C Impressieverslag Participatieproces Woonvisie Eemnes

DATUM

17 juli 2023

OPDRACHTGEVER

Gemeente Eemnes

Impressieverslag participatie Woonvisie met zorgcomponent Eemnes Bewonersenquête Van 21 april tot en met 15 mei heeft Companen met behulp van de digitale tool Maptionnaire een online vragenlijst uitgezet onder de inwoners van Eemnes. 897 mensen hebben de vragenlijst bezocht, 776 hebben hem ingevuld en 483 mensen hebben hem volledig ingevuld: een deel van de mensen heeft de vragenlijst wel (groten)deels afgemaakt. Hun antwoorden zijn ook meegenomen in de analyse. Inwoners zijn onder andere op de hoogte gebracht via Facebook, de lokale krant en de gemeentewebsite. In de enquête werden een aantal zaken gevraagd over het wonen in Eemnes, konden deelnemers een aantal stellingen invullen en een aantal zaken op een kaart aangeven. Ook werd gevraagd naar achtergrondkenmerken als leeftijd en wijk waar men woont. Op de vraag “1.2 Als je denkt aan het wonen in Eemnes, welke drie woorden passen daar dan bij?” kwamen de volgende antwoorden (hoe groter het woord, hoe vaker genoemd):

Tivolilaan 205 6824 BV Arnhem Postbus 1174 6801 BD Arnhem www.companen.nl info@companen.nl 026 351 25 32 KvK-nummer: 09035291 BTW-nummer: NL001826517B01

Ook werd in de enquête gevraagd naar de onderwerpen die in de nieuwe Woonvisie prioriteit moeten krijgen:

Bij ‘anders’ kwamen de volgende thema’s sterk naar voren: bouwen voor doorstroming, bouwen voor jongeren, het toevoegen van appartementen, voorzieningen (zoals openbaar vervoer) en bouwen voor de lokale bevolking.

Op de vraag op welke doelgroepen de Woonvisie zich vooral moet richten kwam de problematiek van jongeren en starters het sterkst naar voren.

Raadsbijeenkomst Op 23 mei 2023 vond er een informatieve avond plaats met raadsleden. Zij werden bijgepraat over de trends op de woningmarkt, de nieuwe kaders vanuit landelijke richtlijnen en de te maken keuzes in Eemnes. Omdat in het coalitieakkoord staat: “We zijn trots op onze dorpse cultuur met onze eigen waarden en tradities. Dit is één van de aantrekkelijkste eigenschappen van Eemnes. Deze cultuur willen we behouden, en waar mogelijk versterken.”, is de raadsleden gevraagd wat het meest bepalend is voor de dorpse cultuur van Eemnes:

Wat is bepalend voor de identiteit van Eemnes?

Behoud van familiebanden: jongeren in het dorp houden Zorgzaam Eemnes: samen oud worden in het eigen dorp Een dorpse uitstraling met eengezinswoningen Ook werd de raadsleden gevraagd om, met het oog op de trends en de cijfers van de opgave, een fictief contigent van 100 woningen te verdelen:

Bewonersinloopavond Op 24 mei 2023 was er een openbare inloopavond in het Huis van Eemnes. Inwoners konden hun mening plaatsen op post-it briefjes op een achttal informatieborden. Ook was er een korte centrale presentatie van woningmarktcijfers en er stonden twee kramen (van De Alliantie en van het Duurzaam Bouwloket).

De opbrengst van de stickerborden was groot, zoals van het thema ‘betaalbaar bouwen’:

Dag van het Wonen Eemnes Op 22 juni 2023 vond de Dag van het Wonen plaats in het Huis van Eemnes. Dit wooncongres had als doel input op te halen voor de nieuwe woonvisie van de gemeente. Het gemeentebestuur wilde niet alleen losse input ophalen van verschillende partijen, maar wilde juist ook inwoners, professionele partijen en raadsleden met elkaar in gesprek laten gaan over de opgaven en kansen op het gebied van wonen in Eemnes.

Programma    

  



Opening wethouder Theo Reijn Inleiding Companen over cijfers en trends Plenaire discussie aan de hand van stellingen Workshops, 2 rondes Betaalbaarheid (Companen); ouder worden en de zorg in de toekomst (Amaris); Verduurzaming (Duurzaam Bouwloket) en doorstroming, woonruimteverdeling en doelgroepen (De Alliantie) Gezamenlijk diner Lezing ‘Waar gaan we wonen? De toekomst van Eemnes’ door Floor Milikowski Pitches en plenaire discussie Helma Koninkx (Provincie Utrecht), Jos van der Wardt (Van der Wardt Bouw), Arjan van der Waaij (Van der Waaij Makelaars) en Erik Huijzer (Amaris) Afsluiting door wethouder Theo Reijn

Middagprogramma

Presentatie Companen Na de opening van wethouder Theo Reijn gaf Ronald Camstra namens Companen een korte presentatie. Deze begon met een korte uitleg over het proces rondom de Woonvisie, en hij vertelde erna wat cijfers over de woningvoorraad, bevolkingsprognose, leefbaarheid, duurzaamheid en zorg. De hoofdconclusies waren als volgt:  Door een te eenzijdige woningvoorraad kunnen jongeren moeilijk aan een huis komen in Eemnes: er is meer behoefte aan goedkopere woningen.  Eemnes staat voor een uitdaging op het gebied van de zorg. Er komt een dubbele vergrijzing aan, er zijn tekorten in de zorg en mensen moeten langer zelfstandig wonen. Om dat mogelijk te maken moeten er meer levensloopgeschikte woningen komen.  Er zijn veel eengezinswoningen in Eemnes, maar er komen in de toekomst met name kleine huishoudens bij: dat betekent dat er meer kleine woningen nodig zijn. Vervolgens werd er door middel van stellingen met de Mentimeter een plenair gesprek gehouden. De eerste vraag ‘welke thema’s moeten prioriteit krijgen in de Woonvisie?’ leidde tot de volgende top drie: doorstroming bevorderen; woningnood: meer woningen bouwen; jongeren vasthouden in de gemeente. Bij de volgende stelling mochten de aanwezigen doelgroepen selecteren om met prioriteit te benoemen in de Woonvisie.

Jongeren en starters stonden met stip op één, gevolgd door ouderen met een zorgvraag en mensen met een laag inkomen (tot € 40.000). Iemand uit de zaal vulde aan dat ze graag ruimte zou willen van de gemeente voor het realiseren van ouderinitiatieven voor kinderen met een beperking.

Workshops Betaalbaarheid De workshop betaalbaarheid had als doel de term ‘betaalbaarheid’ te duiden voor mensen met verschillende banen en inkomens in relatie tot de Eemnesser woningvoorraad. De eerste ronde bleef vooral bij een goed gesprek. Betaalbaarheid is voor iedereen anders, en het realiseren van betaalbare woningen is niet makkelijk onder de huidige omstandigheden. Een aanwezige makelaar geeft aan dat ze tot haar verdriet Eemnessers die graag in het dorp wilde kopen heeft moeten doorverwijzen naar een naburige gemeente. In Eemnes is namelijk onvoldoende passend aanbod. Eén van de aanwezigen was zelf op zoek naar een woning, maar gaf aan dat dat erg moeilijk was, zeker omdat het een rolstoeltoegankelijke woning diende te zijn, met onder andere een aangepaste keuken. Tijdens ronde twee was er ruimte voor de voorbereide presentatie. Eén van de aanwezigen sprak zijn verbazing uit over de hoogte van een modaal inkomen (€40.000? Ik dacht eerder aan €60.000!), aanwezigen werden bevraagd over beroepsgroepen en wat zij al dan niet aan woningen konden betalen in de gemeente in de huur- en koopsector. Het verschil tussen nieuwbouw en bestaande voorraad werd besproken. Betaalbaar nieuw bouwen kan alleen maar wanneer de woningen relatief klein zijn. Betaalbare bestaande voorraad dient vaak nog een flinke verduurzamingsslag te krijgen.

Duurzaamheid Bij de workshop van het Duurzaam Bouwloket, onder leiding van Henri Spaans, waren er levendige discussies over verduurzaming. Een belangrijk punt dat mensen aansneden is dat verduurzaming niet altijd eenvoudig is. Senioren (een grote groep in Eemnes) vinden het vaak ingewikkeld om te regelen en zouden graag ontzorgd willen worden; mensen met een middeninkomen krijgen het financieel moeilijk rond doordat zij enerzijds geen financiële ondersteuning krijgen voor hun hoge energielasten, en anderzijds geen duurzaamheidslening kunnen krijgen. Ook weten inwoners vaak niet wat de mogelijkheden zijn voor financiële ondersteuning van de verschillende overheidslagen. Ten slotte maken veel mensen zich zorgen over netcongestie: vanaf 2026 is het niet meer mogelijk om een aansluiting voor zonnepanelen te krijgen.

Zorg in de toekomst Ingrid Tomeij en Erik Huijzer van Amaris Zorggroep voerde met de deelnemers het gesprek over de uitdagingen en mogelijkheden op het gebied van wonen en zorg. Er werd tijdens de workshop nagedacht over ideeën om wonen en zorg beter in te richten. Het concept dat er het meest uitsprong was die van het 'Knorrenhof', een agrarische versie van een Knarrenhof. Dit zou een gemengde woonvorm moeten zijn, met bijvoorbeeld 20% jongvolwassenen die een aantal uur per week zorg of andere vormen van ondersteuning verlenen aan de ouderen in ruil voor een gereduceerd woontarief. De workshopdeelnemers brachten ook andere eigen punten in, zoals vragen over het inschrijvingsbeleid bij Zorgeloos Wonen Laren (Johanneshove). Een aantal ouderen deelnemers zouden graag bij in Johanneshoven een Zorgeloos Wonen appartement willen huren, maar men gaf aan dat inwoners van Eemnes zich hier niet kunnen inschrijven. Andere punten die besproken werden: Is een woonzorginstelling als Johanneshove wenselijk in de Zuidpolder? Veel deelnemers dachten van niet. Ook werd benoemd dat ouderen niet altijd binnen 400 meter van voorzieningen hoeven te wonen. Veel ouderen in de toekomst leven al anders door online te bestellen, zijn nog lang mobiel. Er moet wel goed gekeken worden naar ontmoetingsplekken. Die moeten dichtbij zijn.

Er waren ook een aantal ouderen die aangaven, ondanks een zorgbehoefte, helemaal niet te willen verhuizen omdat zij in hun buurt een netwerk hebben. Buren helpen met de tuin, komen controleren als de gordijnen te lang gesloten zijn, of doen incidenteel boodschappen. Dit speelt een grote rol spelen in de levenskwaliteit van ouderen. Het verhuizen naar een nieuwe plek zou dit waardevolle netwerk verstoren. Er werd ook veel aandacht besteed in de workshop aan de grote toename van mensen met een zorgbehoefte in de komende jaren. De voorspelling is dat er landelijk in 2032 een tekort van meer dan 135.000 werknemers in de zorg zal zijn. Er zullen dus manieren gevonden moeten worden om met minder formele steun toch iedereen zo goed mogelijk te helpen. Meerdere deelnemers benadrukten dat de ontwikkeling van de zorgbehoefte moet worden meegenomen in de Woonvisie. Doorstroming en woningtoewijzing Liesbeth Lossez presenteerde in de workshop namens De Alliantie hoe de woonruimteverdeling in de regio in z’n werk gaat. Er waren veel vragen over urgentie: onder welke omstandigheden komen mensen in aanmerking voor urgentie? En wat doe je dan met mensen die geen recht hebben op urgentie maar wel met spoed een woning nodig hebben? Ook was er discussie over wel of geen loting.

Het verloten van een deel van de woningen zorgt er voor dat jongeren een hogere kans van slagen krijgen; op basis van inschrijvingsduur komen jongeren de eerste zes of zeven jaar überhaupt nooit aan de beurt. Het merendeel van de aanwezigen vond het woonruimteverdeelsysteem echter eerlijker zonder een lotingssysteem. Ook was er een doorstroommakelaar van De Alliantie aanwezig die vertelde hoe zij te werk gaat bij senioren die een verhuizing overwegen. In het kader van het project “Van groot naar beter” kunnen senioren naast voorrang ook begeleiding en een tegemoetkoming in de verhuiskosten krijgen; op die manier kunnen we grote eengezinswoningen vrijgespeeld worden voor de volgende generatie.

Avondprogramma Lezing Floor Milikowski, ‘Waar gaan we wonen? De toekomst van Eemnes’ Floor Milikowski is journalist en sociaal geograaf. Ze heeft een aantal boeken geschreven over kansenverschillen en identiteit in relatie tot steden en dorpen. In Eemnes wilde ze er een ‘Zomergasten-achtige’ avond van maken. Ze snee daarbij een aantal thema’s aan en schuwde de controverse niet bij het betrekken van het publiek. Ze liet het belang en de kansen zien van dorps verdichten. Door slim om te gaan met ruimte kunnen dorpen binnen de randen van bestaande dorpsgrenzen bij bouwen. Wanneer dat slim gebeurt kan er op die manier meerwaarde geboden worden voor het dorp. Daarop volgde een filmpje van Rijksbouwmeester Floris Alkemade die een pleidooi hield voor de kracht van verbeelding. Mensen zijn minder bang voor nieuwe dingen wanneer deze uitgebeeld woorden. Floor Milikowski maakte dit concreet en daagde hierbij de zaal uit door het Huis van Eemnes erbij te betrekken: ‘wie was hier eerst tegen, en is er uiteindelijk heel blij mee?’

Pitches Helma Koninkx, Provincie Utrecht De provincie hoopt dat Eemnes afscheid neemt van het ‘gestage groei’-principe voor de bouwproductie en meer woningen toevoegt. Daarbij geeft Helma Koninkx aan dat de provincie altijd bereid is om mee te denken, bijvoorbeeld wanneer het gaat over het toevoegen van meer Tiny Houses in Eemnes. Arjen van der Waaij, Van der Waaij Makelaars Arjen van der Waaij is lang actief als makelaar in Eemnes. Hij ziet dat de doorstroming stokt doordat er in Eemnes veel dezelfde typen woningen staan. Als de gemeente doorstroming wil bevorderen en wil zorgen dat mensen wooncarrière kunnen maken, zal er gevarieerder gebouwd moeten worden. Jos van der Wardt, Van der Wardt Bouw Jos van der Wardt ontwikkelt woningen in Eemnes. Hij deed een beroep op de aanwezige gemeenteraadsleden om meer vast te houden aan de koers. Uiteraard is bewonersparticipatie van groot belang, maar woningzoekenden zijn daarbij vaak slecht zichtbaar en het tempo in de realisatie van nieuwe woningen vraagt om het tijdig doorhakken van knopen en het nemen van besluiten. Erik Huijzer, Amaris Erik Huijzer geeft aan dat de gemeente zich niet blind moet staren op doorstroming voor ouderen. Om te voorkomen dat mensen professionele zorg of ondersteuning nodig hebben is een sociaal netwerk immers erg belangrijk.

Om te kunnen voldoen aan de opgaven die er liggen moet de gemeente juist ook inzetten op sociale netwerken tussen bewoners.