Themaraad presentatie LEF en JOGG in LEF huisstijl 2026

Themaraad 2026

12 mei 2026

Welkom

Voorstellen Margret Dofferhoff-Veerman: Beleidsmedewerker Jeugd => Projectleider LEF Dianne de Lange: Gezonde leefstijlregisseur

Doel van de avond Raad informeren over de integrale werkwijze van Programma LEF

Waaronder: 1. Het bespreken van de meest recente data uit de LEF-monitor 2. Een kijkje bieden in de huidige uitvoering binnen de verschillende domeinen van het programma LEF en JOGG 3. Korte terugkoppeling van de dialoogsessie met alle stakeholders gehouden op 12 mei jl.

Wij vragen u om uw vragen aan het eind van de presentatie te stellen. Dank u wel!

Alleen samen kunnen we zorgen voor een gezonde, gelukkige en veilige jeugd Wat is Programma LEF?

Programma doelen Doel(en) Programma LEF • Het doen verhogen van de startleeftijd waarop minderjarigen beginnen met middelengebruik • Het ontmoedigen van middelengebruik onder minderjarigen door het hanteren van een integraal beleid van volksgezondheid en openbare orde en veiligheid.

Doel(en) Programma JOGG • De JOGG-aanpak, richt zich op het gezonder maken van de omgeving waarin de jongeren zich bevinden. Zo stijgt het mentaal welbevinden (en is de kans op een ongezonde leefstijl waar genotmiddelen een onderdeel van kunnen zijn kleiner.)

Inhoud • • • • • • • • •

Modellen Programma LEF en Opgroeien in een Kansrijke Omgeving Presentatie van de meest recente data uit de LEF/OKO Monitor Appels met peren vergelijken Per domein een kijkje in wat er afgelopen periode is ingezet Samenwerking met Veiligheid Samenwerking in de Regio Dialoogsessie Blik op de toekomst Gelegenheid om vragen te stellen en input te leveren

Sociale activiteiten ouders

Maatschappelijk e normen t.a.v. alcoholgebruik

Ouderlijk toezicht

(monitoring)

Zelf-controle Sociale norm ouders t.a.v. alcoholgebruik

Regels t.a.v. alcoholgebruik

(ervaren groepsdruk)

Toegankelijkheid alcohol - Niet-thuis

Zichtbaarheid handhaving

Alternatieve activiteiten

Normen jj t.a.v. alcoholgebruik:

-

Algemene normen - Injunctieve normen - Descriptieve normen

Startleeftijd alcoholgebruik

Ervaren groepsdruk jj

Zelfbeeld

Michelle Wennekers, epidemioloog GGD Zaanstreek-Waterland

Data OKO/LEF monitor 2025

(afgenomen op SG De Triade en het Don Bosco College)

Edam-Volendamse deelnemers aan dit onderzoek Inwoners in klas 2 en 4 VO | circa 938 Deelname van 2 scholen Vragenlijst ingevuld | N=385 (41%)

Hoe gaat het met de jeugd in Edam-Volendam?

Mentaal welbevinden 85%

Ervaart de mentale gezondheid als (heel) goed

Met grootste deel van de jongeren gaat het goed

Voelt zich meestal (zeer) gelukkig

82%

School of huiswerk

Mentale problemen

Alles wat hij/zij moet doen

Maar met een groep gaat het minder of niet goed 5% Jongen

34%

Meisje 21%

8%

Heeft een laag emotioneel welbevinden

Voelt zich vaak tot altijd eenzaam

Voelt zich (zeer) vaak gestrest

Alcohol, roken, drugs

26% heeft recent alcohol gedronken

Alcoholgebruik in de laatste 4 weken

Klas 2

Klas 4

38% 11%

Alcohol drinken

32% 6%

Binge drinken

27% 3%

Dronken of aangeschoten

Hoe kom je aan alcohol?

Bijna driekwart van de vierdeklassers krijgt alcohol van ouders

Krijgt van ouders

Krijgt van een vriend

5% 73% 37% 32%

Laat anderen kopen

21% 28%

Krijgt van andere volwassene

32% 17%

Koopt zelf

16% 19%

Klas 2 Klas 4

Waar drink je meestal alcohol?

Bijna 9 van de 10 drinkende jongeren drinkt alcohol bij vrienden. Bij vrienden Kermis Cafe Thuis Festival Buiten op straat Vereniging Keet Ergens anders

88%

68% 42% 29% 21%

11% 10% 6% 9%

Roken, vapen, drugs

4%

4%

Wekelijks roken

Wekelijks vapen

3%

Ooit wiet of hasj gebruikt

Middelengebruik lager bij jongeren met een (zeer) goede mentale gezondheid

(Zeer) goede mentale gezondheid (Zeer) slecht of gaat wel mentale gezondheid

30%

13%

12%

7% 2% Recent dronken of aangeschoten

Rookt wekelijks

2% Ooit wiet of hasj gebruikt

3. De omgeving

Gezin

Beschermende factoren domein Gezin

Ouders brengen veel tijd met kind door

83%

Kan bij ouders terecht wanneer kind ergens mee zit

86%

Ouders weten waar kind is als niet thuis is

77%

Ouders hebben duidelijke regels over wat kind wel en niet mag doen

76%

83% van de jongeren brengen veel tijd met ouders door

25 van de 30 jongeren

83% van de jongeren brengen veel tijd met hun ouders door

Ouders brengen niet veel tijd met kind door Ouders brengen veel tijd met kind door

58%

29%

19% Jongeren die veel tijd met ouders doorbrengen • Hebben een betere mentale gezondheid en • gebruiken minder middelen

(Zeer) vaak stress

15%

Recent dronken of aangeschoten

Hetzelfde is te zien bij jongeren die bij ouders terecht kunnen als ze ergens mee zitten

77% van de ouders weet meestal of altijd waar hun kind is

23 van de 30 ouders

Ouders weten nooit of soms waar ik ben

77%

Ouders weten meestal of altijd waar ik ben

van de jongeren geven aan dat hun ouders meestal of altijd weten waar ze

29%

zijn als ze niet thuis zijn

10% Jongeren waarvan ouders weten waar hun kind is: - zijn minder vaak dronken of aangeschoten, - roken minder en - gebruiken minder vaak wiet/hasj

8% 2%

6%

2%

Recent dronken Rookt wekelijks Ooit wiet of hasj of aangeschoten gebruikt

71%

9%

20%

van de ouders van de kinderen die drinken vinden het alcoholgebruik van hun kind goed of zeggen er niets van 21 van 30 ouders

Ze raden het af, verbieden het, vinden minder alcohol drinken

Ze vinden het goed of zeggen er niets van

71%

Houding van ouders t.o.v. alcoholgebruik Vinden het goed of zeggen er niets van Alcohol drinkende jongeren Niet alcohol drinkende…

71% 12%

Raden het af, verbieden het

20% 61%

Weten het niet 9%

28%

Alcoholgebruik afkeuren of verbieden (met duidelijke afspraken) verhoogt drempel voor kind om te gaan drinken.

Leeftijdsgenoten /peers

Beschermende & risicofactoren domein Leeftijdgenoten

Ouders hebben contact met sommige of meeste ouders van…

85%

Ouders hebben afspraak met andere ouders over tijd thuiskomen

38%

Ouders hebben afspraak met andere ouders over alcohol

Kwam in afgelopen week 's avonds 3 of meer dagen na 22u thuis

51%

17%

51%

Geen afspraken over alcohol met andere ouders

Afspraken over alcohol met andere ouders

van de ouder(s)/verzorger(s) maken met ouders van vrienden afspraken over alcoholgebruik 24% Jongeren waarvan ouders afspraken

12%

maken met ouders van vrienden zijn minder vaak dronken of aangeschoten. Dronken of aangeschoten

40% van de jongeren kwam 3 of meer dagen na 22 uur thuis

12 van de 30 jongeren

40%

Minder dan 3 dagen na 22:00 uur thuis 3 dagen of meer na 22:00 uur thuis

van de jongeren was in de laatste week op 3 of meer avonden na 22 uur thuis

24% 11%

Jongeren die 3 of meer avonden na 22 uur thuis komen zijn vaker dronken of aangeschoten

Recent dronken of aangeschoten

13%

Minder dan 3 dagen na 22uur thuis en ouders weten niet waar je bent 3 dagen of meer na 22uur thuis en ouders weten niet waar je bent

van de jongeren was in de laatste week op 3 of meer avonden na 22 uur thuis én ouders weten nooit of soms waar je bent

37%

13%

Recent dronken of aangeschoten

School

Beschermende & risicofactoren domein School

Vindt naar school gaan (hartstikke) leuk

38%

Voelt zich veilig op school

Laatste 3 maanden gepest op of rond school Vindt dat leerlingen op school goed met elkaar omgaan

82%

9%

68%

Voelt zich niet veilig/neutraal op school Voelt zich veilig op school

82% van de jongeren voelt zich

87% 64%

61%

veilig op school 27%

18% Jongeren die zich veilig voelen op school hebben vaker een goede mentale gezondheid, zijn minder eenzaam en minder gestrest

3% (Zeer) goede mentale gezondheid

Vaak tot altijd eenzaam

(Zeer) vaak gestrest

Vrije tijd

Beschermende factoren domein Vrije tijd

Doet minimaal 2 of 3 dagen per week activiteit bij een club

90%

Sport minimaal 2 of 3 dagen per week bij een club

Is 2 of meer dagen per week actief bij een club anders dan sport

80%

40%

90% doet minimaal 2 of 3 dagen per week een activiteit bij een club,

vereniging of organisatie

Is aangesloten bij een club Sport wekelijks bij een club of sportschool Is wekelijks actief bij een vereniging (niet sport)

86% 53%

80%

Sport 2 of meer dagen per week bij een sportclub Sport minder dan 2 dagen per week bij een sportclub 84% 74%

Sport 2 of meer dagen per week bij een sportvereniging of sportschool 19% Jongeren die vaak in georganiseerd verband aan sport doen • hebben een betere mentale gezondheid, • maar waren ook meer dronken of aangeschoten

(Zeer) goede mentale gezondheid Recent dronken of aangeschoten

Appels met peren vergelijken Alcoholgebruik in de laatste 4 weken 2023 vs. 2025 2023: N=491 2025: N=385

Klas 2

Klas 4

38% 11% Alcohol drinken

32% 6% Binge drinken

27% 3% Dronken of aangeschoten

Pr tie

en

ev

Voorkomen is beter dan genezen Van problemen oplossen, naar aanpakken van de oorzaken, om problemen in de toekomst te voorkomen

Je kunt kinderen en jongeren niet verantwoordelijk maken voor hun eigen gezondheid Wij als volwassenen om hen heen zijn verantwoordelijk

Knoppen om aan te draaien Om positieve verandering te bereiken

LEF Doelenboom afgelopen periode

Inzet georganiseerde vrijetijdsbesteding:

Vrije tijd 1. Alliantie Your Talent • Weekend Fun Nights

• Binnenschools aanbod (Your Talent trein) • Aanbod schoolvakanties • Buitenschools aanbod van activiteitenreeksen • Specifieke doelgroepen • Samenwerking met beide VO-scholen

2. LINK Jongerenwerk

Vrije tijd

Vrije tijd

Omgeving gezonder maken sportkantines/locaties

Inzet JOGG - Vrije tijd

Nationaal preventie akkoord → Lokaal preventie akkoord → Vitaliteitsakkoord 2024 Stappenplan ontwikkelt op het gebied van: • De rookvrije vereniging

• Verantwoord alcoholbeleid • Gezonder aanbod in de sportkantine • Pedagogisch beleid (optioneel)

Voorgelegd aan Sportplatform en gezamenlijke transitie nu in gang gezet Clubondersteuner (Sietse Brandsma) • Wordt opgeleid als Team Fit coach • Ondersteund met invoering van Stappenplan door veelvuldig contact verenigingen

Gezin

Inzet binnen domein Gezin: 1.

CJG

• Cursusaanbod (afgestemd op data en signalen uit het veld)

• Opvoedspreekuur • Maandthema’s CJG website en socials 2. Bijeenkomsten • Aletta Smits • Nico van der Lely 3. Podcast Samen Gezond 4. LEF Goodiebags in groep 8 5. Ouder en kind activiteiten Weekend Fun Nights 6. Ouderavonden in het PO (LEF en Moedige Moeders) 7. Experience Foute Boel 8. LEF nieuwsbrief

Inzet JOGG - Gezin

Leefomgeving Thuis beïnvloeden: • De Baby Groente Tas ➢ 8 weken lang gratis thuis bezorgd ➢ Wetenschappelijk bewezen effectief ➢ Vanwege succes verlengd in 2026 • Maken van nieuwe afleveringen podcast ‘Samen Gezond’; laagdrempelig kennis overdragen via Spotify met lokale experts. • Maandthema’s CJG bepalen in afstemming met team Jeugd; bevordert integraliteit

School

Inzet op domein School 1. 2. 3. 4.

Overlegstructuur Samen Beter Helder op School aanpak in het VO Verkenning doorlopende leerlijn preventie PO-VO Samenwerking m.b.t. organiseren ouderavonden en aanbod vrije tijd 5. Beschikbaar stellen van Ouderavondspel van Goudvisie 6. Maandelijkse nieuwsbrief naar het onderwijs 7. Samenwerking m.b.t. vrijetijdsbesteding

Inzet JOGG: School

Leefomgeving School:

• Gezonde Scholen Het overgrote deel van de basisscholen en beide VO-scholen werken met de Gezonde Schoolaanpak. Beleid, Educatie, Signaleren, Schoolomgeving. •

Trommel zonder Rommel

Zowel op 't Kofschip als De Samensprong bij de invoering van het continurooster een positieve campagne over 'Trommel zonder Rommel'. Inspireren en enthousiasmeren van honderden ouders voor een gezonde lunch.

Professionalisering educatietuin schooljaar 2025-2026

Inzet JOGG: School

Locatie: De Tuinvreugde (ca. 100 kinderen) • De Jozefschool (gr.6) • De Samensprong (2 x gr.6) • De Blokwhere (gr.6) Locatie: Eigen school (ca. 300 kinderen) • ‘t Kofschip • De Aventurijn • De Koningsspil (ideaal scenario) Moestuinieren draagt bij aan: • Gemakkelijker proeven nieuwe soorten groente en fruit; • Meer bewustzijn over functie van natuur (bodemleven, hittestress, klimaatadaptie) • Ontspanning door groene omgeving; • Talentontwikkeling; • Bijvangst; ‘moeilijke’ leerlingen doen het vaak goed in de tuin

Verandering kantine DBC

Inzet JOGG: School

• Sinds januari 2026 nieuwe cateraar Appél met Food You Love. Voldoet aan richtlijnen Gezonde Kantine van Voedingscentrum.

Rookvrij Schoolterrein incl. beleid • Rook en vapebeleid De Triade, nu volgt ook DBC Vergroenen schoolpleinen • • •

De Aventurijn, St. Petrusschool en De Blokwhere €60.000,- p. school Subsidie Jantje Beton/IVN en verdubbeling door Duurzaamheid Stimuleert avontuurlijk spelen, voorkomt hittestress, bevordert biodiversiteit, groen geeft ontspanning en educatie.

Openen eerste voedselbosje (Tiny Forest volgt 2027) •

Mooie samenwerking Duurzaamheid en Gezondheid

Peers

Inzet op domein Peers 1.

Ouderavonden PO met de Wethouder

2.

Ouder en Kind activiteiten

3.

Aanbod vanuit Edam-Volendam Vitaal

• Samen Sterk • Samen in Gesprek • Aanbieden van gespreksleiders

Overige Inzet JOGG:

Indiensttreding JOGG-regisseur (28 uur) • Zorgt voor nog groter intern draagvlak voor gezondheid binnen alle domeinen Indiensttreding Beweegcoach Martin Kuitert (24 uur) • Naast focus op voeding ook een grotere focus op motorische ontwikkeling en bevorderen bewegen bij kinderen van 4-12 jaar

Elke geïnvesteerde euro in het werknet levert €1,40 direct rendement op.

Impactstudie JOGG:

De studie laat overtuigend zien dat de indirecte effecten reëel zijn. Deze zijn lastiger in een geldwaarde uit te drukken, maar vormen wel de kern van de maatschappelijke waarde. Maatschappelijke opbrengsten: •

Meer bewustzijn over gezonde leefomgeving

•

Structurele borging van gezondheid in beleid

•

Meer samenhang en kwaliteit in activiteiten

•

Betere aansluiting bij kwetsbare doelgroepen

•

Een omgeving die gezond gedrag ondersteunt

•

Toename mentaal welbevinden

•

Toename collectief menselijk kapitaal

In de studie zijn kwaliteit van leven, minder zorgkosten, minder kosten sociaal domein en jeugdzorg in geldwaarde uitgedrukt.

Wanneer zowel de directe als indirecte effecten worden meegenomen, komt de totale maatschappelijke waarde uit op €4,20 per geïnvesteerde euro. (bron: VitaValley 2025-2026 landelijke impactstudie).

Werknet JOGG in E-V

Inzet Veiligheid & Handhaving • Gesprekken met de horeca • Inzet mystery shoppers • Versterken van de informatiepositie

Toewerken naar regionale samenwerking jeugdpreventie • • • •

Dezelfde werkwijze Gebruik maken van regionale middelen Data uitwisselen met scholen in de regio Scholieren gaan buiten de eigen gemeente naar school

Dialoogsessie Avond met LEF De volgende 5 speerpunten/factoren werden het meest aangedragen: 1. Ondersteuning door ouders 2. Regels stellen 3. Inzet rolmodellen 4. Afspraken met andere ouders 5. Betrokkenheid bij school

Vervolg • Aan de slag met drie nieuwe speerpunten, aangepaste doelenboom en nieuw uitvoeringsplan • Wij zijn in afwachting van hoe de financiële situatie zich zal ontwikkelen (momenteel nog sprake van een flinke bezuiniging) • In afwachting van de verdere implementatie van De Toegang – powered by Civic

Dank! Dank voor uw aandacht en betrokkenheid! Scan vooral de QR-codes op de borden voor meer inzicht in wat wij organiseren vanuit Programma LEF.