02. Zienswijze Eemnes UPLG

Provincie Utrecht Archimedeslaan 6 3584 BA UTRECHT

Bezoekadres Zuidersingel 1 3755 AZ Eemnes Postadres Postbus 71 3755 ZH Eemnes

Datum:

Ons kenmerk:

18 februari 2026

b26.00002

Onderwerp:

Bijlage(n):

Zienswijze Eemnes UPLG

0

Telefoon: 14 035 Website: www.eemnes.nl Mail: info@eemnes.nl

Geachte gedeputeerde Sterk,

Hierbij ontvangt u namens de raad van Eemnes de zienswijze met betrekking tot het omgevingsprogramma Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) dat is opengesteld voor reacties. Eerder hebben we u een pro-forma zienswijze gestuurd. Waardering voor het proces De gemeente Eemnes onderkent het lange en intensieve traject van drie jaar waarin provincie en gebiedspartijen samen hebben gewerkt. Het ontwerp-programma is gestoeld op gedegen onderzoek, veel kennis en gesprekken en noodzakelijke actie voor wettelijke opgaven. Wij waarderen de gezamenlijke inzet van alle partners in dit traject. Het juridisch perspectief voor agrariërs en gebruikers, waarbij vergunningverlening weer op gang kan komen, is wenkend. Lokale context en waardering voor agrariërs We zijn trots op de dorpse cultuur met zijn eigen waarden en tradities. Dit is één van de aantrekkelijkste eigenschappen van Eemnes, waarvan het landelijk gebied met haar Eempolder expliciet onderdeel is. Deze cultuur dient beschermd en waar mogelijk te worden versterkt. Als college en gemeenteraad van Eemnes hebben we oog voor onze (agrarische) ondernemers. We zijn ook verrast door de diverse wijzigingen en uitwerkingen tussen de 90% versie die in juli 2025 gedeeld is en 100% versie die u in november 2025 heeft gepubliceerd.

Dit heeft volgens ons toe geleid dat de betrokkenheid niet van alle benodigde partijen in laatste fase niet volledig geborgd is. Dit is een aandachtspunt. Waar we het niet of onvoldoende over eens zijn is het belang dat wordt gehecht aan vertrouwen, waardering en een helder financieel perspectief. Er wordt door het ontbreken van financiering

Pagina 1 van 6

ingezet op regulering. En daarmee ontbreekt ruimte voor ondernemen. Eemnes is niet blind voor de wettelijke opgaven, echter is de stapeling van maatregelen die op ons landelijk gebied af komt niet reëel. Eemnes is trots op haar agrariërs, o.a. verenigd in de Agrarische Kring Ondernemers Eemnes en LTO Eemland. Zij onderhouden het landschap, delen kennis en nemen actief deel aan agrarisch natuurbeheer via het Collectief Eemland. Deze bedrijven werken immers al extensief, met een gemiddelde van 1,5 stuks vee per hectare ver onder andere bedrijven in de provincie. Deze bedrijven zijn vrijwel allemaal al aangesloten bij het agrarisch natuurbeheer. Deze bedrijven pachten al gronden van terreinbeherende organisaties, wat de ruimte voor verdere aanpassingen beperkt. Ons gezamenlijk handelingsperspectief voor het buitengebied binnen de Regio Amersfoort, vastgesteld in 2024, vormt een belangrijke basis. Bij de vaststelling van dit handelingsperspectief, met de zes regiogemeenten, is reeds aangegeven dat dit het Eemnesser vertrekpunt moet zijn voor gebiedsgerichte aanpak en gebiedsprocessen. De voorgestelde (veelal generieke) maatregelen zijn, mede door de stapeling, voor Eemnes te weinig gebiedsgericht en sluiten niet aan op dit vertrekpunt van een ‘buffet aan mogelijkheden’.

We zijn ook verrast door de diverse wijzigingen en uitwerkingen tussen de 90% versie die in juli 2025 gedeeld is en 100% versie die u in november 2025 heeft gepubliceerd. Dit heeft volgens ons toe geleid dat de betrokkenheid niet van alle benodigde partijen in laatste fase niet volledig geborgd is. Dit is een aandachtspunt. Dit doet ook afbreuk aan de zorgvuldigheid van eerder in het proces, dat mensen zich gezien of gehoord voelen. Dit programma wordt gevoeld aan de keukentafels, in de boerengezinnen, bij de (toeleverende) bedrijven en hun medewerkers. Hierin zien wij als gemeente voor deze partijen nog onvoldoende financiële zekerheid; dit is onacceptabel. Ook de juridische onzekerheid vergt nog tijd. Onze vrees is dat de sleutelpartijen langdurig geen noodzakelijke beweging(en) zullen maken.

Spanningspunten en aandacht voor uitvoerbaarheid Wij zien punten van spanning en knelpunten die aandacht vragen in de definitieve versie van de programma, waarbij we op onderstaande onderwerpen wijzigingen verlangen. Waterstand en veenweiden: De voorgestelde verhoging van waterstanden voorkomt volgens de modellen aanzienlijke CO₂-emissies door veenoxidatie. Dit heeft als keerzijde een toename van stikstof- en ammoniakemissies, als gevolg van minder weidegang. Dit vraagt om heroverweging vóórdat wordt ingezet op ‘no regret’-maatregelen. Daarbij volgt dat de modellen en berekeningen nog geen validatie hebben. Onze inzet op een flexibel peil is met het waterschap in het Peilbesluit 2025 vastgelegd. De provincie zal in (kostbare) gebiedsprocessen haar belang beter inzichtelijk moeten maken. De mate waarin wordt opgeroepen een medeoverheid te wijzen op haar verantwoordelijkheid, nota bene via de omgevingsverordening, is niet het constructieve middel wat tot een gedragen besluit en verandering met vertrouwen leidt. We vragen de provincie wél deze gezamenlijk aanpak te borgen, waar de joint fact finding van Taskforce Veenweiden een onderdeel van is. Om dit te laten slagen is het cruciaal dat gemeenten, eigenaren en gebruikers ook onderdeel uitmaken van deze joint fact finding.

Zienswijze Eemnes: ontwerp-UPLG

Pagina 2 van 6

Een (RO) functiewijziging naar veenweidelandbouw is een voorbeeld dat een inhoudelijke wijziging kan bieden voor herziening van het peilbesluit. Dit zal onderdeel moeten zijn van gebiedsprocessen en voorzien moeten zijn van schadeloosstelling voor de betreffende perceeleigenaren en -gebruikers als die vrijwillig willen inzetten op deze afwaardering met andere bedrijfsvoering voor de laagste delen van de polder. Stapeling van opgaven: (Europees) mestbeleid, de voorgestelde generieke maatregelen voor uitstoot, verhoging van waterstand, ontbreken van juridische duidelijkheid (totdat een proefproces is gevoerd over de juridische houdbaarheid van de vergunningen), langjarige economische stabiliteit en financiering komen in het UPLG samen en maken het (nieuwe) handelingsperspectief voor agrariërs uitermate complex. Hierop verzoeken wij gebiedsgerichte uitzonderingen of maatwerk, door de ligging in het veenweidegebied. Het UPLG leidt tot onduidelijke gevolgen voor agrarische bedrijven, die nu niet over een geldige natuurvergunning beschikken. Het blijkt dat 60% van de bedrijven in de provincie Utrecht de vergunningssituatie niet op orde heeft, zo beschrijft de provincie de nulsituatie voor start van het UPLG.

Van agrarische bedrijven wordt verwacht dat zij emissies reduceren en bijdragen aan natuurherstel, terwijl innovatie vaak vergunningplichtig is en vergunningen zeer beperkt worden verleend. Tegelijk worden wel (op termijn) aanvullende verplichtingen opgelegd, zoals bemestingsbeperkingen rond Natura 2000-gebieden en emissienormen per dierplaats. Dit leidt er in de praktijk toe dat bedrijven moeten inleveren in productie of rendement, zonder dat voldoende duidelijk is of en wanneer dit via innovatie kan worden gecompenseerd. Mogelijk moeten bedrijven daardoor jarenlang hun capaciteit drastisch verlagen om zonder vergunningplicht emissies te beperken. Latere weidegang in relatie tot UMDL als gevolg van waterstandverhoging: De latere (in lente) en eerdere stop weidegang (in herfst) bij mogelijke verhoging van (grond)waterstand heeft gevolgen voor bedrijfsvoering en op termijn dierenwelzijn. De cijfers uit de UMDL (Utrechtse Monitor Duurzame Landbouw) voor uren weidegang sluiten niet aan bij de praktijk. Dit verdient een aanpassing. Paardenhouderijen: In het proces in aanloop naar het UPLG hebben de gevolgen voor nietmelkveehouderijen en andere bedrijven in het buitengebied onvoldoende aandacht gehad. Specifiek wijzen wij de situatie van mest en noodzakelijke installaties voor de paardenhouderijen, en ook kleinere paardenhouderijen, die door dit beleid klem kunnen komen te zitten.

Dit verdient expliciete aandacht en betrokkenheid van de sector. Ontbreken van afwegingskader: In het hoofdstuk over uitwerking ontbreekt een transparant kader voor belangenafweging. Een programma als dit kan niet naar de uitvoering niet zonder een afwegingskader; onmisbaar en noodzakelijk. Financieel perspectief op de erven: Het risico van deze aanpak is dat komende tien jaar gebruikers en grondeigenaren niet in beweging komen. Strategisch grondbeleid in de uitvoering is de sleutel in gebiedsprocessen. De resultaten hiervan zijn al zichtbaar op andere locaties in de provincie. De huidige uitvoeringskaders geven (te) weinig perspectief voor agrariër; het provinciale kader is bindende afspraken maar (zicht op) financiering ontbreekt. Doordat de agrariër afhankelijk blijft van prijzen die op een mondiale markt worden bepaald, is er grote mate van onzekerheid. Waar deze Zienswijze Eemnes: ontwerp-UPLG

Pagina 3 van 6

onzekerheid raakt aan de bestaans(on)zekerheid en wens tot ondernemen is dit voor Eemnes onacceptabel. Marktconforme vergoedingen agrarisch natuurbeheer: Meermaals is voorgehouden dat er gewerkt wordt aan marktconforme vergoedingen voor agrarisch natuurbeheer. De huidige pakketten zijn niet toereikend en dienen slechts als een gedeeltelijke kostenvergoeding en aanvulling. De vrees voor een aanwijzing voor mogelijke staatssteun blijft. Dit moet in het kader van UPLG beter in beeld worden gebracht, aangezien de maatschappelijke functies én bijdragen van agrarisch natuurbeheer financieel te kwantificeren zijn en nu nog niet meetellen in de kostenvergoeding. Maak hier een aanvullende prestatievergoeding van. Wetenschappelijke basis: Wij vragen om expliciete aansluiting bij actuele kennis en de meest recente gegevens als uitgangspunt te gebruiken, zoals uit het Netwerk GRONDig en hun norm van 40 kg NH₃/ha. Een absolute ammoniaknorm opnemen vinden wij daarom veel te voorbarig. Er ontbreekt jurisprudentie op dat gebied, waardoor de kans groot is dat niemand hieraan reëel kan voldoen. Ook vragen we om gebiedsgerichte oplossingen, om beleid robuust en uitvoerbaar te maken. Gebiedsgericht bedoelen we mee dat de voorbeeldbedrijven in veenweiden en UMDL in combinatie met de gebiedsgerichte maatregelen en stapeling enkel voor deze voorbeeldbedrijven haalbaar zijn.

Deze cijfers zijn in onze optiek niet door te trekken naar de rest van de provincie, noch naar de veenweiden van Eemland. Zoals eerder beschreven zien we mogelijkheden met gebiedsgerichte maatregelen door hier uitzonderingen voor op te nemen. De hardheid van maatregelen kan daardoor voorkomen worden. Uitvoering: De gebiedsagenda’s zijn in ontwikkeling en verantwoordelijkheden, rollen en middelen moeten nog een duidelijke plaats krijgen. We zien de opgaven en capaciteit die dit gemeentelijk gaat kosten. Zonder financiële middelen vanuit de provincie om met kennis en vertrouwen richting de gebiedspartijen in deze gebiedsprocessen te kunnen opereren, zal de gemeente Eemnes verwijzen naar haar omgevingsvisie voor ons buitengebied. We vertrouwen erop dat met onze zienswijze de Eemnesser belangen afdoende geborgd worden om de aandachtspunten uit te werken en gevraagde wijzigingen op te nemen. We kijken uit naar de beantwoording. Mochten er aanvullende vragen zijn, dan kunt u contact opnemen met onze contactpersoon, de heer N.G. van ’t Klooster (strategisch beleidsadviseur RO). Met vriendelijke groet,

De voorzitter, R. van Benthem RA

Zienswijze Eemnes: ontwerp-UPLG

De griffier, A.H. de Graaf-Gerrits

Pagina 4 van 6

N.B. Leeswijzer In de zienswijze verwijzen we in meerdere onderdelen naar specifieke zaken, zoals beoogd op te nemen in het Utrechts Programma Landelijk Gebied. Onderstaand een leeswijzer en overzicht van de betreffende bronvermelding of toelichting per kopje, voor de leesbaarheid. p1

p1

Waardering voor het proces

Lokale context en waardering voor agrariërs

Er is ruim drie jaar gesproken over het UPLG, met gebruikers, eigenaren, belangenorganisaties voor natuur, landbouw, beheerders, gemeenten en waterschappen. In dit proces is ruimte geweest om kritische vragen te stellen op inhoud en keuzes, onderbouwing en redenering. Eemnes is een agrarische gemeenschap. Veel van de vrijwilligersorganisaties, het sociaal weefsel van ons dorp, wordt bij elkaar gehouden met inzet van agrariërs. Het buitengebied wordt gewaardeerd, en inzet van de agrariërs is erg zichtbaar, bijvoorbeeld in samenwerking met partijen als Collectief Eemland, maar ook om te zorgen dat er in de zomer activiteiten zijn voor de jeugd, gezin, jong en oud. Deze inzet en lokale kwaliteiten worden komen te weinig aan bod in het UPLG.

p2

Waterstand en veenweiden

p2

Stapeling van opgaven

p3

Latere weidegang door hogere (grond)waterstand

Zienswijze Eemnes: ontwerp-UPLG

De kaders en het gezamenlijk vertrekpunt in het vastgestelde Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort zien wij te weinig terugkomen in het UPLG. Relevant Kaartmateriaal voor veenweiden: Bijlagen bij Ontwerp-Utrechts Programma Landelijk Gebied 2026 - 2035 - Bijlage IX. Emissies broeikasgassen uit veenbodems - Bijlage X. Landbouw - Bijlage XI. Kaarten: kaart 3: 10% laagste delen van de polders; kaart 9: weidevogelgebieden; kaart 10: CO2uitstoot Veenweiden; kaart 11: Bodemdaling Veenweiden en kaart 12: Stapelkaart Veenweiden. In de Stapelkaart Veenweiden van Bijlage XI. Kaart 12 is gelijk te zien hoe Veenweidengebied geraakt wordt door de veelheid opgaven. Hier zijn de beoogde generieke maatregelen nog niet opgenomen (3.4.3. Stikstofmaatregelen). Ook Europese wijzigingen zoals het wegvallen van derogatie voor mest waarbij Nederland een uitzondering had om meer mest te mogen uitrijden stapelt hier. De Omgevingsdienst Utrecht (ODU) heeft op verzoek van meerdere Utrechtse gemeenten een milieutoets gedaan, in aanvulling op de PlanMER van de provincie. Alle relevante aspecten rondom milieu zijn daar onderzocht op onduidelijkheden en uitvoering. Door een hogere (grond)waterstand zal per jaar 3 tot 6 weken het land bewerkt kunnen worden met machines, tevens beweiding moet worden uitgesteld. Dit heeft minder beweiding (dagen in de weide) als gevolg.

Doordat vee in de stal een Pagina 5 van 6

grotere ammoniakemissie heeft, is dit niet in lijn met andere doelen.

p3

Paardenhouderijen

p3

Ontbreken van afwegingskader

p3

Financieel perspectief op de erven

p3

p3

Marktconforme vergoedingen agrarisch natuurbeheer Wetenschappelijke basis

p3

Uitvoering

Utrechtse Monitor Duurzame Landbouw (UMDL) wordt gebruikt voor aanvullende beloningen, waaronder voor weidegang. De top binnen de provincie is ruim 2800 uur per jaar. Dit is een onhaalbaar getal voor een gebied als de Eempolder. Paardenhouderijen zullen een reductie van 90 tot 95% van hun emissies krijgen. Ook kleinere paardenhouderijen, zoals Eemnes die heeft aan de Gooiergrachtzone, zullen te maken krijgen met aanvullende regels rondom mest. In hoofdstuk 5 van UPLG ontbreekt een (concreet) afwegingskader om te zien welk doel prevaleert. Dit zal in de uitvoering zeer bemoeilijkend zijn. Het gevolg kan zijn dat beleidsdoelen al vroegtijdig moeten worden bijgesteld. Anders begint het gebiedsproces met een meermaals terugkerende vraag wat het gezamenlijk doel is. Voor een investeringsbeslissingen naar een duurzamere bedrijfsvoering is een helder kader noodzakelijk. Het ontwerp-UPLG is slechts beperkt voorzien van stimuleringsmaatregelen om de doelen te bereiken. Vooral voor agrariërs die niet hebben kunnen profiteren van hogere prijzen of investeringen hebben gedaan, raakt dit aan de bestaanszekerheid. Hierop heeft de provincie geen volledige sociaal economische impact analyse (SEIA) gemaakt. Circa 85% van de kosten wordt momenteel vergoed. Prestatievergoedingen of maatschappelijke vergoedingen zijn middelen om meer van de doelen te bereiken. Paragraaf 3.4.3 gaat in op Ad 1.

Stikstof, door in te zetten op een reductie van 46%. Hierbij komt aan bod dat de norm/doel 40-42 kg NH3 per hectare per jaar per 2035 voor grondgebonden veehouderij in beeld komt bij te weinig emissiereducties. Dit is een generieke maatregel, voor de juridische borging. Omdat een aanzienlijk deel van de deposities op Utrechtse Natura 2000-gebieden van buiten de eigen provincie komen, kan het benodigde natuurherstel enkel aanpakt worden met andere provincies en/of door het Rijk. Er is momenteel geen bijdrage aan gemeenten voor de rol binnen gebiedsprocessen opgenomen. Dit is eerder wel toegezegd, o.a. in de coalitieakkoord van Gedeputeerde Staten. Onze actuele Omgevingsvisie, vastgesteld 15 december 2025, gaat uit van drie delen van het landelijk gebied: Buitengebied type 1: beschermde natuur (groen en blauw), type 2: gemengde randzone rondom de kern en type 3: open landbouwpolder.

Zienswijze Eemnes: ontwerp-UPLG

Pagina 6 van 6