Presentatie Benchmark sociaal domein Edam-Volendam - gemeenteraad 21-5-2026

Sociaal domein gespiegeld Geobjectiveerde benchmark van uitgaven en personele capaciteit gemeente Edam-Volendam

Gemeenteraad Presentatie rapport

21 mei 2026

Werkwijze • Taakgebieden sociaal domein ‒ Sociale basis ‒ Onderwijsbeleid ‒ Sport en cultuur

‒ Participatie ‒ Jeugd ‒ Wmo

• Benchmark realisatiecijfers 2024 en meerjarenperspectief ‒ netto lasten ‒ personele capaciteit (eigen personeel en inhuur)

• Geobjectiveerde vergelijking met gemeentefonds en met 4 gemeenten ‒ vergelijkbare sociale structuur ‒ aandacht voor organisatiekeuzes

• Vergelijking geeft inzicht in financiële effecten van lokale keuzes in ‒ beleid: voorzieningenniveau (hoeveelheid en kwaliteit) ‒ uitvoering: organisatie, capaciteit en efficiëntie

• Voorlopige uitkomsten gevalideerd ‒ uitgebreide besprekingen met organisatie in werksessies per taakgebied ‒ sluit aan feitelijke personele inzet ‒ aangescherpt met aanvullende gegevens

Meerjarenbeeld uitgaven Uitgaven sociaal domein flink gestegen: circa een derde hoger dan 2022 grootste toename ‒ Sport & cultuur ‒ Jeugdzorg ‒ Sociale basis vergelijkbaar ‒ Wmo ‒ Onderwijsbeleid Participatie: incidentele effecten

Totaalbeeld benchmark: uitgaven Uitgaven sociaal domein Edam-Volendam bedragen in 2024 in totaal 41 mln euro hoger ‒ Jeugdzorg ‒ Sport & cultuur vergelijkbaar ‒ Sociale basis ‒ Participatie (zonder incidenteel effect) ‒ Onderwijsbeleid lager ‒ Wmo

Totaalbeeld benchmark: personele lasten

Personele lasten sociaal domein EdamVolendam 2024 in totaal 8 mln euro niveau ‒1 hoger dan gemiddeld ‒2 hoger dan andere gemeenten met vergelijkbare organisatiekeuzes samenstelling ‒ meer eigen personeel

Sociale basis Netto lasten: lager dan referentiegemeenten • Samenkracht: algemeen toegankelijke voorzieningen - vooral activiteiten met groot bereik, minder groepsgericht. Bij problematiek eerder naar (duurdere) maatwerkondersteuning • Toegang/eerste lijn: CJG en Breed Sociaal Loket. BSL biedt niet zelf hulp, maar kent maatwerkvoorzieningen toe en voert casusregie bij complexe casuïstiek • Opvang vluchtelingen: netto baten

Netto lasten: hoger dan referentiegemeenten • Gezondheidszorg: vooral GGD, kleine regio (schaalnadeel)

Personele lasten ‒ hoger dan gemiddeld bij referentiegemeenten ‒ lager dan gemeenten met vergelijkbare organisatiekeuzes (in- en uitbesteding)

Sport en cultuur Netto lasten: lager dan referentiegemeenten • Cultuur en historie: beperkte inzet. Toch rijk aanbod: veel wordt opgepakt door markt en met vrijwilligers

Netto lasten: hoger dan referentiegemeenten • Sport: grote bestuurlijke ambities en vernieuwing van accommodaties. Daarnaast enkele zwembaden en personeel deels uitbesteed (Sportservice) • Bibliotheken: 3 vestigingen met groot aanbod; subsidie verhoogd om aanbod te verbeteren

Personele lasten: hoger ‒ dan gemiddeld bij referentiegemeenten ‒ dan gemeenten met vergelijkbare organisatiekeuzes (in- en uitbesteding)

Participatie Netto lasten: lager • Bijstand: veel werkgevers in gemeente = meer kans op uitstroom; instroom = vooral statushouders • Wsw/beschut werk: aanpassing organisatie SW-voorziening (van GR naar stichting) leidt tot lagere kosten

Netto lasten: hoger • Minimabeleid: incidenteel effect vanwege energietoeslag • Re-integratie: veel inzet om statushouders aan werk te helpen; jobcoaches en inkoop duurdere werk-deel • Inburgering; hoge inzet voor statushouders (uitvoeringskosten) • Uitvoering: in 2024 veel ziekteverzuim (zwangerschapsverlof)

Personele lasten: hoger (incl. incidenteel effect energietoeslag) ‒ dan gemiddeld bij referentiegemeenten ‒ dan gemeenten met vergelijkbare organisatiekeuzes

Wmo Netto lasten: lager • vanaf eind 2026 fors hogere tarieven Maatwerkvoorzieningen: • inwoners willen problemen eerst zelf oplossen = minder beroep op maatwerk • door later hulp te vragen, is vaker intensief maatwerk nodig:

per cliënt zijn kosten Begeleiding hoger Uitvoering: • inzet om inhuur terug te dringen; inmiddels extra formatie

Personele lasten: lager ‒ dan gemiddeld bij referentiegemeenten ‒ dan gemeenten met vergelijkbare organisatiekeuzes

Jeugdzorg en onderwijsbeleid Netto lasten: hoger • vanaf eind 2026 fors hogere tarieven Jeugdhulp (zonder verblijf): • inwoners willen problemen eerst zelf oplossen = minder beroep op jeugdhulp • door langer wachten met hulp vragen, vaker opschaling naar specialistische zorg nodig: per cliënt zijn kosten hoger • hulpvragen zijn complex: veel cliënten met 2-3 voorzieningen • veel ambulante inzet om uithuisplaatsingen te voorkomen; hierdoor zijn kosten jeugdhulp met verblijf lager dan elders Uitvoering: met name personele inzet

Personele lasten: hoger ‒ dan gemiddeld bij referentiegemeenten ‒ dan gemeenten met vergelijkbare organisatiekeuzes

Transformatie: opgave Edam-Volendam Edam-Volendam 2024: relatief • meer bestaanszekerheid • minder begeleiding Wmo • fors meer gespecialiseerde jeugdhulp (zonder verblijf)

Opgave Edam-Volendam 1. doorontwikkelen preventie (welzijn, gezondheid, sport, onderwijs)

➢ meer samenhang in voorliggend aanbod 2. versterken lokaal team ➢ meer integraal werken ➢ effectiever regie ➢ waar nodig lichte ondersteuning 3. beter benutten Wmo ➢ ondersteuning bij problematiek ouders Algemeen: meer structureel inzicht in kosten en baten