Bijlage%202%20Onderzoeksrapport%202020

Rapportage klimaatklachten

Onderzoek Binnenklimaatklachten Clusterschool Eemnes

1

Rapportage klimaatklachten

Managementsamenvatting Aanhoudende klachten omtrent het binnenklimaat van de Clusterschool hebben aanleiding gegeven tot de uitvoering van een onderzoek naar feitelijke klachten, oorzaken en oplossingsmogelijkheden. Conclusies 1) De ventilatie van de klaslokalen, na aanpassing van de luchtbehandelingsinstallatie, voldoet aan de eisen conform het bouwbesluit zoals in 2010 van kracht was. Dit blijkt uit inregelrapporten ten tijde van de oplevering van de nieuwe installatie. 2) Uitgevoerde metingen en inventarisaties tonen aan dat: a) Het CO2 percentage incidenteel en kortdurend boven de 1000 PPM komt en daarmee onder de norm 1200 PPM blijft. Dit toont aan dat sprake is van voldoende luchtverversing; b) In meerdere ruimtes de temperatuur hoger is dan de richtlijnen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; c) Het geluidsniveau door installaties in enkele klaslokalen hoger is dan de norm; d) Het luchtbehandelingssysteem onvoldoende goed is ingeregeld, in meerdere ruimtes wijkt de werkelijke ventilatie af van de gewenste ventilatie (conform ontwerp); e) De luchtvochtigheid niet geregeld kan worden en afhankelijk is van de buitencondities; f) Het CV-systeem onvoldoende is ingeregeld; g) Een belangrijk deel van de klachten van gebruikers ten aanzien van temperatuur en geluidsoverlast met metingen en een schouw op locatie onderbouwd en herleidbaar zijn.

3) Onderzoek naar het functioneren van de installaties heeft aangetoond dat: a) Het CV-systeem, de luchtbehandeling en de regelsystemen veelal volgens ontwerp functioneren, maar niet altijd goed zijn ingeregeld. Uitzondering hierop is de regeltechniek van de WTW-units, de klokschakeling van dit systeem is defect en niet meer te repareren. b) Door het beter inregelen van bestaande installaties verbetering van binnenklimaat mogelijk is. c) Door het opnieuw inregelen van de CV- en luchtbehandelingsinstallatie de ventilatie kan voldoen aan de eisen conform frisse scholen klasse C. Met een meer-investering kan de ventilatie ook op niveau gebracht worden van frisse scholen klasse B. Een niveau frisse scholen klasse A is met de huidige installatie niet haalbaar. d) De regeltechniek van de WarmteTerugWin-units niet meer naar behoren functioneert en ook niet meer door leverancier wordt ondersteund, vervanging op korte termijn is noodzakelijk. 4) De beheercommissie heeft, mede door het ontbreken van voldoende technische kennis, de afgelopen jaren onvoldoende regie gevoerd ten aanzien van het optimaal functioneren van installaties en het analyseren en oplossen van klimaatproblemen. 5) Ten aanzien van de verbouwingen in 2018 en de projectorganisatie van de gemeente: a) De verbouwingen hebben een negatief effect gehad op een (een deel van) de luchtbehandeling in de Clusterschool.

b) Bij de verbouwing is onvoldoende rekening gehouden met de complexe situatie ter plekke en de aandachtspunten die al bestonden t.a.v. het binnenklimaat. In meerdere nieuwe ruimtes is hierdoor momenteel nog sprake van klachten. c) De luchtbehandelingsinstallatie is opgeleverd conform bestek. Aanpassingen zijn echter wel wenselijk om de installaties beter te kunnen inregelen. 6) Verwacht wordt dat een belangrijk deel van de klachten verholpen kan worden, met het inregelen van de CV- en luchtbehandelingsinstallatie en het vervangen van de regeltechniek van de WarmteTerugWin units. 7) Verdere optimalisatie kan op langere termijn plaatsvinden in samenhang met verduurzaming van het gebouw. Dit kan plaatsvinden op natuurlijke vervangingsmomenten (MJOP). Herstel tijdens het onderzoek Tijdens de uitvoering van het onderzoek zijn door beperkte inspanning enkele knelpunten al direct verholpen. Het betreft onder meer: a) Het inregelen van het CV-systeem voor bouwdeel Partou i.v.m. koude klachten; b) Het herstellen van een thermostaatkraan in bouwdeel Partou; c) Het toegankelijk maken van applicatie voor het gebouwbeheerssysteem en de applicatie voor de

2

Rapportage klimaatklachten

besturing van de WarmteTerugWin units. Aanbevelingen In paragraaf 4.5 en hoofdstuk 5 worden aanbevelingen gedaan voor het nemen van technische en organisatorische maatregelen. Een kosteninschatting voor deze maatregelen is opgenomen in bijlage 6. De belangrijkste aanbevelingen zijn: 1)

Het vervangen van de regeltechniek van de WarmteTerugWin units voor een bedrag van circa € 52.983,- inclusief BTW;

2)

Het (beperkt) aanpassen van de luchtkanalen in de in 2018 verbouwde ruimtes zodat het luchtbehandelingssysteem kan worden ingeregeld. De kosten bedragen circa € 7.260,-- inclusief BTW;

3)

Het opnieuw inregelen van de luchtbehandeling en CV-systemen voor een bedrag van circa € 43.270,- inclusief BTW;

4)

Na uitvoering van de noodzakelijke aanpassingen bepalen in hoeverre aanvullende acties nog nodig zijn;

5)

Het verder uitwerken van een businesscase voor verduurzaming;

6)

Het optimaliseren van het functioneren van de beheercommissie door implementatie van het nieuwe beheerplan en het ondersteunen van de beheercoördinator met voldoende (technische) kennis;

7)

Het evalueren en waar mogelijk optimaliseren van de projectorganisatie van de gemeente.

3

Rapportage klimaatklachten

Inhoud 1

Inleiding ............................................................................................................................................................. 5 1.1 Achtergrond ............................................................................................................................................. 5 1.2 Doelstelling .............................................................................................................................................. 5 1.3 Aanpak onderzoek ................................................................................................................................... 5 1.4 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 5 2 Historie en inventarisatie technische gegeven.................................................................................................. 6 2.1 Historische beschouwing ......................................................................................................................... 6 2.2 Inventarisatie van technische gegevens ..................................................................................................

6 3 Klachten gebruikers en meetresultaten ............................................................................................................ 8 4 Oorzaken en oplossingen .................................................................................................................................. 9 4.1 Aanwezige installaties zijn niet goed ingeregeld ..................................................................................... 9 4.2 Regulier (groot) onderhoud en technische beperkingen van aanwezige installaties .............................. 9 4.3 Klachten door uitgevoerde verbouwingen 2017-2018 .......................................................................... 11 4.4 Zijn de klachten dan opgelost? .............................................................................................................. 12 4.5 Noodzakelijke aanpassingen .................................................................................................................. 13 5 Mogelijkheden tot verduurzaming en optimalisatie binnenklimaat ............................................................... 13 5.1 Huidige situatie optimaliseren met beperkte investeringen ................................................................. 13 5.2 Integrale toekomstbestendige oplossingen nastreven ..........................................................................

14 Bijlagen: 1. Wettelijke kaders klimaat 2. Historische beschouwing 3. Beheercommissie 4. Projectorganisatie 5. Huidige installaties 6. Ruimteoverzicht 7. Uitvoering metingen 8. Kostenraming maatregelen 9. Mogelijkheden verduurzaming

4

Rapportage klimaatklachten

1

Inleiding

Voor u ligt het onderzoeksrapport naar het binnenklimaat van de Clusterschool. Het onderzoek is uitgevoerd in overleg met het onderwijs en de andere gebruikers.

1.1

Achtergrond

De klachten over het binnenklimaat in de Clusterschool Eemnes zijn niet centraal geïnventariseerd en onvoldoende feitelijk aangetoond. De oorzaak is onbekend en daarmee ook wat er nodig is om de klachten te verhelpen. Door de complexe situatie – meerdere gebruikers, verouderde systemen, CV per vleugel en recent uitgevoerde verbouwingen – ontbrak de centrale regie om te komen tot oplossingen. In het projectplan “Analyse Klimaatklachten Clusterschool” d.d. 17 september 2019 is een voorstel gedaan voor analyse van de klachten en de mogelijke oplossingen. Met dit rapport wordt invulling gegeven aan de uitvoering van het vastgestelde projectplan.

1.2

Doelstelling

Met dit onderzoek worden de volgende resultaten opgeleverd: a) Aanwezige klachten zijn geïnventariseerd en feitelijk vastgesteld; b) Oorzaken van de klachten en verduurzamingsmogelijkheden zijn zover mogelijk geïnventariseerd; c) Potentiele oplossingen zijn geïnventariseerd en voorzien van een kostenindicatie.

1.3

Aanpak onderzoek

Voor het onderzoek is een bureaustudie uitgevoerd waarbij beschikbare informatie is doorgenomen. Met de gebruikers, Mariaschool, Zuidwend en Partou zijn gesprekken gevoerd om klachten te inventariseren. De GGD en Belhamels hebben telefonisch aangegeven geen klachten te ervaren. Ook zijn gesprekken gevoerd met de beleidsadviseur onderwijshuisvesting, de projectleider IHP, Bureau Bos en Schreuder installatietechniek. Op basis van de geïnventariseerde klachten zijn metingen uitgevoerd en steekproefsgewijs is de ventilatievoud, temperatuur, luchtvochtigheid, CO2 percentage gemeten in diverse ruimtes. Op basis van een schouw is daarna inzichtelijk gemaakt of en op welke wijze de ventilatie van het gebouw verbeterd kan worden. Samen met een gespecialiseerd adviseur zijn verduurzamingsmaatregelen op hoofdlijn geïnventariseerd.

1.4

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 zijn de klachten van de gebruikers beschreven en getoetst op basis van verschillende steekproeven. Hoofdstuk 3 gaat in op de oorzaak van de klachten met bijbehorende oplossingsrichting(en) en kostenindicatie. De verduurzamingsmaatregelen en inschatting van de kosten zijn beschreven in hoofdstuk 5. Aan deze rapportage zijn verschillende bijlagen toegevoegd over de volgende onderwerpen: eisen bouwbesluit, parameters binnenklimaat, historische beschouwing, beschrijving huidige installaties, meetresultaten, functioneren beheercommissie, functioneren projectorganisatie IHP Eemnes.

5

Rapportage klimaatklachten

2

Historie en inventarisatie technische gegeven

De historie met betrekking tot het binnenklimaat is in beeld gebracht. Ook zijn de installaties beschreven die een rol spelen bij de regeling van het binnenklimaat.

2.1

Historische beschouwing

De Clusterschool kent een roerige geschiedenis voor wat betreft binnenklimaat. Door de jaren heen zijn naar aanleiding van binnenklimaatproblemen verschillende onderzoeken gedaan. In deze paragraaf zijn de conclusies van voorgaande onderzoeken opgesomd. Een compleet overzicht van gebeurtenissen is opgenomen in bijlage 2. Daarnaast gaan wij kort in op de rol van de beheercommissie in het kader van onderhoud en de gemeente met betrekking tot de verbouwing in 2018. Uitgebreide beschrijving van de beheercommissie en projectorganisatie zijn te vinden in bijlage 3 en 4. 1.

Binnenklimaat (na aanpassing van de klimaatinstallaties in 2010): a) Het ventilatievoud voldoet aan het bouwbesluit; b) Het CO2 percentage voldoet aan het bouwbesluit; c) De binnentemperatuur is in meerdere ruimtes op meerdere momenten hoger dan volgens richtlijnen wenselijk is; d) De relatieve vochtigheid is afhankelijk van de buitencondities en is daarmee bij lage buitentemperaturen lager dan volgens richtlijnen wenselijk is; e) Het geluidsniveau was in de situatie direct na oplevering van de nieuwbouw hoger dan het bouwbesluit. In rapportages na de aanpassing van de klimaatinstallaties (2010) komt het geluidsniveau als onderwerp niet meer terug. f) Fijnstof komt als onderwerp niet aan de orde.

2.

Beheercommissie (schooldirecteuren en gemeente) a) Het onderzoek van de rekenkamercommissie benoemt risicopunten voor het binnenklimaat in de Clusterschool, zijnde onderhoud, aansturing, rolverdeling en informatie-uitwisseling. Binnen de beheercommissie is onvoldoende technische kennis aanwezig om een regisserende rol op te pakken ter verbetering van het binnenklimaat. Zo zijn technische gebreken niet opgelost of zelfs opgemerkt. Technische kennis is nodig om technische knelpunten te analyseren, optimaliseren en op te lossen. De beheercommissie is gewisseld van onderhoudsleverancier. Dit heeft geleid tot een verbetering van beheer en onderhoud en een vermindering van klachten t.a.v. het binnenklimaat. Gebouwgebruikers zijn tevreden over de huidige leverancier onderhoud. Een nadere toelichting is opgenomen in bijlage 3. Rol gemeente verbouwing 2018 a) Vanwege tijd, geld en beperkte technische kennis binnen de projectorganisatie is de verbouwing niet overal even zorgvuldig verlopen. Mede door laatst genoemde is onvoldoende rekening gehouden met de kwetsbaarheid van het binnenklimaat en toentertijd al aanwezig klachten. Zo is in de opdracht aan de bouwbegeleider en hoofdaannemer onvoldoende aandacht besteed aan de technische uitdaging van de Clusterschool.

Daarnaast kon de projectorganisatie de kwaliteit van de verbouwing niet beoordelen waardoor het niet mogelijk was de bouwbegeleiding kritisch te monitoren. Een nadere toelichting is opgenomen in bijlage 4. b) De verbouwing heeft negatieve gevolgen gehad op de ventilatie van een aantal gebouwdelen. Ook een aantal verbouwde ruimtes van Partou zijn qua temperatuur nog niet optimaal. Een nadere toelichting is opgenomen in bijlage 2.

3.

2.2

Inventarisatie van technische gegevens

Deze paragraaf bevat een overzicht van installaties, met bijbehorende aandachtspunten, die een rol spelen bij de regeling van het binnenklimaat. In bijlage 5 zijn de installaties en aandachtspunten verder uitgewerkt.

6

Rapportage klimaatklachten

2.2.1

CV-installatie

De CV installatie bestaat uit 4 CV-ketels (2008). Deze leveren de warmte voor verwarming van 4, niet met elkaar verbonden, CV-leidingsystemen. De installatie kent vanaf de bouw enkele knelpunten. Het hoofdleidingsysteem is in vloeren ingestort. De leidingen zijn onvoldoende geïsoleerd, hierdoor geven de leidingen warmte af aan de vloeren. Dit leidt tot warmteklachten in meerdere ruimtes. Verder maakt het ontwerp van 4 gescheiden systemen het lastiger om de installatie optimaal in te regelen. 2.2.2

Luchtbehandeling

De luchtbehandeling bestaat uit 6 WarmteTerugWin units (WTW). Eén WTW is geplaatst tijdens de nieuwbouw (2007/2008), de andere 5 WTW’s zijn later geplaatst tijdens de aanpassingen aan de luchtbehandelingsinstallatie in 2010. Iedere WTW verzorgt de toevoer van verse buitenlucht naar meerdere ruimtes in het gebouw. De WTW’s functioneren volgens ontwerp. De besturing van de WTW’s functioneert niet meer naar behoren en dient op korte termijn te worden vervangen. 2.2.3

Regeltechniek

Het gebouwbeheerssysteem regelt onder meer het functioneren van de CV-ketels. De installatie functioneert nog conform ontwerp. Dit komt doordat het gebouwbeheerssysteem niet meer wordt ondersteund door de leverancier, aanpassing van regelingen is niet meer mogelijk, het veranderen van instellingen is nog wel mogelijk. Op termijn moet rekening worden gehouden met vervanging van het gehele systeem.

7

Rapportage klimaatklachten

3

Klachten gebruikers en meetresultaten

Met alle gebruikers is gesproken en in dit hoofdstuk zijn de ervaren klachten weergegeven. Bij de BEL hamels en GGD zijn er geen klachten over het binnenklimaat. Het onderwijs en Partou ervaren beide dat enkele ruimtes te koud of te warm zijn. In enkele onderwijsruimtes is de luchtbehandelingsinstallatie te gehorig. Partou merkt op dat de afzuiging in de sanitair ruimtes beperkt is. Het onderwijs heeft het gevoel dat de interne verbouwing mogelijk een negatief effect heeft op het binnenklimaat. Meetresultaten In overleg met het onderwijs en Partou zijn ruimtes geselecteerd waar de meeste klachten worden ervaren. In bijlage 7 is de uitvoering van de metingen terug te lezen en de meetresultaten zijn te vinden in bijlage 6. Met de metingen is het volgende aangetoond: Controlemeting luchtverversing a)

De controlemetingen leveren dezelfde waardes op als de validatie van de luchtbehandeling die zijn uitgevoerd bij de oplevering van de verbouwing van het gebouwdeel Partou (begane grond). b) Voor verbouwingen van de GGD en de 1e verdieping Zuidwend zijn geen validatiemetingen, als onderdeel verbouwing, uitgevoerd. Op basis van controlemeting wordt geconcludeerd dat luchtbehandeling op meerdere plekken niet in balans is. Het is zeer waarschijnlijk dat dit een negatieve invloed heeft op de luchtbehandeling in andere delen van het gebouw. c) Tijdens de uitvoering van controlemetingen is op meerdere plekken geconstateerd dat de luchtbehandeling onvoldoende kan worden ingeregeld. Het betreft hier luchtkanalen die zijn aangepast tijdens de verbouwingen in 2018. Zo zijn regelkleppen niet overal aanwezig. Meer informatie is opgenomen in bijlage 7. d) Tijdens een controlemeting is geconstateerd dat in de zaal en de speelruimtes op de begane grond geen ventilatie aanwezig was. Gebleken is dat een WTW unit al langere tijd niet in bedrijf was vanwege een storing. e) De controlemetingen zijn vergeleken met de validatierapporten van de oplevering van de aangepaste klimaatinstallatie in 2010. De toevoerventilatie is in meerdere ruimtes veranderd, voor sommige ruimtes is minder ventilatie aanwezig, in andere ruimtes is meer ventilatie aanwezig. Metingen temperatuur-luchtvochtigheid en CO2 a)

Het CO2 percentage ligt in nagenoeg alle gevallen op een acceptabel niveau (tot 1000 PPM). Een overschrijding van de norm van 1200 PPM is niet geconstateerd. Op basis hiervan wordt geconcludeerd dat voldoende luchtverversing aanwezig is. b) De temperatuur is in meerdere ruimtes te hoog. Terugkoppeling resultaten aan gebruikers Op 11 december 2019 zijn de meetresultaten van de luchtverversing, temperatuur, luchtvochtigheid en CO2 toegelicht aan de gebruikers van de Clusterschool. Aanwezig waren Zuidwend, Mariaschool, Partou, Schreuder installatietechniek en de BEL Combinatie. Een schriftelijke rapportage, inclusief meetresultaten, is via mail verzonden op 19 december 2019. De gebruikers hebben tijdens de bijeenkomst aangegeven tevreden te zijn over de aanpak en uitvoering van het onderzoek.

8

Rapportage klimaatklachten

4

Oorzaken en oplossingen Er zijn verschillende oorzaken gevonden voor aanwezige klimaatklachten. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op deze oorzaken met bijbehorende oplossingsrichting. Dit hoofdstuk sluit af met een overzicht van noodzakelijke ingrepen met waar mogelijk een indicatie van de kosten.

4.1

Aanwezige installaties zijn niet goed ingeregeld

4.1.1 a)

4.1.2

CV leidingsysteem: waterzijdig inregelen Het waterzijdig inregelen van het CV leidingsysteem zal leiden tot een betere warmteverdeling over de radiatoren. Deze maatregel is uitgevoerd voor het CV-systeem voor bouwdeel KDV Partou en heeft daar effect gehad. Het is de verwachting dat hiermee de koude-klachten in enkele ruimtes van de Zuidwend kunnen worden verholpen. Deze maatregel zal ook leiden tot een vermindering van energieverbruik en betreft een erkende maatregel voor energiebesparing. Meerdere lokalen hebben van oudsher al koude-klachten. Deze klachten zijn niet veroorzaakt door de verbouwingen in 2018. Luchtbehandeling

a)

Het inregelen van de luchtbehandeling is nodig om zorgen voor een goede verdeling van de hoeveelheid toevoerlucht over de verschillende ruimtes. Het uitgevoerde onderzoek en de metingen laten zien dat de luchtbehandeling op diverse plekken niet optimaal is ingeregeld, onder meer door het ontbreken van voldoende inregelkleppen. Dit is hoofdzakelijk veroorzaakt door de uitgevoerde verbouwingen. Daarnaast zijn instellingen in de luchtbehandeling veranderd naar aanleiding van geluidsklachten. Dit heeft ook negatieve effecten gehad op het binnenklimaat (minder luchtverversing). De inventarisatie van optimalisatie-mogelijkheden ventilatie laat zien dat door inregelen een niveau volgens frisse scholen C of frisse scholen B haalbaar is (zie bijlage 7). b) In meerdere ruimtes is sprake van geluidsklachten. Onderzoek laat zien dat deze klachten kunnen worden verholpen door opnieuw inregelen en beperkte plaatselijke maatregelen zoals het vervangen van luchtroosters en aanbrengen van geluidsdempers. Het betreft hier klachten die al sinds de nieuwbouw aanwezig zijn. c) In januari 2020 is een de klokschakeling in de regeltechniek van de WTW’s kapot gegaan, dit is niet meer te repareren. Gevolg is dat de WTW-units 24 uur per dag aan staan. Vervanging van de regeltechniek op korte termijn is noodzakelijk (zie ook 4.2.5). 4.1.3

Centrale regeltechniek - Gebouwbeheerssysteem

a)

Door leverancier onderhoud (en daardoor ook door gebruiker en gemeente) werd verondersteld dat het gebouwbeheersysteem niet meer ingesteld kon worden. Uit nader onderzoek blijkt dit echter wel mogelijk, met gebruik van een softwaretool die door de leverancier beschikbaar is gesteld. Het wijzigen van instellingen in het gebouwbeheersysteem is weer mogelijk. b) De leverancier onderhoud heeft onvoldoende inzicht in de huidige instellingen van de regelsoftware voor onder meer de CV-installaties. Met de aanvullende softwaretool heeft de leverancier onderhoud nu de mogelijkheid om de huidige regeling te beoordelen en verder te optimaliseren.

4.2

Regulier (groot) onderhoud en technische beperkingen van aanwezige installaties

4.2.1 a)

Luchtroosters ruimtes zijn vervuild In een groot deel van het gebouw zijn luchtroosters vervuild. Dit verminderd de functie van de roosters. Aanbevolen wordt dat de beheercommissie deze roosters laat reinigen

9

Rapportage klimaatklachten

4.2.2 a)

4.2.3 a)

4.2.4 a)

4.2.5 a)

4.2.6

Vervanging filters en lagers WTW-units Naar aanleiding van klachten is in januari 2020 gebleken dat van een aantal WTW-units de filters en lagers aan vervanging toe zijn. Het betreft hier regulier onderhoud. CV-leidingen in vloeren veroorzaken warmte-overlast CV-transportleidingen zijn in vloeren gestort. Deze constructiefout is al aanwezig sinds de bouw van de Clusterschool. Deze leidingen zijn onvoldoende geïsoleerd, hierdoor ontstaat warmte-overlast. Technisch kan dit alleen tegen hoge kosten worden hersteld, dit wordt daarom niet aanbevolen. De gevolgen kunnen worden beperkt door de watertemperatuur van de CV-systemen proefondervindelijk te verlagen. Wel moet bepaald worden of ruimtes, na verlaging van de CV-watertemperatuur, voldoende kunnen worden verwarmd, met name bij lage buitentemperaturen. Het verlagen van de CV-watertemperatuur is in de toekomst noodzakelijk als voorwaarde voor toepassing van een duurzame warmte-opwekking (zoals een warmtepomp). CV-leidingsysteem niet in onderdelen regelbaar Er is spraken van 4 gescheiden CV-systemen. Voor ieder systeem is slechts 1 regeling mogelijk, hierbij kan geen onderscheid worden gemaakt in verschillen in warmte-behoefte tussen de verschillende gebruikersgroepen of bijvoorbeeld een verschil in warmtevraag tussen begane grond en verdieping. Aanpassing op korte termijn is niet noodzakelijk.

Nader onderzoek, in afweging met vervanging van de regeltechniek en verduurzaming van de warmteopwekking, moet duidelijk maken of het aanbrengen van extra regelmogelijkheden toegevoegde waarde geeft. Centrale regeltechniek - Gebouwbeheerssysteem De centrale regeltechniek wordt niet meer ondersteund door de leverancier. Uitbreiding van functionaliteit is niet meer mogelijk. Het systeem functioneert nog wel, wijzigen van instellingen is nog wel mogelijk. Vervanging van de regeltechniek is binnen twee jaar noodzakelijk. De regeltechniek is geplaatst in 2007. Normaliter wordt een vervangingsinterval van 15 jaar aangehouden. Het betreft derhalve een reguliere vervanging in het kader van het MJOP. Regeling van luchtbehandeling

a)

De centrale PC van de huidige regeling van de WTW’s is oud en aan vervanging toe. De computer is geplaatst in 2011. Normaliter wordt een vervangingsinterval van 5 jaar aangehouden. Het betreft derhalve een reguliere vervanging (MJOP); b) De centrale regeling en de regelcomponenten van de WTW’s worden niet meer ondersteund door de leverancier. Het systeem functioneert hierdoor niet meer volgens ontwerp, reparatie is niet meer mogelijk. Vervanging is noodzakelijk, bij voorkeur in 2020. Een nieuwe regeling heeft meer functionaliteit waardoor de luchttemperatuur beter ingeregeld kan worden. Hiervoor moet per WTW het gehele luchtsysteem worden ingeregeld. Eventueel kan dit gefaseerd plaatsvinden, per WTW. Geconstateerd was al dat het inregelen van luchtbehandeling nodig is om negatieve effecten ten gevolge van verbouwingen te verhelpen en ook om de kwaliteit van het binnenklimaat te verhogen tot klasse C of klasse B frisse scholen. De huidige regeling biedt geen functionaliteit om belangrijke meetwaarden, zoals temperatuur en CO2 percentage in ruimtes zichtbaar te maken of te rapporteren. Voor optimalisatie zou dit wel wenselijk zijn. Deze functionaliteit kan als specificatie opgenomen worden bij de aanschaf van de nieuwe regeltechniek. Alternatief is de aanschaf van een separaat monitoringsysteem. 4.2.7

Droge lucht – afwezigheid van luchtbevochtiging

Gebruikers ervaren klachten door droge lucht. 10

Rapportage klimaatklachten

De huidige installatie beschikt niet over de mogelijkheid om de luchtvochtigheid te beïnvloeden. Met name bij lage buitentemperatuur zal sprake zijn van droge lucht. Beperkte verbetering is mogelijk door bijvoorbeeld verwarmingsbakjes of plaatsen van planten. Een structurele verbetering is alleen mogelijk door de plaatsing van bevochtigingsapparatuur in de aanwezige luchtbehandelingssystemen. 4.2.8

Fijnstof

In het bouwbesluit en programma frisse scholen zijn geen eisen opgenomen t.a.v. fijnstof. Wel zijn in laatst genoemd programma voorschriften opgenomen voor de filterkwaliteit van luchtbehandelingsinstallaties. De filters van de WTW-unit zijn van kwaliteit F7 en voldoend daarmee aan de richtlijn van frisse scholen C. In opdracht van het onderwijs heeft een extern bedrijf in drie lokalen een mobiele zuiveringsinstallatie geplaatst dat werkt op basis van ionisatie. Op basis van de meetresultaten concludeert de leverancier een reductie van fijnstof (30% tot 70%) en wordt aangegeven dat leerlingen en leraren een duidelijke verbetering van luchtkwaliteit hebben gesignaleerd. De apparaten worden ingebouwd in luchtkanalen en zullen daarmee effect hebben op ventilatie. Meer weerstand in kanalen betekent minder luchtverversing of een hogere belasting van de WTW-units (met in potentie meer geluidsoverlast naar de omgeving). Dit betekent niet dat de plaatsing van een zuiveringsinstallatie onmogelijk maar voor het bepalen van de haalbaarheid is onderzoek nodig.

4.3

Klachten door uitgevoerde verbouwingen 2017-2018

4.3.1

Koude ruimtes KDV Partou

Tijdens het onderzoek is het CV-systeem van bouwdeel Partou opnieuw ingeregeld. Hierdoor zijn koudeklachten in twee groepsruimtes van KDV Partou verminderd. In een van de groepsruimtes is nog steeds sprake van koude-klachten. In maart is de aansluiting van de aanwezige radiator aangepast. Gehoopt wordt dat dit voldoende effect heeft. Mocht dit niet het geval zijn dan zijn aanvullende, meer ingrijpende maatregelen nodig. 4.3.2

Verbetering inregelmogelijkheden luchtbehandeling

De luchtbehandeling in een aantal verbouwde ruimtes kan niet of beperkt worden ingeregeld, onder meer door het ontbreken van voldoende inregelkleppen. Dit is veroorzaakt door de uitgevoerde verbouwingen in 2018. Voorgesteld wordt de installatie hierop aan te passen. 4.3.3

Verstoring luchtbehandeling scholen door uitgevoerde verbouwingen

De uitvoering van de verbouwingen heeft mede geleid tot onbalans in drie van de zes luchtbehandeling systemen. Opnieuw inregelen van deze luchtsystemen is noodzakelijk, uitvoering in aansluiting op bovenstaande maatregel 4.3.2. 4.3.4

Warmte-klachten ruimtes KDV Partou

De temperatuur van het CV-waterleidingnet van bouwdeel Partou (begane grond) en het bovenliggende deel van de Mariaschool (1e verdieping) is proefondervindelijk verlaagd met als doel het verminderen van de overlast door warme vloeren. Uit de metingen is gebleken dat dit aantoonbaar effect heeft gehad. Partou ervaart hierin ook verbetering. Voor een aantal ruimtes in KDV Partou bestaan nog steeds klachten ten aanzien van een te hoge temperatuur. Aanbevolen wordt om eerst de luchtbehandeling en de CV-systemen in te regelen en te optimaliseren. Daarna moet bepaald worden in hoeverre voor enkele ruimtes nog aanvullende maatregelen nodig zijn voor enkele specifieke ruimten.

11

Rapportage klimaatklachten

4.4

Zijn de klachten dan opgelost?

In deze paragraaf wordt de verwachting uitgesproken of klachten zijn opgelost na uitvoering van de maatregelen genoemd in bovenstaande paragrafen 4.1 tot en met 4.3. 4.4.1

Klacht: ruimtes die als koud worden ervaren Verwacht wordt dat de klachten in schoollokalen worden opgelost door het opnieuw inregelen van de lucht en cv-systemen. Voor enkele ruimtes van KDV Partou zijn mogelijk nog aanvullende maatregelen nodig. Na het inregelen van de systemen kan dit definitief worden vastgesteld.

4.4.2

Te warm en benauwd: meerder ruimtes Verwacht wordt dat het merendeel van deze klachten wordt opgelost door het opnieuw inregelen van de lucht en cv-systemen en de vervanging van de regeling van de WTW-units. Afgewacht moet worden of de temperatuur in enkele inpandige ruimtes, bijvoorbeeld de speelruimte van KDV Partou, voldoende verlaagd kan worden met deze maatregelen. In verband met de opwarming door de CV-leidingen in de vloer kunnen extra maatregelen nodig zijn om klachten in enkele specifieke ruimten volledig op te lossen, zoals bijvoorbeeld extra ventilatie of een lokaal koelapparaat Dit kan pas beoordeeld worden na het opnieuw inregelen van de lucht en CV-systemen en de vervanging van de regeling van de WTW-units.

4.4.3

Te droge lucht: algemeen punt De huidige installatie beschikt niet over de mogelijkheid om de luchtvochtigheid te beïnvloeden. Zonder aanzienlijke investering is dit knelpunt niet structureel op te lossen. Aanbevolen wordt om eerst het effect af te wachten van inregelen en de vervanging van de regeling van de WTW-units alvorens hierover besluitvorming plaatsvindt.

4.4.4

Te veel geluid van de luchtbehandelingsinstallatie: enkele ruimtes Onderdeel van het opnieuw inregelen van de luchtbehandeling is ook het plaatselijk vervangen van luchtroosters en het plaatsen van geluidsdempers in de luchtbehandeling. Het is de verwachting dat geluidsklachten hiermee kunnen worden opgelost.

4.4.5

Het klimaat is slecht in te stellen, of aan of uit, geen tussenweg Verwacht wordt dat deze klachten worden opgelost door het opnieuw inregelen van de lucht en cvsystemen en het vervangen van de regeltechniek voor de WTW-units.

4.4.6

Te weinig afzuiging in sanitaire ruimtes (KDV Partou) Tijdens het onderzoek zijn al enkele aanpassingen doorgevoerd aan de afzuiginstallatie van Partou. Daarnaast moeten meerdere technische verbeteringen worden doorgevoerd, zoals het aanbrengen van overstroomvoorzieningen en roosters in de ruimte. Na uitvoering van deze herstelacties moet worden bepaald of nog aanvullende maatregelen nodig zijn.

12

Rapportage klimaatklachten

4.5

Noodzakelijke aanpassingen

In deze paragraaf staan de noodzakelijk aanpassingen die van belang zijn om het binnenklimaat te optimaliseren. De totale kosten worden geschat op € 114.386,= (inclusief BTW). Mocht de beheercommissie het wenselijk vinden de ventilatie te laten voldoen aan de norm frisse scholen klasse B dan stijgen de kosten met € 101.640,= (inclusief BTW). Als de beheercommissie het wenselijk vindt om een monitoringsysteem te realiseren zodat per ruimte de klimaatcondities (temperatuur-CO2) gevolgd kunnen worden, dan leidt dit tot extra kosten van circa € 7.260,= (inclusief BTW).

Tabel 4.5.1: kostenraming noodzakelijke aanpassingen

5

Mogelijkheden tot verduurzaming en optimalisatie binnenklimaat

De randvoorwaarden en mogelijkheden voor de verduurzaming en optimalisatie binnenklimaat van de Clusterschool zijn geïnventariseerd. In bijlage 9 is een overzicht van verduurzamingsmaatregelen weergegeven. In algemene zin is het van belang de systemen eerst te optimaliseren, gebruik te monitoren, de CV-temperatuur waar mogelijk te verlagen en draagkracht dak in beeld brengen. Vervolgens is het van belang een businesscase verduurzaming op te stellen. In welke mate verduurzaming plaats kan vinden in mede afhankelijk van de ambitie van de beheercommissie. Voor verdere optimalisatie van het binnenklimaat kan de beheercommissie besluiten om te experimenteren met de plaatsing van convectoren en/of fijnstoffilters.

5.1

Huidige situatie optimaliseren met beperkte investeringen

Meerdere maatregelen zijn mogelijk waarbij de huidige situatie verbeterd kan worden met relatief beperkte investeringen. Daarnaast worden maatregelen aanbevolen ter voorbereiding op verduurzaming van het gebouw.

13

Rapportage klimaatklachten

Tabel 5.1.1: kostenraming maatregelen stap 2 optimaliseren met beperkte investeringen

5.2

Integrale toekomstbestendige oplossingen nastreven

Op basis van de resultaten van de maatregelen volgens 5.1 kan een optimale situatie voor de toekomst worden uitgewerkt. De uitvoeringsplanning wordt hierbij zoveel mogelijk afgestemd op natuurlijke vervangingsmomenten (MJOP). De uitvoering van deze maatregelen vindt plaats in de periode 2020 tot en met 2027 (of zoveel eerder als gewenst).

Tabel 5.2.1: kostenraming maatregelen integrale toekomstbestendige oplossingen

14