4

Bijlage: beoordeling (ontwerp)begrotingen en jaarrekeningen Verbonden partijen Betreft gemeente: Eemnes In deze bijlage wordt nader ingegaan op de beoordeling van de begroting in het kader van het opstellen van een voorstel voor een zienswijze namens de gemeenteraad op de begroting van de Verbonden partij. Deze bijlage wordt bij het college- en raadsvoorstel m.b.t. de zienswijze gevoegd.

Proces en data (deadlines) Processtap Datum ontvangst Zienswijze uiterlijk Opstellen voorstel Besluit college Informeren presidium Bespreken in commissie Besluit gemeenteraad Verzenden zienswijze/ Reactiebrief Vaststelling in Algemeen bestuur van GR

Datum 30/3/2023 23/6/2023 12/4/2023 18/4/2023 19/4/2023 15/5/2023 22/5/2023 5/6/2023

Toelichting

29/6/2023

Beoordeling van de begroting 1. Autonome ontwikkelingen (begroting en jaarrekening) Begroting: Welke ontwikkelingen worden opgenomen? In de bijgaande conceptbegroting 2024 van het Werkvoorzieningsschap Tomingroep zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd. De uitgangspunten zijn in lijn met de afspraken tussen gemeenten, het Algemeen Bestuur Tomingroep en de directie van Tomingroep: 1. Gemeenten stellen een WSW-budget van € 31.350,- per SE (standaard eenheden) beschikbaar aan Tomingroep. Dit budget wordt door het Rijk beschikbaar gesteld aan gemeenten. 2. Vanaf 2015 is, met de komst van de Participatiewet, de WSW afgesloten voor nieuwe instroom. Het bestaande medewerkersbestand zal teruglopen in lijn met het natuurlijk verloop. Dit brengt mee dat in de begroting voor 2024 wordt uitgegaan van een WSW bezetting die ultimo 2024, 6% lager is dan de verwachte bezetting voor 2023. 3. De begroting van de loonkosten voor 2024 is gebaseerd op 515,4 FTE (WSW) gemiddeld werkzaam bij Tomingroep en 36,8 FTE in het kader van begeleid werken.

4. Er wordt uitgegaan van een stijging van de loonkosten (ten opzichte van 2022) met 13,4 %. Dat komt vooral door de verhoging van het wettelijk minimumloon per 1-1-2023 met circa 10%. 5. In de begroting 2024 is rekening gehouden met compensatie van de gevolgen van de stijging van het wettelijk minimumloon in de rijksuitkering voor WSW. Vooralsnog is daar nog geen zekerheid over. Meer duidelijkheid wordt verwacht in de komende meicirculaire gemeentefonds. De compensatie is in de begroting 2024 verantwoord als ‘overige subsidie’ voor in totaal circa € 1,9 miljoen 6. Inwoners die vanuit de voor Tomingroep nieuwe doelgroepen van de Participatiewet aan het werk gaan komen direct in dienst bij Tomingroep BV. Salaris en andere kosten van deze inwoners verlopen dus niet via het Schap. 7. Op basis van contractuele afspraken tussen Tomingroep BV en het Schap zijn er in 2024 de volgende geldstromen tussen beiden:  de BV betaalt aan het Schap een loonwaarde voor de gedetacheerde SW-medewerkers. In 2023 gaat het om een bedrag van € 3.813.000.  het Schap betaalt aan de BV een begeleidingsvergoeding van € 2.326.000 (dit bedrag is inclusief kosten voor dienstverlening van de BV zoals salarisadministratie financiën, automatisering en P&O en ondersteunende activiteiten).

Resultaat In het samenwerkingscontract tussen Tomingroep BV en het Schap is vastgelegd dat Tomingroep BV een nihil resultaat bij het Schap garandeert. Eventuele verliezen van het Schap worden tot nul gereduceerd door een garantiebijdrage van Tomingroep BV. Door de verliezen bij Tomingroep BV in de afgelopen jaren en de aanzienlijke verliezen die in 2024 en de jaren daarna nog verwacht worden is dit niet meer aan de orde. Het vermogen van Tomingroep BV moet met ingang van 2024 op peil worden gehouden door een aanvullende bijdrage door het Schap. In 2024 bedraagt die bijdrage € 3,0 miljoen. In totaal wordt voor de periode 2024-2027 een bijdrage van € 13 miljoen verwacht. Daardoor daalt het vermogen van het werkvoorzieningsschap naar verwachting van de huidige stand (eind 2022) van € 7,2 miljoen naar € 1,9 miljoen eind 2027. Begroting: Welke ontwikkelingen uit eerdere besluitvorming (kadernota) en wat is onze zienswijze daarop? In 2015 is de WSW afgeschaft en is arbeidsparticipatie sindsdien opgenomen in de Participatiewet. Gemeenten blijven wel subsidie ontvangen voor de tot dan toe bestaande WSW-medewerkers. Deze blijven onder het regime van de WSW vallen. Maar met de afschaffing van de WSW in 2015, loopt het aantal WSW-medewerkers en de daarbij behorende rijkssubsidie, door natuurlijk verloop, sindsdien jaarlijks fors terug.

Al sinds de eerste rode cijfers in 2019, heeft Tomingroep ingrijpende stappen ondernomen om weer tot een positief bedrijfsresultaat te komen. Vervolgens bleek dat voortzetting van het bedrijf op basis van de destijds bestaande strategie niet houdbaar was. Met deze constatering zijn Tomingroep en gemeenten samen in 2020 gestart met de ontwikkeling van een nieuw bedrijfsplan dat is gebaseerd op de keuze voor het scenario van instandhouding van de bestaande omvang van werk- en ontwikkelplekken voor de doelgroep van Tomingroep. Inmiddels is het nieuwe bedrijfsplan “Ketensamenwerking Tomin” in 2021 vastgesteld. Tomingroep ontwikkelt zich op basis van dat plan

in de jaren 2022 tot en met 2025 tot leerwerkbedrijf waarin in-, door- en uitstroom naar de reguliere arbeidsmarkt centraal staan. Tomingroep en gemeenten bieden daarmee samen met andere ketenpartners een antwoord op de nog steeds groeiende populatie inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt en die niet direct klaar is voor een reguliere baan. Jaarrekening: Wat is het resultaat en wat is het structurele element daarin? Het netto resultaat van het Werkvoorzieningsschap Tomingroep bedraagt voor 2022 circa € 1.7 miljoen positief. Dat komt vooral doordat: 



Het aantal WSW-ers in 2022 aanzienlijk lager is uitgevallen dan begroot. Daardoor zijn de salariskosten lager (circa € 1,2 miljoen positief) maar komt er ook voor minder WSW-ers een bijdrage binnen (circa € 0,8 miljoen negatief). De bijdrage per WSW-er hoger is dan begroot wegens verhoging van het landelijk budget (€ 30.403,00 t.o.v. € 28.467,60). Daardoor is de bijdrage voor de WSW-ers hoger (circa € 1,4 miljoen positief).

Normaliter wordt een negatief resultaat van het Werkvoorzieningsschap gecompenseerd vanuit Tomingroep BV waardoor een nulresultaat wordt gegarandeerd. Door het positieve netto resultaat hoeft voor 2022 geen beroep te worden gedaan op deze garantietoekenning. Ditzelfde was het geval in 2021. Jaarrekening: Wat is de resultaatbestemming? Waarom? Is dat logisch of is het eigenlijk een beleidsmatige wens? Het positief resultaat 2022 wordt opgenomen in de bestemmingsreserve ter dekking van tekorten van het Werkvoorzieningsschap en/of BV in de komende jaren. Jaarrekening: Wat is de reservepositie van de WGR)? De reserve van de GR bedraagt eind 2022 7,2 miljoen. Zoals hiervoor al vermeld zal deze reserve de komende jaren grotendeels worden benut om het vermogen van Tomingroep BV op peil te houden. Onderstaand overzicht is ontleend aan de begroting 2024 van het werkvoorzieningsschap.

Jaarrekening: Wat krijgen we terug?

Zoals hierboven aangegeven wordt voorgesteld om het positieve resultaat van het Werkvoorzieningschap over 2022 op te nemen als bestemmingsreserve voor dekking van toekomstige verliezen van Tomingroep BV. Begroting en Jaarrekening: Wat is de algemene ontwikkeling? Hoewel Tomingroep hard werkt aan de realisatie van de met het voornoemd bedrijfsplan ingezette koers heeft zich dat nog niet vertaald in de op grond van het bedrijfsplan verwachte verbetering van het resultaat van Tomingroep BV. Over 2022 heeft Tomingroep BV een verlies geleden van circa € 1,3 miljoen1. Doordat het werkvoorzieningsschap over 2022 een winst heeft gemaakt van circa € 1,7 miljoen (zie de bijgevoegde conceptjaarstukken) komt het geconsolideerd resultaat licht positief uit. Na 2022 lopen de verliezen sterk op. Voor 2023 wordt een verlies van circa € 5,6 miljoen in Tomingroep BV verwacht. Ook voor 2024 en de jaren daarna worden forse verliezen in Tomingroep BV verwacht. Daardoor moet het Schap met ingang van 2024 een aanvullende bijdrage doen om het vermogen van Tomingroep BV op peil te houden. In totaal wordt voor de periode 2024-2027 een bijdrage van € 13 miljoen verwacht. Daardoor daalt het vermogen van het werkvoorzieningsschap naar verwachting van de huidige stand (eind 2022) van € 7,2 miljoen naar € 1,9 miljoen eind 2027.

Het verlies is ontstaan in 2022 en 2023 en komt deels door autonome kostenontwikkelingen zoals de sterk gestegen energiekosten en de verhoging van het wettelijk minimumloon. Daarnaast zijn er incidentele kosten die gepaard gaan met de interne herstructurering van de Tomingroep die nodig is voor de doorontwikkeling tot leerwerkbedrijf. In de onderstaande tabel is een analyse van het verwachte verlies van de Tomingroep BV over 2023 opgenomen. Behoudens de éénmalige kosten werken deze ook door naar de komende jaren. Tomingroep BV Begroot resultaat (worst case scenario) Autonome kostenstijging Energielasten Stijging wettelijk minimumloon

Begroot -/- € 5.600.000 -/- € 1.000.000 -/-€ 1.700.000

Eenmalige kosten ICT (nieuw ERP pakket) Transitiekosten (van SW naar leerwerk bedrijf)

-/- € 200.000 -/- € 500.000

-/- € 2.700.000

-/- €

700.000

-/- € 2.200.000

Opgeschoond voor autonome en incidentele factoren

Als autonome en incidentele factoren buiten beschouwing worden gelaten resteert een aanzienlijk verlies. Dat is het gevolg van de onderrealisatie van de doelstellingen van het bedrijfsplan. Onderstaand is een vergelijking opgenomen tussen de begroting 2023 en de doelstellingen van het bedrijfsplan ‘Ketensamenwerking Tomin 2022-2025’. Doelgroep

Aantal FTE Wsw

2023 (Bedrijfsplan)

649

2023 Begroting (Tomin BV) 582

Verschil

-/- 67

1 Dit is een voorlopig cijfer, de accountantscontrole van de jaarrekening van de Tomingroep BV is nog

niet afgerond.

Participatiewet beschut Participatiewet regulier Participatiewet leer/werktrajecten Totaal

64 184 24 921

90 109 24 805

+/+ 26 -/- 75 -/- 116

Uit het overzicht blijkt dat gemeenten minder reguliere PW plekken hebben gevuld dan afgesproken in het bedrijfsplan. In combinatie met de sterkere daling van de SW dan verwacht is de infrastructuur van de Tomingroep voor de opvang van de doelgroep onderbezet. Dat leidt tot verlies omdat er onvoldoende productief personeel is om het werk te verrichten dat omzet en geld binnen brengt om deze (vaste) kosten te dekken zoals: overhead, bedrijfspanden en machines en begeleidingsapparaat. Daarnaast geeft de directie aan dat de sterkere daling van het aantal WSW medewerkers ook een groot financieel effect heeft vanwege de hogere subsidie voor deze groep in verhouding tot de Participatiewet doelgroep. Bijsturing om verliezen te verminderen/voorkomen is noodzakelijk. Natuurlijk kan Tomingroep BV inzetten op maatregelen om binnen het bestaande bedrijfsplan te komen tot hoger rendement zoals: 1. Bedrijfsvoering: Minder verzuim, verhogen productiviteit; 2. Oplossen van de onderbenutting van de infrastructuur: Meer instroom van Participatiewet cliënten; 3. Omzet verhogen door betere prijzen te bedingen (kostenstijgingen doorberekenen in de prijs). Maar er zal ook zorgvuldig gekeken moeten worden naar de haalbaarheid van de in het bedrijfsplan gestelde doelen nu de feitelijke situatie zo sterk afwijkt.

Het Algemeen Bestuur van het Schap heeft aangedrongen op concrete maatregelen om te voorkomen dat de verliezen zich in de nu verwachte omvang blijven voordoen. In de bijgaande toelichting bij de begroting 2024 geeft de directie van de Tomingroep dan ook aan dat:  

met het Algemeen Bestuur van de Tomingroep is afgesproken dat nog dit jaar een nadere analyse zal worden gemaakt van de risico’s en de maatregelen die kunnen worden ingezet; in het eerste kwartaal van 2024 in het kader van de afgesproken midterm-review van het bedrijfsplan Ketensamenwerking met de ketenpartners (Gemeenten, de Tomingroep en werkgeversdienstverlening) zal worden besproken hoe de samenwerking verloopt en op welke punten er kan of moet worden bijgestuurd om de doelstellingen het bedrijfsplan te realiseren.

Begroting en Jaarrekening: Hoe voert men taken voor de gemeente uit? Het werkvoorzieningsschap is een openbaar lichaam op grond van artikel 8 WGR; daarnaast bedient de Tomingroep zich van een B.V. waarin de bedrijfsmatige activiteiten zijn ondergebracht. Het werkvoorzieningsschap (tevens enig aandeelhouder) en de B.V. hebben samenwerkingsovereenkomsten op basis waarvan de WSW-doelgroep wordt begeleid en gedetacheerd bij de B.V. en/of andere werkgevers. Begroting en Jaarrekening: Welke output-gegevens geven inzicht in prestaties WGR? Door Tomingroep wordt een managementrapportage/prestatiemonitor opgesteld. Hierin wordt

ingegaan op resultaten, balans en liquiditeit en sociale en financiële kengetallen. Daarnaast wordt jaarlijks een accountantsverslag opgemaakt. Beide documenten worden in de vergadering van het Algemeen bestuur besproken. Begroting: Welke nieuwe beleidswensen worden opgenomen, waarom en wat vinden we daar van? Welke opties zijn er? Eind 2021 is het nieuwe beleidsplan “Ketensamenwerking Tomin” vastgesteld. De komende vier jaar ontwikkelt Tomingroep zich tot een leerwerkbedrijf waarbij de focus niet meer ligt op het realiseren voor permanente werkplekken voor werkzoekenden vanuit de Participatiewet naast de bestaande sw-medewerkers, maar vooral op het ontwikkelen van werkzoekenden bij Tomingroep met als doel doorstoom naar de reguliere arbeidsmarkt. 2. Financieel kadernota / begroting Wat was de bijdrage op basis van de vorige meerjarenbegroting? Gemeenten ontvangen van het Rijk jaarlijks een WSW-subsidie. Deze wordt doorgezet naar Tomingroep. De hoogte van de subsidie wordt door het Rijk bepaald. Wat is mutatie t.g.v. autonome ontwikkelingen? Doordat de WSW-populatie door natuurlijk verloop terugloopt, loopt ook het totale subsidiebedrag terug. Echter, deze terugloop wordt aanzienlijk gedempt doordat het subsidiebedrag per WSW medewerker van jaar tot jaar aanzienlijk stijgt.

Een risico is de compensatie van de gevolgen van de stijging van het wettelijk minimumloon per 1-1-2023 voor de salariskosten van de WSW. Dit is nog onzeker. Mocht die compensatie niet worden verleend dan zal dit grote invloed hebben op het resultaat (jaarlijks circa € 1,8 miljoen nadeliger) en vermogen van het schap. Wat is mutatie op basis van nieuw beleid? Zie de voorgaande analyse bij ‘wat is de algemene ontwikkeling?’. Wat wordt voorgestelde meerjaren bijdrage (A)? Er is nog geen sprake van een voorgestelde bijdrage. Vooralsnog bepaalt de rijkssubsidie WSW de bijdrage. Door de voortdurende verliezen van Tomingroep BV en de daardoor noodzakelijke bijdrage vanuit het schap kan op termijn, ondanks alle bijsturingsmaatregelen die directie en bestuur van Tomingroep, een aanvullende gemeentelijke bijdrage noodzakelijk zijn. Wat stond (meerjarig) in onze laatste begroting (B)? In de conceptbegroting 2024 staan de programmabegrotingen van de Tomingroep (pagina 14 e.v.). Deze hebben vanaf 2022 tot 2027 een stabiel resultaat van ca. 20-25 k. En wat zijn de financiële gevolgen (A-B) ? Hierdoor is de verwachting dat er geen tekorten meer aangevuld dienen te worden vanuit het eigen vermogen of aanvulling van extern.

3. Maatwerk (begroting) Welk maatwerk voert men uit? Niet van toepassing. Hoe tevreden zijn we daar over? Niet van toepassing. Hoe pakken de kosten daarvan uit (afrekening? Of nieuwe begroting)? Niet van toepassing.