Bijlage bij voorstel v-1 mei 2023

BIJLAGE: TOELICHTING BIJ ONTWERP WIJZIGING GEMEENSCHAPELIJKE REGELING BEL COMBINATIE Onderwerp: Toelichting bij collegevoorstel actualisering gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie i.v.m. wijzigingen Wet gemeenschappelijke regelingen Inleiding Met ingang van 1 juli 2022 is de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) gewijzigd. De wetswijzing heeft als doel om de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen en de kaderstellende en controlerende rol van gemeenteraden te versterken. In de gewijzigde Wgr worden meer keuzemogelijkheden omtrent de werking van een gemeenschappelijke regeling en de positie van gemeenteraden, inwoners en belanghebbenden gegeven. Ja, de wijziging heeft betrekking op alle gemeenschappelijke regelingen en met name de gemeenteraden van deelnemende gemeenten krijgen meer bevoegdheden. Echter zijn niet alle instrumenten uit de gewijzigde Wgr van toepassing op of nodig in elke gemeenschappelijke regeling. Een aantal wijzigingen treden direct in werking. Voor andere is het nodig om deze te verwerken in de regeling zelf. In ieder geval is het zo, dat de ‘gereedschapskist’ van de gemeenteraad t.a.v. de democratische controle op gemeenschappelijke regelingen voller wordt gemaakt. Wijzigingen De wijzigingen zijn grofweg onder te verdelen in drie soorten: 1.

Wijzigingen die vanuit de gewijzigde wet volgen en geen afweging/aanpassing van de gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie vergen; 2. Wijzigingen die geen afweging vergen, maar wel verwerkt moeten worden in de ontwerp gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie; 3. Wijzigingen die een afweging vergen en verwerkt zijn in de ontwerp gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie , maar meer technisch van aard zijn en 4. Wijzigingen die een afweging vergen, direct de positie van de gemeenteraad raken en verwerkt zijn in de ontwerp gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie. Een aantal artikelen uit de gemeenschappelijke regeling zijn geactualiseerd op basis van de nieuwe wet. Daarnaast zijn er drie geheel nieuwe artikelen opgenomen: ten aanzien van inwonerbetrokkenheid, zienswijzemogelijkheden en evaluatie. Belangrijk om de vermelden is dat het instellen van een gemeenschappelijke adviescommissie ook een nieuw instrument is, maar bij een bedrijfsvoeringsorganisatie zoals de BEL Combinatie, wettelijk

niet mogelijk. Dit kan alleen bij een openbaar lichaam, zoals de Regio Gooi & Vechtstreek (een regeling met een Algemeen- en Dagelijks bestuur). De veranderingen voor de BEL Combinatie zijn: Ad. 1. Wijzigingen die vanuit de gewijzigde wet volgen en geen afweging/aanpassing van de gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie vergen. Zienswijze bij treffen/wijzigen van een college- en/of burgemeesterregeling Voorheen was het zo dat voor het treffen (of wijzigen) en uitreden van een regeling waaraan colleges of burgemeesters deelnemen -zoals de BEL-regeling- ‘slechts’ toestemming nodig was van de gemeenteraden van de deelnemers. De toestemming kon alleen worden onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Met de wetswijziging hebben raden een meer sturende positie bij het treffen (of wijzigen) van een dergelijke regeling gekregen. De raden krijgen het recht om binnen een termijn van 8 weken een zienswijze naar voren te brengen bij een ontwerpregeling. Indien de raden hier geen gebruik van wensen te maken dienen zij de colleges van burgemeester en wethouders of de burgemeesters hier zo spoedig mogelijk van op de hoogte te stellen, zodat de besluitvorming niet onnodig vertraagd wordt. De toestemming van de raad na de zienswijzenronde blijft nodig.

Dit betekent dat, als alle drie de raden over het ontwerp van de gewijzigde regeling hebben vergaderd, het wijzigingsvoorstel terug naar BEL-bestuur gaat. Eventuele zienswijzen worden afgestemd en zo nodig verwerkt. Hierna wordt de definitieve wijziging voor instemming aan de raden voorgelegd. Daarna volgt een definitief besluit tot vaststelling door de colleges. Regionaal enquêterecht/regionale onderzoekscommissie Dit nieuwe (relatief zware) instrument versterkt de controlemogelijkheden van gemeenteraden op gemeenschappelijke regelingen. Met de introductie van het gemeenschappelijk recht van enquête krijgen de gezamenlijke gemeenteraden de mogelijkheid om onderzoek te doen naar eventuele misstanden bij een gemeenschappelijke regeling als geheel, door een gezamenlijke enquête uit te voeren naar de bestuursvoering van een gemeenschappelijke regeling. Dit instrument is nadrukkelijk bedoeld als stok achter de deur met het oog op het goed functioneren van gemeenschappelijke regelingen. Het recht van onderzoek staat in de wet. Het is daarom niet nodig dit in de gemeenschappelijke regeling te zetten. Versterking positie rekenkamer(functie) Met deze wijziging wordt de mogelijkheid van lokale rekenkamers, waaronder gezamenlijke rekenkamers, om onderzoek te doen naar het gevoerde bestuur van een gemeenschappelijke regeling verduidelijkt.

Gebleken is dat er, tot nu, toe in de praktijk onduidelijkheid bestond over de vraag of rekenkamers deze mogelijkheid op grond van de huidige wet al hebben. Ad 2. Wijzigingen die geen afweging vergen, maar wel verwerkt zijn in de ontwerp-wijziging van de gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie. Reactie bestuur op zienswijzen ontwerpbegroting/ langere termijnen P&C-cyclus (artikelen 20, 21 en 22 van de ontwerpregeling) Om gemeenteraden meer positie te geven in de begrotingscyclus van een gemeenschappelijke regeling is er door de wetgever voor gekozen de termijnen voor de indiening van de kadernota, ontwerpbegroting en begroting aan te passen. Dit gebeurt door drie wijzigingen:

  

de kadernota (en de voorlopige jaarrekening) moeten voor 30 april naar gemeenteraden worden gestuurd in plaats van 15 april; de begroting van een regeling moet uiterlijk 15 september naar gedeputeerde staten worden gestuurd in plaats van 1 augustus; en de ontwerpbegroting moet uiterlijk 12 weken voor 15 september voor een zienswijze aan gemeenteraden aangeboden worden, in plaats van 8 weken.

Daarnaast voorziet de gewijzigde wet in de verplichting voor het bestuur om de raden voorafgaand aan het vaststellen van de begroting schriftelijk en gemotiveerd in kennis te stellen van zijn oordeel over de ingediende zienswijze alsmede van de eventuele conclusies die het daaraan verbindt. Op deze wijze is de controle op de P&C-cyclus door de gemeenteraden gewaarborgd. Ad 3. Wijzigingen die een afweging vergen en verwerkt zijn in de ontwerp-wijziging van de gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie, maar meer technisch van aard zijn. Verplichte opneming van een uitgebreidere uittredingsregeling (artikel 27 van de ontwerpregeling) In elk geval moet nu in de gemeenschappelijke regeling worden geregeld de voorwaarden waaronder kan worden uitgetreden (dit staat ook al in de huidige regeling, o.a. opzegtermijn, besluitvormingsproces), de gevolgen voor het vermogen van de bedrijfsvoeringsorganisatie en de gevolgen voor het vermogen van de deelnemende gemeenten (zowel voor de uitreder als voor de overblijvende gemeenten). Bij vermogensrechtelijke gevolgen gaat het om de financiële kant van de uittreding, maar ook over de overname van contracten. In de gemeenschappelijke regeling zal bepaald moeten worden hoe hiermee om te gaan en hoe de uittreedkosten berekend moeten worden. Daarbij zal vooral van belang zijn welke kosten toerekenbaar zijn aan de uittredende partij.

De invulling van de wetswijziging is in de praktijk nog niet uitgekristalliseerd. Voorstel daarom is om een zo algemeen mogelijke invulling van de bepaling op te nemen, zodat het aan de minimale eisen van de gewijzigde Wgr voldoet. Bij een volgende wijziging kan het artikel aan de hand van praktijkvoorbeelden en jurisprudentie eventueel aangepast worden. Ad 4. Wijzigingen die een afweging vergen, direct de positie van de gemeenteraad raken en verwerkt zijn in de ontwerp-wijziging van de gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie. Eventueel zienswijzen op andere besluiten dan ontwerpbegroting (nieuw artikel 11 van de ontwerpregeling) Een andere belangrijke wijziging is dat de gemeenteraden van de deelnemers de bevoegdheid krijgen om hun opvatting kenbaar te maken over bepaalde voorgenomen besluiten voordat het besluit is genomen. De verplichting om een zienswijze te vragen aan de raden gold wettelijk gezien eerst alleen voor de begrotingsprocedure. Het is mogelijk dit ook voor andere besluiten te gaan regelen, zoals besluiten met een aanzienlijk financieel belang, politiek gevoelige besluiten of beleidsmatige keuzes. De gemeenschappelijke regeling moet bepalingen gaan inhouden over de besluiten waarover gemeenteraden zienswijze naar voren kunnen brengen voorafgaand aan het nemen van het besluit.

De wetgever heeft er voor gekozen om niet dwingend voor te schrijven voor welke besluiten een zienswijze aan de raden moet worden gevraagd, maar dit over te laten aan de deelnemers en de raden. De voorgestelde wijziging is bedoeld om een bewuste afweging hierover te bevorderen. De wet kent al een verplichte zienswijze bij de begrotingsbehandeling en bij een begrotingswijziging. De huidige gemeenschapelijke regeling BEL Combinatie kent al een extra zienswijzemogelijkheid bij

de jaarrekening. Het voorstel is om verder geen besluiten aan te wijzen waarvoor zienswijzen verplicht zijn en dit als zodanig in de nieuwe gemeenschappelijk regeling BELCombinatie op te nemen. Dit vanwege de aard van de constructie van onze gemeenschappelijke regeling (bedrijfsvoeringsorganisatie). Voor belangrijke besluiten wordt nu al betrokkenheid van de gemeenteraden georganiseerd, bijvoorbeeld bij grote investeringen. Dit zijn belangrijke besluiten van de BELCombinatie voor wat betreft haar taakuitvoering (dit is bijvoorbeeld gebeurd voor de vaststelling van de meerjarenkeuzenota (MJON)). Het grootste deel van de overige besluiten betreft de bedrijfsvoering en interne organisatie van de BELCombinatie. Daarnaast worden de gemeenten ook ambtelijk betrokken bij belangrijke besluitvorming in het kader van de systeemverantwoordelijkheid. Daarbovenop zienswijzen verplicht stellen voor bepaalde besluiten, leidt in ieder geval tot meer vertraging. Daarom wordt geadviseerd om de huidige praktijk, waarbij het bestuur zelf bepaalt voor welke besluiten aanvullend zienswijzen worden gevraagd in stand te laten. Actieve informatieplicht De huidige wet kent op dit moment het recht van een raadslid of raadsleden om vragen te stellen aan het bestuur van de regeling en de verplichting om de gevraagde inlichtingen te verstrekken.

Deze passieve informatieplicht geldt voor het hele bestuur van een regeling. De gewijzigde wet voegt daar een actieve informatieplicht aan toe, dus de verantwoordelijkheid om actief relevante inlichtingen te verstrekken voor het hele bestuur van een regeling. Dit instrument is al opgenomen in de huidige regeling (artikel 10), maar wordt nu nog eens aangescherpt door een termijn van 6 weken te noemen waarbinnen de BELCombinatie moet hebben geantwoord. Inwonersbetrokkenheid (nieuw artikel 23 van de ontwerpregeling) Bij gemeenschappelijke regelingen kunnen taken en bevoegdheden met grote maatschappelijke relevantie zijn belegd. De wetswijziging ziet erop dat in elke regeling wordt afgesproken hoe ingezetenen van deelnemende gemeenten en belanghebbenden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op grond van de regeling worden betrokken. Dat kan ook inhouden dat deze mogelijkheid niet geboden wordt, maar dat is dan een bewuste keuze, waar de gemeenteraad mee dient in te stemmen. Het voorstel is om geen besluiten aan te wijzen, waarvoor inwonersbetrokkenheid verplicht is en dit als zodanig in de GR-BEL op te nemen. De BEL is een bedrijfsvoeringsorganisatie. Besluitvorming over gemeentelijk beleid vindt plaats bij de BEL-gemeenten met eigen inspraak- en participatiemogelijkheden. De BEL-gemeenten hebben hiervoor ieder een eigen inspraakverordening en processen.

De BELCombinatie heeft geen taken van de gemeenten overgedragen gekregen, maar voert deze taken in mandaat uit of bereidt zaken voor en legt deze ter besluitvorming voor aan de gemeenten. Daarbij past niet dat bepaalde (groepen van) inwoners of bedrijven zich in de processen van besluitvorming van de BEL mengen, maar juist dat ze daar waar de besluiten genomen worden kunnen meepraten. Inwonersbetrokkenheid organiseren gemeente dus zelf bij beleidsvorming. Let wel: het gaat hier over inwonersbetrokkenheid bij besluitvorming, niet over inwoners-betrokkenheid bij beleidsvoorbereiding. Verplichte afspraken rond evaluatie (nieuw artikel 29 van de ontwerpregeling) Het is voortaan verplicht om afspraken te maken over evaluatie van de gemeenschappelijke regeling. De daarover op te nemen bepaling kan ook inhouden dat de regeling niet wordt geëvalueerd. Het

nieuwe artikel 29 regelt voor de BEL een verplichte periodieke evaluatie; in ieder geval 1 keer per 4 jaar. Hierbij wordt aangesloten bij de raadsperiode.