230630 memo nav motie Ruimte voor de boeren Eemnes (1)

Memo Onderwerp Datum Van Aan

: : : :

Motie ‘Ruimte voor de Boeren’ d.d. 07-11-2022 30 juni 2023 College Gemeenteraad

In reactie op de motie ‘Ruimte voor de boeren’1, ingediend 7 november 2022, waarin het College wordt verzocht een voorstel te doen “welke extra ruimte er geboden kan worden in de vrijstellings- of wijzigingsbevoegdheden in het bestemmingsplan Landelijk gebied 2011”, sturen wij u deze memo. Leeswijzer: in de voetnoten vindt u aanklikbare links naar meer informatie of de bron van het genoemde punt in de tekst.

Nieuw beleid voor het landelijk gebied In het bepalen van de koers en een langetermijnvisie op ons landelijk gebied, zijn we als gemeente afhankelijk van een aantal grotere processen, zoals de stikstofproblematiek en het landbouwakkoord, en met name het UPLG2 (de Utrechtse uitwerking van het NPLG3) en het Handelingsperspectief Buitengebied regio Amersfoort4. Deze laatste twee beleidsprogramma’s zouden beide op 1 juli 2023 een eerste aanzet tot hun toekomstvisies moeten opleveren, en zijn kaderstellend voor onze mogelijkheden. De gemeente Eemnes is aangehaakt bij deze processen en zoekt ook de samenwerking met buurgemeentes over dit onderwerp. Het handelingsperspectief van de regio is uitgangspunt voor een visie op de landbouw in Eemnes. Mocht na oplevering van het handelingsperspectief blijken dat er specifiek maatwerk nodig is voor Eemnes, zal dit als basis dienen voor een eventuele Landbouwvisie Eemnes. Bij het formuleren van de ‘Beleidslijn met afwegingskader verzoeken agrarisch en landelijk gebied’ 5 d.d. 1 november 2022, maar ook bij het schrijven van de memo6 d.d. 17 maart 2023 n.a.v. de motie ‘Wij gaan voor Goud’7, was nog weinig bekend over de invulling van deze beleidsprogramma’s en zagen wij als College geen ruimte voor het afwijken van bestemmingsplannen en het mogelijk maken van ontwikkelingen in het landelijk gebied.

1 Document eemnes - M02 VVD PvdA D66 ruimte voor de boeren gewijzigd def.(aangenomen) - iBabs RIS

(bestuurlijkeinformatie.nl) 2 Samenwerken aan de toekomst van het landelijk gebied | provincie Utrecht (provincie-utrecht.nl) 3 Landelijk gebied: aanpak stikstof, natuur, water en klimaat | Rijksoverheid.nl 4 handelingsperspectief buitengebied - Bureau Regio Amersfoort 5 Document eemnes - Beleidslijn met afwegingskader voor aanvragen in het agrarische en landelijke gebied - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl) 6 Document eemnes - 20230322 Memo college motie eiwitgewassen 'we gaan voor goud'.pdf - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl) 7 Document eemnes - Motie We gaan voor goud! (gewij).docx - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl)

1

Nu de uitkomsten van de gebiedsateliers voor het handelingsperspectief in beeld gebracht worden, het UPLG haar eerste koersnotitie ontwikkelt en daardoor ook de contouren van het handelingsperspectief duidelijker worden, kunnen we gerichter het gesprek gaan voeren, zonder het proces voor de voeten te lopen of een geheel andere kant op te gaan. Het zal nog enige tijd vergen voor het nieuwe beleid van UPLG en handelingsperspectief concreter wordt. Dat betekent echter niet dat we in de tussentijd als gemeente niets kunnen doen.

Zoeken naar mogelijkheden De denkrichtingen van bovengenoemde beleidsprogramma’s zijn inmiddels duidelijker aan het worden en daardoor zien wij mogelijkheden om extra ruimte te bieden aan ondernemers die de bedrijfsvoering van hun agrarisch bedrijf willen aanpassen of verbreden. Hierbij volgen wij ook de lijnen van het landelijk Gemeenschappelijk Landbouw Beleid8 (GLB). Uiteraard willen we ook meedenken met ondernemers die die transitie (nog) niet maken. Van een aantal ondernemers in onze gemeente kennen we de behoeftes en wensen als het gaat om ruimte bieden aan bedrijfsactiviteiten die niet helemaal stroken met de huidige bestemmingsplannen. Daar kunnen we hier dus een uitspraak over doen. Via de Provincie Utrecht is er de mogelijkheid voor agrarisch ondernemers en erfeigenaren om gebruik te maken van een onafhankelijke Plattelandscoach. De eerste 25 uur worden vergoed door de Provincie. Inmiddels hebben zo’n 350 Utrechtse agrariërs gebruik gemaakt van de begeleiding van een Plattelandscoach. De begeleiding wordt zeer goed gewaardeerd met een 8,5. In Eemnes hebben al 12 agrariërs gebruik gemaakt van een Plattelandscoach. U kunt contact met hen leggen via www.lami.nl/plattelandscoaches of 030-2370700.

Er kunnen nog andere specifieke vragen of wensen zijn, over concrete zaken waar wij als gemeente in zouden kunnen helpen, waarover wij graag in gesprek komen met de betreffende ondernemers. Zoals de motie al aangeeft: maatwerk is gewenst en nodig. Agrarisch ondernemers die daar behoefte aan hebben nodigen wij uit contact te leggen met onze beleidsmedewerkers via info@eemnes.nl onder vermelding van “beleidsadviseur landelijk gebied”.

Voorwaarden Belangrijke voorwaarden vanuit het bestemmingplan Eemnes Landelijk gebied 20119 en de Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht10 voor het verlenen van (tijdelijke) ontheffingen of vergunningen zijn onder andere: • Geen ingrijpende veranderingen in het landschap, dus behoud van de kernkwaliteiten van het landschap Eemland: extreme openheid, slagenverkaveling en veenweidekarakter • Geen nieuwe bebouwing • Geen grote toename van verkeersbewegingen • Geen nieuwe intensieve bedrijfsactiviteiten 8 Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) vanaf 2023 (rvo.nl) 9 10

Landelijk gebied 2011: Regels (ruimtelijkeplannen.nl) of 1341-1050 TOE-vastgesteld bestuurlijke lus (ruimtelijkeplannen.nl) Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht | Samen werken aan de omgevingswet (provincie-utrecht.nl)

2

• • •

Tenminste de helft van de bedrijfsactiviteiten blijft agrarisch Scheuren van grasland en het diepploegen dieper dan 50 cm onder maaiveld is niet toegestaan Geen negatieve gevolgen voor het weidevogelgebied

Het is van groot belang, zoals u ook kunt lezen in de hierboven genoemde memo en beleidslijn (voetnoot 5 en 6), dat er rekening wordt gehouden met emissies door grondbewerking, verschillende bodemsoorten en de effecten van veranderend grondgebruik. De memo n.a.v. de motie ‘We gaan voor Goud’ gaat dieper in op de bewoordingen van de bestemmingsplannen en de Provinciale omgevingsverordening.

Stikstofbindende gewassen en randenbeheer Eco-activiteiten11 zoals beschreven in het GLB leveren een belangrijke bijdrage aan het realiseren van NPLG-doelen, zoals groenblauwe dooradering van het landelijk gebied en een betere biodiversiteit. Daarnaast bieden deze activiteiten mogelijkheden voor toekomstbestendig boeren. Zoals toegezegd wordt er in Eemnes gewerkt aan een beter onderbouwd standpunt over onder andere het kweken van eiwit- en stikstofbindende gewassen. Dit is ingewikkelde materie waarin we ook de samenwerking zoeken met omringende gemeentes, en de kennis van verschillende experts. Dit levert alle partijen regelmatig nieuwe inzichten op. Vanwege de aard van ons veenweidegebied, is ploegen of het scheuren van grasland niet toegestaan. Echter, voor eco-activiteiten zoals de teelt van stikstofbindende gewassen en het met bloem- of kruidenrijke mengsels inzaaien van bufferstroken (de bemestingsvrije zone van landbouwgrond langs een waterloop) is het soms noodzakelijk de grond eenmalig en ondiep te bewerken om groei mogelijk te maken.

In de Interim Omgevingsverordening Provincie Utrecht (pagina’s 66 en 185) staat beschreven dat deze vorm van bodembewerking onder voorwaarden is toegestaan: “Artikel 8.6 Instructieregel beperken bodembewerking Een bestemmingsplan dat betrekking heeft op locaties binnen ‘Beperken bodembewerking’ bevat geen bestemmingen en regels die bodembewerking toestaan in gronden voor agrarisch gebruik die tot gevolg hebben dat veen aan de oppervlakte wordt gebracht, tenzij de bodembewerking plaatsvindt voor graslandvernieuwing of de aanleg van een andere blijvende teelt.” “Toelichting op artikel 8.6 Instructieregel beperken bodembewerking Het gaat hier om een regeling voor agrarische bodembewerkingen (onder meer scheuren en ploegen). Deze bodembewerkingen zijn onacceptabel doordat de bodemdaling hierdoor versnelt. Bodembewerkingen die worden uitgevoerd ten behoeve van graslandvernieuwing of aanleg van een andere blijvende teelt zijn wel toegestaan, vanwege het beperktere effect op de bodemdaling (in vergelijking met bijvoorbeeld maïsteelt), het minder frequent voorkomen 11

De eco-regeling 2023 (rvo.nl)

3

en het grote belang dat dit kan hebben voor de bedrijfsvoering op een grondgebonden veehouderijbedrijf zoals veel voorkomt in de veengebieden.” Wij achten het verantwoord om meerjarige teelt van stikstofbindende gewassen toe te staan onder de voorwaarden zoals eerder vermeld in deze memo, alsmede: • dat de gewassen stikstofbindend zijn en er sprake is van tenminste 50% stikstofbindende gewassen in het veld. • dat het omploegen van grasland alleen plaatsvindt binnen de kleilaag en dus het veen onaangeroerd blijft. • dat gebruik gemaakt wordt van een zogenaamde Eco-ploeg: met deze ploeg kan vrij ondiep (10 a 15 cm) geploegd worden. • dat de aanvrager er voor zorgdraagt dat er netto geen negatieve effecten zijn te verwachten op het vrijkomen van broeikasgassen en N2O. In het geval van de teelt van Luzerne lijkt het naar aanleiding van bovenstaande mogelijk deze te telen, echter willen wij de mogelijkheden voor teelt van dit specifieke gewas nog verder laten onderzoeken, vooral vanwege de diepe worteling.

Herbestemming van leeggekomen agrarische gebouwen Veel agrarisch ondernemers hebben behoefte aan de mogelijkheid leeggekomen agrarische gebouwen, zoals bijvoorbeeld stallen, een andere bestemming te geven. Dat kan onder voorwaarden, zoals beschreven in het bestemmingsplan Landelijk gebied 2011 van Eemnes. Vooral de maximumeis van 300 m² blijkt een knelpunt bij herbestemming van leeggekomen gebouwen. In de bestemmingsregels van gronden met bestemming Agrarisch12 en Agrarisch met Waarden13 valt het volgende te lezen: “3.5.b/4.6.b. Burgemeester en wethouders kunnen bij een omgevingsvergunning afwijken van het bepaalde in lid 3.1/4.1 voor het uitoefenen van nevenactiviteiten die zijn opgenomen in Bijlage 1 Lijst nevenactiviteiten bij agrarische bedrijven in kolom B, alsmede naar aard en omvang daarmee vergelijkbare nevenactiviteiten tot maximaal 300 m², mits: 1. de nevenactiviteiten een relatie hebben met het agrarische bedrijf; 2. de nevenactiviteiten plaatsvinden binnen bestaande bedrijfsgebouwen; 3. de nevenactiviteiten een relatie hebben met de natuurwaarden en cultuurhistorische waarden van de Eemnesser polder en de dijk; 4.

parkeren plaats vindt op eigen terrein met een maximum van 10 parkeerplaatsen.” In het verleden is voor de opslag van goederen in voormalige boerenschuren aan de Meentweg en Wakkerendijk (vallend binnen het bestemmingsplan WakkerendijkMeentweg) regelmatig toestemming gegeven en gold de grens van 300 m2 niet. Indien er sprake is van opslag van niet-gevaarlijke goederen (niet chemisch, niet ontvlam- of ontplofbaar etcetera) is ontheffing mogelijk. Het gebruik van agrarische gebouwen voor 12 Landelijk gebied 2011: Artikel 3 Agrarisch (ruimtelijkeplannen.nl) 13

Landelijk gebied 2011: Artikel 4 Agrarisch met waarden (ruimtelijkeplannen.nl)

4

horeca, machinale bewerking etcetera is niet toegestaan. Detailhandel is onder voorwaarden wel toegestaan (verkoop van agrarische producten, streekproducten etc. is mogelijk). Voorwaarde voor het afwijken van het bestemmingsplan voor niet-agrarische activiteiten is, dat deze activiteiten ondergeschikt moeten zijn aan de agrarische activiteiten. In het kader van de motie kan ook in het landelijk gebied van Eemnes van de maximumeis van 300 m² worden afgeweken indien daar behoefte aan is en aan alle voorwaarden zoals hierboven genoemd, wordt voldaan. Voor het afwijken van het bestemmingsplan kan gebruik worden gemaakt van een Kruimelafwijking, zoals geregeld in art 4 lid 11 Bijlage 2 BOR 14 (tijdelijke afwijking, maximaal 10 jaar)

Conclusie Onder bepaalde voorwaarden, zoals beschreven in dit memo, kunnen wij akkoord gaan met • eenmalige grondbewerking met als doel eco-activiteiten op die grond mogelijk te maken, met een maximum grondbewerkingsdiepte van 15 cm • herbestemming van leeggekomen agrarische gebouwen, groter dan 300 m2 Het UPLG en het Handelingsperspectief Buitengebied regio Amersfoort beginnen langzaam vorm te krijgen. De denkrichtingen van deze beleidsprogramma’s, die de kaders bepalen van onze mogelijkheden in het landelijk gebied, zijn inmiddels duidelijker aan het worden. Daardoor zien wij als College nu mogelijkheden om extra ruimte te bieden aan ondernemers die de bedrijfsvoering van hun agrarisch bedrijf willen aanpassen of verbreden.

14

wetten.nl - Regeling - Besluit omgevingsrecht - BWBR0027464 (overheid.nl)

5