Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9 Bijlagen toelichting
Tekst van het document
Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9
Bijlagen toelichting
Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9 24-01-2023
Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9
Inhoudsopgave
Bijlagen toelichting
5
Bijlage 1
Verkennend bodem- en asbestonderzoek in groenstrook
7
Bijlage 2
Watertoets
87
3
Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9
4
Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9
Bijlagen toelichting
5
Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9
6
Buitenrand 2012, partiële herziening Rijksweg 7 en 9
Bijlage 1 Verkennend bodem- en asbestonderzoek in groenstrook
7
VERKENNEND BODEM- EN ASBEST IN GRONDONDERZOEK CONFORM NEN5740 EN NEN5707 Locatie Opdrachtgever Projectnummer Datum Versie
: Rijksweg 7-9 te Eemnes : BEL Combinatie : 25.22.00470 : 12 januari 2023 : 1.0
Onderzoeksgegevens Soort onderzoek Methode Veldwerk
Doelstelling (1) Doelstelling (2) Onderzoekslocatie Projectnummer Datum uitvoering Datum watermonstername Datum rapportage Opdrachtgever Opdrachtgever Contactpersoon Postadres Postcode en plaats Opdrachtnemer Opdrachtnemer Contactpersoon Bezoekadres Postcode en plaats Telefoonnummer Website e-mail Veldwerk
Verkennend bodem- en asbest in grondonderzoek NEN 5740 en NEN 5707 conform BRL SIKB 2000 versie 6.0, inclusief wijzigingsblad d.d. 28-03-2019 (protocol 2001 versie 6.0, 2002 versie 6.0, 2018 versie 6.0) vaststellen of op de onderzoekslocatie een milieuhygiënische bodemverontreiniging aanwezig is nagaan of de verdenking op verontreiniging van de bodem met asbest terecht is en een indicatieve uitspraak doen over het asbestgehalte in de bodem Rijksweg 7-9 te Eemnes 25.22.00470 28 december 2022 4 januari 2023 12 januari 2023 BEL Combinatie Zuidersingel 5 3755 AZ EEMNES SGS Search Ingenieursbureau B.V. Meerstraat 2 5473 ZH HEESWIJK 088 – www.sgssearch.nl mailto:nl.search.milieu@sgs.com
Colofon Rapportage Opgesteld door Goedgekeurd door Datum/paraaf controle
12 januari 2023
Verkennend Bodemonderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
SAMENVATTING Dit rapport presenteert de resultaten van een verkennend bodem- en asbest in grondonderzoek op de locatie Rijksweg 7-9 te Eemnes naar aanleiding van een opdracht van BEL Combinatie. Algemeen De onderzoekslocatie is momenteel in gebruik als groenstrook en heeft een oppervlakte van circa 874 m2. Het terrein is volledig onbebouwd en onverhard. De aanleiding voor het uitvoeren van het onderzoek is de voorgenomen eigendomstransactie van het terrein en het onroerend goed. In verband hiermee wordt het van belang geacht inzicht te verkrijgen in milieuhygiënische kwaliteit van de bodem (grond en grondwater) en de aanwezigheid van asbest(houdende materialen) in de bodem. Het doel van het verkennend bodemonderzoek is vast te stellen of op de locatie bodemverontreiniging aanwezig is en of de verdenking van bodemverontreiniging met asbest terecht is. Werkzaamheden Het verkennend onderzoek is uitgevoerd conform de NEN 5740/A1 van het Nederlands Normalisatie Instituut (februari 2016) en de NEN5707/C2 “Bodem - Inspectie en monsterneming van asbest in bodem en partijen grond”, d.d. december 2017.
Aan de hand van de beschikbare historische gegevens is het onderzoek uitgevoerd conform de onderzoeksstrategieën: Milieuhygiënisch VED-HE-NL (verdachte niet-lijnvormige locatie met bekende plaats van diffuse, heterogene bodembelasting) Asbest Verdachte locatie met diffuse bodembelasting, heterogeen verdeeld Het onderzochte terrein heeft een oppervlakte van circa 874 m2. Verdeeld over het terrein zijn 7 boringen verricht, te weten: ▪ 5 boringen tot 1,0 m-mv; ▪ 1 boring tot 2,0 m-mv; ▪ 1 boring met peilbuis tot 3,5 m-mv. Er zijn 2 grondmengmonsters van de bovengrond en 3 grondmengmonsters van de ondergrond onderzocht op het NEN-grondpakket. Het grondwater is geanalyseerd op het NEN-grondwaterpakket. Aanvullend op bovengenoemde analyses zijn 2 grondmonsters van de bovengrond geanalyseerd op PFAS componenten (Advieslijst te meten PFAS, RWS, d.d. 12 juli 2019), excl. GenX. Er zijn 7 proefgaten gegraven tot 0,5 m-mv. Hiervan is 1 grond(meng)monster van de bovengrond samengesteld en onderzocht op asbest conform de NEN5898.
Verkennend Bodemonderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Resultaten Door middel van het uitgevoerde onderzoek is inzicht verkregen in de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem en of de verdenking van een bodemverontreiniging met asbest op de onderzoekslocatie terecht is. Milieuhygiënische kwaliteit grond en grondwater De boven- en ondergrond zijn niet verontreinigd met de geanalyseerde parameters in gehalten die de achtergrondwaarde overschrijden. Het grondwater is licht verontreinigd met koper. Uit de resultaten blijkt dat de onderzochte grond, bij toetsing aan het ‘Handelingskader PFAS (versie 13 december 2021, bij toepassing boven grondwaterniveau), deels (MM01) gekwalificeerd kan worden als klasse ‘Wonen / Industrie’ en deels (MM02) gekwalificeerd kan worden als klasse ‘Landbouw / natuur’. Asbesthoudende materialen op het maaiveld Uit de visuele inspectie blijkt dat op het maaiveld zintuiglijk geen asbestverdacht materiaal is aangetroffen. Asbesthoudende materialen in de bodem Uit de visuele inspectie van het vrijgekomen bodemmateriaal blijkt dat zintuiglijk geen asbestverdacht materiaal in de bodem is aangetroffen. In de fijne fractie is eveneens geen asbest aangetroffen in een verhoogd gehalte ten opzichte van de rapportagegrens. Uit toetsing van de analyseresultaten wordt geconcludeerd dat het gehalte aan asbest in de bodem kleiner is dan 50 mg/kg d.s. (toetsingscriterium nader onderzoek).
Conclusie en aanbevelingen Door middel van het uitgevoerde onderzoek is inzicht verkregen in de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem en of de verdenking van een bodemverontreiniging met asbest op de locatie. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek hoeven er vanuit milieuhygiënisch oogpunt gezien geen beperkingen te worden gesteld aan het huidig c.q. toekomstig gebruik van de locatie. Er dient deels (boringen 1 t/m 4) bij afvoer van de grond rekening te houden met de indicatieve kwalificatie als klasse ‘Wonen / Industrie’ op basis van de gemeten PFAS componenten. Op de locatie is geen asbest aangetroffen waardoor de locatie onverdacht is op het voorkomen van een bodemverontreiniging met asbest. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek hoeven er geen beperkingen te worden gesteld aan het huidig en toekomstig gebruik van de locatie.
Verkennend Bodemonderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1.1. Algemeen 1.2. Aanleiding en doel van het onderzoek 1.3. Partijdigheid 1.4. Normering 1.5. Opbouw van het rapport
1 1 1 1 2 2
2. HISTORISCH ONDERZOEK 2.1. Algemeen 2.2. Geografische gegevens 2.3. Afbakening geografisch besluitvormingsgebied 2.4. Historische gegevens 2.5. Huidig en toekomstig gebruik 2.6. Geohydrologische situatie 2.7. Onderzoekshypothese verkennend bodemonderzoek conform NEN5740 2.8. Onderzoekshypothese verkennend onderzoek asbest in grond conform NEN5707
3 3 3 3 3 5 5 5 6
3. UITGEVOERDE WERKZAAMHEDEN 3.1. Verkennend bodemonderzoek conform NEN5740 3.2. Verkennend bodemonderzoek conform NEN5707
7 7 8
4. RESULTATEN VAN HET VERKENNEND BODEMONDERZOEK 4.1. Resultaten veldonderzoek 4.2. Resultaten laboratoriumonderzoek 4.3. PFAS
10 10 11 11
5. RESULTATEN VERKENNEND ONDERZOEK ASBEST IN GROND 5.1. Visuele inspectie maaiveld 5.2. Veldinspectie diepere bodemlaag
13 13 13
6. INTERPRETATIE VAN RESULTATEN 6.1. Algemeen 6.2. Milieuhygiënische kwaliteit van de bodem 6.3. Asbest
15 15 15 15
7. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 7.1. Milieuhygiënische situatie grond en grondwater 7.2. Asbest in grond
16 16 16
8. KWALITEITSBORGING EN ONDERZOEKSBETROUWBAARHEID
17
9. REFERENTIES EN LITERATUUR
18
BIJLAGE 1: KADASTRALE KAART ONDERZOEKSLOCATIE BIJLAGE 2: SITUATIETEKENING BIJLAGE 3: BOORBESCHRIJVINGEN BIJLAGE 4: ANALYSERESULTATEN MILIEUHYGIËNISCH ONDERZOEK BIJLAGE 5: ANALYSECERTIFICATEN GROND- EN GRONDWATERMONSTERS BIJLAGE 6: ANALYSECERTIFICATEN ASBEST BIJLAGE 7: FOTO’S ONDERZOEKSLOCATIE BIJLAGE 8: LIJST BEDRIJFSACTIVITEITEN PFAS
Verkennend Bodemonderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
BIJLAGE 9: VERKLARENDE WOORDENLIJST (ALFABETISCH)
Verkennend Bodemonderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
1. INLEIDING 1.1. Algemeen BEL Combinatie heeft aan SGS Search Ingenieursbureau B.V. opdracht verleend om op het perceel Rijksweg 7-9 te Eemnes eenverkennend bodem- en asbest in grondonderzoek uit te voeren. De onderzoekslocatie is momenteel in gebruik als groenstrook en heeft een oppervlakte van circa 874 m2. Het terrein is volledig onbebouwd en onverhard. In verband met de voorgenomen eigendomstransactie dient de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem vastgesteld te worden. Daarnaast dient tevens vastgesteld te worden of de bodem verdacht is op de aanwezigheid van een bodemverontreiniging met asbest. De kadastrale kaart van de onderzoekslocatie is aangegeven op bijlage 1. Een overzicht van de onderzoekslocatie is weergegeven in bijlage 2. Foto’s van de onderzoekslocatie zijn opgenomen in bijlage 7. 1.2. Aanleiding en doel van het onderzoek De aanleiding voor het uitvoeren van het onderzoek is de voorgenomen eigendomstransactie van het terrein. In verband hiermee wordt het van belang geacht inzicht te verkrijgen in milieuhygiënische kwaliteit van de bodem (grond en grondwater) en de aanwezigheid van asbest(houdende materialen) in de bodem. Doelstelling verkennend bodemonderzoek conform NEN5740 Het doel van het verkennend bodemonderzoek is vast te stellen of op de locatie bodemverontreiniging aanwezig is.
Op basis van de onderzoeksresultaten wordt vastgesteld of de gewenste vorm van bodemgebruik, vanuit milieuhygiënisch oogpunt gezien, mogelijk is en zo niet, welke vervolgacties noodzakelijk zijn. Het verkennend bodemonderzoek is er niet op gericht de exacte omvang en ernst van een eventuele verontreiniging aan te geven. Het verkennend bodemonderzoek is uitgevoerd conform de NEN 5740/A1 van het Nederlands Normalisatie Instituut (februari 2016). Doelstelling verkennend onderzoek asbest in grond conform NEN5707 Het verkennend onderzoek asbest in grond heeft het doel om, met een relatief geringe onderzoeksinspanning, na te gaan of de verdenking van bodemverontreiniging met asbest terecht is en een indicatieve uitspraak te doen over het asbestgehalte in de bodem. Het verkennend onderzoek asbest in grond is uitgevoerd conform de NEN5707/C2 “Bodem - Inspectie en monsterneming van asbest in bodem en partijen grond”, d.d. december 2017. 1.3. Partijdigheid SGS Search Ingenieursbureau B.V. heeft op geen enkele wijze een relatie met de opdrachtgever en/of de onderzoekslocatie waarop het onderzoek betrekking heeft. SGS Search Ingenieursbureau B.V. garandeert hiermee derhalve dat een volledig onafhankelijk en onpartijdig onderzoek wordt uitgevoerd.
1
1
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
1.4. Normering In een brief van de Staatssecretaris van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal [ref: BWL/2004000321] van 3 maart 2004 is het volgende bepaald: • •
een interventiewaarde voor asbest in bodem, grond en baggerspecie van 100 mg/kg gewogen (serpentijnasbest concentratie vermeerderd met 10 maal de amfiboolasbestconcentratie); een restconcentratienorm voor de toepassing en het hergebruik van alle asbestbevattende materialen (incl. grond, baggerspecie en puin(granulaat) van 100 mg/kg gewogen (serpentijnasbest concentratie vermeerderd met 10 maal de amfiboolasbestconcentratie).
In het verkennend onderzoek wordt het gehalte getoetst aan de interventiewaarde, gecorrigeerd met een factor 2. Deze correctiefactor is een maat voor de betrouwbaarheid van het verkennend onderzoek in relatie tot het nader onderzoek asbest in grond. In de bijlage is een overzicht weergegeven van relevante referenties en literatuur. 1.5. Opbouw van het rapport In dit rapport komen de volgende aspecten aan de orde: • historisch onderzoek (hoofdstuk 2); • uitgevoerde werkzaamheden (hoofdstuk 3); • de resultaten van het verkennend bodemonderzoek (hoofdstuk 4); • de resultaten van het verkennend onderzoek asbest in grond (hoofdstuk 5); • interpretatie van resultaten (hoofdstuk 6); • conclusies en aanbevelingen (hoofdstuk 7); • kwaliteitsborging en betrouwbaarheid (hoofdstuk 8); • referenties en literatuur (hoofdstuk 9).
2
2
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
2. HISTORISCH ONDERZOEK 2.1. Algemeen Het doel van een historisch onderzoek is te bepalen of er gegevens over bodemverontreiniging en / of bodembedreigende activiteiten bekend zijn, die relevant zijn voor het bodemonderzoek. Het historisch onderzoek wordt op zodanige wijze ingestoken dat hypotheses kunnen worden opgesteld en vervolgens een opzet voor onderzoek kan worden ontworpen die het best aansluit bij de specifieke kenmerken van de betreffende locatie. Het historisch onderzoek is uitgevoerd conform de NEN 5725 “Bodem- Landbodem- Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek”, Nederlands Normalisatie Instituut, oktober 2017”. Hierbij is bijlage A gebruikt voor het vooronderzoek asbest in de bodem. Voor onderhavig onderzoek is de volgende aanleiding gehanteerd: Aanleiding A: opstellen hypothese over de bodemkwaliteit ten behoeve van uit te voeren bodemonderzoek. 2.2. Geografische gegevens De geografische gegevens van de onderzoekslocatie staan weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 1
Geografische gegevens onderzoekslocatie
Gemeente:
Eemnes
Adres:
Rijksweg 7-9 te Eemnes
Kadastrale gegevens:
Gemeente: Eemnes Sectie: L
Coördinaten:
x:
Oppervlakte onderzoekslocatie:
Circa 874 m2
145.210
Nummer(s): 167, 332, 676 & 763 y:
472.290
2.3. Afbakening geografisch besluitvormingsgebied Het geografische besluitvormingsgebied is het geografische gebied waarover een besluit moet worden genomen en waarop het daadwerkelijke bodemonderzoek zich richt. Voor de afbakening is in verband met de voorgenomen eigendomstransactie gekozen voor een perceelsgewijze afbakening. Het geografisch gebied waarop het vooronderzoek betrekking heeft, wordt de onderzoekslocatie genoemd. Het vooronderzoek heeft zich gericht op (een deel van) het perceel waarbinnen het geografisch besluitvormingsgebied valt en de aangrenzende percelen tot een maximale afstand van 25 meter. 2.4. Historische gegevens De volgende informatiebronnen zijn gebruikt om de voor het vooronderzoek noodzakelijke informatie te verkrijgen: • • • • • • •
Gemeente Eemnes (incl. bodemkwaliteitskaart/asbestkansenkaart); RUD Utrecht; BAG viewer (Basisregistratie Adressen en Gebouwen); Bodemloket; Kadaster; Terreininspectie; Luchtfoto’s.
Hieronder is een beschrijving gegeven van de meest relevante informatie die het historisch onderzoek heeft opgeleverd.
3
3
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Archiefonderzoek RUD Utrecht Op basis van de beschikbare informatie kan gesteld worden dat er een (niet gespecificeerde) ophooglaag aanwezig is op de onderzoekslocatie. De bodem is dan ook verdacht op de aanwezigheid van een bodemverontreiniging (met asbest). Verder zijn er geen (asbest)verdachte activiteiten en gebeurtenissen bekend die hebben plaatsgevonden op de onderzoekslocatie en in de directe omgeving. Volgens Bodemloket.nl is het ‘Plangebied Rijksweg A27-A1 (UT031301742)’ ingetekend over de onderzoekslocatie. Na evaluatie van de uitgevoerde bodemonderzoeken en saneringen blijken er geen op of nabij de huidige onderzoekslocatie te zijn uitgevoerd. De onderzoeken/saneringen zijn op minimaal 150 meter van de onderzoekslocatie uitgevoerd. De verwachting ten aanzien van de aanwezigheid van archeologische waarden is hoog. Informatie met betrekking tot niet gesprongen explosieven is niet bekend geworden. Opdrachtgever De opdrachtgever heeft geen aanvullende historische informatie over mogelijke bodembedreigende processen, asbesttoepassingen en/of bodemverontreinigingen op de onderzoekslocatie. Terreininspectie Tijdens de terreininspectie zijn geen indicaties verkregen die in verband kunnen worden gebracht met een mogelijke bodemverontreiniging (met asbest) op de onderzoekslocatie.
Bodemkwaliteitskaart In de gemeente Eemnes is geen bodembeheersplan met kwaliteitskaart (achtergrondwaarden) vastgesteld om de hergebruiksmogelijkheden van de grond te bepalen. PFAS componenten In het kader van het historisch vooronderzoek is tevens gekeken naar de mogelijke aanwezigheid van PFAS componenten in de grond en het grondwater. Hierbij is voornamelijk gebruik gemaakt van het document ‘Een handelingskader voor PFAS’ van het Expertisecentrum PFAS (uitgavedatum 25 juni 2019). In het genoemde document is een lijst van bedrijfsactiviteiten opgenomen waar PFAS is/ wordt gebruikt. Deze lijst is als bijlage 8 bij deze rapportage gevoegd. In de tabel is weergegeven hoe groot de kans is dat PFAS componenten, als gevolg van de activiteiten, in het milieu terecht gekomen zijn. Indien blijkt dat één of meerdere van de, in de tabel genoemde, bedrijfsactiviteiten op of nabij de locatie aanwezig zijn of zijn geweest, kan niet worden uitgesloten dat PFAS componenten aanwezig zijn in de bodem (grond, grondwater) op de huidige onderzoekslocatie en wordt aanbevolen het gehanteerde analysepakket voor grond en grondwater uit te breiden met PFAS componenten. Uit de historische informatie blijkt dat géén van de bedrijfsactiviteiten, genoemd in de lijst van het Expertisecentrum PFAS, op of in de nabije omgeving van de onderzoekslocatie aanwezig is (geweest).
Er kan dan ook worden gesteld dat er op of nabij de onderzoekslocatie geen aantoonbare bron van PFAS aanwezig is geweest. Conclusie historische gegevens Door de aanwezigheid van een (niet gespecificeerde) ophooglaag is de bodem verdacht op de aanwezigheid van een bodemverontreiniging (met asbest).
4
4
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
2.5. Huidig en toekomstig gebruik De locatie is momenteel in gebruik als groenstrook. Het terrein is volledig onbebouwd en onverhard. Oostelijk van de onderzoekslocatie bevindt zich rijksweg A27. Westelijk van de onderzoekslocatie bevindt zich woningen en een tuincentrum. De onderzoekslocatie is gelegen in een agrarisch en ligt niet binnen een grondwaterbeschermingsgebied. In de nabije toekomst zal mogelijk een fietspad worden aangelegd. 2.6. Geohydrologische situatie De geohydrologische situatie met betrekking tot de onderzoekslocatie en de directe omgeving is weergegeven in onderstaande tabellen. Figuur 1 Verticale doorsnede van de lithostratigrafie. De locatie ligt op 0,33 km vanaf punt A
Toelichting legendacode: Letters 1-2 = Laagcode; Letter 3 = Dominante textuur; Cijfer = Eenheidsnummer
Tabel 2
Algemene hydrologische informatie
Hoogte maaiveld [m+NAP]
Freatisch grondwater t.o.v. maaiveld [m]
Stromingsrichting
circa 2,5
2,0
Noordwestelijk
Tabel 3
Nadere informatie per lithostratigrafische eenheid
Laagnummer
Van [m+NAP]
Tot [m+NAP]
Naam
Code
Bodemkundige samenstelling
1
2,5
-10
Formatie van Boxtel
BX
Zand, matig fijn tot matig grof, zwak siltig, kalkloos tot kalkhoudend
2
-10
-22
Formatie van Drente
Drent e
Zand, matig grof tot uiterst grof, zwak tot sterk grindhoudend
3
-22
-50
Gestuwde afzettingen
DTC
Complexe eenheid (diverse, afwisselende lagen / texturen)
Formatie van Zand, matig grof tot uiterst grof, zwak tot sterk ST Sterksel grindig, kalkloos tot kalkrijk Bronnen: Data Informatie Nederlandse Ondergrond van de Geologische Dienst Nederland – TNO 4
-50
-53
2.7. Onderzoekshypothese verkennend bodemonderzoek conform NEN5740 Op basis van het historisch onderzoek conform de NEN5725 wordt het verkennend bodemonderzoek op de onderzoekslocatie uitgevoerd conform de strategie: VED-HE-NL (verdachte niet-lijnvormige locatie met bekende plaats van diffuse, heterogene bodembelasting)
5
5
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Het veldwerk vindt plaats op het gedeelte van het terrein dat redelijkerwijs toegankelijk is. Als uitgangspunt is gehanteerd dat alle boringen worden doorgezet tot minimaal 1,0 m-mv, vanwege de waarschijnlijk aanwezige ophooglaag. Hiermee wordt beoogd een beter beeld van de bodemopbouw en -kwaliteit te verkrijgen. Ook is, om dezelfde reden, rekening gehouden met het analyseren van 2 extra grond(meng)monsters ten opzichte van de onderzoeksnorm. Voor onderhavige onderzoekslocatie worden de in onderstaande tabel vermelde veld- en laboratoriumwerkzaamheden uitgevoerd. Tabel 4
Overzicht veld- en laboratoriumwerkzaamheden Veldwerkzaamheden
Laboratoriumwerkzaamheden
Aantal boringen tot 1,0 m-mv
Aantal boringen tot 2,0 m-mv
Aantal boringen met peilbuis
5
1
1
Aantal en soort grondmonsters 5
NEN-grond
Aantal en soort grondwatermonsters 1
NEN-grondwater
De veldwerkzaamheden zijn geheel conform de onderzoeksopzet uitgevoerd. 2.8. Onderzoekshypothese verkennend onderzoek asbest in grond conform NEN5707 Op basis van het historisch onderzoek conform de NEN 5725 en bijlage E van de NEN5707/C2:2017 wordt het verkennend onderzoek asbest in grond op de onderzoekslocatie uitgevoerd conform de onderzoeksstrategie: Verdachte locatie met diffuse bodembelasting, heterogeen verdeeld Het veldwerk vindt plaats op dat gedeelte van het terrein wat redelijkerwijs toegankelijk is. Voor bovenbeschreven onderzoeksstrategie zijn ten behoeve van de steekproefsgewijze monsterneming de in navolgende tabel vermelde veldwerkzaamheden uitgevoerd. Tabel 5
Overzicht veld- en laboratoriumwerkzaamheden Veldwerkzaamheden
Laboratoriumwerkzaamheden
aantal proefgaten tot 0,5 m mv (actuele contactzone)
en aantal boringen tot ongeroerde ondergrond (maximaal 2,0 m-mv)
6
-
Aantal materiaal verzamelmonsters (grove fractie)
Aantal grondmonsters (fijne fractie) 1
NEN5898 grond
-
NEN5898
De veldwerkzaamheden zijn geheel conform de onderzoeksopzet uitgevoerd.
6
6
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
3. UITGEVOERDE WERKZAAMHEDEN 3.1. Verkennend bodemonderzoek conform NEN5740 Veldwerk Voorafgaand aan de veldwerkzaamheden is een KLIC-melding verricht voor het bepalen van de ligging van kabels en leidingen. Het veldonderzoek dat is verricht op 28 december 2022 heeft bestaan uit de volgende werkzaamheden: • Het uitvoeren van een visuele terreininspectie. Mede aan de hand hiervan is de plaats van de boringen bepaald. • Het uitvoeren van in totaal 7 verkennende handboringen, te weten; ◦ 5 boringen tot 0,5 m-mv; ◦ 1 boringen tot 2,0 m-mv; ◦ 1 boring met peilbuis tot 3,5 m-mv. • Het zintuiglijk beoordelen van het bij de boringen vrijkomende bodemmateriaal op bodemkundige eigenschappen en op eventueel aanwezige verontreinigingskenmerken. • Het nemen van monsters van het bij de boringen vrijkomende bodemmateriaal. De monsters zijn genomen in trajecten van maximaal 0,5 meter. Verschillende bodemlagen zijn hierbij niet gemengd. Eventueel zintuiglijk afwijkende lagen zijn separaat bemonsterd. • Het verpakken van de grondmonsters in glazen potten met een PE-deksel. De grondmonsters zijn gekoeld bewaard. • Het plaatsen van een peilbuis (met een filterlengte van 1,0 m) in het diepste boorgat. Het filterend deel van de peilbuis is omgestort met filterzand terwijl het blinde gedeelte met zwelklei (bentoniet) is afgewerkt.
Aangezien een zuigerboor is gebruikt bij het plaatsen van de peilbuizen is het niet mogelijk gebleken de filterbuis tot aan de onderzijde te omstorten met filterzand. Verwacht wordt dat deze afwijking een niet noemenswaardige invloed heeft op het eindresultaat. • Het direct na plaatsing schoonpompen van de peilbuis. • De boringen zijn ingemeten met een GPS met een digitale nauwkeurigheid van 3 cm. Door de aanwezigheid van hoog struikgewas was het niet mogelijk om de boringen binnen de onderzoekslocatie te plaatsen. Hierdoor zijn de boringen en proefgaten maximaal 5 meter westelijk van de onderzoekslocatie geplaatst. Op 4 januari 2023 zijn de volgende werkzaamheden verricht: • het opnemen van de grondwaterstand in de geplaatste peilbuis; • het nemen van grondwatermonsters uit de geplaatste peilbuis; • het meten van de zuurgraad, het elektrisch geleidingsvermogen en de troebelheid van het grondwater in de peilbuis. Omdat in het grondwater mogelijk organische verbindingen aanwezig zijn die onder invloed van licht afbreken en/of worden omgezet in andere verbindingen, is het grondwater na bemonstering geconserveerd in flessen van donker getint glas. De flessen bevatten conserveringsmiddelen die bacteriologische afbraak minimaliseren. Voor de bepaling van het gehalte aan zware metalen werd in het veld een in-line filtratie over een filter van 0,45 µm uitgevoerd.
Het gefiltreerde grondwater is opgevangen in een PE-flesje. De grondwatermonsters zijn evenals de grondmonsters gekoeld bewaard. Met betrekking tot het plaatsen van peilbuizen en het bemonsteren van grondwater is rekening gehouden met de NEN 5744. De uitvoering van het veldwerk heeft plaatsgevonden conform de BRL SIKB 2000 (protocol 2001 en 2002), waarvoor SGS Search Ingenieursbureau B.V. gecertificeerd is door Kiwa.
7
7
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Indien van toepassing is voor de bemonstering voor de PFAS-verbindingen in grond en/of grondwater rekening gehouden met het veldwerkprotocol, opgesteld door Expertisecentrum PFAS (Bemonstering PFAS-verbindingen in grond- en grondwater). Het procescertificaat van SGS Search Ingenieursbureau B.V. en het hierbij behorende keurmerk zijn uitsluitend van toepassing op de activiteiten betreffende de monsterneming en de overdracht van de monsters, inclusief de daarbij behorende veldwerkregistratie, aan een erkend laboratorium of aan de opdrachtgever. Van de plaats van de boringen is een situatieschets gemaakt, welke is opgenomen in bijlage 2. Laboratoriumonderzoek De geselecteerde grond- en grondwatermonsters zijn geanalyseerd in het milieulaboratorium van SGS Environmental Analytics te Rotterdam. Dit laboratorium is voor de uitgevoerde analyses geaccrediteerd door de Raad voor Accreditatie. Voor zover van toepassing zijn de analyses uitgevoerd conform het normdocument AS3000. Er zijn 2 grond(meng)monsters van de bovengrond en 3 grond(meng)monsters van de ondergrond onderzocht op het NEN-grondpakket.
Dit pakket bevat de volgende parameters: • droge stofgehalte; • organisch stofgehalte; • lutumgehalte; • barium, cadmium, kobalt, koper, kwik, lood, molybdeen, nikkel en zink; • minerale olie (GC-methode); • polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK 10); • polychloorbifenylen (PCB’s). Aanvullend op bovengenoemde analyses zijn 2 grondmonsters van de bovengrond geanalyseerd op PFAS componenten (Advieslijst te meten PFAS, RWS, d.d. 12 juli 2019), excl. GenX. Het grondwatermonster is onderzocht op het NEN-grondwaterpakket. Dit pakket bevat de volgende parameters: • barium, cadmium, kobalt, koper, kwik, lood, molybdeen, nikkel en zink; • vluchtige aromatische koolwaterstoffen (benzeen, tolueen, ethylbenzeen, xylenen en naftaleen (BTEXN)) en styreen; • chloorkoolwaterstoffen (vinylchloride, 1,1-dichlooretheen, dichloormethaan, trans-1,2dichlooretheen, cis-1,2-dichlooretheen, som 1,2-dichlooretheen, 1,1-dichloorethaan, chloroform, 1,1,1-trichloorethaan, tetrachloormethaan, 1,2 dichloorethaan, trichlooretheen, 1,2dichloorpropaan, 1,1-dichloorpropaan, 1,3-dichloorpropaan, som dichloorpropanen, 1,1,2trichloorethaan, tetrachlooretheen en bromoform); • minerale olie (GC-methode). 3.2.
Verkennend bodemonderzoek conform NEN5707 Visuele inspectie maaiveld Het totale oppervlak van de onderzoekslocatie is door een gecertificeerde veldwerker visueel geïnspecteerd op de aanwezigheid van asbesthoudende materialen. Bij de visuele inspectie is geen grond geroerd of onder (vaste) obstakels gekeken. Bij het aantreffen van asbestverdachte materialen zijn deze bemonsterd (door middel van “hand-picking”) en conform de NEN5898 geanalyseerd in het RvA-testen / RvA-inspectie geaccrediteerde laboratorium van SGS Environmental Analytics B.V. Tevens is de inspectie-efficiëntie ingeschat. De inspectie-efficiëntie is onder andere afhankelijk van de weersomstandigheden, de conditie van de toplaag (vochtig, vegetatie, vastgereden, plassen) en het type grond (zand, klei). Als de omstandigheden een visuele inspectie niet toelaten dan zijn er, zover mogelijk, maatregelen getroffen om de inspecteerbaarheid te vergroten.
8
8
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Inspectie en monsterneming bodem De aanvullende veldinspectie heeft plaatsgevonden door steekproefsgewijs de toplaag en de diepere bodemlaag visueel te inspecteren middels het graven van proefgaten en het verrichten van boringen. Ten behoeve van het onderzoek zijn 7 proefgaten (0,3 x 0,3 m) gegraven tot circa 0,5 m-mv. De uitgegraven grond is uitgespreid op een plastic zeil in een laag met een dikte van maximaal 2 cm en is middels zeven over een zeef met maaswijdte 20 mm gescreend op de volgende aspecten: • asbestverdachte restanten; • bodemsamenstelling; • afval- en puinrestanten. Aangezien geen asbestverdachte materialen aanwezig waren groter dan 20 mm (grove fractie) zijn geen materiaalverzamelmonsters samengesteld. Van de resterende fijne fractie wordt één mengmonster samengesteld met een drooggewicht van minimaal 10 kg. Daarnaast is eveneens de inspectie-efficiëntie van het uitgegraven bodemmateriaal ingeschat. Alle gegevens met betrekking tot de inspectie en monsterneming van de bovenlaag zijn in kaart gebracht en getoetst aan de aangenomen onderzoekshypothese. De proefgaten zijn ingemeten met een GPS met een digitale nauwkeurigheid van 3 cm. De uitvoering van het veldwerk heeft plaatsgevonden conform de BRL SIKB 2000 (protocol 2018), waarvoor SGS Search Ingenieursbureau B.V. gecertificeerd is door Kiwa.
Alle genoemde analyses vinden plaats volgens het RvA-testen / RvA-inspectie geaccrediteerde kwaliteitszorgsysteem van SGS Environmental Analytics B.V. Veiligheid Gedurende onderzoekswerkzaamheden met betrekking tot asbest in grond moeten veiligheidsmaatregelen worden getroffen ter voorkoming van besmetting en blootstelling aan asbest. Op basis van de inschatting van de gecertificeerde veldwerker en de uitgevoerde bodemvochtigheidmeting bestond er geen aanleiding om de werkzaamheden onder asbestcondities uit te voeren. De inschatting is gebaseerd op ervaring en de RI&E van SGS Search Ingenieursbureau B.V. naar de risico’s die optreden bij onderzoeken naar asbest in grond. Bij de uitvoering van de werkzaamheden is rekening gehouden met de voorschriften van de CROW publicatie 400.
9
9
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
4. RESULTATEN VAN HET VERKENNEND BODEMONDERZOEK 4.1. Resultaten veldonderzoek Bodemopbouw en grondwaterstand De resultaten van de bodemkundige beoordeling van de boringen staan vermeld in bijlage 3. Op basis van deze waarnemingen kan de bodemopbouw als volgt worden beschreven: Vanaf maaiveld tot circa 1,0 m-mv is de bodem hoofdzakelijk opgebouwd uit matig fijn, matig siltig, matig humeus zand. Hieronder bestaat de bodem tot het diepste punt van de boringen, circa 3,5 mmv, uit matig fijn en matig siltig zand. Het grondwater bevond zich op 4 januari 2023 op circa 2,24 m-mv. De in het grondwater gemeten waarden voor de zuurgraad en het geleidingsvermogen kunnen als normaal worden beschouwd. Zintuiglijke waarnemingen Tijdens het uitvoeren van de veldwerkzaamheden zijn zintuiglijk geen kenmerken waargenomen die kunnen duiden op de aanwezigheid van verontreinigende stoffen in de bodem. Voor analyse in het laboratorium zijn grondmengmonsters samengesteld en/of individuele grondmonsters geselecteerd. Bij het samenstellen van grondmengmonsters is onder meer rekening gehouden met de verticale gelaagdheid, bodemsamenstelling, (antropogene) bijmengingen en locatiespecifieke omstandigheden. De samenstelling van de geselecteerde (meng)monsters is weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 6
Overzicht samenstelling mengmonsters
Mengmonster
Boringnummer(s)
Monstertrajecten (in m-mv)
Zintuiglijke waarnemingen
Geanalyseerde parameters
MM01
1 2 3 4
0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50
-
NEN5740 + PFAS
MM02
5 6 7
0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50
-
NEN5740 + PFAS
MM03
1 2 3 4
0,50 - 0,80 0,50 - 1,00 0,50 - 1,00 0,50 - 0,95
-
NEN5740
MM04
5 6 7
0,50 - 1,00 0,50 - 1,00 0,50 - 0,70
-
NEN5740
MM05
4 6
1,10 - 1,50 1,10 - 1,40
-
NEN5740
In onderstaande tabel wordt voor iedere bemonsterde peilbuis de filterdiepte, de zuurgraad (pH), het geleidingsvermogen (EC), de troebelheid en de grondwaterstand vermeld. Tabel 7
10
Overzicht veldgegevens grondwater
Peilbuisnummer
Filterstelling (m-mv)
pH
EGV (µS/cm)
Troebelheid (NTU)
Grondwaterstand (m-mv)
4
2,50 - 3,50
7,3
762
8,7
2,24
10
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
4.2. Resultaten laboratoriumonderzoek De analyseresultaten van de grond- en grondwatermonsters zijn weergegeven in bijlage 4. Kopieën van de analysecertificaten zijn opgenomen in bijlage 5. De resultaten zijn getoetst aan de toetsingswaarden die door het Ministerie van I&M, in het kader van de Wet Bodembescherming, zijn vastgelegd in de Circulaire Bodemsanering 2013 (d.d. 1 juli 2013) en de Regeling Bodemkwaliteit (d.d. 30 november 2018) rekening houdend met BoToVa. In de tabellen is tevens het toetsingsresultaat weergegeven. De toetsingsresultaten zijn kort weergegeven in de navolgende tabellen. Tabel 8
Toetsingsresultaten grondmonsters
Monsternummer
Monstertraject (m-mv)
Boringnummer(s)
Visuele waarneming
MM01
1 2 3 4
0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50
MM02
5 6 7
MM03
MM04
Overschrijding* Achtergrondwaarde
Tussenwaarde ½ (AW+I)
Interventiewaarde
Indicatieve waarde BBK
-
-
-
-
Altijd Toepasbaar
0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50
-
-
-
-
Altijd Toepasbaar
1 2 3 4
0,50 - 0,80 0,50 - 1,00 0,50 - 1,00 0,50 - 0,95
-
-
-
-
Altijd Toepasbaar
5 6 7
0,50 - 1,00 0,50 - 1,00 0,50 - 0,70
-
-
-
-
Altijd Toepasbaar
4 1,10 - 1,50 Altijd 6 1,10 - 1,40 Toepasbaar *) De parameter barium wordt, conform Circulaire bodemsanering, uitsluitend getoetst indien sprake is van een visueel waargenomen antropogene bijmenging MM05
Tabel 9
Toetsingsresultaten grondwatermonsters
Peilbuis
Monstertraject (m-mv)
4
2,50 - 3,50
Overschrijding Streefwaarde
Tussenwaarde ½ (S+I)
Interventiewaarde
koper
-
-
4.3. PFAS De resultaten van het laboratoriumonderzoek worden getoetst aan het ‘Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie’, versie d.d. 13 december 2021. De toepassingsnormen voor het toepassen van grond en baggerspecie op landbodem boven grondwater niveau worden weergegeven in navolgende tabel. Tabel 10 Toepassingsnormen voor het toepassen van grond en baggerspecie op landbodem boven grondwaterniveau1 Functieklassen in de zin van het Besluit bodemkwaliteit
PFOA
Overige PFAS
Landbouw / natuur
1,9
1,4
Wonen
7,0
3,0
Industrie
7,0
3,0
1: Op de waarden uit deze tabel hoeft (tot 10%) geen bodemtypecorrectie toegepast te worden.
Kopieën van de analysecertificaten zijn opgenomen in bijlage 5.
11
11
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
De resultaten zijn getoetst aan de grenswaarden, opgenomen in het bovengenoemde Handelingskader’, zoals door het Ministerie van I&M gepubliceerd. In de tabellen is tevens het toetsingsresultaat weergegeven. De resultaten zijn weergegeven in navolgende tabel. Tabel 11 Toetsingsresultaten toetsing grondmonsters (PFAS) Overschrijd bodemfunctieklasse1
Monsternummer
Monstertraject (m-mv)
Visuele waarneming
PFOA
Overige
Indicatieve waarde BBK
MM01
0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50
-
2,0
0,7
Wonen / Industrie
MM02
0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50
-
0,4
0,6
Landbouw / natuur
1: Toetsing conform ‘Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie’, d.d. 13-12-2021
Op basis van de resultaten van het veld- en laboratoriumonderzoek wordt de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem besproken in hoofdstuk 6.
12
12
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
5. RESULTATEN VERKENNEND ONDERZOEK ASBEST IN GROND 5.1. Visuele inspectie maaiveld Op 28 december 2022 is de toplaag van de onderzoekslocatie visueel geïnspecteerd. Tijdens de visuele inspectie waren de weersomstandigheden bewolkt / regenachtig. De weersomstandigheden vormden geen belemmering voor het uitvoeren van de visuele inspectie. Het maaiveld was volledig onbebouwd en onverhard en is in gebruik als een groenstrook. De locatie is deels begroeid met gras en deels begroeid met struiken. De inspectie-efficiëntie van de visuele inspectie van de toplaag wordt geschat op 70-90 %, aangezien het terrein bestaat uit zand, de bodem vochtig en vastgereden was en er vegetatie aanwezig was. Doordat het maaiveld goed te inspecteren was, waren er geen maatregelen nodig om de inspectieefficiëntie te vergroten. Uit de resultaten van de visuele inspectie blijkt dat er op het maaiveld geen asbestverdachte materialen zijn aangetroffen. 5.2. Veldinspectie diepere bodemlaag Voor de bodemkundige beoordeling wordt verwezen naar paragraaf 4.1. Zintuiglijke waarnemingen Tijdens het uitvoeren van de veldwerkzaamheden zijn zintuiglijk geen kenmerken waargenomen die kunnen duiden op bijmengingen met asbesthoudend materiaal. In de grond vrijgekomen uit de proefgaten is geen asbestverdacht materiaal waargenomen. Een overzicht van de geselecteerde (meng)monsters is weergegeven in onderstaande tabel.
De gegraven proefgaten zijn weergegeven op de situatietekening in bijlage 2. Tabel 12 Overzicht geselecteerde mengmonsters en aangetroffen asbestverdacht materiaal Mengmonsters
Proefgaten
Monstertraject (m-mv)
Bodem samenstelling
Asbestverdacht materiaal
Analyse
AMM01
1 2 3 4 5 6 7
0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50 0,00 - 0,50
Zand
Nee
Ja, NEN5898
Analyse grove fractie Aangezien geen materialen in de fractie groter dan 20 mm (grove fractie) zijn aangetroffen is deze analyse niet van toepassing. Analyse fijne fractie De analysecertificaten van de grondmonsters die in het laboratorium zijn geanalyseerd, zijn opgenomen in bijlage 6. In onderstaande tabel zijn de resultaten van de geanalyseerde grondmonsters kort samengevat weergegeven. De asbestconcentraties, uitgedrukt in mg/kg droge stof, zijn berekend op basis van de totale hoeveelheid grond die per monster in behandeling is genomen. Op de analysecertificaten staan de bovengrenzen van de analyses vermeld. Deze gelden als detectiegrenzen en zijn qua hoogte afhankelijk van de onderzochte monstervolumes en de
13
13
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
samenstelling van de monsters. Een beschrijving van de ondergrens en de bovengrens is opgenomen in de verklarende woordenlijst. Tabel 13 Resultaten analyse grondmonsters (fijne fractie) (Meng) monster
Proef gat(en)
Traject (m-mv)
Omschrijving
Analyseresultaat1
H/NH2
1 0,00 - 0,50 2 0,00 - 0,50 3 0,00 - 0,50 AMM01 4 0,00 - 0,50 5 0,00 - 0,50 6 0,00 - 0,50 7 0,00 - 0,50 1. CHR = chrysotiel (wit asbest); AMO = amosiet (bruin asbest); CRO = crocidoliet (blauw asbest); 2. H = hechtgebonden NH = niet hechtgebonden 3. serpentijnasbest concentratie vermeerderd met 10 maal de amfiboolasbestconcentratie
Totaal asbest (mg/kg) (gewogen gemiddelde)3
<2
Op basis van de resultaten van het veld- en laboratoriumonderzoek worden de resultaten besproken in hoofdstuk 6.
14
14
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
6. INTERPRETATIE VAN RESULTATEN 6.1. Algemeen Bij het interpreteren van de onderzoeksresultaten van de onderzochte locatie zal men zich altijd moeten realiseren dat het bodemonderzoek gebaseerd is op het nemen van een relatief beperkt aantal monsters op een bepaald moment. Hierbij is getracht een zo representatief mogelijk beeld te krijgen van de samenstelling van de onderzochte bodem. Om de mate van verontreiniging aan te geven wordt de volgende terminologie toegepast: niet verontreinigd: licht verontreinigd:
matig verontreinigd: sterk verontreinigd
verontreinigingsconcentratie is lager dan of gelijk aan de achtergrondwaarde (grond) en/of streefwaarde (grondwater); verontreinigingsconcentratie is lager dan of gelijk aan het gemiddelde van de achtergrond- en interventiewaarde, maar hoger dan de achtergrondwaarde met betrekking tot grond en is lager dan of gelijk aan het gemiddelde van de streef- en interventiewaarde, maar hoger dan de streefwaarde met betrekking tot grondwater; verontreinigingsconcentratie is lager dan of gelijk aan de interventiewaarde, maar hoger dan het gemiddelde van de achtergrond- en interventiewaarde voor grond dan wel de streef- en interventiewaarde voor grondwater; verontreinigingsconcentratie overschrijdt de interventiewaarde.
6.2. Milieuhygiënische kwaliteit van de bodem Tijdens de veldwerkzaamheden zijn zintuiglijk geen kenmerken aangetroffen die kunnen duiden op de aanwezigheid van verontreinigende stoffen in de bodem. Uit de analyseresultaten blijkt dat in zowel de boven- als ondergrond geen verhoogde gehalten zijn aangetroffen met de geanalyseerde parameters die de achtergrondwaarde overschrijden. Het grondwater bevat licht verhoogde gehalten aan koper. Op basis van de aangetoonde gehalten aan PFAS componenten is de grond deels (MM01) indicatief te kwalificeren als klasse ‘Wonen / Industrie’ en deels (MM02) indicatief te kwalificeren als klasse ‘Landbouw / natuur’. 6.3. Asbest Maaiveld Op het maaiveld is zintuiglijk geen asbestverdacht materiaal aangetroffen. Bodem Uit de visuele inspectie van het vrijgekomen bodemmateriaal blijkt dat zintuiglijk geen asbestverdacht materiaal in de bodem is aangetroffen. Uit de analyseresultaten blijkt dat de fijne fractie van alle proefgaten (AMM01) geen asbest is aangetroffen in een verhoogd gehalte ten opzichte van de rapportagegrens.
15
15
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
7. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Door middel van het uitgevoerde onderzoek is inzicht verkregen in de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem en of de verdenking van een bodemverontreiniging met asbest op de onderzoekslocatie terecht is. 7.1. Milieuhygiënische situatie grond en grondwater Resultaten De boven- en ondergrond zijn niet verontreinigd met de geanalyseerde parameters. Het grondwater is licht verontreinigd met koper. Uit de resultaten blijkt dat de onderzochte grond, bij toetsing aan het ‘Handelingskader PFAS (versie 13 december 2021, bij toepassing boven grondwaterniveau), deels (MM01) gekwalificeerd kan worden als klasse ‘Wonen / Industrie’ en deels (MM02) gekwalificeerd kan worden als klasse ‘Landbouw / natuur’. Conclusie en aanbevelingen Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt geconcludeerd dat de opgestelde hypothese “verdachte locatie” strikt genomen juist is. Gezien de relatief lage gehalten en de huidige c.q. toekomstige bestemming van de locatie is er echter geen aanleiding tot het verrichten van vervolgonderzoek met een aangepaste hypothese. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek hoeven er vanuit milieuhygiënisch oogpunt gezien geen beperkingen te worden gesteld aan het huidig c.q. toekomstig gebruik van de locatie.
Er dient deels (boringen 1 t/m 4) bij afvoer van de grond rekening te houden met de indicatieve kwalificatie als klasse ‘Wonen / Industrie’ op basis van de gemeten PFAS componenten. 7.2. Asbest in grond Asbesthoudende materialen op het maaiveld Uit de visuele inspectie blijkt dat op het maaiveld zintuiglijk geen asbestverdacht materiaal is aangetroffen. Asbesthoudende materialen in de bodem Uit de visuele inspectie van het vrijgekomen bodemmateriaal blijkt dat zintuiglijk geen asbestverdacht materiaal in de bodem is aangetroffen. In de fijne fractie is eveneens geen asbest aangetroffen in een verhoogd gehalte ten opzichte van de rapportagegrens. Uit toetsing van de analyseresultaten wordt geconcludeerd dat het gehalte aan asbest in de bodem kleiner is dan 50 mg/kg d.s. (toetsingscriterium nader onderzoek). Conclusies en aanbevelingen Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt geconcludeerd dat de opgestelde hypothese “verdachte locatie” onjuist is. Tevens kan gesteld worden dat de doelstelling van het onderzoek, om na te gaan of de verdenking met asbest terecht is, is behaald. Op de locatie is geen asbest aangetroffen waardoor de locatie onverdacht is op het voorkomen van een bodemverontreiniging met asbest. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek hoeven er geen beperkingen te worden gesteld aan het huidig en toekomstig gebruik van de locatie.
De weergegeven conclusies en aanbevelingen zijn gebaseerd op de huidige wet- en regelgeving voor bodemgebruik, -onderzoek en -sanering, zoals deze gelden in Nederland ten tijde van het opstellen van deze rapportage. Mogelijk hebben toekomstige wijzigingen in wet- en regelgeving, waaronder het in werking treden van de Omgevingswet, invloed hierop. Ten tijde van het opstellen van deze rapportage is hier nog geen rekening mee gehouden.
16
16
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
8. KWALITEITSBORGING EN ONDERZOEKSBETROUWBAARHEID Kwaliteitsborgende maatregelen zoals in de NEN5707 beschreven bepalingen zijn afhankelijk van het gehanteerde kwaliteitssysteem. SGS Search Ingenieursbureau B.V. bezit over een gecertificeerd kwaliteitszorgsysteem conform ISO 9001 en is gecertificeerd voor de BRL SIKB 2000 Veldwerk bij milieuhygiënisch bodem- en waterbodemonderzoek” en protocol 2018 “Maaiveldinspectie en monsterneming van asbest in bodem”. Volgens de normering dient er een koppeling te zijn tussen het veldwerk en de analyse in het laboratorium, aangezien een deel van de analyse in het veld wordt uitgevoerd. Bij voorkeur dient dan ook de inspectie, monsterneming en analyse te worden uitgevoerd door hetzelfde laboratorium/onderzoeksbureau. Daarnaast dient het bureau dat het veldwerk verzorgt ook aantoonbare ervaring te hebben in asbestherkenning. Door de combinatie van SGS Search Ingenieursbureau B.V. en SGS Environmental Analytics B.V. kunnen asbest in grond onderzoeken efficiënt en met hoge kwaliteit worden uitgevoerd. Ondanks alle kwaliteitsborgende maatregelen en de uiterste zorgvuldigheid waarmee het onderzoek is uitgevoerd, blijft het mogelijk dat er plaatselijk afwijkingen in de bodem voorkomen.
Een asbest in grond onderzoek is gebaseerd op het nemen van een aantal steekproeven, waarbij wordt gestreefd naar een zo groot mogelijke representativiteit van het onderzoek. Daarnaast is een asbest in grond onderzoek een momentopname. Beïnvloeding van de bodemkwaliteit kan ook plaatsvinden na uitvoering van dit onderzoek, door bijvoorbeeld grondwerkzaamheden. SGS Search Ingenieursbureau B.V. acht zich dan ook niet aansprakelijk voor eventueel hieruit voortvloeiende schade.
17
17
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
9. REFERENTIES EN LITERATUUR 1. 2. 3. 4.
5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14.
ARVO 2020 – Amsterdamse Richtlijn Verkennend Onderzoek; NEN5707/C2 “Bodem - Inspectie en monsterneming van asbest in bodem en partijen grond”, d.d. december 2017; NEN5725 – Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek, oktober 2017; NEN5740/A1 – Bodem – Landbodem – Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek – Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond, februari 2016; NEN5898/C1 – Bepaling van het gehalte aan asbest in grond, waterbodem, bouw- en sloopafval en granulaat, augustus 2015/2016; Beleidsbrief asbest in bodem, grond en puin(granulaat), ref: BWL/2004000321, 3 maart 2004; Wet bodembescherming, 3 juli 1986, houdende regelen inzake bescherming van de bodem; Circulaire bodemsanering juli 2013, bijlage 3: Milieuhygiënisch Saneringscriterium Bodem, protocol Asbest; Beoordeling van de risico’s van bodemverontreiniging met asbest, RIVM rapport 711701034/2003 Asbest in de GWW, CROW publicatie 196, augustus 2004; BRL SIKB 2000 – Beoordelingsrichtlijn Veldwerk bij milieuhygiënisch bodem- en waterbodemonderzoek (versie 6.0); Protocol 2001: Plaatsen van handboringen en peilbuizen, maken van boorbeschrijvingen, nemen van grondmonsters en waterpassen (versie 6.0); Protocol 2002: Het nemen van grondwatermonsters (versie 6.0); Protocol 2018: Locatie-Maaiveldinspectie en monsterneming van asbest in bodem (versie 6.0).
Indien u meer informatie wilt hebben over asbest in het algemeen, asbesthoudende toepassingen, gezondheidsrisico’s met betrekking tot asbest in grond kunt u terecht op de website van SGS Search Ingenieursbureau B.V., www.sgssearch.nl.
Disclaimer Behoudens andersluidende overeenkomst worden alle opdrachten en documenten uitgevoerd en uitgegeven op basis van onze algemene voorwaarden. De aandacht wordt gevestigd op de beperking van aansprakelijkheid, de vergoedings-en bevoegdheidskwesties bepaald door deze voorwaarden. Elke houder van dit document dient te weten dat de informatie vervat in dit document enkel de bevindingen van SGS op het ogenblik van haar tussenkomst en binnen de grenzen van de eventuele instructies van de opdrachtgever, bevat. SGS is enkel aansprakelijk ten aanzien van haar opdrachtgever en dit document stelt de bij een handelstransactie betrokken partijen niet vrij van hun plicht al hun rechten en verplichtingen uit te oefenen voortkomend uit de handelsdocumenten. Vermenigvuldiging of publicatie van dit document mag alleen in zijn geheel en na schriftelijke goedkeuring van SGS gebeuren. Het aanbrengen van aanpassingen en/of toevoegingen aan dit document is exclusief voorbehouden aan SGS. Elke niet door SGS toegestane wijziging evenals de namaak of vervalsing van de inhoud of het uitzicht van dit document is onwettig en overtreders zullen vervolgd worden. Ondanks de zorgvuldigheid die betracht wordt, is SGS niet aansprakelijk voor schade, welke dan ook, als gevolg van onjuistheden in of problemen veroorzaakt door, (elektronische) communicatie. Dit document bevat vertrouwelijke informatie.
Indien u als niet geadresseerde dit rapport ontvangt, wordt u verzocht de afzender hier direct omtrent te informeren en het document te vernietigen.
18
18
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
BIJLAGE 1: KADASTRALE KAART ONDERZOEKSLOCATIE
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Kadastrale kaart
Uw referentie: 25.22.00470
Deze kaart is noordgericht
12345 25
Schaal 1: 3800
Perceelnummer Huisnummer Vastgestelde kadastrale grens Voorlopige kadastrale grens Administratieve kadastrale grens
Kadastrale gemeente Sectie Perceel
Eemnes L 328
Bebouwing Voor een eensluidend uittreksel, geleverd op 10 januari 2023 De bewaarder van het kadaster en de openbare registers
Aan dit uittreksel kunnen geen betrouwbare maten worden ontleend. De Dienst voor het kadaster en de openbare registers behoudt zich de intellectuele eigendomsrechten voor, waaronder het auteursrecht en het databankenrecht.
BIJLAGE 2: SITUATIETEKENING
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
04
9
03
02
01
0
18,75m
boring en peilbuis boring tot 2,0 m - m.v. boring tot 1,0 m - m.v. onderzoekslocatie bebouwing kadastrale grenzen
37,5m
"Ondanks de grote zorgvuldigheid waarmee SGS Search Ingenieursbureau B.V. deze tekening heeft samengesteld, kunnen aan de maatvoeringen op deze tekening geen rechten worden ontleend. Maatvoeringen dienen in het werk gecontroleerd te worden."
SGS Search Ingenieursbureau B.V. Hoofdkantoor Amsterdam Meerstraat 2 Petroleumhavenweg 8 Postbus 83 1041 AC Amsterdam 5473 ZH Heeswijk tel:+31 (0)88 214 66 00 ingenieursbureau@sgssearch.nl www.sgssearch.nl
Projectnummer: Opdrachtgever:
25.22.00470 BEL Combinatie
Project:
Rijksweg 7 - 9 te Eemnes Omschrijving:
Deelgebied 1 Datum:
10-01-2023 Kenmerk:
VO
Getekend: EES
Schaal:
1:750
Gezien:
TVE
Formaat:
A4
Versie:
1
Bijlage:
2
07
06
05
04
0
18,75m
boring en peilbuis boring tot 2,0 m - m.v. boring tot 1,0 m - m.v. onderzoekslocatie bebouwing kadastrale grenzen
37,5m
"Ondanks de grote zorgvuldigheid waarmee SGS Search Ingenieursbureau B.V. deze tekening heeft samengesteld, kunnen aan de maatvoeringen op deze tekening geen rechten worden ontleend. Maatvoeringen dienen in het werk gecontroleerd te worden."
SGS Search Ingenieursbureau B.V. Hoofdkantoor Amsterdam Meerstraat 2 Petroleumhavenweg 8 Postbus 83 1041 AC Amsterdam 5473 ZH Heeswijk tel:+31 (0)88 214 66 00 ingenieursbureau@sgssearch.nl www.sgssearch.nl
Projectnummer: Opdrachtgever:
25.22.00470 BEL Combinatie
Project:
Rijksweg 7 - 9 te Eemnes Omschrijving:
Deelgebied 2 Datum:
10-01-2023 Kenmerk:
VO
Getekend: EES
Schaal:
1:750
Gezien:
TVE
Formaat:
A4
Versie:
1
Bijlage:
2
BIJLAGE 3: BOORBESCHRIJVINGEN
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Bijlage 3: Boorprofielen
Pagina 1 / 2
Boring:
1
Boring:
2
Boormeester: Datum: X: Y:
Alexander Berenpas 14-12-2022 145164,29 472147,43
Boormeester: Datum: X: Y:
Alexander Berenpas 14-12-2022 145176,32 472188,26
bosschage
0
bosschage
0
Bosschage, Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Schep 1
Bosschage, Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, zwak wortelhoudend, Schep
4
1
50
3
50 2
Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Edelmanboor
3
Zand, matig grof, matig siltig, Edelmanboor
Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, zwak wortelhoudend, Edelmanboor 2
100
100
Boring:
3
Boring:
4
Boormeester: Datum: X: Y:
Alexander Berenpas 14-12-2022 145196,06 472235,83
Boormeester: Datum: X: Y: GWS:
Alexander Berenpas 14-12-2022 145204,92 472267,85 200
bosschage
0
bosschage
0
Bosschage, Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Schep 1
Bosschage, Zand, matig grof, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Schep
3
1
50
9
50 Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Edelmanboor
Zand, matig grof, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Edelmanboor 2
2
100
100
3
Zand, matig fijn, matig siltig, Edelmanboor Zand, matig fijn, matig siltig, Edelmanboor
4
150 Zand, matig fijn, matig siltig, Edelmanboor 5
200 Zand, matig fijn, matig siltig, Zuigerboor handmatig 6
250
7
300
8
350
Projectcode: 25.22.00470 Projectnaam: Rijksweg 7-9 te Eemnes
Getekend volgens NEN 5104
Bijlage 3: Boorprofielen
Pagina 2 / 2
Boring:
5
Boring:
6
Boormeester: Datum: X: Y:
Alexander Berenpas 14-12-2022 145219,82 472318,64
Boormeester: Datum: X: Y: GWS:
Alexander Berenpas 14-12-2022 145233,94 472354,23 200
bosschage
0
bosschage
0
Bosschage, Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Schep 1
Bosschage, Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Schep
3
1
50
7
50 Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Edelmanboor
Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Edelmanboor
2
2
100
100 3
4
150
5
Zand, matig fijn, sterk siltig, Edelmanboor
Zand, matig fijn, matig siltig, Edelmanboor Zand, matig fijn, sterk siltig, Edelmanboor
6
200
Boring:
7
Boormeester: Datum: X: Y:
Alexander Berenpas 14-12-2022 145247,31 472404,56 bosschage
0
Bosschage, Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Schep 1
4
50 2
3
Zand, matig fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, Edelmanboor Zand, matig fijn, sterk siltig, matig humeus, zwak wortelhoudend, Edelmanboor
100
Projectcode: 25.22.00470 Projectnaam: Rijksweg 7-9 te Eemnes
Getekend volgens NEN 5104
Legenda (conform NEN 5104) grind
klei
geur
Grind, siltig
Klei, zwak siltig
Grind, zwak zandig
Klei, matig siltig
geen geur zwakke geur matige geur sterke geur
Grind, matig zandig
Klei, sterk siltig
Grind, sterk zandig
Klei, uiterst siltig
Grind, uiterst zandig
Klei, zwak zandig
uiterste geur
olie geen olie-water reactie zwakke olie-water reactie matige olie-water reactie sterke olie-water reactie Klei, matig zandig
Klei, sterk zandig
zand
uiterste olie-water reactie
p.i.d.-waarde >0
Zand, kleiïg
>1 >10 Zand, zwak siltig
>100
leem
>1000
Zand, matig siltig
Leem, zwak zandig
>10000
Zand, sterk siltig
Leem, sterk zandig
monsters geroerd monster
Zand, uiterst siltig
overige toevoegingen zwak humeus
ongeroerd monster volumering
veen Veen, mineraalarm
matig humeus
overig bijzonder bestanddeel
Veen, zwak kleiïg
sterk humeus
Gemiddeld hoogste grondwaterstand grondwaterstand
Veen, sterk kleiïg
zwak grindig
Veen, zwak zandig
matig grindig
Veen, sterk zandig
sterk grindig
Gemiddeld laagste grondwaterstand slib
water
peilbuis blinde buis
casing
hoogste grondwaterstand gemiddelde grondwaterstand laagste grondwaterstand
bentoniet afdichting
filter
BIJLAGE 4: ANALYSERESULTATEN MILIEUHYGIËNISCH ONDERZOEK
Verkennend bodem- en asbest in grond onderzoek Locatie: Rijksweg 7-9 te Eemnes Opdrachtgever: BEL Combinatie Projectnummer: 25.22.00470
Tabel 1: Gemeten gehalten in grond met beoordeling conform de Wet Bodembescherming Toetsmonster Grondsoort Zintuiglijke bijmengingen Certificaatcode Boringnummer(s) Traject (m -mv) Humus Lutum Datum van toetsing Monsterconclusie Monstermelding 1 Monstermelding 2 Monstermelding 3
% ds % ds
MM01 Zand
MM02 Zand
MM03 Zand
13794981 1, 2, 3, 4 0,00 - 0,50 5,50 2,00 6-1-2023 Voldoet aan Achtergrondwaarde
13794981 5, 6, 7 0,00 - 0,50 3,70 2,00 6-1-2023 Voldoet aan Achtergrondwaarde
13794981 1, 2, 3, 4 0,50 - 1,00 4,80 2,00 6-1-2023 Voldoet aan Achtergrondwaarde
Meetw
GSSD
METALEN Kobalt Nikkel Koper Zink Molybdeen Cadmium Barium Kwik Lood
mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds
<1,5 <3 7,0 24 <0,5 <0,2 <20 <0,05 17
<3,7 <6 12,9 52 <0,4 <0,2 <54 (6) <0,05 25
PAK Naftaleen Anthraceen Fenanthreen Fluorantheen Chryseen Benzo(a)anthraceen Benzo(a)pyreen Benzo(k)fluorantheen Indeno-(1,2,3-c,d)pyreen Benzo(g,h,i)peryleen PAK 10 VROM
mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds
<0,01 <0,01 0,02 0,06 0,05 0,03 0,05 0,05 0,05 0,05 0,374
<0,01 <0,01 0,02 0,06 0,05 0,03 0,05 0,05 0,05 0,05 0,374
GECHLOREERDE KOOLWATERSTOFFEN PCB (som 7) PCB 28 PCB 52 PCB 101 PCB 118 PCB 138 PCB 153 PCB 180
µg/kg ds µg/kg ds µg/kg ds µg/kg ds µg/kg ds µg/kg ds µg/kg ds µg/kg ds
4,9 <1 <1 <1 <1 <1 <1 <1
<8,9 <1 <1 <1 <1 <1 <1 <1
OVERIGE (ORGANISCHE) VERBINDINGEN Minerale olie C10 - C12 Minerale olie C12 - C22 Minerale olie C22 - C30 Minerale olie C30 - C40 Minerale olie C10 - C40
mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds mg/kg ds
<5 <5 7 6 <20
6 (6) 6 (6) 13 (6) 11 (6) <25
OVERIG Droge stof Lutum Organische stof (humus)
% ds % % ds
86,0 <2 5,5
µg/kg ds µg/kg ds
1,9 0,5
PFAS perfluoroctaanzuur (lineair) perfluoroctaansulfonaat (lineair)
Projectcode: 25.22.00470
Index Meetw
-0,06 -0,44 -0,18 -0,15 -0,01 -0,03
GSSD
-0 -0,05
<1,5 <3 <5 <20 <0,5 <0,2 <20 <0,05 12
<3,7 <6 <7 <32 <0,4 <0,2 <54 (6) <0,05 18
-0,03
0,02 <0,01 0,01 0,03 0,02 0,02 0,02 0,03 0,04 0,04 0,237
0,02 <0,01 0,01 0,03 0,02 0,02 0,02 0,03 0,04 0,04 0,237
4,9 <1 <1 <1 <1 <1 <1 <1
<13,2 <2 <2 <2 <2 <2 <2 <2
<5 <5 <5 <5 <20
9 (6) 9 (6) 9 (6) 9 (6) <38
86,0 (6)
89,7 <2 3,7
89,7 (6)
1,9 (6) 0,5 (6)
0,3 0,4
0,3 (6) 0,4 (6)
-0,01
-0,03
Index Meetw
-0,06 -0,44 -0,22 -0,19 -0,01 -0,03