Coalitieakkoord 2026-2030 definitief

31

We geven richting door ondersteuning beschikbaar te houden voor wie dat nodig heeft, maar dat tegelijkertijd duidelijke keuzes worden gemaakt om de zorg en ondersteuning beheersbaar te houden. Preventie, vroegsignalering en een sterke sociale basis vormen daarbij het uitgangspunt. De keuzes die in dit domein worden gemaakt, zijn niet altijd eenvoudig. Ze raken direct aan het dagelijks leven van inwoners en vragen om zorgvuldigheid, duidelijkheid en bestuurlijke moed. Door te sturen op samenhang, preventie en realistische kaders blijft het mogelijk om ondersteuning te bieden waar die het hardst nodig is. De inzet van Eemnes is daarmee helder: een gemeente waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen, waarin ondersteuning beschikbaar is voor wie dat nodig heeft, en waarin de solidariteit van de gemeenschap wordt versterkt – binnen grenzen die ook op de lange termijn houdbaar zijn.

32

Programma 6 De algemene inkomsten en uitgaven Handelingsperspectief De bestuurlijke koers van de coalitie is een koers waarin financiële stabiliteit, beheersing van het sociaal domein en gerichte investeringen centraal staan. Ambities worden gefaseerd uitgevoerd en steeds getoetst op uitvoerbaarheid en betaalbaarheid. Daarmee bouwen we aan een financieel robuuste gemeente. We beschikken nu nog over voldoende weerbaarheid en een sluitende begroting op korte termijn, maar vanaf 2028 nemen de structurele risico’s duidelijk toe. Voor de korte termijn ligt het bestuurlijk handelingsperspectief vooral in behoedzaam financieel beleid en het creëren van bestuurlijke rust en voorspelbaarheid. Dat betekent: terughoudend omgaan met nieuwe structurele uitgaven, prioriteren binnen bestaande ambities en scherp sturen op realistische ramingen, maar ook op inkoop en uitvoering. Daarnaast is het van belang om de focus te houden op structurele financiële houdbaarheid en daarbij de meicirculaire 2026, de ontwikkelingen rond het gemeentefonds en de jeugdzorgfinanciering actief te monitoren, omdat deze bepalend zijn voor de financiële ruimte vanaf 2027. Ook vraagt de stijgende druk in het sociaal domein om nadere analyse van kostenontwikkeling, sturingsmogelijkheden en preventieve maatregelen. Voor de middellange termijn vraagt de financiële positie om een duidelijke strategische koers.

We zullen keuzes moeten maken in het tempo en ambitieniveau van investeringen. Daarbij is het raadzaam om investeringen gefaseerd uit te voeren, actief te sturen op subsidies en regionale samenwerking en kritisch te blijven op structurele uitbreidingen van beleid. Tegelijkertijd vraagt het behoud van voorzieningen en leefkwaliteit om blijvende investeringen in beheer, infrastructuur en wijken. Een toekomstbestendige koers vraagt daarom om balans tussen financiële soliditeit, bestuurlijke ambities en uitvoeringskracht. Zonder aanvullende maatregelen zullen vanaf 2028 aanvullende keuzes nodig zijn in de vorm van herprioritering, bezuinigingen of lastenverhogingen. De kern van de opgave is dat de structurele exploitatie onvoldoende ruimte biedt om de oplopende kapitaallasten, onderhoudsopgaven en autonome kostenstijgingen op te vangen. Dat vraagt om een combinatie van prioritering, fasering, inkomstenverhoging en financiële discipline en de komende bestuursperiode zal daarom in het teken staan van het vinden van balans tussen ambitie en betaalbaarheid, het versterken van de financiële positie en het gericht investeren in de belangrijkste opgaven. Algemene financiële beschouwing: beperkte ruimte, grote opgaven Gemeente Eemnes opereert de komende bestuursperiode in een financieel kwetsbare omgeving.

Hoewel de begroting op korte termijn nog sluitend is, nemen de structurele risico’s vanaf 2028 aanzienlijk toe. De meerjarenbegroting laat zien dat er, zonder aanvullende maatregelen, opnieuw tekorten ontstaan in de komende jaren. De belangrijkste oorzaken zijn de onzekerheid over structurele rijksmiddelen voor jeugdzorg, de herverdeling van het gemeentefonds, stijgende kosten binnen het sociaal domein en oplopende lasten bij gemeenschappelijke regelingen.

33

Tegelijkertijd nemen de ambities en investeringsopgaven toe, onder meer op het gebied van woningbouw, infrastructuur, duurzaamheid, openbare ruimte, sportvoorzieningen en het sociaal domein. Dit leidt tot een structurele spanning tussen wensen en beschikbare middelen. Structurele onzekerheden vanuit het Rijk Een belangrijk kenmerk van de financiële positie is de grote afhankelijkheid van rijksmiddelen, met name via het gemeentefonds. De systematiek van het gemeentefonds leidt tot onzekerheid en mogelijk structureel lagere inkomsten. De herverdeling van het gemeentefonds heeft nadelige effecten, oplopend tot structureel € 615.000 in 2030. Deze korting is al verwerkt in de meerjarenbegroting, maar het voelt en is onrechtvaardig. De herziening van de herverdeling biedt mogelijk ruimte als de herverdelingseffecten minder extreem uitpakken. Daarnaast leiden landelijke beleidswijzigingen (zoals aanpassingen in Wmo, Wlz en sociale zekerheid) tot extra druk op gemeentelijke taken zonder volledige compensatie. Dat leidt ertoe dat we als gemeente beperkte invloed hebben op onze grootste inkomstenbron, terwijl risico’s toenemen. Het sociaal domein vormt het grootste financiële risico.

Toenemende investeringsopgave De gemeente staat de komende jaren voor omvangrijke investeringen in openbare ruimte, sportvoorzieningen en infrastructuur, zoals vervanging van kunstgrasvelden, herinrichting van wijken in de Noordbuurt, aanleg van een rotonde op de Wakkerendijk. Deze investeringen zijn noodzakelijk en drukken structureel op de begroting. Daarnaast zijn er belangrijke ontwikkelingen als woningbouw die weer kansen biedt en gebiedsontwikkeling. Waar zetten we op in? Financiële stabiliteit als basis We zetten in op een structureel sluitende begroting. Nieuwe plannen alleen met dekking en herprioritering van bestaand beleid. Sociaal domein beheersbaar maken We sturen op passende, betaalbare zorg met aandacht voor instroom, doorstroom en uitstroom wanneer dit kan. Woningbouw: wel groeien, maar gecontroleerd Groei als kans én risico. We bouwen voor de behoefte, we faseren projecten en koppelen deze aan infrastructuur en financiën. Investeringen prioriteren We voeren niet alles tegelijk uit. We prioriteren projecten: Uitbreiding Zuidpolder, Noordpolder, Tuincentrum De Bruin, locatie Torenzicht en Ocriet. We investeren actief in mogelijkheden van subsidies en cofinanciering.

34

Beheer openbare ruimte herijken Dit is een grote “stille kostenpost”. We zetten in op het expliciet bepalen van het kwaliteitsniveau, we faseren investeringen en het groot onderhoud en combineren projecten. Lastenbeleid: beheerst Lastenverhoging is soms een noodzakelijk middel. Ons lastenbeleid kenmerkt zich door inflatiecorrectie standaard toe te passen, incidenteel is een extra verhoging mogelijk (bij investeringen). Waarbij we eerst intern kijken waar bezuinigingen mogelijk zijn en pas daarna lastenverhoging. hierover zijn we transparant richting inwoners. Weerstandsvermogen versterken We brengen onze financiële buffer op orde overeenkomstig de memo Weerstandsvermogen. Slotbetoog financiën De financiële positie van Eemnes vraagt om realisme, verantwoordelijkheid en bestuurlijke scherpte. De komende jaren worden gekenmerkt door onzekerheden waar we als gemeente slechts beperkt invloed op hebben. De ontwikkeling van het gemeentefonds, de oplopende kosten in het sociaal domein en de groeiende investeringsopgaven leggen een structurele druk op onze begroting. Tegelijkertijd verwachten onze inwoners terecht dat wij blijven investeren in wonen, leefbaarheid en voorzieningen. Wij sturen op een solide financiële basis, waarin ambities alleen worden gerealiseerd als zij ook uitvoerbaar en betaalbaar zijn. We doen dat door: 1. Prioriteren en faseren van investeringen; 2.

Structurele begrotingsruimte creëren; 3. Lokale lasten geleidelijk verhogen; 4. Actief sturen op subsidies en cofinanciering; 5. Reserves en financieringspositie zorgvuldig inzetten; 6. Groei van Eemnes benutten; 7. Sociaal domein beheersbaar maken. De financiële koers die wij kiezen is er een van balans: wij voeren solide financieel beleid met ruimte voor noodzakelijke investeringen. Wij kiezen voor een zorgvuldige besteding van publieke middelen, eerlijke lasten voor inwoners, financiële stabiliteit en gezonde reserves. We investeren waar nodig, met oog voor lange termijn. Dat is geen gemakkelijke koers, maar wel een noodzakelijke. Wij realiseren ons dat deze keuzes niet altijd eenvoudig zijn en soms ook zullen betekenen dat niet iedere wens kan worden vervuld. Maar juist door nu duidelijk te kiezen, zorgen wij ervoor dat Eemnes ook op de lange termijn een financieel gezonde en bestuurbare gemeente blijft.

35