Presentatie Themabijeenkomst Energie en Klimaat

Energie en Klimaat Update

11 december 2025

Energie en Klimaat Update

1. Introductie Programma Energie en Klimaat [5 minuten] 2. Update klimaatadaptatie en groen beleid [30 minuten] 3. Update Warmteprogramma en de isolatieaanpak [30 minuten] 4. Update Circulariteit en Mobiliteit [5 minuten] 5. Vervolgstappen programma [5 minuten]

Introductie Programma Programma Energie & Klimaat Energieneutraal en broeikasgasvrij 2050

Afvalvrij 2050

Toekomstbestendige leefomgeving

Pilot Isolatieopgave Isolatiegids FIXbrigade Energiebesparingsakkoord Aanbesteding SMP succesvol Isolatiesubsidie Netcongestie Inwonersinitiatieven Laadinfrastructuur

Circulaire Deal MRA Bladkorven Grondstoffenplan

Bijenhotels Bomenhub Bloembollen Subsidie vergroening schoolpleinen

Themaraad Energie en Klimaat Klimaatadaptatie en Groen

Donderdag, 11 december 2025.

Agenda Aanleiding en traject overzicht Bevindingen klimaatadaptatie Bevindingen groen en natuur Vervolgproces

Aanleiding en doel trajecten Aanleiding

• Beleidsdocumenten klimaat en groen zijn verlopen • Onderdeel van Omgevingsvisie is het opstellen van het Programma Energie en Klimaat • Hierin is aandacht nodig voor klimaat en groen Doel

• Gemeentelijke ambities op het gebied van klimaat en groen bepalen door: • Inzicht in concrete kansen en knelpunten – Waar kunnen we straks mee aan de slag? • Bepalen van normen en doelen – Waar leggen we de lat? • Plek van klimaatadaptatie en groen binnen organisatie vinden – Wie gaat het doen en waar? • Politiek-bestuurlijk vaststellen van de twee plannen

Wie zijn wij? Sweco Sweco adviseert gemeenten over strategisch beleid en praktische oplossingen op het gebied van ruimtelijke ordening, infrastructuur, duurzaamheid, watermanagement en energie. En helpt hen bij het opstellen en implementeren van beleidsplannen die bijdragen aan een toekomstbestendige en leefbare omgeving.

Klimaatadaptatie

Romee Prijden

Jana Surian

Groen

Joeri Meliefste

Susanne Brugman

Klimaatadaptatie

Klimaat verandert steeds sneller en met steeds grotere impact

Extreem scenario

Minimaal scenario

12 Foto clusterbui 18 juni 2021 - Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Wat hebben we gedaan voor klimaatadaptatie? We hebben in 2025: 1. Een verkenning gedaan naar de klimaatrisico’s (op basis van stresstesten) 2. Een interne dialoog gevoerd, o.a. met groen, riolering, RO, mobiliteit en economische zaken 3. Een externe dialoog gevoerd, o.a. met vertegenwoordigers van de landbouw, GGD, het waterschap en de veiligheidsregio 4. Een werksessie georganiseerd met beleidsmedewerkers Ø ‘Hoe kan gemeente Edam-Volendam bijsturen om de knelpunten aan te pakken?’ 5. Volgende stap: de raad betrekken in het besluitvormingsproces

Tussentijdse resultaten Verkenning en risicodialogen

Werksessie

• Weinig groen en hoge versteningsgraad à Risico op wateroverlast en hitte

• Ambities op de verschillende thema’s

• Er moet rekening gehouden worden met bodemdaling en wateroverlast op nieuwbouwlocaties

• Belangrijk voor uitvoeringsagenda

• Groenvoorzieningen zijn kwetsbaar, zowel voor hoog grondwater als droogte • Er is samenhang tussen de thema’s droogte en wateroverlast • Conflicterende belangen bij bewoners

• Rollen van de gemeente

Klimaatadaptatieproces – weten, willen, werken

1. Verkenning

4. Werksessie

2/3. Risicodialogen

5. Raad betrekken Informeren en besluitvorming

Uitwerking van de aanpak om gestelde doelen te behalen

Vragen? (5 min)

Groen

Wat hebben we gedaan voor groen? We hebben in 2025: Stap 1 Vooronderzoek naar beschikbaar beleid en evaluatiegesprekken gevoerd met de gemeentelijke organisatie Stap 2 Nulmetingen a) Bestaand groen (landelijk en bebouwd gebied) b) Kansenkaart groen (bebouwd gebied) c) Soortenrijkdom (landelijk en bebouwd gebied)

q Bevindingen delen met de raad We gaan: Stap 3 Opstellen groenkader 2040/2050 Stap 4 Actualisatie van het groenplan

Wat zegt jullie omgevingsvisie over groen? De Omgevingsvisie stuurt op Verademend openbaar groen: • De identiteit van de gemeente als geheel en van de afzonderlijke kernen versterken we door onze hoofdgroenstructuur door te ontwikkelen.

• We zetten in op maximale vergroening van de (bestaande) openbare ruimte waarbij de kwaliteit van het groen voorop staat. Maatregelen uitvoeringsstrategie: 7. Ecologische verdichting – Meer ecologie in dorpen/steden via o.a. natuurvriendelijke oevers, ecologisch maaibeheer, gevelgroen. 11. Hoofdgroenstructuur ontwikkelen en verbinden 12. Uitbreiding gemeentelijk bomenareaal met minimaal 20% voor 2040

Resultaten bevindingen groen Nulmeting groen op buurtniveau Methode: analyse van luchtfoto (2024) waar vegetatie zit Conclusies:

• Zeer veel water, alle buurten ruim boven gemiddelde Nederland • Veel lage vegetatie (gras), deel ruim boven en deel onder gemiddelde Nederland • Zeer weinig middelhoge vegetatie (struiken), alle buurten onder gemiddelde Nederland • Weinig hoge vegetatie (bomen), vier buurten boven gemiddelde en drie rond gemiddelde Nederland

Resultaten bevindingen groen Aandeel (%) water Gemiddelde gemeente 9,76% Gemiddelde bebouwde kern 8,36%

en (%) lage vegetatie Gemiddelde gemeente 62,38% Gemiddelde bebouwde kern 36,7%

en (%) middelhoge vegetatie Gemiddelde gemeente 1,54% Gemiddelde bebouwde kern 1,94%

Resultaten bevindingen natuur Nulmeting soortenrijkdom

Conclusies

Methode: analyse van aantal waarnemingen (2018-2025) uit de Nationale databank flora en fauna

• Buurten waar veel soorten voorkomen: • De lintdorpen in landelijk gebied • Edam-Molenbuurt • Edam-Oude Kom • Buurten waar weinig soorten voorkomen: • Volendam Blokgouw 1 en 2 • Volendam Blokgouw 3 • Volendam Katham + Planetenbuurt • Volendam Bloemenbuurt • Volendam Blokgouw 4,5 en 6 • Edam – Industriegebied

Resultaten bevindingen natuur

Hoe gebruiken we deze inzichten? Bevindingen groen en natuur helpt bij: • Duidelijk beeld van de uitgangssituatie

• Inzicht in de opgave (huidige situatie versus ambities omgevingsvisie) • Koppeling vanuit doelsoorten naar wat voor type groen • Formuleren van deelgebieden

Vragen? (5 min)

Proces

Vervolgstappen: waar vallen deze plannen in de besluitvorming? De nauwkeurige probleemdefinitie

Beeldvorming

Het voorstellen van verschillende oplossingen

Oordeelsvorming

Het opstellen van criteria

Het kiezen van een oplossing op basis van de criteria

Besluitvorming

De planning en uitvoering van het besluit

Processtappen Klimaatadaptatie

Groenbeleid

• Stap 1 Vooronderzoek en risicodialogen

• Stap 1 Vooronderzoek naar beschikbaar beleid en evaluatiegesprekken met de gemeentelijke organisatie

• Stap 2 Werksessie over handelingsperspectief van de gemeente • Stap 3 Opstellen uitgangspunten klimaatadaptatie 2040/2050

• Stap 2 Nulmetingen • Bestaand groen (landelijk en bebouwd gebied) • Kansenkaart groen (bebouwd gebied) • en soortenrijkdom (landelijk en bebouwd gebied) • Stap 3 Opstellen groenkader 2040/2050

• Stap 4 Borgen van de uitgangspunten in de programma’s

• Stap 4 Actualisatie van het groenplan

Processtappen Ambitie niveau ophalen van de raad (werksessie) Informeren van en bevindingen delen met de raad

Vandaag

Vaststelling door de raad

Januari

April / Mei

Themaraad Energie en Klimaat Warmteprogramma

Donderdag, 11 december 2025.

Warmtetransitie en isolatie 1. Verlagen van de warmtevraag: • Isoleren • Kierdichting • Afgiftesysteem aanpassen

2. Keuze voor hernieuwbare warmteoplossing: • Individuele (hybride) warmtepomp • Warmtenet

3. Overstap naar hernieuwbare warmteoplossing

Warmteprogramma • Gemeente is 'regisseur' van warmtetransitie • 'Herijkte' Transitievisie Warmte (TVW): o Hoe gaat de gebouwde omgeving van het gas af o Vooruitzicht komende 10 jaar: op hoofdlijnen o Vormt basis voor wijkuitvoeringsplannen

• Verplicht programma, uiterlijk 2027 af • Collegebevoegdheid

Noodzaak: veel veranderd • Haalbaarheidsonderzoeken warmtenetten: financieel onhaalbaar • Netcongestie is verergerd • Nieuwe bevoegdheden gemeenteraad: o Aanwijsbevoegdheid: gasaansluiting wordt na acht jaar verwijderd in wijk o Vaststellen warmtekavel: waar mag een warmtenet en wie mag dit exploiteren.

Inhoud warmteprogramma 1. Huidige situatie en terugblik afgelopen vijf jaar 2. Uitgangspunten 3. Analyse warmtetechnieken 4. Aanpak en rol voor de gemeente komende tien jaar

Uitgangspunten Ambitie • Aansluiten bij nationale doelstellingen • Aangrijpen lokale kansen wanneer die zich aandienen

Betaalbaarheid en haalbaarheid

• Laagste nationale kosten • Acceptabele verhouding kosten en baten • Ook voor mensen met kleine portemonnee • Benutten natuurlijke investeringsmomenten • Haalbare visie en tussentijds monitoren

Draagvlak

Aanwijsbevoegdheid

• Draagvlak bij bewoners en bedrijven

Alleen gebruikmaken van bevoegdheid wanneer:

• Betrekken gemeenteraad bij planvorming op wijkniveau

• Overstap betaalbaar is

• Lokale initiatieven worden benut

• Redelijke termijn tussen aanwijzing en afsluiten is geborgd

• Alternatieve warmtebron beschikbaar is

• Uitgebreid is geparticipeerd 35

Analyse warmtetechnieken • Analyse van warmteoplossingen per wijk • Op basis van afwegingskader: o Nationale Kosten o Eindgebruikerskosten o Netcongestie o Impact openbare ruimte (geluid/ruimte) o Ruimtelijke impact woning o Ruimte in ondergrond o Beschikbaarheid warmtebron

Voorlopige conclusies • Warmtenet heeft hogere nationale kosten en hogere eindgebruikerskosten dan warmtepomp-scenario • Alleen bronnen beschikbaar voor lage temperatuurnet: o Impact op elektriciteitsnet ongeveer gelijk aan warmtepomp o Impact op openbare ruimte ongeveer gelijk aan warmtepomp o Impact op ruimte woning ongeveer gelijk aan warmtepomp

• Dit geldt voor alle wijken

Aanpak en rol gemeente • Doelen komende 10 jaar • Uitleg welke warmteoplossing per buurt • Planning van de warmteoplossingen • Beschrijving rol van gemeente • Beschrijving organisatorische benodigdheden intern en extern

Planning warmteprogramma Met wie

Wat

Technische analyse door EnergyGO en gemeente

•

Proces bespreken technische commissie • ruimte •

sep-25

Analyse van warmteoplossing per wijk Proces opstellen WP Uitgangspunten

Concept bespreken professionele stakeholders (Liander, Woco’s, DEV)

•

Interviews over o.a. kansen, mogelijkheden en belemmeringen in uitvoering

Enquête inwoners/bedrijven

•

Uitgangspunten

Uitgangspunten gemeenteraad

•

Vaststellen NvU programma EK

Uitvoeren planMER-beoordeling

•

Onderzoek naar milieueffecten

100% Concept bespreken college B&W

•

Algeheel

100% Concept bespreken gemeenteraad: oordeelvormend

• •

Doelen Uitgangspunten

Concept ter inzagelegging

•

Algeheel

Definitief vaststellen door college B&W

•

Algeheel

okt-25

nov-25

dec-25

jan-26

feb-26

mar-26

apr-26

mei-26

jun-26

Aanwijsbevoegdheid • Aanwijzen gebied, waar een einddatum voor gaslevering wordt gegeven • Procedure: o Warmteprogramma benoemt voornemen gebruik bevoegdheid (college) o Beschrijving transitieroute in Uitvoeringsplan (college) o Vaststellen einddatum in Omgevingsplan (raad)

• Niet verplicht • Wanneer in warmteprogramma wordt aangekondigd, blijft de bevoegdheid in de 'gereedschapskist'. 40

Aanwijsbevoegdheid • Nadelen: o Minder keuzevrijheid bewoners o Kan weerstand opwekken

• Voordelen: o Grip op voortgang warmtetransitie o Voorkomt onnodige investeringen in gasnet o Duidelijkheid voor netbeheerder

41

Aanwijsbevoegdheid Voorstel • Alleen gebruikmaken van bevoegdheid wanneer: • Overstap betaalbaar is • Alternatieve warmtebron beschikbaar is • Redelijke termijn tussen aanwijzing en afsluiten is geborgd • Uitgebreid is geparticipeerd

• In dit warmteprogramma (2026-2030) kondigen we nog geen aanwijsbevoegdheid aan

42

Vragen? 5 minuten

Themaraad Energie en Klimaat Isolatie aanpak

Donderdag, 11 december 2025.

Te bespreken onderwerpen, agenda

AGENDA • • • • • • • • •

doelstellingen Nationaal Isolatie Programma (NIP) lokale aanpak isolatie: Isolatie aanpak woningen 2024-2026 doelstellingen en resultaten gemeentelijke subsidie regeling (per 01.12.2025) tussentijdse evaluatie collegevoorstel 02-12-2025 kernpunten doorontwikkeling isolatie aanpak (voorlopig) processchema ontzorging NIP doelgroep voorlopige planning vragen

Doelstellingen Nationaal Isolatie Programma (NIP)

Landelijke doelstelling: • • • • • •

verlagen CO2 uitstoot met 55% t.o.v. 1990 (gebouwde omgeving) 4 actielijnen: 1. lokale aanpak isolatie koopwoningen (750.000) onder regie van de gemeente 2. isolatie huurwoningen (1.000.000) 3. isolatie koopwoningen op eigen initiatief (750.000) 4. samen energie besparen met laagdrempelige maatregelen (energiearmoede)

Doorvertaling NIP naar lokale aanpak isolatie

Isolatie aanpak woningen 2024-2026: • doel: plan van aanpak voor aanvraag SpUKLAI subsidie (SPecifiekeUitKeringLokaleAanpakIsolatie) - concrete lokale uitwerking actielijn 1 en 4 van het NIP -

Onderdelen isolatie plan: • analyse energetische/bouwfysische staat (koop)woningen gemeente Edam-Volendam • geclusterde aanpak en wijk/buurt prioritering > isolatie pilot • definiëren klantreis/woonwensen: • woonwens 1 – energie besparen, kleine maatregelen • woonwens 2 – isoleren & ventileren • woonwens 3 – energie efficiënt, aardgasvrij

Lokale aanpak isolatie Edam-Volendam

SpUKLAI Tranche 1 – looptijd uitvoering t/m 31-12-2026. - geld voor isoleren van slecht geïsoleerde woningen (label D-E-F-G) met lage WOZ waarde en risico op energiearmoede - geld voor lokale DHZ aanpak SpUK energiearmoede – looptijd uitvoering t/m 31-12-2027. - geld voor treffen van maatregelen om huishoudens met een laag inkomen en een hoge energierekening te helpen energie te besparen (energiefixers)

SpUK LAI – doelstellingen Edam-Volendam

Tranche

Aantal woningen

Aantal extra woningen

Totaal

1 – t/m 31.12.2026*

562

0

562

2 – t/m 31.12.2027*

755

0

755

3 – t/m 31.12.2028*

572

33

605

Totaal * 2 x verlenging mogelijk met 1 jaar, na motivatie gemeente

1.922

Resultaten isolatie aanpak SpUKLAI tranche 1 status per 01-12-2025 Stand per 01-12-2025 aantal toekenningen aantal maatregelen gem. aantal maatregelen/woning

aantal woningen 452 615 1,36

doelstelling 562

realisatie 80,43%

Aandeel per maatregel 13,88%

tussentijdse conclusies: - > 80% van budget besteed - vloerisolatie in bijna 50% van alle toegekende maatregelen - laag aandeel spouwmuur- en gevelisolatie (NVI) - aantal maatregelen per adres = 1,36. dit moet omhoog om woningen naar de Standaard voor Isolatie* te brengen (voorwaarde aardgasvrij)

-

aantal afwijzingen: 89, waarvan 61 met spouwmuurisolatie. SoortenManagementPlan nodig voor gemeente brede aanpak aanbesteding SMP gereed, selectie ecologische partner gereed. Plan van aanpak volgt

0,71%

16,90%

1,42%

6,94%

8,01% 4,98%

47,15% dakisolatie

zolder/vliering

spouwmuur

gevel (bi-bui)

vloer

bodem

glas in best kozijn

glas in nieuw koz ijn

Bron: monitoringsbestand RvO – SpUKLAI tranche 1 d.d. 01-12-2025 * De NIP-isolatiestandaard is een landelijke afspraak die bepaalt hoe goed een huis minimaal geïsoleerd moet zijn. Het doel is dat je woning genoeg warmte binnenhoudt, zodat je in de toekomst makkelijk van het gas af kunt en minder energie verbruikt.

Tussentijdse evaluatie lokale isolatie aanpak • Afgelopen periode (mei-december 2025) sterke stijging in aantal subsidie aanvragen, dat is positief • Isolatiebedrijven gaan langs de deuren • klachten (opdringerig, kwaliteit, subsidie belofte) • commercieel belang, weinig tot geen integraal advies • stijgend aantal woningen met 1 maatregel (hoge aandeel vloer- en bodemisolatie) • Weinig zicht en grip op de effectiviteit van de maatregelen • beste maatregel(en) voor de woning • materiaalkeuze • kwaliteit van de uitvoering • geen inzicht in aardgasvrij-ready • Conclusie Met tranche 2 en 3 meer grip en sturing nodig op de lokale isolatieaanpak om woningen voor te bereiden op aardgasvrij > collegevoorstel: doorontwikkeling lokale isolatieaanpak

Collegevoorstel doorontwikkeling isolatieaanpak 2 december 2025 collegevoorstel goedgekeurd.

Doorontwikkeling lokale isolatie aanpak tranche 2 + 3 Kernpunten collegevoorstel doorontwikkeling lokale isolatie aanpak tranche 2 + 3: - behouden maximaal subsidiebedrag € 1.550,00 - extra subsidie van € 500,00 voor 2e isolatie maatregel binnen de NIP doelgroep - verhoging van de WOZ waarde grens naar maximaal € 477.000,00 (huidige waarde € 429.300,00, gestart met € 389.000,00) - subsidie van € 500,00 voor slecht geïsoleerde woningen boven de NIP grens (WOZ waarde > € 477.000,00) - verbeteren van de ondersteuning aan (alle) woningeigenaren, onder andere via: - advies en begeleiding aan huis: energieadvies, stappenplan, hulp bij subsidieaanvraag - voorfinanciering subsidie mogelijk via isolatie voucher methodiek en derdengeldrekening - collectieve inkoop (kwaliteitsborging, marktconforme prijs, uitvoeringscontrole) en mogelijkheid selecteren eigen

uitvoerende partij - ontzorging gemeentelijke organisatie in administratieve last (afhandeling subsidie aanvragen, monitoring voor RvO, SiSa

verantwoording)

Ontzorging voor de woningeigenaar en gemeente Brief van de gemeente

Afspraak inplannen

Woning scan

Maatregel(en)

Isolatievoucher

Kwaliteit

Activatie

Huisbezoek

Maatwerk advies

Offertes van isolatiebedrijven

Subsidiecheck (gemeente- ISDE)

Begeleiding bij uitvoering

Ondersteuningsaanbod woningeigenaren Edam-Volendam gemeentelijke regierol monitoring & rapportage

Voorlopige planning doorontwikkeling 2025

2025

2026

2026

2026

oktober

december

februari

april

juni

afstemming met collega's inkoop, financiën en juridische zaken

collegebesluit over doorontwikkeling isolatie aanpak, instemming 02-12-2025

aanbesteding en selectie

start aanpak tranche 2 en 3

publicatie aanbesteding opdrachtomschrijving gunningscriteria programma van eisen aankondiging Tendernet

Vragen? 5 minuten

Circulariteit Doel: Afvalvrij 2050 Programmathema: Circulariteit • Afval à grondstoffen • Integrale aanpak: – Inkoop/aanbesteding – Economie – Beheer – Afval • Uitwerking van de visie Ø Circulaire Deal Secundaire Bouwmaterialen MRA Ø Grondstoffenplan

Circulariteit: Doelenboom

Mobiliteit Doel: Energieneutraal en broeikasgasvrij 2050 Programmathema: Mobiliteit Mobiliteit is breed, niet alles over mobiliteit valt onder programma Energie & Klimaat. Wat wel? Alles wat te maken heeft met het verminderen van uitstoot op de weg. Bijvoorbeeld: • Stimuleren van lopen en fietsen • Bereikbaarheid OV verbeteren • Uitbreiden laadinfrastructuur

Planning programma 2026 Participatie

KPI’s

SMARTdoelstellingen

Programmaplan

Tijdens het gehele proces van de programma’s vindt er participatie plaats. Dit is zowel intern als extern.

Aan de hand van de (ER)-doelen worden indicatoren bepaald. Deze vormen de basis voor de SMART doelen en worden gebruikt voor monitoring en evaluatie. (Q1 2026)

Hoe gaan we de ideale situatie bereiken? Hoe maken we dit specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdsgebonden? (Q1 2026)

Uiteindelijk komt de uitwerking van de SMART doelstellingen in het programmaplan

(Q1 2026)

(Q2 2026)

Planning programma 2026 • • • • • • • • •

Start van het ecologische onderzoek voor het SMP in Q1 2026; Circulaire gordijnen tegen energiearmoede start eind Q1 2026 Subsidieregeling bedrijventerreinen beschikbaar vanaf Q2 2026 Start uitvoering isolatieopgave opschalingsaanpak Q2/Q3 2026; Energieverkenning (netcongestie) gedeeld met college en raad Q2 2026 Grondstoffenplan vastgesteld in Q2 2026 Jaarlijks plaatsen van bladkorven samen met beheer Q3 Klimaatadaptatie en Groenbeleid vastgesteld in Q2 2026 Groene en gezonde schoolpleinen opgeleverd in Q4 2026

Planning programma 2026 Coalitieakkoord: De coalitie streeft ernaar dat de baten en de lasten bij actief lokaal duurzaamheidsbeleid voor de burger in balans blijven. Het moet betaalbaar blijven voor onze inwoners, daarnaast moeten ook de andere vormen van duurzame energie zoals geothermie, en waterstof worden onderzocht. Ook de landelijke ontwikkelingen op het gebied van kernenergie zullen wij in de gaten blijven houden. Voorstel: een onderzoek/verkenning naar de mogelijkheden en rol van de gemeente in de ontwikkelingen die er zijn rond van een kleine modulaire kernreactor in 2026?

Bijvoorbeeld het onderzoek naar SMR’s van de gemeente Opmeer.

Op de hoogte blijven? Abonneer je op de nieuwsbrief edam-volendam.nl/nieuwsbrief