Contourendocument Eemnes, 20211223

Contourendocument Omgevingsvisie Gemeente Eemnes Eindconcept

30 november 2021

Inhoudsopgave Blz.

1

Inleiding 2

2

Contourendocument: Op weg naar een Omgevingsvisie Wat is een Omgevingsvisie? Het Omgevingsvisieproces tot nu toe

3 3

3

Contouren voor vorm en opzet

6

4

Contouren voor de inhoud

9

Contouren voor proces en participatie

18

2.1 2.2 3.1 3.2 4.1 4.2

5

5.1 5.2 5.3

Uitgangspunten 6 Gebiedsgerichte aanpak 7

De strategische vraagstukken van Eemnes 9 De opgaven van Eemnes 12

Participatiestrategie 18 Wat hebben we al gedaan? 19 Contouren voor proces en participatie in de omgevingsvisie 20

Bijlagen 1.

1

3

Leefomgevingsfoto Eemnes

Contourendocument Omgevingsvisie

1. Inleiding Voor u ligt het Contourendocument Eemnes. Het contourendocument is een belangrijke tussenstap op weg naar een omgevingsvisie voor onze gemeente, die we na de gemeenteraadsverkiezingen zullen opstellen. De omgevingsvisie is de strategische, integrale lange termijnvisie van de gemeente Eemnes voor de fysieke leefomgeving. Met de omgevingsvisie willen we bewoners, ondernemers en organisaties inspireren om onze gemeente nog leefbaarder, veiliger, toekomstbestendiger en duurzamer te maken. In de omgevingsvisie leggen we vast wat de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving zijn. Met andere woorden: “waar bestaat de fysieke leefomgeving uit en wat is de kwaliteit ervan?” Op basis daarvan leggen we vast welke doelen we nastreven en op welke manier we die bereiken. In dit contourendocument geven het huidige college van B&W en de huidige gemeenteraad hun kennis en ervaring mee aan de nieuwe raad. In het contourendocument worden door het huidige college van B&W en de gemeenteraad thema’s, gebieden en strategische keuzes aangereikt die in de verkiezingen een rol kunnen spelen. Hiermee geven college en de raad richting aan de verdere ontwikkeling van Eemnes, de uitwerking tot volwaardige omgevingsvisie zal onder leiding van het nieuwe college en de nieuwe raad plaatsvinden.

De gemeenteraden van Blaricum, Eemnes en Laren hebben in mei 2019 een motie aangenomen om vanuit het oogpunt van efficiency te streven naar het zelfde proces voor zowel Blaricum, Eemnes als Laren. Dit principe is als uitgangspunt gehanteerd bij het opstellen van het contourendocument. Elke gemeente ontvangt tegelijk haar eigen contourendocument. Het contourendocument is de “menukaart” voor de omgevingsvisie. Het document ordent en sorteert opgaven en vraagstukken en geeft randvoorwaarden mee aan het te doorlopen proces van de omgevingsvisie. Dit helpt de nieuwe raad bij het opstellen van haar omgevingsvisie. Het contourendocument heeft de volgende doelen: • vastleggen van de te maken keuzes en de dilemma’s t.a.v. ontwikkeling, gebruik, beheer, bescherming en behoud van het grondgebied van de gemeente;

• • •

vastleggen van de vorm van de op te stellen omgevingsvisie. vastleggen van de uitgangspunten voor het proces wat doorlopen wordt bij het opstellen van de omgevingsvisie; Richting geven en tegelijkertijd keuzeruimte aan de nieuwe raad en college geven.

Leeswijzer

Het contourendocument is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 gaan we kort in op het instrument omgevingsvisie. Wat is het en wat hebben we voorafgaand aan dit contourendocument al gedaan? In hoofdstuk 3 schetsen we de contouren voor de vorm en opzet van de omgevingsvisie. In hoofdstuk 4 gaan we in op de contouren voor de inhoud. We sommen de belangrijkste opgaven en ambities op, zoals die blijken uit een analyse van de huidige situatie en het vigerende beleid. De opgaven en ambities hebben we samen met de ambtelijke organisatie, het bestuur en de gemeenteraden vertaald naar de belangrijkste strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving van Eemnes. In hoofdstuk 5, tenslotte, presenteren we de contouren voor het participatieproces. Als bijlage bij dit contourendocument zit de Leefomgevingsfoto (LOF) Eemnes met daarin per beleidsthema de stand van zaken over de ontwikkeling, gebruik, beheer, bescherming en behoud van het grondgebied van de gemeente.

2

2. Contourendocument: Op weg naar de Omgevingsvisie 2.1 Wat is een Omgevingsvisie? De Omgevingswet is bedoeld om de wetgeving op het vlak van de fysieke leefomgeving te vereenvoudigen en toegankelijker te maken. De Omgevingswet streeft naar meer samenhang tussen beleidsvelden door het samenbrengen van verschillende wetten op het vlak van de fysieke leefomgeving (bijvoorbeeld de Wet op de ruimtelijke ordening, de Wet Bodembescherming en de Wet Natuurbescherming) in één wet, de Omgevingswet. Naast dat de Omgevingswet de basis vormt voor een meer integrale behandeling van de leefomgeving verandert ook de houding van overheden bij ontwikkeling. Deze houding verschuift van “nee, tenzij” naar “ja, mits”. De invoering van de Omgevingswet gaat gepaard met verschillende nieuwe kerninstrumenten. Eén van de kerninstrumenten is de omgevingsvisie, een integrale langetermijnvisie die de gemeente opstelt voor de hele fysieke leefomgeving en haar grondgebied. De omgevingsvisie is een verplicht instrument voor elke Nederlandse gemeente. Een omgevingsvisie is vormvrij, maar bevat wel vaste elementen: • • •

een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving: waar bestaat de fysieke leefomgeving uit en wat is de kwaliteit ervan? de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, gebruik, beheer, bescherming en behoud van het grondgebied: wat gebeurt er/ gaat er gebeuren aan ontwikkelingen en instandhouding van het grondgebied? de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid: wat zijn de na te streven doelen en op welke manier worden die bereikt?

De fysieke leefomgeving is breder dan alleen de ruimtelijke aspecten. De Omgevingswet noemt verplichte aspecten die integraal terug moeten komen in de omgevingsvisie, zoals bijvoorbeeld het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, activiteiten waardoor emissies, hinder of risico’s worden veroorzaakt en het nalaten van activiteiten. Ook ontwikkelingen op het gebied van cultureel erfgoed, energie-infrastructuur, landbouw, landschap, milieu, natuur en water worden meegewogen en beschreven. De Omgevingswet biedt de mogelijkheden om nieuwe ontwikkelingen meer integraal aan te pakken. Dat is nodig ook, want de

3

onderwerpen waar we de komende jaren beleid over willen maken zijn complex, denk aan de energietransitie, mobiliteit, gezondheid of circulaire economie. Binnen de omgevingsvisie krijgen gemeenten meer ruimte om lokaal af te wegen en normen (bijvoorbeeld voor geluid) in bepaalde gebieden in de gemeente te verruimen.

2.2 Het Omgevingsvisieproces tot nu toe Op 25 januari 2021 stelde de gemeenteraad van Eemnes het programmaplan Implementatie Omgevingswet 2021-2023 “Verder Bouwen” vast. Het programmaplan bouwt voort op de eerste tranche, die in 2019 en 2020 grotendeels is afgerond. In het programmaplan worden verschillende vragen beschreven die de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren in het proces van het implementeren van de Omgevingswet willen invullen om recht te doen aan het gedachtegoed van de Omgevingswet. Deze vragen zijn: • • •

Wat wil/kan de gemeente loslaten en waar wil/moet de regie op worden gehouden? Welke werkwijze past bij de ambitie? Wil de gemeente gebruik maken van de nieuwe afwegingsruimte en op welke thema’s/gebieden/opgaven?

Ook hebben we in het programma verwoord hoe we als gemeente via omgevingsvisie, omgevingsplan en omgevingsvergunning overschakelen naar de Omgevingswet. Figuur 2.1 toont het te doorlopen stappenplan om te komen tot een omgevingsvisie. Het opstellen van de omgevingsvisie gebeurt in vier stappen. De eerste twee stappen zijn al gezet. Stap 1, de inventarisatie van regelgeving en beleid is in 2019 afgerond. Op 25 oktober 2021 heeft de gemeenteraad de Toekomstvisie Eemnes vastgesteld (stap 2, zie lichtblauw kader op de volgende pagina). De toekomstvisie is tot stand gekomen na een uitgebreid verkennings- en participatietraject met inwoners, ondernemers, ambtenaren, kinderen, jongeren, maatschappelijke organisaties en regionale partners. De visie is gebaseerd op hun gezamenlijke ideeën en gedroomde toekomstbeelden. Met de eerste twee stappen hebben we een goed overzicht van

Contourendocument Omgevingsvisie

In 2021 ging de gemeente Eemnes op zoek naar het gedeelde toekomstbeeld van Eemnes richting 2030. Eemnessers zijn trots op hun gemeente en wonen er naar grote tevredenheid. De toekomstdroom die door veel inwoners gedeeld wordt is dat zij én hun kinderen in Eemnes kunnen blijven wonen, hun hele leven lang. De toekomstvisie is tot stand gekomen na een uitgebreid verkennings- en participatietraject met inwoners, ondernemers, ambtenaren, kinderen, jongeren, maatschappelijke organisaties en regionale partners. De visie is gebaseerd op hun gezamenlijke ideeën en gedroomde toekomstbeelden. De richting die Eemnes op wil, staat hiermee op papier. De toekomstvisie bestaat uit vier ambities voor Eemnes in 2030. Figuur 2.1: Stappen van de Omgevingsvisie (“Verder Bouwen”; Programmaplan Implementatie Omgevingswet 2021, 2022 en 2023)

ons beleid op alle aspecten van de fysieke leefomgeving (dus wat we willen bereiken) en wat onze inwoners vinden van de staat waar het dorp in verkeert en welke wensen zij hebben voor de toekomst. Het opstellen van het contourendocument is stap 3. In het contourendocument wordt alle opgehaalde informatie uit stap 1 en 2 uitgewerkt tot thema’s, opgaven en strategische vraagstukken. Belangrijk onderdeel van deze stap is de Leefomgevingsfoto (LOF), die als bijlage aan het contourendocument is toegevoegd. Met de Leefomgevingsfoto voegen we op basis van objectieve gegevens uit herleidbare bronnen de huidige stand van zaken toe aan het overzicht van het beleid en de wensen van onze inwoners. De LOF laat zien hoe het vigerende beleid tot nu heeft uitgepakt én hoe reëel het beleid en de wensen van de inwoners voor de toekomst zijn. De LOF levert daarmee een antwoord op de vragen: doen we de juiste dingen (wat laten we liggen?) en doen we de dingen goed? In dit contourendocument hebben we zo de opgaven waar we aan moeten werken als we aan de wensen van inwoners en hogere overheden tegemoet willen komen concreet kunnen maken. Dit aangescherpte inzicht stelt ons in staat de kernvraagstukken voor de fysieke leefomgeving te bepalen, die centraal staan bij het opstellen van de omgevingsvisie.

Ambitie 1: In Eemnes staat het dorpsgevoel voorop – Eemnes koestert de hechte en actieve gemeenschap. Eemnes is een hechte gemeenschap, mensen staan voor elkaar klaar. We zijn vooral een woongemeente, het is er fijn wonen. Er zijn voldoende voorzieningen. Tegelijkertijd is er de uitdaging om met de opkomende vergrijzing de basisvoorzieningen te behouden en de uitgaven voor de zorg betaalbaar te houden. Vergrijzing biedt ook kansen, bijvoorbeeld door de silver economy. Dit toekomstbeeld uit zich in de volgende deelambities: • • • •

De samenleving is aan zet. De jeugd blijft in Eemnes wonen waardoor de levendigheid van de kern in stand blijft. De sociale betrokkenheid blijft groot. Nieuwkomers vinden hun plekje in de gemeenschap van Eemnes. We zetten in op zorgeloos oud worden. De voorzieningen voor ouderen zijn op peil. Er wordt toegezien op een lokale uitvoering. De gemeente Eemnes behoudt een kloppend hart. Het voorzieningenniveau in Eemnes blijft gehandhaafd mede door de komst van nieuwe inwoners. Mensen kunnen elkaar ontmoeten op verschillende openbare plekken. De (jonge) lokale ondernemer wordt ondersteund. Eemnes richt zich de komende jaren op het ondersteunen van bestaande en startende lokale ondernemers; en niet op het aantrekken van nieuwe bedrijven of ondernemers van buitenaf.

4

Ambitie 2: In Eemnes kun je blijven wonen – Eemnes groeit geleidelijk en heeft woningen voor elke doelgroep De druk op de woningmarkt in Eemnes is hoog. Het is moeilijk om een betaalbare woning te vinden. De doorstroming stagneert en de jeugd trekt weg. Om een antwoord te geven op deze opgaven in de huidige situatie zijn er verschillende deelambities verwoord: • • • •

We zetten in op een geleidelijke groei van het aantal woningen in Eemnes met specifieke inzet op sociale woningen en middeldure woningen. Hoogbouw vermijden we zoveel mogelijk. We kijken gericht naar huisvesting voor specifieke doelgroepen. De gemeente zet in op de bouw van meer jongerenwoningen en levensloopbestendige- of seniorenwoningen. De gemeente Eemnes biedt ruimte aan nieuwe bouw- en woonvormen, zoals woongroepen voor jongeren, senioren of gemengd. De kwaliteit van wonen blijft gehandhaafd. Dit betekent dat basis-, sport- en culturele voorzieningen dichtbij te vinden zijn.

Ambitie 3: Eemnes is uitstekend bereikbaar – Eemnes is sterk verbonden met de regio Eemnes is goed bereikbaar met de auto. De bereikbaarheid met het openbaar vervoer is een punt van aandacht. Daarnaast is de verkeersveiligheid een issue, inwoners voelen zich onveilig in het verkeer; en het aantal verkeersongevallen ligt hoger dan gemiddeld. •

•

5

Bereikbaarheid van de gemeente staat voorop. De toename in het aantal woningen in Eemnes zal gepaard gaan met grotere verkeersstromen. Nieuwbouw moet niet zorgen voor verkeersopstoppingen. De ambitie is dat Eemnes in 2030 een goede doorstroom kent en geen verkeersknelpunten heeft. De gemeente Eemnes zet in op een verbeterde bereikbaarheid en beschikbaarheid van het openbaar vervoer. Hierdoor wordt Openbaar Vervoer een echt alternatief: toegankelijk én makkelijk. De komst van de HOV-lijn vanaf 2022 draagt hier sterk aan bij.

• • •

Door het verbeteren van de fietsinfrastructuur door het creëren van fietssnelwegen wordt de (elektrische) fiets een belangrijk vervoersmiddel voor het woon-werkverkeer. We zetten in op het verbeteren van de verkeersveiligheid. Om de aantrekkelijkheid van elektrische auto’s en e-bikes te vergroten is de beschikbaarheid van voldoende laadpunten belangrijk. De gemeente kan helpen bij het op tijd ontwikkelen van de laadinfrastructuur voor wie elektrisch wil rijden.

Ambitie 4: Eemnes gaat voor een duurzame toekomst – Eemnes zet in op groene energiebronnen met behoud van open landschap Het klimaat verandert. Op nationaal niveau is vastgelegd dat de energievoorziening in 2050 compleet duurzaam en CO2-neutraal moet zijn. We zetten in op energiebesparing en opwekking van energie uit duurzame energiebronnen. Ook inzet nodig op adaptatie aan weersextremen door het veranderende klimaat, zoals droogte en veel neerslag. Een andere grote opgave is het omgaan van de landelijke ontwikkelingen in de agrarische sector. Ons toekomstbeeld ziet er als volgt uit: • • •

•

Anno 2030 heeft de gemeente Eemnes haar groene wijken en straten behouden. Inwoners wordt gestimuleerd om een rol te spelen in het onderhoud van het groen; om zo goed groenonderhoud in de toekomst te verzekeren. Eemnes kiest voor zonne-energie en geothermie als duurzame bronnen voor energie. Windmolen worden vermeden om hun impact op de openheid van het landschap te voorkomen. De gemeente is in 2030 op weg naar klimaatadaptieve wijken. Nieuwe wijken worden klimaatadaptief ontwikkeld, terwijl bestaande wijken worden getransformeerd. De daarmee gepaard gaande vergroening betekent dat de gemeente voorbereid is op extreem weer en heeft voordelen voor plant en dier. In 2030 kent de gemeente een moderne agrarische sector. Agrariërs spelen een belangrijke rol bij het behoud van het karakteristieke landschap van Eemnes.

Contourendocument Omgevingsvisie

3. Contouren voor vorm en opzet Zoals in hoofdstuk 2 beschreven is het instrument omgevingsvisie vormvrij. In dit hoofdstuk formuleren we de contouren voor de vorm en opzet, waarbij we specifiek ingaan op de gebiedsgerichte aanpak van de omgevingsvisie.

3.1 Uitgangspunten

De vorm van een omgevingsvisie is volgens de wet overigens niet aan vaste regels gebonden, behalve dat het een digitaal raadpleegbaar document moet zijn. We hebben als gemeente dus de vrijheid het document op te stellen, zoals wij dat passend vinden. Hierbij gelden voor ons de volgende twee uitgangspunten voor de vorm van de omgevingsvisie: • •

De omgevingsvisie zal uitnodigend zijn: door het schetsen van het gewenste toekomstbeeld willen we bereiken dat de visie een inspiratiebron vormt voor nieuwe ideeën en initiatieven. De omgevingsvisie zal een compact, gebruiksvriendelijk en overzichtelijk document moeten zijn, met veel kaart- en ander beeldmateriaal.

• •

•

Het is een strategische visie, gericht op de lange termijn. De planhorizon van de visie is 2030, maar we maken ook een doorkijk naar 2050 (mede gezien de opgaven op gebied van klimaat en energie). De visie moet richting geven aan ‘ruimte voor ontwikkeling met behoud van kwaliteit’, met een goede balans tussen beschermen (omgevingswaarden), benutten (toekomstwaarden, incl. afwegingsruimte) en behoud. De visie gaat dus niet alleen over ontwikkeling maar ook over beheer. Het samenbrengen van verschillend beleid in één visie vraagt om het maken van keuzes. De omgevingsvisie brengt verschillende beleidsdoelen en belangen samen, die elkaar vaak versterken, maar soms ook onderlinge spanning opleveren. De visie gaat in op ambities en doelen en de rolverdeling tussen gemeente en haar partners. Onze verantwoordelijkheid voor het algemeen belang vraagt om een goede beschrijving van de rol(len) van en de samenwerking tussen gemeente en haar partners: waar staan wij voor aan de lat, en wat verwachten wij van onze inwoners, ondernemers en organisaties.

De Omgevingswet biedt geen sluitend overzicht van onderwerpen waarover in de omgevingsvisie uitwerking aan moet of kan worden gegeven. Wel is bepaald welke aspecten de fysieke leefomgeving in ieder geval omvat en welke activiteiten gevolgen hebben voor de fysieke leefomgeving. Aspecten waaruit de fysieke leefomgeving in ieder geval uit bestaat zijn bouwwerken, infrastructuur, water, watersystemen, bodem, lucht, landschappen, natuur, cultureel erfgoed. Activiteiten welke een impact kunnen hebben op de fysieke leefomgeving omvatten onder andere emissies naar water, bodem, en lucht en andere vormen van hinder en/of activiteiten met veiligheidsrisico’s. Wel is er een aantal zaken waar de omgevingsvisie in ieder geval aandacht aan moet besteden. In de afgelopen jaren hebben we met bestuurders, raadsleden en de ambtelijke organisatie uitgebreid gesproken over de opzet en reikwijdte van de omgevingsvisie. Uit dit proces volgen de volgende uitgangspunten voor de opzet van de omgevingsvisie:

6

•

• •

De omgevingsvisie is een integrale visie voor de gehele leefomgeving (en het hele grondgebied van de gemeente). De visie moet samenhangend zijn: een integraal document over de leefomgeving, waarbij we ook de verbinding zoeken met het economische en sociale domein. Nieuwe (integrale) uitdagingen zorgen ervoor dat we beleid veel meer in samenhang moeten gaan ontwikkelen. Vanuit de ambitie “pragmatisch onderscheidend bouwen we voort op bestaande actuele beleidskaders, staan we open voor verbetering en vereenvoudiging van beleid en voeren we veranderingen gefaseerd door. Door het maken van richtinggevende keuzes en prioritering, geeft de omgevingsvisie een duidelijke koers aan welke kwaliteiten we willen behouden en welke ontwikkelruimte we willen bieden. Dit kan per deelgebied verschillen, vandaar ook dat we kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak. Met een gebiedsgerichte indeling vormt de visie een goede basis voor de verdere vertaling naar het omgevingsplan. Bij de uitwerking is er een relatie met het digitaal stelsel omgevingswet (DSO) over de wijze van verbeelden van de omgevingsvisie en het vastleggen van informatie. De omgevingsvisie wordt onderdeel van de beleidscyclus. De visie is dynamisch van karakter: we kiezen voor periodieke monitoring en evaluatie.

De omgevingsvisie is een toetsingskader voor toekomstige ontwikkelingen en de basis voor op te stellen omgevingsprogramma’s en omgevingsplan. Het is een middel voor het gemeentebestuur om haar ambities, opgaven en doelstellingen voor de langere termijn vast te leggen en zichtbaar te maken. De omgevingsvisie wordt hiermee een belangrijk sturingsinstrument voor de uitvoering.

3.2 Gebiedsgerichte aanpak

De Omgevingsvisie Eemnes wordt met een gebiedsgerichte aanpak vormgegeven. Zo geven we invulling aan het integrale beleid voor de fysieke leefomgeving. Deze aanpak biedt de mogelijkheid om vanuit kwaliteiten en opgaven in gebieden naar de toekomst te kijken en de belangrijkste kansen en ambities voor de fysieke leefomgeving te benoemen. Door de gebieden centraal te stellen benut Eemnes de kansen die de Omgevingswet biedt om meer maatwerk per gebied te leveren. Dit doen wij door samen met onze inwoners en partners de kaders per gebied vast te stellen.

7

Figuur 3.1: In dit contourendocument gehanteerde gebiedsindeling. De gebiedsindeling kan tijdens de totstandkoming van de omgevingsvisie aangepast worden.

Per gebied geven we de actuele en relevante thema’s (beleidsvelden), de waarden van een gebied en de van toepassing zijnde ambities aan. Dit zijn de kaders voor toekomstige ontwikkelingen in dat gebied. Een initiatiefnemer wordt zo uitgenodigd om haar project binnen de kaders vorm te geven. Past een initiatief binnen de kaders en levert het een bijdrage aan (het behouden/ versterken van) de waarden en de ambities in het gebied of het oplossen van de ruimtelijke vraagstukken (dilemma’s), dan kan de initiatiefnemer rekenen op een positieve houding van de gemeente. Zo geven we optimaal vorm aan uitnodigingsplanologie en de nieuwe rol van de overheid in het tot stand komen van projecten. Niet altijd als regisseur, maar ook als partner of enkel faciliterend.

Contourendocument Omgevingsvisie

In het contourendocument onderscheiden we drie deelgebieden: Woongebied, Buitengebied en Eembrugge. De thema’s en waarden zijn per deelgebied verwoord. Bij het opstellen van de omgevingsvisie kan ervoor gekozen worden om de gebiedsindeling te wijzigen of verder te verfijnen, als daar vanuit de participatie of de inhoudelijke uitwerking aanleiding voor is.

Eembrugge Eembrugge is een cluster van bebouwing aan de Eem. De kern Eembrugge en een gedeelte van één van de jachthavens horen bij de gemeente Baarn. Het deel van Eembrugge dat in de gemeente Eemnes is gelegen bestaat vooral uit groot- en kleinschalige bedrijvigheid.

Woongebied Het woongebied van Eemnes is afwisselend in ouderdom en ruimtelijke karakteristiek. In de kern van Eemnes is een beschermd dorpsgezicht aanwezig. Veel bebouwing stamt uit de 17de en 18de eeuw. Het zijn vooral oude boerderijen. De Nicolaaskerk in het beschermd dorpsgezicht stamt uit de 14de eeuw. Daarnaast telt de kern Eemnes verschillende buurten met een divers karakter. De Raadhuislaan en omgeving was de eerste uitbreiding van Eemnes; en is ontwikkeld tussen de jaren twintig en zeventig van de vorige eeuw. Uitzondering hierop vormt de voormalige bibliotheek uit de jaren negentig. Het heeft een rechthoekig stratenpatroon met plantsoenen. De Zuidbuurt is ontwikkeld in de jaren tachtig en negentig. De Noordbuurt is een typische jaren zeventig wijk (met enkele toevoegingen uit de periode 2000-2005). Zowel de Zuid- als Noordbuurt zijn aangelegd met een woonerfstructuur waarbij de woonerfstructuur in recenter gebouwde delen losser is toegepast. In het woongebied zijn voorzieningen zoals basisscholen en kleinschalige zorgvoorzieningen voor ouderen aanwezig. Basisvoorzieningen zijn voornamelijk (en steeds meer) geconcentreerd in het centrum. De Zuidpolder is het meest recent ontwikkelde woongebied in de gemeente Eemnes. De woningen hebben een kleinschalige en gevarieerde uitstraling.

Buitengebied Het buitengebied van Eemnes betreft in het oosten vooral een open polder landschap. Door het buitengebied lopen verschillende wegen, zowel lokale wegen (de Wakkerendijk, Meentweg) als rijkswegen (de A1 en A27). Door het buitengebied lopen ook verschillende wateren, zoals de Eemnesservaart. De gemeente wordt in het oosten begrensd door de Eem. Ten westen van de Wakkerendijk heeft het deelgebied een halfopen, kleinschalig karakter door beplanting en bebouwing. Tot het buitengebied rekenen we ook de lintbebouwing langs de Wakkerendijk.

8

4. Contouren voor de inhoud In dit hoofdstuk beschrijven we de opgaven en strategische keuzes voor de fysieke leefomgeving die in de toekomst richting geven aan de ontwikkeling van onze gemeente. Dit overzicht is het resultaat van een grondige analyse van de stand van zaken op de verschillende beleidsvelden (zie hiervoor de Leefomgevingsfoto in bijlage 1), werksessies met de ambtelijke organisatie, gesprekken met bestuurders en een bijeenkomst met de gemeenteraden over de kernvraagstukken voor de fysieke leefomgeving van Eemnes. Deze analyse heeft geleid tot zeven strategische keuzes die de basis voor het gesprek over de inhoud van de Omgevingsvisie voor Eemnes vormen (paragraaf 4.1). Het uitgebreide overzicht met opgaven vindt u in paragraaf 4.2.

4.1 De strategische vraagstukken van Eemnes Eemnes is een stad met een dorps karakter. Anders dan Blaricum en Laren beschikt Eemnes over potentiële uitbreidingsruimte aan de noord- en zuidzijde, die deels ook in gemeentelijk eigendom is. In de Toekomstvisie hebben we onze ambities tot 2030 uiteengezet, zoals verkeersveiligheid, woningbouwontwikkeling en de toekomst van de agrarische sector. De omgevingsvisie is een uitwerking van deze ambities. Het grote vraagstuk voor de gemeente Eemnes voor de komende jaren is of, waar, hoe en in welke mate we ruimte willen bieden voor de regionale opgaven op het gebied van woningbouw, bedrijvigheid, duurzame energie, natuur, etc. Waarop zetten we in en op welke functies willen we nadrukkelijk niet accommoderen? Over de volgende ruimtelijke vraagstukken in de fysieke leefomgeving gaan we een keuze maken in de omgevingsvisie: •

9

Hoe snel gaat Eemnes groeien? In hoeverre en in welke vorm bieden we ruimte voor de bovenregionale woningvraag? Hoe kunnen we groeien met behoud van het dorpse karakter? Dit kernvraagstuk sluit aan bij de ambities “In Eemnes staat het dorpsgevoel voorop” en “In Eemnes kun je blijven wonen” uit de toekomstvisie. Het vraagt om een verdieping op het principe uit de toekomstvisie dat we streven we naar een bescheiden woningbouwontwikkeling om ruimte bieden aan onze eigen inwoners. Dit bescheiden tempo kiezen we om de sociale samenhang van de

kern Eemnes te behouden. We streven naar meer betaalbare en/of passende woningen voor starters en woningen voor senioren. In de omgevingsvisie is een verdere uitwerking van de principes nodig: Hoe en waar geven we invulling aan het bouwen voor eigen inwoners? En hoe en waar bieden we ruimte aan verdere woningbouw? Een belangrijk aandachtspunt is de bereikbaarheid van de kern in het algemeen, die zal verbeteren met de komst van de HOV. Ook is het van belang dat er voldoende voorzieningen zijn op de nieuwbouwlocaties. De bereikbaarheid van Amersfoort vinden wij ook belangrijk. Veel belangrijke voorzieningen, zoals vervolgonderwijs liggen in de regio Amersfoort; deze locaties zijn soms lastig te bereizen vanuit Eemnes.

Contourendocument Omgevingsvisie

•

Hoe zien we de toekomst van het buitengebied in het licht van de ontwikkelingen bij de grootste bestaande en mogelijk nieuwe gebruikers: landbouw, natuur, duurzame energie, (extensieve) recreatie? Welke functies krijgen de ruimte en welke combinaties zijn mogelijk en wenselijk? In de toekomstvisie hebben we (thematische) ambities voor het buitengebied geformuleerd. Ook zijn er externe uitdagingen die om aandacht vragen. Dit kernvraagstuk gaat om het zoeken naar balans (of het maken van keuzes) tussen de ruimtebehoefte van de verschillende functies in het buitengebied, zoals: - de kwantitatieve en kwalitatieve ontwikkelruimte voor de landbouwsector om invulling te geven aan toekomstbestendige verdienmodellen (nu vooral vee en paarden); - behoud en bescherming van de natuurwaarden; - ruimte voor recreatief (mede)gebruik door bijvoorbeeld vogelspotters en fietsers; - benutten van de smalle wegen in het buitengebied door de diverse gebruikers; - ruimte voor de opwek van duurzame energie, passend in de landschappelijke karakteristieken, maar ook voldoende om invulling te geven aan de ambities tot klimaatneutraliteit; - het omgaan met en/of tegengaan van bodemdaling door veenlagen in de ondergrond en de negatieve effecten hiervan.

•

Hoe houden we Eemnes bereikbaar voor alle verkeersgebruikers én beperken we de verkeersoverlast? Eemnes ligt tussen twee snelwegen in. Dit zorgt ervoor dat onze gemeente goed bereikbaar is, maar leidt ook tot sluipverkeer en geluidsoverlast. Om sluipverkeer door de kern te verminderen kan er bijvoorbeeld worden nagedacht over het realiseren van een brug over de vaart of het doortrekken van de Zuidersingel via de Eikenlaan naar de Wakkerendijk. Voor langzaam verkeer is de opgave om de kern en omgeving beter bereikbaar te maken. Zo kunnen we zogenoemde “kindlinten” realiseren of bestaande kindlinten opwaarderen, waardoor kinderen veilig zelfstandig van huis naar school of de speeltuin kunnen gaan. Voor werkenden kunnen we snelfietsroutes realiseren, waardoor ze de auto laten staan. Daarnaast rijdt landbouwverkeer over wegen die ook belangrijk zijn voor andere verkeersgebruikers. In de toekomstvisie is één van de ambities: “Eemnes is uitstekend bereikbaar”. De gemeente zet in op fietssnelwegen, goed openbaar vervoer en een goede laadinfrastructuur. Het kernvraagstuk van bereikbaarheid en verkeersoverlast in Eemnes richt zich op het vinden van de juiste plek in het straatbeeld voor alle vervoersmodaliteiten en weggebruikers.

•

Hoe geven we verder invulling aan de verduurzaming van Eemnes? In de toekomstvisie spreken we de ambitie uit dat Eemnes in 2030 grote stappen heeft gezet op het vlak van duurzaamheid en groene energie. We willen in 2030 energieneutraal zijn. Voor het opwekken van duurzame energie zetten we in op zon-op-dak en geothermie. Windenergie en zon op land vinden we niet wenselijk. Hieruit volgt dat we stevig in moeten zetten op energiebesparing in de bebouwde omgeving om energieneutraliteit te bereiken, bijvoorbeeld door het ondersteunen van inwoners bij het verduurzamen van woningen en andere panden. De huidige inzet op het vlak van duurzame energie is hiertoe ontoereikend. De opgave voor de omgevingsvisie is enerzijds om scherpe keuzes te maken om de benodigde reductie van het energiegebruik te realiseren en anderzijds om de ruimte en kaders te scheppen voor de tijdige realisatie (voldoende) geothermie en zon-op-dak. Een andere uitdaging die bij dit vraagstuk hoort, is de omschakeling naar een circulaire economie, gericht op het hergebruiken van grondstoffen.

10

Monitoring van de circulaire economie is lastig, doordat er weinig data over beschikbaar is. De kern van het vraagstuk voor de omgevingsvisie is: hoe kan circulaire economie een plek krijgen in de gemeente Eemnes? Bijvoorbeeld, hoe kan we ervoor zorgen dat de ontwikkeling van woningbouw (meer) circulair uitgevoerd wordt? •

Hoe zien we de toekomst van Eembrugge en omgeving? Hoe krijgen we op deze plek woningbouw goed ingepast? In Eembrugge en omgeving concentreren zich verschillende vormen van bedrijvigheid. Eén van de opgaven voor bedrijvigheid (ten oosten van de N414) is de vraag naar fysieke en milieuruimte voor de uitbreiding van de bedrijvigheid. Een doelstelling is om het Eembruggeterrein te laten blijven en te laten bruisen. Op het Ocriet/Sterk-terrein geven we daarentegen primaat aan woningbouw. Dit kernvraagstuk richt zich op de keuzes die nodig zijn om woningbouw hier goed in te passen. Aandachtspunt is de verkeersaantrekkende werking van de nieuwe woningen. Om verder invulling te geven aan de ontwikkeling in deze zone stellen we een gebiedsvisie op, die een bouwsteen zal zijn voor de nieuwe omgevingsvisie.

•

Hoe werken we aan een gezonde, leefbare en veilige stad? Waar bieden we ruimte en/of middelen? De Nederlandse bevolking vergrijst en de mate van overgewicht neemt toe. Ook in onze gemeente spelen deze opgaven, zoals kinderovergewicht. Dit kernvraagstuk richt zich op de keuzes die we (kunnen) maken voor de inrichting van de publieke ruimte om bij te dragen aan een gezonde levensstijl én op het stimuleren van inwoners om gebruik te maken van deze mogelijkheden in de publieke ruimte. Dit interpreteren we ruim, bijv. het limiteren van het aantal fastfood restaurants of betere sportvoorzieningen, maar bijvoorbeeld ook het tegengaan van verstening om een stedelijke hitte-eiland te voorkomen met bijbehorende negatieve gezondheidseffecten.

11

Contourendocument Omgevingsvisie

4.2 De opgaven van Eemnes In deze paragraaf gaan we nader in op de inhoudelijke opgaven. De opgaven vormen een inhoudelijke uitwerking van de strategische keuzes en komen voort uit zowel informatie uit de analyse van de Leefomgevingsfoto over de huidige staat van Eemnes en trends die verwacht worden naar de toekomst toe, als de onderliggende beleidsdocumenten. De opgaven staan op volgorde van de thema’s uit de Leefomgevingsfoto. Bij de opgaven is aangegeven voor welk deelgebied ze van toepassing zijn, hierover vindt u meer in paragraaf 4.2.

Gezondheid en welzijn 1. Geluid en luchtkwaliteit van de A27 is een issue Uit de Leefomgevingsfoto blijkt dat in vrijwel de gehele gemeente voldaan wordt aan advieswaarden van de WHO voor luchtkwaliteit. Bij de snelwegen zijn de concentraties PM10 en NO2 verhoogd en wordt lokaal niet voldaan aan de advieswaarden voor PM10. De verwachting is dat de luchtkwaliteit zal verbeteren door elektrisch rijden. Knelpunten op het vlak van omgevingsgeluid beperken zich tot de zone nabij de snelwegen. Hier worden al extra maatregelen genomen om het geluid te verminderen. Omgevingsgeluid door snelwegen komt vooral voort uit bandengeluid. Door nieuwe ontwikkelingen, zoals de uitbreiding van Lelystad Airport en uitbreidingen van Almere, kan de verkeersstroom op de A27 toenemen. De opgave voor de komende tien jaar is om verergering van de geluidsoverlast te voorkomen. Geldt in deelgebied: Woongebied 2. Omgaan met de restricties van het stiltegebied In het oosten van de gemeente Eemnes ligt een stiltegebied. Nabij het stiltegebied bevindt zich een evenemententerrein. De gemeente Eemnes heeft beleid om de kwaliteit van het stiltegebied te handhaven, ook in relatie tot evenementen. Bij

ontwikkelingen dienen de restricties die het stiltegebied oplegt meegenomen te worden. In het omgevingsplan zullen we voor het onderwerp geluid overwegingen opnemen. Geldt in deelgebied: Buitengebied

Wonen en voorzieningen 3. Meer betaalbare woningen voor doelgroepen (starters, lage en midden inkomens) De woningen in Eemnes zijn lastig bereikbaar voor lage en middeninkomens. Er is weinig aanbod in lagere segmenten of voor specifieke doelgroepen. De Leefomgevingsfoto toont dat de gemiddelde vraagprijs voor een woning in Eemnes in 2020 op 408.000 euro lag. De gemiddelde WOZ-waarde ligt op 406.000 euro. In Eemnes zijn minder sociale huurwoningen aanwezig dan gemiddeld. Uit het woningbehoefteonderzoek blijkt dat 1/3 van de huishoudens in de gemeente in de sociale groep vallen; terwijl maar de helft hiervan in een sociale huurwoning woont. De kwantitatieve woningbehoefte in Eemnes bestaat tot 2030 uit 420 extra woningen en tot 2040 uit in totaal 560 extra woningen. In de toekomstvisie van Eemnes is een geleidelijke groei van het aantal woningen voorzien, met name meer jongeren- en seniorenwoningen en voorzieningen dichtbij. Het is belangrijk om sport- en culturele voorzieningen in de nabijheid te realiseren en basisvoorzieningen toegankelijk te maken en houden voor senioren. De opgave is om invulling te geven aan het realiseren van een beter passend woningaanbod. Geldt in deelgebied: Woongebied

12

4. Aanbod aangepast sporten en sportschool ontbreekt In de toekomstvisie van Eemnes is het doel voor 2030 dat voorzieningen, zoals sportvoorzieningen, dichtbij aanwezig zijn. Vooral voor senioren is het belangrijk dat basisvoorzieningen in de buurt zijn. Binnen deze opgave zijn verschillende ontwikkelingen gaande, zoals de opening van een sportschool in de oude bibliotheek (februari 2022) en de opening van Sportschool Noordersingel (reeds geopend). Geldt in deelgebied: Woongebied 5. Speelvoorzieningen in openbare ruimte niet voldoende toegankelijk Eén van de speerpunten van het gemeentelijke speelbeleid 2020-2029 is speelruimte voor iedereen. Toegankelijkheid van bovenwijkse locaties en buurtspeelplekken is belangrijk, zodat iedereen hier gebruik van kan maken. Een opgave is de toegankelijkheid van speelvoorzieningen in de openbare ruimte. Dit betreft speelvoorzieningen in kinderrijke buurten én de andere wijken (bijv. spelen bij opa en oma). Geldt in deelgebied: Woongebied 6. Woningbouw op het Ocriet terrein Op het terrein van de voormalige Ocrietfabriek en Sterk-terrein zetten we in op woningbouw. De Ocrietfabriek is al enige tijd gesloopt en het Sterk-terrein is verkocht aan een ontwikkelaar. Vanaf de jachthaven tot Eembrugge zijn verschillende bedrijven gevestigd. Op het Ocrietterrein en het terrein van Sterk worden woningen gebouwd.

13

Om verder invulling te geven aan de ontwikkeling in deze zone stellen we een gebiedsvisie op die als leidraad fungeert voor de

Contourendocument Omgevingsvisie

ontwikkeling van het gebied vanaf de gemeentegrens tot en met de jachthaven aan de noordzijde van het gebied van Eembrugge. Aandachtspunt is de verkeersaantrekkende werking van de nieuwe woningen. Deze moet worden afgezet tegen de verkeersaantrekkende werking van een dichtbebouwd bedrijventerrein. Geldt in deelgebied: Eembrugge

Natuurlijke leefomgeving 7. Biodiversiteitsverlies In het buitengebied van Eemnes is een weidevogel kerngebied gelegen. Dit kerngebied is onderdeel van Natuur Netwerk Nederland (NNN). Het Eemmeer is onderdeel van zowel NNN als Natura 2000. In de natuurgebieden ligt de biodiversiteit voor zowel algemene soorten als voor rode lijst soorten hoger dan in de rest van de gemeente. In het bebouwde gebied is groen aanwezig (5 tot 40 procent) met lokaal groene randen. Op enkele locaties is weinig groen aanwezig, zoals de bedrijventerreinen.

8. Impact klimaatverandering: hittestress Het bebouwde gebied van Eemnes heeft in de huidige situatie te maken met een beperkte mate van opwarming (0,8 tot 1 graden Celsius). Door verdere opwarming van het klimaat kan dit verergeren. Daarnaast kunnen veranderingen in de openbare ruimte, zoals verdere woningbouw ontwikkeling, gebied, zorgen voor een verdere toename in de temperatuur in de bebouwde omgeving. De impact van hittestress wordt ook versterkt door de vergrijzing van de bevolking, waardoor een grotere groep van de bevolking gevoelig is voor de effecten van hitte. De gemeente Eemnes zet als onderdeel van de ambitie Eemnes gaat voor een duurzame toekomst in op vergroening van de buitenruimte. Geldt in deelgebied: Woongebied

De gemeente Eemnes heeft als ambitie in haar toekomstvisie opgenomen “Eemnes gaat voor een duurzame toekomst: Eemnes zet in op groene energiebronnen met behoud van het open landschap”. Hiervoor zetten we in op behoud en waar mogelijk versterking van biodiversiteit in de wijken en in de polder. Dit is een opgave voor de omgevingsvisie. Geldt in deelgebied: Buitengebied

14

Ruimtelijke kwaliteit 9. Behoud openheid Het buitengebied van Eemnes wordt gekenmerkt door haar openheid. Het is onderdeel van een groot veen- en veen-opkleigebied. Het maakte deel uit van een veengebied dat een groot deel van het IJsselmeer besloeg, maar weg is geslagen met de uitbreiding van de Zuiderzee. Het is een weidse polder zonder bebouwing en opgaande begroeiing. De waarde van het agrarisch cultuurlandschap behorende bij het Eemland is zeer hoog, getuige de status als Nationaal Landschap. De toekomstvisie Eemnes zet in op groene energiebronnen met behoud van het open landschap. Het groene en open karakter van Eemnes wordt gewaardeerd. Het is belangrijk dat het huidige, open karakter van de polder bewaard blijft, ook bij de inpassing van nieuwe functies en opgaven. Geldt in deelgebied: Buitengebied

Bodem, water en ondergrond 10. Grondwater in het centrum staat te hoog Het grondwaterniveau in het centrum is te hoog. Dit leidt tot wateroverlast. In het gemeentelijk rioleringsplan is opgenomen dat we de huidige punten van wateroverlast zullen aanpakken. Hiertoe doen we onderzoek naar de drainageproblemen in het centrum van Eemnes. Geldt in deelgebied: Woongebied

15

11. Bodemdaling in het licht van klimaatverandering Uit de Leefomgevingsfoto blijkt dat de ondergrond in delen van Eemnes veenlagen bevat, onder andere in het buitengebied. Door deze veenlagen is de bodem gevoelig voor bodemdaling. De gevoeligheid verschilt per locatie van klein (2 tot 7 mm per jaar) tot groot (5 tot 15 mm per jaar). In de gebieden met een grote bodemdalingsgevoeligheid is weinig veen over. Klimaatverandering leidt tot weersextremen, waaronder droogte. De verwachting is dat de grondwaterstand in de toekomst dieper zal liggen. Dit kan betekenen dat diepere veenlagen droog komen te liggen, en daardoor oxideren. Dit leidt weer tot verdere bodemdaling. Een opgave die we meenemen bij het opstellen van de omgevingsvisie is het klimaat- en waterrobuust maken van het landschap. Geldt in deelgebied: Buitengebied 12. Impact klimaatverandering: wateroverlast We zetten in op het klimaatadaptief en waterrobuust maken van de bebouwde omgeving. Zo is vergroening één van de speerpunten van de toekomstvisie. Inspelen op het veranderende klimaat is een grote opgave. De ondergrond in Eemnes heeft overwegend weinig ruimte voor waterberging. Het beperkte waterbergend vermogen betekent dat extra inzet benodigd is om ruimte te bieden aan toekomstige neerslag extremen. Geldt in deelgebied: Woongebied

Contourendocument Omgevingsvisie

Duurzaamheid

Mobiliteit 13. Bereiken van klimaatneutraliteit We zetten sterk in op het vlak van duurzaamheid. De ambitie is om in 2030 energieneutraal te zijn. We hebben goede stappen gezet in het verduurzamen van de energiebronnen. Het energiegebruik ligt in de gemeente lager dan gemiddeld en het aandeel woningen met zonnepanelen is hoog. We zetten in op energieopwekking door zon-op-dak en via geothermie. Daarnaast ondersteunen we inwoners bij het verduurzamen van woningen en andere panden. De huidige inzet op het vlak van duurzame energie is onvoldoende om energieneutraliteit te behalen in 2030. Het verder verduurzamen van het woongebied van Eemnes is een opgave, zowel het verminderen van het energiegebruik als het vinden van alternatieve duurzame energievormen. Geldt in deelgebied: Woongebied en Buitengebied

14. Routering van landbouwverkeer In Eemnes maken veel verschillende gebruikers gebruik van dezelfde wegen. Landbouwverkeer leidt soms tot geluidsoverlast en/of verkeersonveilige situaties. We verkennen een andere oost-west verbinding voor landbouwverkeer. De opgave is om overlast door landbouwverkeer te verminderen én voldoende bereikbaarheid van agrarische percelen e.d. te garanderen. Geldt in deelgebied: Woongebied 15. Verkeersdruk in woongebieden Op momenten van filevorming rond knooppunt Eemnes is sprake van sluipverkeer door de kern. Ook bestemmingsverkeer draagt bij aan de dagelijkse verkeersdrukte in woongebieden. De toekomstvisie bevat de ambitie is dat Eemnes 2030 geen verkeersknelpunten kent en er sprake is van een goede doorstroming. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een brug over de vaart of het doortrekken van de Zuidersingel via de Eikenlaan naar de Wakkerendijk. Bij nieuwbouw is een randvoorwaarde dat deze niet bijdraagt aan verdere congestie. Geldt in deelgebied: Woongebied en Buitengebied

Werk en inkomen 16. Invulling geven aan de toekomst van de agrarische sector In het buitengebied van Eemnes zijn verschillende agrarische bedrijven gevestigd. Landelijk, en dus ook in Eemnes, kent de agrarische sector grote uitdagingen, zoals opvolging, stikstof en verdienvermogen. In de toekomstvisie wordt de ambitie uitgesproken dat Eemnes in 2030 een moderne agrarische sector kent, waarbij de agrariërs een belangrijke rol hebben in het onderhouden van het landschap.

16

We willen de landbouwondernemers ondersteunen in de omschakeling naar kringlooplandbouw en in het vinden van manieren om de natuurkwaliteit in het buitengebied te ondersteunen. De opgave is het bieden van voldoende ruimte (en het maken van heldere keuzes) voor een toekomstperspectief voor de agrarische sector. Geldt in deelgebied: Buitengebied 17. Behoefte aan meer ruimte voor bedrijvigheid Er bestaat behoefte aan meer ruimte voor bedrijvigheid, zowel fysieke ruimte voor vestiging van bedrijven als milieuruimte voor bedrijvigheid met een zwaardere milieubelasting. Ondersteunen van lokale ondernemers is een speerpunt in de toekomstvisie. We zetten de komende jaren niet actief in op het aantrekken van nieuwe bedrijven van buitenaf. De opgave heeft verschillende invalshoeken: Geven we meer fysieke en/of milieuruimte? En zo ja, waar en in welke mate? Geldt in deelgebied: Woongebied en Eembrugge 18. Recreatie bevorderen voor inwoners van Eemnes Het buitengebied van Eemnes wordt gebruikt voor veel functies: natuur, recreatie, landbouw en vervoer. Eén van de doelen in de toekomstvisie is een verkeersveilige fietsinfrastructuur. We bekijken hoe we de impact van recreanten op de verkeersveiligheid kunnen verminderen. Het ruimte bieden aan recreatie in combinatie met aandacht voor de andere functies en het voorkomen van negatieve effecten is een opgave. Geldt in deelgebied: Buitengebied

17

Figuur 4.1: Overzicht opgaven gemeente Eemnes

Contourendocument Omgevingsvisie

5. Contouren voor proces en participatie In de voorgaande hoofdstukken zijn al enkele contouren geschetst voor de omgevingsvisie op het vlak van de vorm en de inhoud. Dit hoofdstuk gaat in op de contouren van de omgevingsvisie voor het proces en de participatie.

5.1 Participatiestrategie Het doel van de omgevingsvisie is het op integrale en uitnodigende wijze vastleggen van een visie op de gewenste ontwikkeling en kwaliteit van de leefomgeving. Essentieel is dat we een door onze gemeenschap gedragen omgevingsvisie maken. In de Omgevingswet vormt participatie een belangrijke, noodzakelijke pijlers voor beleidsvorming en uitvoering. Eén van de belangrijkste kenmerken van een Omgevingsvisie volgens de Omgevingswet is dat ingegaan wordt op de rolverdeling tussen de gemeente en haar partners. De gemeente is uiteindelijk de hoeder van het algemeen belang. Voor de Omgevingsvisie is het daarom van belang om de rollen van de gemeente en haar partners duidelijk te definiëren. De Omgevingswet schrijft niet voor hóe de participatie plaats moet vinden, maar kent wel een zogenaamde “motiveringsplicht”: de gemeente moet bij het besluit over de omgevingsvisie aangeven hoe inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen zijn betrokken bij de voorbereiding en wat de resultaten daarvan zijn. Participatie is dus een essentiële bouwsteen voor het planvormingsproces. Het participatietraject heeft tot doel de wensen voor de fysieke leefomgeving goed op te halen, zodat inwoners zich herkennen in de keuzes en zich gehoord voelen bij de totstandkoming.

Het betrekken van verschillende stakeholders in de gemeente Eemnes, zoals bewoners, organisaties of ondernemers heeft een belangrijke rol in het proces van het opstellen van de omgevingsvisie. Zo wordt de omgevingsvisie een visie van de hele gemeente. Voorafgaand aan het opstellen van de omgevingsvisie stellen we een Plan van Aanpak op voor de participatie om te borgen dat we iedereen in de samenleving een passende positie geven in het proces om hun wensen kenbaar te maken en daarover met ons en met elkaar in gesprek te kunnen gaan.

Bij de totstandkoming van dit contourendocument is door de gemeenteraad unaniem uitgesproken dat het cruciaal is om de wensen van onze inwoners goed te betrekken bij de totstandkoming van de omgevingsvisie. In Eemnes vinden we het belangrijk dat bij gemeentelijke plannen invulling gegeven wordt aan burgerparticipatie Het participatietraject van de Toekomstvisie is hiervoor een goed voorbeeld (hierover meer in paragraaf 5.2).

Bij de uitwerking van participatie gebruiken we de Nota Burgerparticipatie in de BELgemeenten (2011) als beleidsmatige basis. Hierin staan de volgende uitgangspunten voor burgerparticipatie: •

• •

Duidelijkheid: Het belangrijkste uitgangspunt voor participatie is dat er meer duidelijkheid moet ontstaan voor alle deelnemers. Het is belangrijk voor deelnemers om duidelijkheid te hebben over het doel van het proces, hun rol in het proces en de mate van betrokkenheid van stakeholders. Door duidelijkheid te geven kan er gestuurd worden op de verwachtingen van deelnemers aan het proces. Flexibiliteit en maatwerk: De aanpak van ieder onderwerp dient afgestemd worden op de doelgroep; het communicatiemiddel en het doel van het participatieproces. Bereidheid en competenties van inwoners: De interesse van stakeholders voor het proces is een bepalende factor voor het succes van de participatie. Het is belangrijk dat burgers de competenties (assertiviteit, publiek spreken) hebben om deel te nemen aan het participatieproces. Over het algemeen wordt aangenomen dat deze competenties voldoende aanwezig zijn. Binnen bepaalde participatieprocessen kan het, echter, wenselijk zijn extra in te zetten op specifieke deskundigheid.

In de Nota Burgerparticipatie in de BEL-gemeenten werken we met een participatieladder als leidraad voor participatie. Hierbinnen passen verschillende rollen voor participanten en bestuur. In de verschillende fasen van het proces kunnen stakeholders verschillende rollen hebben. Toeschouwer zijn is de minimale rol die stakeholders hebben in het proces. Deze rol betekent dat de stakeholders

18

5.2 Wat hebben we al gedaan? geïnformeerd worden en de gemeente luistert en antwoord geeft op gerichte vragen. Tijdens het omgevingsvisietraject is het belangrijk dat iedere stakeholder minimaal de rol van toeschouwer in kan nemen. Daarnaast kunnen stakeholders op momenten in het proces voor het opstellen van de omgevingsvisie aan grotere rol innemen. Deze rol kan variëren van adviseur eind- of beginspraak waar stakeholders advies kunnen geven over bepaalde thema’s tot medebeslisser. Als medebeslisser kunnen stakeholders binnen de kaders die de gemeente stelt zelf beslissen. De participatieladder blijven we gebruiken als instrument bij het vormgeven van participatie. In het Plan van Aanpak voor de omgevingsvisie zullen we op basis van de participatieladder concreet invulling geven aan de mate en wijze van participatie die we inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisatie bieden bij de totstandkoming van de nieuwe omgevingsvisie.

De inwonersparticipatie voor de omgevingsvisie heeft plaatsgevonden in stap 2, het opstellen van de toekomstvisie voor Eemnes. Ondanks de belemmeringen als gevolg van COVID-19 is het gelukt het opstellen van de visie op interactieve wijze vorm te geven. De volgende participatievormen hebben we ingezet: • • • • • • •

•

19

We spraken met de jongste inwoners van Eemnes tijdens lessen op verschillende basisscholen. Tijdens twee toekomstateliers spraken we met een groep ondernemers en vertegenwoordigers. Met de ambtenaren uit Eemnes is een sessie gehouden om kansen, uitdagingen en keuzes in kaart te brengen. Naar alle inwoners van Eemnes stuurden we een ansichtkaart met de vraag om hun toekomstwens voor Eemnes in 2030 terug te sturen naar de gemeente. Het Inwonerspanel en andere inwoners van Eemnes boden we de mogelijkheid om een digitale enquête hun mening over de huidige en toekomstige staat van Eemnes te delen. We spraken met bestuurders van omliggende gemeenten en de provincie. Aan de hand van de informatie, ideeën en wensen uit bovenstaande fase van het proces zijn toekomstbeelden opgesteld. De toekomstbeelden namen we mee in het participatieproces om inzicht te krijgen welke aspecten stakeholders wel en niet aanspreken. Hiervoor hielden we online sessies met ondernemers, maatschappelijke organisaties en jongeren. Inwoners werden uitgenodigd om online een vragenlijst in te vullen. Als afsluiting van het participatieproces voor de toekomstvisie hielden we een Burgertop in het Huis van Eemnes.

Contourendocument Omgevingsvisie

5.3 Contouren voor proces en participatie in de Omgevingsvisie De belangrijkste uitgangspunten voor communicatie en participatie zijn: •

•

We passen de uitgangspunten voor communicatie en participatie uit de Nota Burgerparticipatie in de BEL-gemeenten (2011) toe bij de inrichting van het participatieproces voor de omgevingsvisie. Ook bouwen we door op de ervaringen en lessen uit het participatietraject van de Toekomstvisie Eemnes. Van de COVID-19 periode hebben we geleerd dat online participatie (zoals online discussieplatforms en social media polls) ook mogelijkheden biedt om participatie vorm te geven. Met een goede combinatie van online en fysieke participatie kunnen nog meer inwoners betrokken worden bij het omgevingsvisieproces.

•

Door heldere communicatie over de rol van stakeholders in het proces werken we aan helderheid over de punten waarop stakeholders kunnen meebeslissen. Door verwachtingsmanagement voorkomen we teleurstelling binnen het proces.

20

Colofon Auteurs: Johan van de Heijning Carlien van Dam Peter Verhoeven Opdrachtgever Gemeente Eemnes Zuidersingel 1 3755 AZ EEMNES

Contourendocument Omgevingsvisie Gemeente Eemnes Eindconcept

30 november 2021