adequate crisisbeheersingsorganisatie en actieve participatie in de VRU, waardoor we de gevolgen beperken.

Fin effect Structureel

1*5

100.000

100.000

PRG

Milieu

Ruimtelijke Ordening en wonen

Ruimtelijke Ordening en wonen

Ruimtelijke Ordening en wonen

Werk en inkomen en Sociale samenhang

Gemeente Eemnes

Risico

Illegale stort / milieu criminaliteit

Grondexploitatie

Omschrijving risico In het buitengebied wordt de gemeente soms geconfronteerd met illegale stort van asbest (Goyergracht), grof vuil (puin, banden, apparaten) of restanten van XTC-laboratoria. De kosten komen dan voor 50% voor rekening van de gemeente. Bij een actief grondbeleid loopt Eemnes risico’s (zie ook paragraaf grondbeleid)

Beheersmaatregel

Risicoscore

Afspraken met politie en VRU over inspecties en toezicht

2*3

Op dit moment een theoretisch risico: Om de risico’s in de GREX te kunnen monitoren zijn actuele exploitatie-opzetten noodzakelijk en voorhanden.

Fin effect Structureel

Fin effect Incidenteel

30.000

0

Planschade

Planschade ontstaat, wanneer een belanghebbende waardedaling ervaart van zijn eigendom ten gevolge van een planologische beslissing van de gemeente.

Inschatting van mogelijke planschade opnemen in de leges, 3*3 zodat de kosten voor rekening van de initiatiefnemer blijven komen.

50.000

Bodemverontreiniging

Bij herontwikkeling van binnenstedelijke locaties is er kans op bodemverontreiniging.

Bodembeleid en bodemkwaliteits1*4 kaart moeten up-to-date zijn

18.000

Open-einde regelingen

Als de economie krimpt, zal het aantal aanvragen toenemen. Voor kleine gemeenten bestaat de suppletieregeling, met eigen risico.

Adequate monitoring ontwikkeling aanvragen. Bezien of SZW de regeling voor het eigen risico niet wijzigt.

-100-

Jaarverslag (deel A) en jaarrekening 2022

2*4

54.000