AU memo uitkomsten 2019 herverdeling 14 sept 2021 Bijlage BMC

YACHT GROUP

Nieuwe uitkomsten herverdeling Gemeentefonds

Op 9 juli jl. heeft de Minister van Binnenlandse Zaken de Tweede Kamer geinformeerd over nieuwe uitkomsten over de herverdeling van het Gemeentefonds. Begin februari waren de voorlopige uitkomsten bekendgemaakt. De minister heeft de verdeling op onderdelen aangepast en voor advies doorgestuurd Haar de Raad voor het Openbaar Bestuur. De Nederlandse gemeenten ontvangen ongeveer de helft van hun inkomsten uit het Gemeentefonds. De totale omvang hiervan bedraagt ongeveer € 30 miljard. Een groot deel van dit bedrag wordt nu anders verdeeld. De totale omvang van de uitkering uit het Gemeentefonds neemt niet toe of af. Maar dat neemt niet weg dat de nieuwe verdeling, en dus ook iedere wijziging daarvan, winnaars en verliezers kent. In de oorspronkelijke voorstellen Bingen de gemeenten in het noorden van land (Groningen, Friesland en Drenthe) voornamelijk op achteruit. Dat werd met name veroorzaakt doordat sociale maatstaven minder zwaar meegewogen werden in de verdeling dan voorheen. Dat zou bij gemeenten in het noorden van het land een zware wissel trekken op de begroting, omdat een groot deel van deze gemeenten beschikken over een slechte vermogenspositie en ook niet terugvallen op buffers vanuit de gebiedsontwikkeling. In een onlangs door BMC georganiseerd webinar is op deze problematiek ingegaan.

De uitkomsten van de nieuwe verdeling pakken minder nadelig uit voor de gemeenten in het noorden van het land. Er bevinden zich nog steeds veel verliezers in het noorden van het land Dat neemt echter niet weg dat in het noorden van het land nog steeds een groot aantal gemeenten er op achteruit gaan. Dat is met name het geval bij de gemeenten in Groningen. Gemeenten in het westen en het midden van het land die in februari nog dachten dat de nadelige effecten aan hun deur voorbij zouden gaan, lijken nu van een koude kermis thuis to komen. Daar wordt de rekening betaald voor de minder nadelige effecten in het noorden van het land.

YACHT GROUP

Herverdeling GF - UitkomskQn februari

~n ~~ilOffl PC! ~mY011E15 t7~d~Y van m@C► ddn 100 two pEr Irnprkr ~ r;,:,Aeei van SO tot 100 ew~o per inwoner ~ It~deei van 25 tot S4 evo pc+ ~nN[,n~~r C7 ti~ideei van t0 tot 25 euu per imwncr ~ Madeel van 0 rot 14 evo per Irnva~e+ Q Vaadeei ran 0 tot 16 euro per ~rnvm~v Cj <<owdeei van 10 tnt 25 auto per arnaner L~ Vgort~Ce~ van ~5 4Dt 50 Mro Per Grwrcvrtr ~] 4h~Orttk+21 vd~ 59 tOt 100 Cu0 pit otw0~lCr Yaortkrl wn meet dan 100 e~ro per rw~nor~r

F3MC .~...a. Herverdeling GF - Uitkortisten juli

in GCdrs~rt pFr iriw~5 ~ Madeei van max dan 10~ eixo D~ Imvaner ~ Nadeel van Sb tot 100 euio per Irvkor~er ~ Nadee+ van 2s mt so e,.o oar ~rre+onty i.~ Nndeel vas 10 tot 25 alto per Inwaaet ~ tladeel van 0 [ot 10 e~ro per lmvaier ~J Yoadeel van 0 tot 10 auto per irvnax~ ~] Yoadeei van 16 Oot 25 etro per invbr~er ~ VBadeE1 van 25 tut SO auto p~ inwaier [~ Vc,9ni~M van 50 Wt 100 Ev4 P~ ~rrwp~+ v~ri~'~1 v,~t nwM dan t00 F~rO ~r itn+nvk*

YACHT GROUP

Ten opzichte van de uitkomsten van februari is in 100 gemeenten (ongeveer 30% van het totaal) het nadelige effect groter dan 25 euro per inwoner. Deze gemeenten bevinden zich dan ook in het noorden en het midden van het land, zoals onderstaande figuur laat zien. Verschil ten opzichte van de vorige herverdeling

In bed2gen per inwoners ~ Nadeel van meer dan 50 euro ~ Nadeel van 25 tot 50 euro ~ Nadeel van 10 tot 25 euro C Nadeel van 0 tot 10 euro C' Voorcleel van 0 tot 10 euro Voorcieel van 10 tot 25 euro ~ Voordeel van 25 tot 50 euro C Voordeel van meer dan SO eum

BMC

YACHT GROUP

Met name het verdeelmodel in het sociaal domein is op onderdelen herzien. Daar gaan we hieronder kort op in. Niettemin leidt dit nog steeds tot stevige herverdeeleffect. De minister geeft aan dat dit op zich verklaarbaar is, vanwege het felt dat de verdeling binnen het sociaal domein al tien jaar oud is en goeddeels gebaseerd is op de situatie van voor de decentralisaties. En door ondertussen doorgevoerde beleidswijzigingen zijn bepaalde maatstaven waarlangs de middelen worden verdeeld Been goede voorspellers meer voor de kostenstructuur van de gemeenten. Anders mix leidt ter ~ndere uitkomsten De uitkomsten worden veroorzaakt door een mix van factoren. Allereerst zijn nude maatstaven vervangen door nieuwe. De nieuwe maatstaven wegen bovendien anders mee in de totale verdeling dan de oude maatstaven. De verdeling van de beleidsterreinen (clusters) binnen de algemene uitkering is bovendien herzien. Ook dat leidt tot een herverdeling van uitkomsten. Als het cluster WMO bijvoorbeeld minder zwaar meeweegt heeft dat een nadelig effect voor een gemeente met relatief veel ouderen. Daarnaast zijn ook de eigen inkomsten op een andere wijze verevend. Maar de minister geeft aan dat het effect van de wijziging van de sociale maatstaven in belangrijke mate verantwoordelijk is voor het herverdeeleffect. i~1~r,~rt-a~' ni~~~lic'ijr,n~hr~~ ii!<

In het huidige model neemt de maatstaf "medicijngebruik" een belangrijke plaats in voor de bepaling van de zorgbehoefte in een gemeente. In februari was hiervoor een alternatief geintroduceerd, die op zijn beurt in deze voorstellen weer is vervangen door de maatstaven "opleidingsniveau" en "huishoudens met een laag inkomen': Verondersteld wordt dat deze maatstaven betere voorspellers zijn van de totale zorgbehoefte in een gemeente. r-n,rii~~, I ,-t r7

a.~tr7r1 ,:~rrircnpr;i i~~i~~~-r; :, ~ ,.

In het huidige verdeelmodel zat een aftrekpost voor gemeenten met hoger gemiddeld inkomen. De redenering hiervoor was dat gemeenten waar het gemiddeld inkomen hoger lag, minder kosten hoefde to maken voor de huishoudelijke hulp, omdat zij van inwoners een hogere eigen bijdrage konden vragen. Met de introductie van het WMO-abonnementstarief is de ratio achter deze verdeelmaatstaf komen to vervallen. Deze maatstaf werd bovendien mede gebruikt om een deel van de middelen van de jeugdhulp to verdelen. Achterliggende gedachte hierbij was dat gezinnen met een hoger inkomen minder vaak een beroep doen op de jeugdzorg dan gezinnen met een lager inkomen. Dit blijkt in de praktijk niet het geval to zijn. Wel is het zo dat de hoogste kosten voorkomen in de gezinnen met de laagste inkomens. Daarom speelt de maatstaf huishoudens met een laag inkomen een belangrijke(re) rol in de verdeling van de middelen voor het sociaal domein.

BMC YACHT GROUP

Bij de verdeling van de WMO-middelen in februari was de maatstaf "kernen maal inwoners" opgenomen. Echter, omdat de voorzieningen in de meeste kernen beschikbaar moeten zijn, ongeacht de grootte van de kern, is deze maatstaf vervangen door de maatstaf "aantal kernen". In het totale herverdeeleffect zit dus een effect van de verdeling (andere maatstaven en andere gewichten), een effect van de omvang van de verschillende clusters (volume-effect) en het effect van de verevening van eigen inkomsten. Verdeiing van de middelen voAr 7eugd Degenen die veronderstellen dat gemeenten met veel jongeren ook automatisch zwaar meedelen in het budget voor de jeugdzorg komen bedrogen uit. Het aantal jongeren verdeeld slechts 18% van het totale budget voor de jeugdhulp. 73% van het budget voor de jeugdhulp wordt verdeeld via de maatstaf "huishoudens met een laag inkomen': De minister heeft aangegeven dat dit weliswaar "contra-intuitief" aanvoelt, maar studies wijzen uit dat de omgeving van jongeren in hoge mate van invloed is op het ontwikkelen van problematiek en de mate waarin gezinnen in staat zijn dit op to lossen. Algemene armoede maatstaven en stedelijkheidsmaatstaven zijn daarom belangrijker dan jongeren maatstaven. In het BMC-webinar van 24 jl.

kwam ook al ter sprake dat de inkomsten uit grondexploitaties (jaarlijks circa € 1 miljard) niet werden verevend in de verdeling van het gemeentefonds, omdat er geen goede structuurkenmerken zijn die de netto baten kunnen voorspellen. In het nieuwe voorstel wordt er op dit punt wel verevend, maar dan via een bedrag per inwoners via het cluster "overige eigen middelen". Actualisatie van het verdee{voorste( Er wordt nog gewerkt aan de actualisatie van de verdeling Haar een recenter peiljaar. Dit betreft in eerste instantie een technische actualisatie, waarbij de standen van de gebruikte maatstaven worden bijgewerkt Haar de meest recente gegevens (2019) en de loon- en prijsindexering technisch wordt verwerkt. De resulterende verdeling is inmiddels globaal getoetst aan de ontwikkeling van de kosten van gemeenten, zowel op macroniveau (de volumes per domein) als op microniveau (de verdeling per grootteklasse). De definitieve verdeling voor 2019 is op dit moment nog niet beschikbaar. Deze wordt uiterlijk eind juli nagezonden. F3ezien i~l yen t r~ci~,Y~ ~;~,tlf~xt

De minister zegt zich to realiseren dat de effecten van een nieuwe verdeling landen in een context waarin veel gemeenten krapte ervaren en er discussie is over de omvang van het beschikbare budget. Het is aan een volgend kabinet om to besluiten over de invoering van het nieuwe verdeelmodel voor het gemeentefonds. Het gemeentefonds is een van de onderdelen van de financieel-bestuurlijke verhoudingen. Andere elementen zijn onder meer de indexering (de normeringssystematiek), het eigen belastinggebied, de vorm waarin middelen worden uitgekeerd (het uitkeringsstelsel) en hoe opvolging wordt gegeven aan onder andere het advies van de Commissie van Wijzen met betrekking tot de jeugdzorg. Het is daarom gewenst dat een volgend kabinet niet alleen afspraken maakt over de herziene verdeling van het gemeentefonds, maar ook afspraken met gemeenten maakt over de andere elementen van de financieel-bestuurlijke verhoudingen.

YACHT GROUP

Randvoorv~~ cien voor de invoeri: ~. De nieuwe verdeling wordt stap voor stap ingevoerd, zodat gemeenten voldoende tijd hebben om zich aan de nieuwe financiele situatie aan to passen. Er wordt voor gekozen om de herverdeeleffecten to maximeren op € 60 per inwoner over een periode van vier jaar, oftewel € 15 per inwoner per jaar. Dit geldt zowel voor gemeenten met een negatief herverdeeleffect als voor gemeenten met een positief herverdeeleffect. Ongeveer 10% van de gemeenten heeft to maken met een nadelig herverdeeleffect dat groter is dan € 60 per inwoner. Ongeveer eenzelfde aantai komt met een voordelig herverdeeleffect uit de bus dat groter is dan € 60 per inwoner. De ontwikkeling van de kosten van gemeenten en de invloed daarvan op de verdeling wordt nauwgezet in de gaten gehouden. Als opvallende effecten optreden, zal onderzoek worden uitgevoerd Haar verdere verbetering van het model. Vier jaar na invoering (per 1 januari 2027) zal bekeken worden of bijsteiling van de verdeling nodig is. Een lijst van wile Het Ministerie heeft een lijst gepubliceerd van de effecten voor de individuele gemeenten. Daarop kan iedere gemeente zien hoeveel ze er op voor of achteruit gaan. ~Adviesaanvraa~~ pan de n~~~~i ~ -~~~ ~~et Openbaar ~'~~~~, ~~ ~:~ De Raad voor het Openbaar Bestuur is nu aan zet om hierover to adviseren.

In het BMC-webinar van 24 juni werd van de zijde van het ROB aangegeven dat in September advies zou worden uitgebracht. Daarnaast is de VNG om advies gevraagd. Ook de gemeenten krijgen nog de gelegenheid om to reageren op de voorliggende voorstellen. Invoering zal worden overgelaten aan een nieuw kabinet en is niet voor 2023 voorzien. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met onze adviseurs Erwin Ormel via te~efoonnummer 06 - 10 63 16 53 of per e-mail: erwin.ormel@bmc.ni of met Siemen Fuite via telefoonnummer 06 - 22 45 80 31 of per e-mail siemen.fuite@bmc.nl.