De stand van kunst en cultuur in Eemnes 02-03-2023

1

Kunst en cultuur in Eemnes Hoe is het met kunst en cultuur gesteld in Eemnes? In deze bijlage treft u beschrijvingen van voor Eemnes kenmerkende dragers van cultuur, kunst- en cultuurprojecten, dans- en muziek, evenementen, erfgoed, kunstroutes en vele andere initiatieven.

Het Huis van Eemnes Op 25 januari 2020 werd het Huis van Eemnes officieel geopend. Naast een bibliotheek is er ook een sporthal, theater, zaalverhuur en horeca gevestigd. Het Huis van Eemnes wordt als de huiskamer van Eemnes gezien en dat is niet voor niks. Bezoekers kunnen deelnemen aan activiteiten op het gebied van educatie, informatie, sport, cultuur, recreatie, welzijn en participatie. Een mooie expositieruimte biedt veel ruimte aan Eemnesser en regionale kunstenaars om hun werken te tonen. De programmaraad van het Huis van Eemnes zorgt voor een mooi, divers programma op het gebied van culturele, sportieve, informatieve en sociale activiteiten. Zij zorgen ervoor dat kunst en cultuur in Het Huis van Eemnes op een mooie manier wordt uitgedragen. Door de culturele programmering op diverse locaties in regio Eemland en regio Gooi- en Vechtstreek op elkaar af te stemmen kan er een divers aanbod aan ieder worden gepresenteerd, bijvoorbeeld ‘Met je Hart’ en ‘Vier het Leven’.

Voor tientallen clubs en verenigingen is het Huis van Eemnes de thuishaven. Zij maken dagelijks, wekelijks of maandelijks gebruik van de sportzalen of andere ruimtes met bijbehorende faciliteiten. Het Huis van Eemnes is een plek waarbij kruisbestuiving tussen de verschillende gebruikers leidt tot nieuwe gezamenlijke programmering en het uitwisselen van bezoekers- en klantgroepen.

De programmaraad verzorgt de programmering door het hele jaar heen. Er worden veel initiatieven bedacht door en voor Eemnessers. Dit verbindt inwoners met elkaar en zorgt ook voor laagdrempeligheid en eenzaamheidsbestrijding.

2

De bibliotheek De verschuiving van de klassieke uitleenbibliotheek naar de brede maatschappelijke bibliotheek, die al jaren gaande is, blijft doorzetten. De afgelopen jaren organiseerden bibliotheken veel activiteiten, waaronder informatiebijeenkomsten, cursussen, leesclubs en lezingen. Met deze activiteiten geven bibliotheken invulling aan hun vijf kernfuncties: educatie en ontwikkeling, leesbevordering, literatuur, kunst en cultuur, kennis en informatie en ontmoeting en debat. De bibliotheek biedt een grote kennisinfrastructuur via materialen en informatie vanuit medewerkers en vrijwilligers. Daarmee zorgt de bibliotheek voor een gelijkwaardige en kwalitatieve spreiding van kennis en toegang tot informatie.

3

Deo et Arti Dit is een toneelvereniging met een rijk verleden en actief heden. De vereniging heeft ruim 60 leden, waarvan 20 jeugdleden, die actief zijn met het maken van toneelvoorstellingen voor volwassenen en kinderen. Sinds 2008 heeft Deo et Arti haar eigen theater, De Hasselbak. De voorstellingen waarbij een groter publiek verwacht wordt, worden gegeven in het Huis van Eemnes. Daarnaast heeft Deo et Arti samen met het Huis van Eemnes en openluchttheater De Lieberg een podiumfunctie. Deze locaties met hun podia faciliteren ontmoetingen en verbindingen.

Activiteitencentrum Kijkoor Op een mooie groene locatie aan de rand van Eemnes ligt Activiteitencentrum Kijkoor. Hier is dagbesteding voor mensen met een beperking te vinden op verschillende niveaus. Er is veel aandacht voor creatieve activiteiten zoals schilderen, knutselen en toneelspelen. Ook vinden er exposities plaats al dan niet in samenwerking met Gooise kunstenaars.

4

Dans- en muziek Er is een tal van dans- en muziekaanbieders die in Eemnes maar ook op regionaal gebied bekendheid genieten. Voorbeelden zijn: comité volkskerstzang Eemnes, de Gooise Muziekschool, Het Koorhuys, Winterconcerten van Gerard Wortel in het oude Raadhuis, Popkoor Dijksound, Danscompagnie Eemnes en OSO stijldansen. Scarbo Musica organiseert lunchconcerten in het Huis van Eemnes.

Foto: Scarbo Musica

5

Dorpsdichter Een belangrijk speerpunt in de kunst- en cultuurnota en het projectplan cultuurparticipatie is het breed onder de aandacht brengen van de Eemnesser identiteit en cultureel erfgoed. Een onderdeel hiervan is het benoemen van een dorpsdichter/kunstenaar. De gedichten kunnen inspireren of een glimlach veroorzaken. Daarnaast mogen ze kritisch zijn of een visie of mening geven en aanzetten tot denken. De aanwezigheid van de dorpsdichter bij diverse bijeenkomsten en de gedichten zorgen voor verbondenheid en samenhang binnen de

Eemnesser gemeenschap. De dorpsdichter weet wat er leeft in het dorp en krijgt de ruimte hier creatief mee om te gaan. De dorpsdichter wordt voor een periode van drie jaar benoemd. Na het eerste jaar evalueren beide partijen (dorpsdichter en College) of zij tevreden zijn over het afgelopen jaar. Na de periode van drie jaar kan het stokje worden overgedragen aan een nieuwe dorpsdichter. Sinds 2022 is naast de dorpsdichter ook een kinderdichter benoemd.

Kunstenaars, ateliers en expositieruimten: Op diverse plekken in Eemnes zowel binnen als buiten, is kunst te bezichtigen, beluisteren en te beleven. Voorbeelden hiervan zijn de exposities van Stichting BEL-Art in het BEL kantoor in Eemnes, exposities in het Huis van Eemnes en georganiseerde huiskamerconcerten.

Foto: Anne Roozeboom, Dorpsdichter Eemnes vanaf 2020

6

Een Dijk van Kunst en Cultuur Om de twee jaar organiseert een enthousiast team de kunstroute. Kunstenaars kunnen zich aanmelden om hun werk te exposeren op sfeervolle locaties. Tevens vindt de uitreiking ‘Eemnesser Cultuurprijs’ plaats. Een selectiecommissie selecteert vijf kunstenaars waarop het publiek mag stemmen. Daarnaast heeft Een Dijk van Kunst en Cultuur in 2022 voor het eerst een huiskamerfestival georganiseerd. Verspreid over Eemnes traden 18 artiesten op in 15 verschillende huiskamers. Diverse optredens vonden plaats van bands, koren, zangers en dansers. Dit festival is in 2022 als pilot gestart en wordt vanwege een geslaagd aantal bezoekers en positieve reacties vaker in de toekomst georganiseerd.

Goois Openluchttheater De Lieberg: Dit theater organiseert voorstellingen in de open lucht op landgoed De Lieberg. Bij de programmering wordt gezocht naar een combinatie van natuur en cultuur. De doelgroep is van jong tot oud: zo wordt er voor zowel volwassenen als voor kinderen iets opgevoerd en voorgedragen. Ook hier is de samenwerking met Deo et Arti en het Huis van Eemnes belangrijk met betrekking tot het afstemmen van de culturele agenda.

Stichting BEL-Art Deze stichting organiseert 6 keer per jaar exposities in het BEL-kantoor in Eemnes. Lokale kunstenaars, maar ook kunstenaars uit de regio kunnen zich hiervoor aanmelden. Een speciale commissie selecteert de kunstenaars.

7

Rondje Cultuur Dit evenement biedt inwoners, kunstenaars, muzikanten en andere cultuurmakers, die iets willen vertellen of voordragen met waar zij mee bezig zijn, een podium. Rondje Cultuur wordt 8 keer per jaar georganiseerd in het Huis van Eemnes. Het maakt kunst en cultuur laagdrempelig (gratis toegankelijk) en bevordert samenhang tussen inwoners.

Volkscultuur: de vlag van Eemnes Het design van de huidige vlag stamt uit 1938. Daarvoor kende de gemeente alleen een vlag met een ander ontwerp uit de 15e eeuw. In 1938 werd gekozen voor de kleuren rood, wit en geel voor de provincie Utrecht. Pas in 1952 werden alleen rood en wit de officiële provinciale kleuren van Utrecht. In de linkerbovenhoek zijn drie bisschopsbustes te zien.

8

KPJ (Katholieke Plattelands Jongeren) Zo’n 80 jaar geleden was Eemnes nog een echte boerengemeenschap. De boeren begonnen kort na 1900 met belangenverenigingen. Eerst waren dat een soort coöperaties. Grofweg na 1914 kwamen er organisaties op basis van geloof. Zo kreeg Eemnes in 1932 een roomskatholieke boerenvereniging: de ABTB oftewel Aarts diocesane Boeren en Tuinders Bond. De boeren organiseerden dit voor hun zonen. Daarmee werd in 1933 een JBTB oftewel Jonge Boeren en Tuindersbond opgericht. En daarmee was de voorloper van de KPJ geboren. De KPJ is inmiddels een algemeen begrip in Eemnes, een vereniging voor jongeren en door jongeren uit Eemnes. Zij organiseren elk jaar verschillende feesten en andere evenementen, zoals de jaarlijks terugkerende 6-kamp. Om de vier jaar organiseren zij de feestweek.

Het Feestcomité Eemnes De stichting organiseert een aantal grote evenementen zoals op Koningsdag en Bevrijdingsdag (laatstgenoemde elke 5 jaar). Om de twee jaar organiseren zij de feestweek.

9

Stichting Pulling Eemnes In 2009 is de stichting opgericht met als doel: het organiseren van evenementen en activiteiten voor de bevolking van Eemnes en omstreken waarbij gezelligheid en saamhorigheid centraal staan. Dit doet de stichting door een ‘’trekkertrekwedstrijd’ te organiseren één keer in de twee jaar.

Sinterklaasintocht Al jaren is de sinterklaasintocht bij de Vaart een gezellig evenement voor jong en oud. Sinterklaas arriveert met zijn Pieten via de Eemnesservaart en wordt daarna verwelkomd met een ontvangst door de burgemeester.

Carnavalsvereniging De Sliertjes Ongeveer 50 jaar geleden ontstond bij diverse dorpelingen het idee om een georganiseerd carnaval te starten. Inmiddels zijn De Sliertjes uitgegroeid tot een georganiseerde vereniging die regelmatig evenementen organiseren zoals het Prinsenbal en het Oktoberfest.

10

De Historische Kring Eemnes (HKE) De HKE is opgericht in 1979 en is een vereniging met leden en een door leden gekozen bestuur. Het doel van de vereniging is: bevordering van kennis van en de belangstelling voor de geschiedenis van Eemnes en aansluitend gebied te vergroten.

straatnaambordjes, huizen en landkaarten. Digitalisering van de gegevens is een van de speerpunten voor de komende jaren van deze stichting. Zo gaat de HKE starten hun gegevens digitaal vorm te geven via een beeldbank. Het bereiken van de jeugd via social media is ook een van de speerpunten.

De HKE beschikt over een oudheidkamer waar informatie verstrekt en uitgewisseld wordt. Hier worden ook activiteiten afgestemd en beeldmateriaal, documenten, boeken en voorwerpen bewaard die verband hebben met de geschiedenis van Eemnes. De HKE werkt veel samen met andere organisaties zoals het feestcomité Eemnes, het Huis van Eemnes voor tentoonstellingen en de organisatie van het jaarlijkse open monumentenweekend. Daarnaast heeft de HKE een dienstverlenende functie en een verbindende factor in het dorp. De HKE wil vooral kennis en historie uitdragen aan Eemnessers via ‘storytelling’. Dit betekent dat verhalen van inwoners doorverteld worden aan de volgende generatie op een laagdrempelige manier. De HKE is trots op het gerealiseerde Namenboek; daarin staan plaats-, veld-, water-, huis- en straatnamen vermeld. Het boek onthult de geschiedenis achter veel van de namen die nu terug te vinden zijn op

11

Cultuurhistorie is een brede term voor de combinatie van onder meer een aantal ruimtelijke wetenschappen zoals archeologie, en historische geografie. In de Kerkstraat, de Meentweg en op de Wakkerendijk staan huizen op de rijksmonumentenlijst en gemeentelijke monumentenlijst en beschermde dorpsgezichten. Het karakteristieke beeld van Eemnes en van de historische bebouwing wordt niet alleen door rijksmonumenten bepaald. De lintbebouwing van de Laarderweg en de westzijde van Wakkerendijk en Meentweg - in contrast met de vrijwel open polder - is net zo karakteristiek en waardevol. De Eemnesser Sluis, de waterwerken, de oude boerderijen, woonhuizen en bedrijfspanden zijn eveneens prachtige monumenten. Elk jaar in september doet Eemnes mee aan de Landelijke Monumentendag. Een aantal jaren geleden zijn de monumentale panden voorzien van monumentenbordjes. Deze bordjes vertellen voorbijgangers meer over de historie van gebouwen, cultureel erfgoed en landschappen en dragen daarmee sterk bij aan de beleving van ons dorp.

Religieus erfgoed Tot het religieus erfgoed behoren de hervormde kerk op de Kerkstraat 1 A en de H. Nicolaaskerk op de Wakkerendijk. Religie is voor een deel van de Eemnessers van grote waarde. De kerken/gebouwen waarin de diensten worden gehouden spelen voor hen een belangrijke rol in het kader van geloof, sociale waarde, ontmoeting en sociale cohesie.

De Sint Pieterskerk, bekend als het Dikke Torentje, werd tussen 1439 en 1491 gebouwd. Tegenwoordig is het een evenementenlocatie voor evenementen uiteenlopend van aard. Het Eemnesser Klokkeluidersgilde is in het leven geroepen om de klokken van Het Dikke Torentje en de Hervormde Nicolaaskerk weer handmatig te luiden. Hiervoor moest eerst een en ander gerestaureerd en vernieuwd worden. Hierbij heeft de Historische Kring een belangrijke rol gespeeld.

12

Funerair erfgoed Vanaf 1 januari 1829 was het bij wet verboden in kerken te begraven. De gemeente Eemnes richtte daarom een begraafplaats in. De eigenaren van graven in de hervormde kerken, de Grote of Nicolaaskerk in EemnesBuiten en de Pieterskerk (Het Dikke Torentje) in Eemnes-Binnen, kregen een vak met eigendomsgraven. De andere drie vakken kwamen ten goede aan de diaconieën van deze kerken en de burgerlijke gemeente. De Eemnesser katholieken hadden overigens al sinds 1827 hun eigen begraafplaats aan de Wakkerendijk. De diaconievakken zijn in 1928 geruimd en opnieuw ingedeeld. Uitbreidingen volgden in 1950 en 1998. Er is op het gemeentevak nog een aantal grafmonumenten aanwezig. Met name de grafzerken in het vak met eigendomsgraven behoren tot het Eemnesser funeraire erfgoed. Om de historie van dit funeraire erfgoed levend te houden, heeft de Historische Kring Eemnes een informatiebord ontworpen.

13

Kunst Centraal De gemeente subsidieert Kunst Centraal. Zij organiseren voor én samen met de basisscholen, in samenwerking met lokale kunstenaars en instellingen, jaarlijks een kunst- en cultuurprogramma. Dit programma richt zich op de cultuur die in de directe omgeving van de basisscholen voorhanden is. Opvallende kunstwerken op weg naar school, verhalen van leden van de historische vereniging en de bibliotheek bieden een schat aan informatie en mogelijkheden. Leerlingen maken op deze wijze ook kennis met de lokale culturele omgeving. Daarnaast worden er diverse voorstellingen gegeven op het gebied van dans, muziek en theater.

Sjors Creatief Alle leerlingen van de scholen ontvangen jaarlijks een boekje van Sjors Sportief/Sjors Creatief. De leerlingen krijgen de mogelijkheid om zich voor een aantal gratis lessen in te schrijven bij lokale verenigingen op het gebied van kunst, cultuur en sport.

14

Jeugdraad en kinderdichter Het college wil graag weten wat jongeren uit Eemnes belangrijk vinden en welke ideeën ze hebben. Daarom is er in 2022 een jeugdraad opgericht (zie foto), waar jonge Eemnessers van 10 tot 16 jaar aan deelnemen. Voorts hebben twee cultuurmakers zich ingezet voor het aanstellen van een kinderdichter. Kinderen kregen de mogelijkheid zich via een

dichtwedstrijd aan te melden om in aanmerking te komen voor deze aanstelling. Een deskundige jury heeft hieruit een selectie gemaakt en een kinderdichter uitgekozen. De kinderdichter is aangesteld voor de duur van twee jaar. De kinderdichter wordt gekoppeld aan de jeugdraad om te schrijven over wat er leeft binnen de jeugdraad.

15

Birds & Beezzz project Dit project onder leiding van kunstenaar Dick Preesman en basisschool de Hobbitstee werd in 2021 gerealiseerd. Het kunstwerk is bedoeld om natuur en kunst met elkaar te verbinden en is geplaatst op de hoek Laarderweg/Noordersingel. De achterliggende gedachte van dit kunstwerk is bewustwording van het belang van bijen en vogels. Rondom het kunstwerk zijn palen met huisjes geplaatst met wilde bloemen voor insecten en vogels. De bedoeling is dat dit project in meerdere gemeenten plaats zal vinden en voor elke gemeente wordt een (jonge) kunstenaar uitgezocht.

Geschiedenis van Eemnes/erfgoed De Historische Kring Eemnes speelt een belangrijke rol bij de bewustwording van kinderen over de geschiedenis/erfgoed van hun dorp. De Historische Kring draagt hierin bij; zij hebben een boekje geschreven voor kinderen uit groep 7 en 8 van de basisscholen’ met als titel ‘Waar ik Woon´.

16

Jongeren Uit literatuur- en praktijkonderzoek van LKCA (Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst) blijkt dat kunst en cultuur voor jongeren bijdragen aan een positief zelfbeeld, meer sociale vaardigheden, het nemen van eigen verantwoordelijkheid, doorzettingsvermogen, concentratievermogen en een sterker sociaal netwerk. De werkzame elementen van culturele activiteiten zorgen ervoor dat jongeren centraal staan en niet hun problemen. Er is ruimte voor eigen inbreng, zelfexpressie en ontdekken. Daarnaast voelen jongeren zich thuis en maken onderdeel uit van een geheel. Nadenken over jezelf en zelfreflectie worden hiermee gestimuleerd. Het Huis van Eemnes en jongerencentrum Impuls bieden een divers aanbod aan activiteiten voor de jeugd.

Overige initiatieven Daarnaast hebben diverse initiatieven, ontstaan vanuit de inwoners, geleid tot verrassende projecten zoals het ’Rondje Geluk’. Hiervoor zijn dichters, kunstschilders en fotografen gevraagd een afbeelding van hun werk te maken met het thema geluk. Ook de scholen waren uitgedaagd hieraan mee te doen. Deze kunstwerken hebben in een van tevoren uitgestippelde route in het dorp gehangen. Een mooi initiatief tijdens de Coronacrisis voor en door Eemnessers.

17

Polders van Eemnes De polders in Eemnes zijn bij uitstek geschikt voor mooie wandel- en of fietstochten. Daarnaast komen vogelliefhebbers ook aan hun trekken. Vanaf half maart tot half juni is het een broedgebied voor weidevolgels. In de winter zijn er grote groepen ganzen en zwanen te vinden. Door een samenwerkingsverband tussen Natuurmonumenten en een 30-tal boeren is het aantal vogels sinds 1970 verdrievoudigd. Het overgrote deel van de polder behoort tot een stiltegebied. De polders bij Eemnes behoren tot één van de twintig nationale landschappen. De wielen of waaien in de polder horen bij aardkundig monument “Waaien in Eemland”. In de polder bevindt zich de Eemnessersluis. Dat is een schutsluis tussen de Eemnesservaart en de Buitenvaart. Naast de sluis werd in 1883 een stoomgemaal gebouwd; deze is nog steeds werkzaam (niet meer op stoom maar elektrisch); tijdens open monumentendagen en bepaalde maaldagen kan men het werkende gemaal bezichtigen.

Veerpont Eemnes-Eemdijk (en visa versa) Wandelaars, fietsers en automobilisten kunnen vanaf maart tot en met oktober gebruik maken van de veerpont (uitgezonderd op zondag). Op deze manier kan men door middel van een oversteek onder meer bezoek brengen aan het vissersdorp Spakenburg. Er zijn rondom de Eem diverse fietsroutes uitgezet, ook bestaat de mogelijkheid om gebruik te maken van de fietsboot (Eemlijn). De fietsboot heeft meerdere opstapplaatsen in Eemland en het Gooi. Meer informatie hierover kunt u vinden op: https://www.eemlijn.nl/. Voor het landbouwverkeer in de polder wordt een nieuwe brug over de Vaart aangelegd.

18

Bronnen / meer lezen: Pagina’s 2-3: Pagina 3: Pagina 4: Pagina 4: Pagina 6: Pagina 7: Pagina 7: Pagina 8: Pagina 8: Pagina 9: Pagina 10: Pagina 10:

Huis van Eemnes www.huisvaneemnes.nl geraadpleegd op 10 oktober 2022 De bibliotheek www.bibliotheekgooiplus.nl/Bibliotheek/vestigingen/Eemnes geraadpleegd 27 februari 2023 Deo et arti deoetarti.nl/ geraadpleegd 27 februari 2023 Activiteitencentrum Kijkoor www.sherpa.org/locaties/activiteitencentrum-kijkoor geraadpleegd 27 februari 2023 Dorpsdichter www.eemnes.nl/Bezoekers/Dorp_en_omgeving/Dorpsdichter geraadpleegd 27 februari 2023 De Rotonde Eemnes, Eerste Huiskamerfestival Eemnes een succes, www.derotonde-eemnes.nl/2022/07/eerste-huiskamerfestival-eemneseen-succes/, geraadpleegd 27 februari 2023 Goois Openluchttheater www.goois-openluchttheater.nl/ geraadpleegd 27 februari 2023 BEL art www.belartexpositie.nl geraadpleegd 27 februari 2023 Rondje Cultuur Eemnes https://huisvaneemnes.nl/activiteiten/rondje-cultuur-16mrt/ geraadpleegd 27 februari 2023 KPJ Eemnes https://www.kpjeemnes.nl/ geraadpleegd 27 februari 2023 Stichting Feestcomité Eemnes https://feestcomite-eemnes.nl/ geraadpleegd 27 februari 2023 Stichting Pulling Eemnes https://www.pullingeemnes.nl/ geraadpleegd 27 februari 2023

Pagina 12-13:

Historische Kring Eemnes https://historischekringeemnes.nl/ geraadpleegd 27 februari 2023

Pagina 14: Pagina 15:

Historische Kring Eemnes over de algemene begraafplaats https://historischekringeemnes.nl/informatiebord-algemene-begraafplaatseemnes-onthuld/ geraadpleegd 27 februari 2023 Kunst Centraal – cultuur educatie op basisscholen https://kunstcentraal.nl/ geraadpleegd 27 februari 2023

Pagina 16:

Sjors Creatief https://sportiefengezondbel.nl/timeline/sjors-sportief-creatief/ geraadpleegd 27 februari 2023

Pagina 16:

Jeugdraad Eemnes https://www.eemnes.nl/Bestuur/Jeugdraad geraadpleegd 27 februari 2023

Pagina 17:

Birds & Beezzz project https://www.birdsandbeezzz.nl/project-eemnes geraadpleegd 27 februari 2023

Pagina 18:

Jongerencentrum Impuls https://huisvaneemnes.nl/over-ons/nieuws/jongerencentrum-impuls-een-veilige-plek/ geraadpleegd 27 februari 2023 Rondje Geluk https://huisvaneemnes.nl/over-ons/nieuws/rondje-geluk-doe-mee-wandel-mee/ geraadpleegd 27 februari 2023

Pagina 18: Pagina 19:

Gebiedsomschrijving aardkundig monument Eemland https://geo.provincieutrecht.nl/publiek/documenten/bodem/aardkundigewaarden/Gebiedsbeschrijvingen/gebiedsbeschrijvingen3-28-gebiedsomschrijving-vanaardkundig-monument-eemland.pdf geraadpleegd 27 februari 2023

19