AU memo uitkomsten 2019 herverdeling 14 sept 2021

Nieuwe verdeelmodel AU

Van

College

Aan

Raad

Datum

15-09-2021

Geheim of openbaar (Wet openbaarheid van bestuur) Document is openbaar

Onderwerp Nieuwe verdeelmodel AU

Kennisnemen van de consequenties van de herijking van het gemeentefonds voor de gemeente Eemnes

Aanleiding In februari 2021 is de eerste versie van de nieuwe verdeelsystematiek gepubliceerd, op basis waarvan grote en onlogische verschuivingen optraden, zoals toch al kwetsbare gemeenten in Friesland en Groningen die er (fors) op achteruitgingen. Daarna is er in juli een nieuw, aangepast model verschenen. Hierdoor bleven de Groningse gemeenten overwegend rood kleuren (nadeel). Begin augustus is het ijkjaar 2017 aangepast voor de volumes van ijkjaar 2019.

Actuele stand van zaken Nadat het in februari leek mee te vallen hebben de aanpassingen van juli geleid tot een nadelig effect voor Eemnes van € 30 per inwoner. Op basis van de actualisatie naar het boekjaar 2019 is dat nadeel toegenomen naar € 80 per inwoner. Er is een overgangsregeling ingroei afgesproken van € 15 per jaar voor 4 jaar. Maximaal dus € 60 de komende vier jaar. Daarna volgt een evaluatie.

was 2019

nieuwe maatstaf

Verschil

SOCIAAL DOMEIN KLASSIEK DOMEIN

5.645.768 6.050.826

4.245.303 8.061.481

-1.400.465 2.010.655

EIGEN MIDDELEN OZB

-283.561 -1.513.200

-1.125.792 -2.011.599

-842.231 -498.399

UITKERING

9.899.833

9.169.393

-730.440

De vereenvoudiging in het sociaal domein betekent een verschuiving naar centrumgemeenten en een weging die vooral gericht is op inkomen. Veel maatstaven (o.a. medicijngebruik) zijn geschrapt. Die vereenvoudiging leidt er toe dat ondanks de tekorten op sociaal domein en jeugdzorg we volgens het verdeelmodel maar liefst € 1,4 mln. structureel moeten inleveren. Het klassiek domein levert een voordeel op. De uitgaven van gemeenten in het jaar 2017 zijn geanalyseerd en de bedragen zijn aangepast en meer in overeenstemming gebracht met de werkelijke uitgaven. Voor iedere gemeente in Nederland levert dit een voordelig effect op. Het betreft hier het cluster Bestuur en ondersteuning, cluster Openbare orde en veiligheid, cluster Onderwijs, cluster Sport, cultuur en recreatie en het cluster Infrastructuur, ruimte en milieu. Toch is het gemeentefonds per saldo niet groter geworden en toch meer uitkeringen voor SD en KD samen. Hoe kan dat? Dat komt omdat er nu ook opnieuw is gekeken naar de OZB en de OEM (Overige Eigen Middelen). Wat is de verdiencapaciteit van een gemeente. Uitgangspunt is dat gekeken wordt naar 100% van de kosten van de gemeenten en 100% van de inkomsten. Voor de OZB zijn er twee wijzigingen. Het percentage dat wordt verrekend is van 80% woningen en 70% niet-woningen, opgetrokken naar 90%. Het rekentarief wordt voortaan afgestemd op het landelijk gemiddelde tarief.

Het was voor woningen 0,0886% en dat wordt 0,1106% Voor niet-woningen gebruikers en eigenaren was het tarief 0,0882% en 0,1094% en dat wordt 0,1826% en 0,2404% Beide betekent een hoger bedrag aan OZB dat gemeenten als norm opgelegd krijgen. Het OZB-tarief van Eemnes ligt voor woningen al dicht bij het landelijk gemiddelde. Maar beide elementen betekenen dat we geacht worden € 2.011.599 aan OZB (minimaal) binnen te halen. Meer mag, minder ook maar dat moet je dan zelf oplossen. Ten opzichte van de oude verdeling door het hogere percentage en het hogere rekentarief een nadeel van € 498.399. De pijn zit hem voor Eemnes in de OEM (Overige Eigen Middelen). Naast OZB heeft een gemeente ook andere inkomsten, deze zijn onder drie noemers samen te brengen: Treasury, Belastingen en Grondexploitaties. Iedere gemeente wordt voor € 124 per inwoner

aangeslagen voor inkomsten uit treasury, belastingen, grondexploitaties. In het oude model werden de eigen middelen gesteld op ca. 5% van de kosten. Die € 124 per inwoner (per jaar) halen we niet. En per 2023 (als het model in gaat en de precario is afgeschaft) al helemaal niet. In 2019 waren de inkomsten uit eigen middelen (rente, dividend, hondenbelasting, precario en toeristenbelasting) € 817.632. Hiervan was € 566.000 precario. In plaats van dat we 5% van onze kosten via de OEM zouden ontvangen/financieren, is nu dus € 124 per inwoner aangehouden. Dat betekent een nadeel van € 842.231. Onzeker Het model gaat de advisering en inspraak in. Dat leidt mogelijk tot aanpassingen. Veel gemeenten gaan er op vooruit, maar iets meer gemeenten gaan erop achteruit. De uitkomsten zijn soms logisch, maar soms ook niet verklaarbaar. De 2e onzekerheid betreft de compensatie Jeugdzorg. We krijgen in 2022 een mooi bedrag, echter ook dat bedrag wordt in 2023 via de nieuwe maatstaven verdeeld. Mogelijk gaan we er nog verder op achteruit. Jeugdzorg Door bureau ‘It’s public’ is op basis van de Iv3-cijfers (CBS) een overzicht gemaakt van de bedragen voor jeugdzorg die gemeenten daadwerkelijk ontvangen en de uitgaven (dus zonder mutaties via reserves etc.). Voor vier Jeugdzorg-regio’s hebben ze die nader uitgesplist voor het jaar 2019.

Als we het effect van de herverdeling Jeugd er achter zetten is het beeld als volgt: benchmark tekorten jeugdzorg Jeugd effect per inwoner Regio: Zeeland Noord-Beveland 112% -28 Sluis 72% 77 Hulst 67% 91 Regio: Centraal Gelderland Rozendaal 118% Rheden 57% Wageningen 54%

38 15 30

Regio: Eemland Eemnes Soest Woudenberg

48% 45% 38%

-37 -1 -69

Regio: Noord Veluwe Harderwijk Nunspeet Oldebroek

55% 51% 51%

-18 -8 27

Dus soms werkt de herverdeling en krijgen tekortgemeenten meer geld. Soms (zoals bij Eemnes het geval is) krijgen tekortgemeenten (soms fors) minder geld. Begroting 2022 De uitkomsten zijn soms logisch en soms niet verklaarbaar. Hoewel er gestreefd is naar objectiviteit zijn de uitkomsten voor Eemnes gelet op het begrotingsbeeld meerjarig, de uitgaven jeugdzorg en de (beperkte) eigen middelen van de gemeente niet rechtvaardig. Bij ongewijzigd beeld betekent dit een forse extra inspanning om tot een sluitend beeld te komen. De begroting 2022 zullen we sluitend aanleveren. De raming 2023 en 2024 waarschijnlijk ook met inbegrip van twee keer € 15/inwoner inleveren. Maar voor 2025 en 2026 nemen we die extra korting nog mee als risico. Op basis van de definitieve uitkomsten en de voortgang in de al in gang gezette Ombuigingen zal er medio 2022 dan een nieuw meerjarenbeeld (opgave) ontstaan.