Ontwerp Omgevingsvisie.pdf

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Afbeelding We hebben in Edam-Volendam een mooi toeristisch product te bieden. Bezoekers uit de hele wereld komen hier onze leefomgeving bewonderen en onze cultuur en historie beleven. Van klederdracht en Frau Antje tot het schooltje van Dick Trom, van oneindige weidse blikken tot de beslotenheid van historische dwaalmilieus, van palingrokerij tot kaas van de boer, van verzonken dorp tot legende van meisje Lijsje en het veulen en van de unieke palingsound tot de stilte in ons buitengebied.

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Zorg voor water en land Cultuurlandschap, water, lucht en bodem

Visie Water, land en lucht verbindt ons letterlijk en figuurlijk. Dus daar zijn we zuinig op. Uitgangspunt voor de gezamenlijke zorg voor onze leefomgeving is het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Wij zijn trots op ons agrarische cultuurlandschap. De agrariërs zijn de hoeders van ons landschap. Het veenweidelandschap blijft zo veel mogelijk open, groen en agrarisch. We geven daarom ruimte aan de economische draagkracht van het buitengebied.

32

Beleid Behoud en ontwikkeling van ons karakteristieke cultuurlandschap De gemeente Edam-Volendam zet zich in voor het behoud van de karakteristiek van het agrarische cultuurlandschap. Een transitie van het grondgebruik of gedeeltelijke ontwikkeling van het landschap valt daarentegen niet uit te sluiten; uitbreidingslocaties blijven blijven noodzakelijk om in de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte naar woningen te voorzien en voldoende werkgelegenheid dicht bij huis veilig te stellen. In het geval van uitbreiding doen we dat op plekken die we vooraf aangeven, waarbij we - voor het veilig stellen van onze doelen - grondspeculatie tegen gaan. Onze veenweidegebieden blijven zo veel mogelijk open, groen en agrarisch. Versnippering van het landschap gaan we tegen. We willen een economisch draagkrachtig agrarisch cultuurlandschap en ondersteunen daarom de verbreding of een transitie van de landbouw. De identiteit en het karakter van het landschap is daarbij leidend. Fruitteelt, bloembollenteelt en kassen gaan we tegen om respectievelijk verontreiniging van de bodem en aantasting van de openheid te voorkomen. We zoeken samenwerking op ontwikkelingen en faciliteren ideeën voor een duurzaam behoud van het landschap, zoals vormen van agrarisch natuurbeheer en duurzame landbouw. Onderbemaling gaan we tegen, maar we gaan ons buitengebied ook niet zomaar onder water zetten.

We geven ruimte aan agrarische initiatieven en bedrijfsmodellen waarbij ons veen nat gehouden wordt om bodemdaling en de inklinking van veenweidegebied tegen te gaan. Droogmakerij De Purmer is een gebied dat gedeeltelijk binnen onze gemeente, maar ook binnen Purmerend en Waterland valt. We trekken gezamenlijk op om samenhangend beleid te voeren voor dit gebied, waarbij we rekening houden met de bewoners en een groene buffer tussen de stedelijke gebieden, en waarbij toekomstbestendigheid en het veilig stellen van voldoende werkgelegenheid dicht bij huis de prioriteit vormt. De energietransitie en onze wens om energieneutraal te worden leggen druk op ons landschap. We zetten bij ontwikkelingen die verband houden met deze transitie zo veel mogelijk in op alternatieven waarbij de ruimtelijke impact

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Afbeelding Het Waterlandse landschap binnen Edam-Volendam moet worden gezien als het kroonjuweel voor onze gemeente en de regio. Niet alleen in cultuurhistorisch opzicht maar ook in (inter)nationaal opzicht (toerisme/recreatie), qua werkgelegenheid maar ook voor de beleving voor de inwoners zelf. Tijdens de participatie is nog eens duidelijk geworden dat de kwaliteit van het landschap belangrijk is voor de inwoners en ook reden vormt voor vestiging van nieuwe inwoners in onze gemeente. Bovendien bevindt zich een dergelijk mooi cultuurhistorisch landschap met haar historische Zuiderzeesteden op zeer korte afstand van de (rand)stad Amsterdam en wordt het begrensd door steden met tal van voorzieningen zoals Purmerend en Hoorn. Een dergelijk vanuit landschap en cultuur bezien hoogwaardige contrast van landschappelijk (open) groen en stad is uniek en vrij zeldzaam. Vanwege toekomstige ontwikkelingen die op ons af komen (woningbouw, klimaatadaptatie, energiestrategie) staat het landschap in onze gemeente onder druk. Gemeente EDAM-VOLENDAM

33 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

!

op onze leefomgeving, het landschap en het milieu zo veel mogelijk beperkt blijft. We stimuleren zonnepanelen op daken van agrarische bebouwing, maar we werken in ons buitengebied niet mee aan hoogspanningsmasten om horizonvervuiling binnen ons waardevolle landschap tegen te gaan. Ook zonnepaneelvelden / zonneakkers willen we weren uit onze gemeente om verschraling van de bodem en verdere opwarming van de leefomgeving tegen te gaan. Windturbines zien we vanwege het voorkomen van horizonvervuiling liever ook niet terug in ons landschap. Echter valt niet uit te sluiten dat windturbines uiteindelijk in de verdere toekomst mede nodig zullen zijn om onze ambitie voor de energietransitie te behalen. We zetten in dat geval in op locaties waar al zichtschade is of locaties waar de zichtschade beperkt is.

maken van onze gezamenlijke omgeving. Vergroenen van de buitenruimte gaat verder dan alleen de gebruikelijke groenvormen. Denk ook aan innovatieve concepten zoals geveltuinen en groene daken. Bij nieuwe binnenstedelijke stedenbouwkundige ontwikkelingen nemen we daar kaders voor op. We willen het onderhoud van ons openbaar groen 'op orde' hebben, waarmee we in reguliere gebieden aansluiten op het gemiddelde ambitieniveau dat we ook voor de andere onderdelen van onze openbare ruimte nastreven. Voor de oude kernen hebben we hoog ambitieniveau; dat wordt onder andere in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte nader gespecificeerd. In het beheer houden we rekening met de belangen van groen, onze inwoners en spelen we in op andere doelstellingen.

OPGAVE: Landelijk gebied en Landschap De leefbaarheid binnen de landelijke kernen van onze gemeente is kwetsbaar. We gaan daarom binnen de opgave 'Landelijk gebied & Landschap' gebiedsgericht aan de slag om die kernen vitaal te houden en om daar een gezonde en veilige leefomgeving te bereiken en in stand te houden. Maar ook het landschap in onze gemeente staat onder druk en is in transitie. Daarom gaan we de economische draagkracht van ons landelijke gebied ontwikkelen en gaan we onze natuurgebieden succesvoller maken en beschermen. > Zie Hoofdstuk 2, Uitvoeringsstrategie, Opgave 3, Landelijk gebied & Landschap

Beleid Water (er)vaarbaar maken We willen de beleving van water in onze stedelijke gebieden en in ons buitengebied versterken. Bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen betrekken we (de beleving van) water in de plannen. De IJe maken we (er)vaarbaar, door - in het geval van ontwikkelingen in gebieden waar deze verbindende veenstroom aanwezig is - de continuïteit en bevaarbaarheid van dit water zo veel mogelijk te verbeteren, beleving ervan in een gebied te versterken en recreatief gebruik ervan te ondersteunen. Ons Markermeer blijft open; inpoldering gaan wij tegen. Naast de natuurwaarde van het Markermeer is dit water ook van grote betekenis voor onze cultuurhistorie en recreatie. We willen kleinschalige recreatiemogelijkheden op en aan het Markermeer versterken.

Beleid Verademend openbaar groen De identiteit van de gemeente als geheel en van de afzonderlijke kernen versterken we door onze hoofdgroenstructuur door te ontwikkelen. Dit is bijvoorbeeld groen langs doorgaande wegen, de historische groene en blauwe lijnen, de parken en recreatiegebieden. Bij zeer grote ruimtelijke ontwikkelingen breiden we onze hoofdgroenstructuur uit. We zetten in op maximale vergroening van de (bestaande) openbare ruimte waarbij de kwaliteit van het groen voorop staat. Gezond groen draagt beter bij aan klimaatadaptatie en andere doelen. Daar zoeken we verbinding. Ook stimuleren wij onze inwoners, ondernemers en ontwikkelaars om mee te helpen aan het klimaatbestendig

34

Wij zijn ‘watermensen’! Water is overal in onze gemeente aanwezig. De ontstaansgeschiedenis van onze leefomgeving is er mee verbonden en uit af te lezen. We kunnen in Nederland niet enkel leunen op de sterkte van onze dijken. Het klimaat verandert en daarmee komt water in toenemende mate in korte tijd van boven.

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

We ondersteunen en werken samen met het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier om ons land te beschermen tegen het water. Samen gaan we wateroverlast en watertekort tegen, zorgen we voor schoon en gezond oppervlaktewater en voor veilige (vaar)wegen. In bestaand stedelijk gebied analyseren we samen de knelpunten voor wateroverlast en zoeken we naar mogelijkheden (adaptatie) om dit zo veel mogelijk te voorkomen. We treffen (gemeentelijke) maatregelen in het openbaar gebied om nadelige gevolgen van de grondwaterstand zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. We verbinden binnen- en buitenstedelijke watersystemen voor een gezonde doorstroming en daarmee algehele kwaliteit van het water. We pakken foutaansluitingen aan. De samenwerking in de afwaterketen zetten we voort. We ondersteunen het efficiënter zuiveren van water en onderzoeken daarin mogelijkheden voor het terugwinnen van energie en grondstoffen. We zamelen afvloeiend hemelwater doelmatig in. Nieuwe grote ruimtelijke ontwikkelingen richten we waterrobuust of waterneutraal in en integreren dit in ons systeem (bebouwing, inrichting openbare ruimte, ondergrond). Waar mogelijk zetten we de bestaande openbare ruimte en het buitengebied in om op geschikte locaties water vast te houden en te bergen.

Bij nieuwe ontwikkelingen houden we zoveel mogelijk rekening met weersextremen die de huidige ontwerpnormen van riool en buitenruimte overstijgen. Beleid Lucht met een luchtje gaan we tegen We gaan geurhinder tegen. We zetten in op het behoud van de huidige luchtkwaliteit die voldoet aan alle wettelijke normen. De gemeente wilt een goede balans tussen wonen en werken ten aanzien van overlast. We onderzoeken of overlastgevende industrie een plek kan krijgen op een regionaal industrieterrein.

Beleid Een schone bodem Uitgangspunt is dat de vervuiler betaalt. Aanwezige schone bodem moet schoon blijven. Verontreinigde grond met goed beheerd worden en er mogen geen nieuwe bodemverontreinigingen ontstaan. Aanwezige bodemverontreinigingen mogen niet leiden tot humane, ecologische of verspreidingsrisico’s. We onderzoeken de saneringsmogelijkheden van oude stortplaatsen, omdat we de afwenteling van risico’s naar tijd zo veel mogelijk willen voorkomen. Bij herbestemmingen schrijven we ontwikkelende partijen zo veel mogelijk voor dat eventueel aanwezige bodem(water)vervuiling wordt schoongemaakt. Wij willen vervuilingen zo min mogelijk doorschuiven naar toekomstige generaties. Ook willen dat oude ondergrondse infrastructuur, die (in de toekomst) niet meer wordt gebruikt, niet in onze bodem achterblijft. Het delven van grondstoffen uit onze bodem gaan we tegen. Beleid Geluid, trillingen, straling en licht op acceptabel niveau Inwoners moeten zo min mogelijk geluidhinder ondervinden, maar de regelgeving moet ook niet te beperkend worden. Binnen de mogelijkheden van de Omgevingswet maken we hierin een afweging die past bij de situatie of plek. De gemiddelde geluidhinder mag in principe niet boven de streefwaarden uit komen. Op plekken waar geluid gemiddeld wel boven de streefwaarden uit komt, gaan we samen met belanghebbenden in gesprek over het treffen van maatregelen.

Ook onderzoeken we hiervoor of overlastgevende industrie een plek kan krijgen op een regionaal industrieterrein. We willen trillingen in onze oude kernen en dorpslinten zo veel mogelijk tegengaan, waarbij restrictief beleid voor (zwaar) verkeer tot de mogelijkheden behoort. Antennes krijgen een aanvaardbare inpassing in de leefomgeving. We houden zo goed mogelijk vast aan het huidige (lage) niveau van lichtvervuiling in onze gemeente. We zijn terughoudend met het plaatsen van openbare verlichting in buitengebieden of we leveren maatwerk om lichthinder tegen te gaan.

Gemeente EDAM-VOLENDAM

35 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Klaar voor transitie

Klimaatverandering, energietransitie en biodiversiteit Visie Onze leefomgeving is continu aan verandering onderhevig. Klimaatverandering, de transitie naar andere vormen van energie en biodiversiteit zijn actuele thema’s. In Edam-Volendam zijn we als ondernemende gemeente gewend om toekomstbestendig te handelen. Met haalbare ambities streven we er naar om de kwaliteit van onze leefomgeving te behouden en te verbeteren voor toekomstige generaties.

Beleid Anticiperen op klimaatverandering Klimaatverandering zorgt voor steeds meer extremere weersomstandigheden. Extreme warmte en droogte of juist hevige regenval. De kans op overstromingen neemt toe en hittestress wordt een groeiend probleem. Wij willen onze leefomgeving anders inrichten, zodat we om kunnen gaan met de andere omstandigheden en een bijdrage kunnen leveren om de veranderingen te temporiseren. Als we bouwen, bouwen we zo veel mogelijk klimaatbestendig, waarbij we minimaal rekening houden met het te verwachten klimaat van de komende 100 jaar. Wij willen alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en reconstructies binnen de gemeente klimaatadaptief inrichten. De gemeente inventariseert per situatie (gebiedsafhankelijk) de relatie met klimaatadaptatie zoals risico's op wateroverlast, droogte en hittestress en nemen dat zo goed mogelijk mee in de planvorming. We brengen periodiek actuele risico’s en probleemgebieden met betrekking tot klimaatverandering in kaart door middel van stresstesten. Wij gaan een bijdrage leveren aan de extra CO2-reductie door de gemeente te vergroenen en ons bomenareaal uit te breiden. Onze veenweidegebieden zetten we niet zomaar onder water. We geven wel ruimte aan landschappelijk acceptabele agrarische initiatieven om oxidatie tegen te gaan. We willen bouwen met natuurlijke circulaire materialen bevorderen om CO2 te reduceren.

Klaar voor transitie 36

De vraag naar grondstoffen voor bijvoorbeeld eten, elektrische apparaten en kleding neemt wereldwijd sterk toe. Daarom moeten we slimmer omgaan met grondstoffen. We hebben het doel om het gewicht aan restafval per persoon per jaar te verminderen, volgens het 'VANG-principe'. In lijn met onze doelstellingen ontwikkelen we ons integrale afvalbeleid voor zowel het stedelijke als het landelijke gebied door. We ontwikkelen een duurzame

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

inzameling met, daar waar mogelijk, een 24-uurse beschikbaarheid in de vorm van ondergrondse containers.1 We gaan (mede daarmee) vervuiling tegen. We streven naar een optimale plaatsing van containers zodat loopafstanden beperkt blijven. Buiten de bebouwde kom zorgen we voor een passend alternatief voor inzameling vanwege de lage inwonersdichtheid. We ontmoedigen de verharding van private tuinen en zetten kaders voor waterberging op platte daken binnen ruimtelijke ontwikkelingen in om water beter af te voeren en langer vast te houden. We stimuleren inpandig parkeren of parkeren op het dak bij utiliteits- en industriegebouwen om in onze bestaande openbare ruimte mogelijkheden te vinden voor een klimaatadaptieve inrichting. Transitie Visie Warmte Op basis van onze Transitievisie Warmte (TVW) gaan we wijkgericht concreet aan de slag met wijkuitvoeringsplannen en concrete projecten voor duurzame warmteopwekking voor woningen. Regionale Energie Strategie In de Regionale Energiestrategie (RES) werken we samen met onze regio aan een regionale bijdrage voor de opwekking van duurzame energie. De focus tot 2030 ligt daarbij op het stimuleren van zonnepanelen op daken zoals bij woningen, industrieel en agrarisch vastgoed in combinatie met asbestsanering en dubbel ruimtegebruik zoals zon op parkeerterreinen en fietspaden.

[1]

Beleid Van fossiel naar duurzaam Edam-Volendam wordt energieneutraal en aardgasvrij. Binnen deze transitie kiezen we zo veel mogelijk voor oplossingen met een lage maatschappelijke kostprijs en waarbij de ruimtelijke impact op onze leefomgeving en het milieu zo veel mogelijk beperkt blijft. We stimuleren zuiniger omgaan met energie en het gebruik van duurzame energie. Nieuwe woningen worden aardgasvrij gerealiseerd, maar uiteindelijk willen we alle woningen aardgasvrij hebben. Met de Transitievisie Warmte zetten we hierin als gemeente de eerste concrete stappen met wijkuitvoeringsplannen. Ook willen we doorstroming op de woningmarkt en op bedrijventerreinen als middel inzetten om verduurzaming van de bestaande bebouwde omgeving te bereiken. Binnen de Regionale Energiestrategie (RES) werken we samen met de regio aan een duurzame opwekking van energie. Onze ruimtelijke ambities (zoals woningbouw, economische ontwikkeling en transitie mobiliteit) vragen samen met de energietransitie om een robuust elektriciteitsnetwerk. We willen dat het energienetwerk toekomstbestendig is en dat de ontwikkeling van het netwerk anticipeert op de te verwachten toekomstige ontwikkelingen in onze gemeente. Om woningbouw niet te vertragen en de bestaande bebouwde omgeving te verduurzamen is samenwerking met onze netwerkbeheerder(s) essentieel.

We denken daarom in een vroegtijdig stadium samen na over slimme locaties voor energie-infrastructuur. We informeren onze netwerkbeheerder(s) over onze ambities en stemmen groot onderhoud aan wegen af. We ondersteunen onze netbeheerder(s) bij het geschikt maken van de energie-infrastructuur en reserveren boven- en ondergronds ruimte. Ook voor de opslag van energie reserveren we binnen bestaand stedelijk gebied en binnen toekomstige ontwikkelingen ruimte.

aanpassing op basis van amendement concept omgevingsvisie 27-01-2022

Gemeente EDAM-VOLENDAM

37 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Energieprojecten moeten duurzaam zijn en mogen geen onevenredige afbreuk doen aan de kwaliteit van onze leefomgeving en de gezondheid en veiligheid van onze inwoners. We willen bijvoorbeeld niet dat het stadsgezicht van Edam onevenredig wordt aangetast. Ook werken wij in ons buitengebied niet mee aan hoogspanningsmasten en zonnepaneelvelden. Wel stimuleren we zonnepanelen op daken, slimme oplossingen op basis van meervoudig ruimtegebruik of de toepassing van warmtepompen. We kijken daarbij altijd kritisch naar risico's, zoals de perforatie van grondlagen of cumulatie van geluid.

!

OPGAVE: Warmte, Energie & Klimaat (OpWEK) We staan voor een grote opgave ten aanzien van de transitie van onze warmteen energievoorziening en het aanpassen van onze leefomgeving om rekening te houden met de verandering van ons klimaat. In deze opgave werken we uit hoe we deze duurzame en toekomstbestendige leefomgeving willen bereiken. > Zie Hoofdstuk 2, Uitvoeringsstrategie, Opgave 2, Warmte, Energie & Klimaat

Beleid Bouwen aan biodiversiteit De afname van de biodiversiteit en de prognoses naar de toekomst pleiten voor urgente veranderingen in hoe wij in onze stedelijke omgeving omgaan met ecologie. Binnen de kernen van gemeente Edam-Volendam zijn er al veel plekken voor natuurontwikkeling en biodiversiteit. De gemeente EdamVolendam heeft hier al in een eerder stadium op ingespeeld met de aanleg van natuurparken zoals in de Broeckgouw en het groengebied langs de IJe. Door meer structuur aan te brengen in beheer en onderhoud willen we meer maatregelen nemen om de biodiversiteit binnenstedelijk te bevorderen. Verder willen we onze stedelijke gebieden ‘ecologisch verdichten’; dit betekent dat we meer ruimte geven aan ecologie binnen onze kernen en dorpen om de biodiversiteit te ondersteunen. Maar ook onze gebouwen moeten hier een rol in gaan spelen. Dat kunnen we bevorderen door bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in toenemde mate natuurinclusief te bouwen. We willen dat platte daken bij nieuwe ontwikkelingen bijvoorbeeld groen worden ingericht, mits deze niet anderszins duurzaam worden benut (zoals door zonnepanelen). Maar ook in de bestaande leefomgeving willen we het aanbrengen en integreren van bijvoorbeeld gevelnesten, geveltuinen en groene daken stimuleren.

38

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Gemeente EDAM-VOLENDAM

39 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

2 Uitvoeringsstrategie 2023 | Van visie naar uitvoering We willen uitvoering geven aan de koers van onze omgevingsvisie zoals die met de hoofdlijnen van ons beleid is beschreven. In de Uitvoeringsstrategie 2023 beschrijven we daarom onze strategie die we binnen die koers kiezen en gaan we daarbij met zes grote opgaven aan de slag. OPGAVE 1: Wonen Onze woonomgeving en de woningmarkt vergen beide continue aandacht. Binnen de opgave 'Wonen' gaan we de uitdaging aan om voor een evenwichtige woningvoorraad te zorgen en om een kwalitatieve, gezonde en veilige leefomgeving te bereiken en in stand te houden.

OPGAVE 4: Werklocaties Onze bedrijventerreinen zijn vol en grotendeels verouderd. In de gemeente Edam-Volendam willen we nieuwe ontwikkelmogelijkheden voor onze bedrijven mogelijk maken. We willen daarmee voldoende werkgelegenheid dicht bij huis houden om gezonde mobiliteit te stimuleren en regionale wegencongestie tegen te gaan, ondernemers de kans geven hun bedrijven te verduurzamen en gebieden tijdig transformeren naar toekomstbestendige en leefbare woon-werkgebieden.

OPGAVE 2: Warmte, Energie & Klimaat We staan voor een grote opgave ten aanzien van de transitie van onze warmteen energievoorziening en het aanpassen van onze leefomgeving om rekening te houden met de verandering van ons klimaat. In deze opgave werken we uit hoe we deze duurzame en toekomstbestendige leefomgeving willen bereiken.

OPGAVE 5: Mobiliteit De toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente maakt het noodzakelijk dat we op het gebied van mobiliteit anticiperen en vooruitdenken. Ook willen we dat onze mobiliteit steeds duurzamer, gezonder en veiliger wordt. Binnen de opgave 'Mobiliteit' komen we in beweging voor een mobiliteitstransitie en een goede bereikbaarheid die meegroeit met de ontwikkeling van onze gemeente.

OPGAVE 3: Landelijk gebied en Landschap De leefbaarheid binnen de landelijke kernen van onze gemeente is kwetsbaar. We gaan daarom binnen de opgave 'Landelijk gebied & Landschap' gebiedsgericht aan de slag om die kernen vitaal te houden en om daar een gezonde en veilige leefomgeving te bereiken en in stand te houden. Maar ook het landschap in onze gemeente staat onder druk en is in transitie. Daarom gaan we de economische draagkracht van ons landelijke gebied ontwikkelen en gaan we onze natuurgebieden succesvoller maken en beschermen.

OPGAVE 6: Waterfront Ons waterfront is een gebied met vele uitdagingen. We zoeken er continu naar een goede balans tussen wonen, ondernemen, recreatie, toerisme en natuur. Maar het is ook een belangrijke plek binnen de ontstaansgeschiedenis van onze gemeente en onze samenleving. We gaan in de opgave 'Waterfront' daarom gebiedsgericht aan de slag voor het bereiken en bewaken van een gebalanceerd en leefbaar waterfront en de borging van de cultuur, identiteit en het aangezicht van ons waterfront.

40

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Structuur en inhoud van de opgaven Onder elke opgave werken we in deze uitvoeringsstrategie beleid kort uit (toelichting op afweging of gekozen strategie) en benoemen we in hoofdlijnen maatregelen om doelstellingen te bereiken. De uitwerking van de opgaven leidt daarmee niet altijd tot het volledig behalen van de doelen uit onze visie. Dat werken we verder uit in programma's. En niet alles kan tegelijk en op dezelfde plek. Daarom worden in elke opgave de belangrijkste concrete maatregelen uitgezet in tijd (middels een tijdslijn) en in plaats (middels een kaart). We sluiten hiermee zo veel mogelijk aan op de wettelijke vereisten die aan (de latere uitwerking van de opgaven in) omgevingsprogramma's worden gesteld. Van uitvoeringsstrategie naar (omgevings)programma's De uitvoeringsstrategie vormt het raamwerk en de samenhangende basis voor een verdere uitwerking van een thema of een gebied binnen een 'programma'. Deze programma's worden uitgewerkt en ingericht volgens onze sturingsfilosofie (hoofdstuk 4). Het proces van doorwerking van de visie naar programma's volgt onze beleidscyclus (hoofdstuk 5). In de uitwerking van de programma's nemen we de aanbevelingen voor de verdere uitwerking van de omgevingsvisie in programma's die in de planMER worden gegeven mee.1 [1]

Kostenverhaal De opgaven in de omgevingsvisie en uitvoeringsstrategie zijn stevig en ambitieus, waardoor zowel nieuwe gebiedsontwikkelingen als de bestaande leefomgeving profijt gaan ondervinden van investeringen in de verschillende opgaven. De gemeente zal nieuwe gebiedsontwikkelingen waar mogelijk financieel gaan laten bijdragen aan deze opgaven. Dit wordt vastgelegd in een Nota Kostenverhaal in samenhang met de op te stellen programma's.

1 - WONEN 2 - WARMTE, ENERGIE & KLIMAAT 3 - LANDELIJK GEBIED & LANDSCHAP 4 - WERKLOCATIES 5 - MOBILITEIT 6 - WATERFRONT

Samenhangde benadering We benoemen de opgaven in de uitvoeringsstrategie apart, maar benaderen de opgaven samenhangend. Alle opgaven hebben immers sterk invloed op elkaar. Soms versterken ze elkaar, maar soms kan het ook zijn dat de belangen of ambities elkaar in de weg zitten. Binnen de opgaven zijn we ons daarom bewust van de samenhang en wegen we perspectieven en belangen integraal af. We gebruiken daarvoor het afwegingskader (hoofdstuk 3). Met deze werkwijze zorgen we ervoor dat we per onderwerp een afgewogen strategie kiezen die samenhangend invulling geeft aan koers van onze omgevingsvisie.

WONEN - 1 x ! ! ! = WARMTE, ENERGIE & KLIMAAT - 2 = x ! ! versterkend x = ! LANDELIJK GEBIED & LANDSCHAP - 3 = = neutraal ! x WERKLOCATIES - 4 = x ! aandachtsgebied MOBILITEIT - 5 x = x n.v.t. ! ! WATERFRONT - 6

zie PlanMER Omgevingsvisie Gemeente Edam-Volendam 9.4.2, TAUW 2023

Gemeente EDAM-VOLENDAM

41 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Opgave 1 - Wonen Onze woonomgeving en de woningmarkt vergen beide continue aandacht. Binnen de opgave 'Wonen' gaan we de uitdaging aan om voor een evenwichtige woningvoorraad te zorgen en om een kwalitatieve, gezonde en veilige leefomgeving te bereiken en in stand te houden. Woningvoorraad kwantitatief en kwalitatief in evenwicht Om voldoende woningaanbod te realiseren houden we een planvoorraad aan van 130% van de behoefte (1,2,3,4). We zetten daarbij in op inbreiden en deels ook op uitbreiden om het kleinschalige karakter van onze kernen niet te verlaten en om kwalitatief goed aan te sluiten op de vraag. Met de nieuwe ontwikkelingen willen we met toepassing van de nieuwe mogelijkheden van de Huisvestingswet doorstroming binnen de gemeente bevorderen zodat onze bestaande woningvoorraad sneller wordt verduurzaamd en we 'wonen in de juiste woning' (5) stimuleren. Maatregelen 1. Inbreidingen, �700 woningen 2. De Lange Weeren, 1160 woningen 3. Ontwikkelstrategie en transformatie Julianaweg, �740 woningen 4. Prestatieafspraken woningcorporaties en sluiten regionaal woonakkoord 5. 'Wonen in de juiste woning'-campagne Levendige kerngebieden De levensvatbaarheid van voorzieningen en winkels in relatief kleine kerngebieden zoals in onze gemeente is vaak fragiel. De levendigheid en het bestaande voorzieningenaanbod van deze gebieden willen we zo goed

42

mogelijk ondersteunen door nieuwe initiatieven te stimuleren door toepassing van uitnodigingsplanologie (6). Naast een uitnodigende rol pakken we ook een actieve rol op. De ontwikkeling (en het behoud) van plekken voor de beleving van ons varend erfgoed verrijkt kerngebieden en ondersteunt onze culturele ambities. In navolging van de onlangs gerealiseerde historische scheepswerf in Volendam zetten we daarom in Edam in op een museumhaven voor historische (woon)schepen (7). De kwaliteit van de openbare ruimte in onze kerngebieden blijven we verbeteren door toepassing van ons handboek (HIOR), maar we gaan dat document herijken ten aanzien van onze ambitie om onze leefomgeving klimaatadaptief in te richten (8). Maatregelen 6. Stimuleren van nieuwe initiatieven middels uitnodigingsplanologie 7. Museumhaven Edam realiseren door middel van gunstige havengelden 8. Herijking en toepassing Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) Voorzieningen nabij We houden zo veel mogelijk vast aan een decentraal en breed aanbod van voorzieningen. Daarbij gaat het onder meer om de aanwezigheid van toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen, sportvoorzieningen en maatschappelijke en culturele accommodaties. De maatschappelijke voordelen van een decentraal en breed aanbod wegen daarbij op tegen de financiële nadelen.

In lijn met die benadering willen we verspreid over de gemeente wijksteunpunten realiseren (9). Bij nieuwe grote ruimtelijke ontwikkelingen worden op basis van behoefteindicatie nieuwe voorzieningen gerealiseerd (10), waarbij meervoudig ruimtegebuik de voorkeur heeft. Maatregelen 9. Realisatie Wijksteunpunten 10. Nieuwe voorzieningen De Lange Weeren (waaronder een schoolgebouw, sporthal, buurtsuper) en nieuwe voorzieningen Julianaweg (n.t.b.)

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

2020

Verademend groen Nieuwe grote ruimtelijke ontwikkelingen grijpen we aan om daarmee ook onze hoofdgroenstructuur met bijbehorende recreatieve mogelijkheden uit te breiden en verder lokaal en regionaal te verbinden (11). Vanwege het tegengaan van hittestress in onze woongebieden, maar ook de opname van CO2 en de bevordering van biodiversiteit, breiden we in onze woongebieden ons bomenareaal uit (12).

2025

Maatregelen 11. Hoofdgroenstructuur ontwikkelen en verbinden 12. Uitbreiding gemeentelijk bomenareaal met minimaal 20% voor 2040

1

11

1

2030

Edam-Volendam in beweging We willen dat plekken om te spelen en/of te sporten voor iedereen zo veel mogelijk binnen handbereik is en blijft. Dat bevordert gezondheid en sociale verbondenheid. Bovenop de decentrale sportvoorzieningen willen we daarom onze openbare ruimte sportiever maken (13) en recreatieve netwerken verbinden (14). Maatregelen 13. Sportieve buitenruimten realiseren 14. Recreatieve netwerken verbinden (wandel, fiets, water)

2

2035

3 1

11

Sociaal verbonden en veilig De sociale verbondenheid in onze gemeente is groot en dat willen we graag zo houden. Daarom houden we altijd minimaal één plek van samenkomst per kern in stand (15). We willen samen met bewoners, ondernemers en instellingen met een gedeelde verantwoordelijkheid sociale veiligheid vergroten (16). Maatregelen 15. Minimaal één plek van samenkomst per kern in stand houden 16. Investeren in samenwerkingsverband voor sociale veiligheid binnen programma

1

1

1

11

1

2040

1 1

11

2

1

3

1

2045

Gemeente EDAM-VOLENDAM

43 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Opgave 2 - Warmte, Energie & Klimaat We staan voor een grote opgave ten aanzien van de transitie van onze warmte- en energievoorziening en het aanpassen van onze leefomgeving om rekening te houden met de verandering van ons klimaat. In deze opgave werken we uit hoe we deze duurzame en toekomstbestendige leefomgeving willen bereiken. Afvalvrij in 2050 Van afval naar grondstof. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen maken we richting 2050 in toenemende mate circulair en stemmen we af op een circulaire economie. Per direct zetten we daarom bij nieuwe woningbouwprojecten in op minimaal 20% 'houtbouw' (gebruik van biobased materialen en registratie in een materialenpaspoort) en stemmen de opschaling van circulair bouwen regionaal af (1,2). We grijpen de transformatie van de Julianaweg aan om onze afvalinzameling te verplaatsen, te vernieuwen en af te stemmen op een circulair gebruik van grondstoffen (3). De opslag van grondstoffen zal in de toekomst in een circulaire economie grotere ruimtelijke gevolgen hebben dan in de huidige tijd. We maken daarom binnen een nader op te stellen omgevingsprogramma een routekaart hoe we hier richting 2050 mee om willen gaan in onze gemeente (4). Maatregelen 1. Houtbouw bij woningbouwprojecten 2. MRA greendeal 3. Verplaatsing en vernieuwing gemeentewerven 4. Routekaart circulaire economie

44

Energieneutraal en aardgasvrij in 2050 In 2050 willen wij energieneutraal zijn. Dat gaat niet in één keer, dus dat doen we in stappen en op verschillende fronten. We vinden het daarbij belangrijk om regie te hebben op de transitie van fossiele naar duurzame energie. De eerste stap bij het energieneutraal worden is onze eigen vraag naar energie verminderen. We zetten doorstroming op de woningmarkt en op bedrijventerreinen in om de verduurzaming van bestaande gebouwen te stimuleren. Onze woningen gaan van het gas af voor 2050. Concreet willen we uiterlijk 2030 vier wijken van het aardgas afsluiten en voorzien van alternatieve warmtebron conform de Transitievisie Warmte (TVW). Deze 'startwijken' zijn Oosthuizen-Noord, Oosthuizen-Zuid, Kwadijk en Volendam Middengebied (5). Voor de ambitie energieneutraal in 2050 werken we binnen een omgevingsprogramma een routekaart uit (6); we gaan daarin onderzoek laten doen naar duurzame alternatieven binnen onze gemeente voor het opwekken (geothermie, aquathermie, windenergie en zonne-energie), transporteren, uitwisselen en opslaan van warmte en energie. Maar ook werken we er in uit binnen welke kaders we initiatieven tot of initiatieven van energiecorporaties willen faciliteren. We gebruiken de uitkomst van het onderzoek voor het bepalen van onze verdere strategie richting 2050.

Daarbij zetten we zo veel mogelijk in op alternatieven met een lage maatschappelijke kostprijs en waarbij de ruimtelijke impact op onze leefomgeving en het milieu zo veel mogelijk beperkt blijft. Mochten we daarmee onvoldoende mogelijkheden hebben om te voorzien in de behoefte, dan zetten we ten aanzien van bijvoorbeeld windenergie in op locaties waar al 'zichtschade' is of waar zichtschade beperkt is, zoals het gebied langs de A7 of op een industrieterrein. Maatregelen 5. Startwijken afsluiten van aardgas en voorzien van alternatieve warmtebron 6. Gemeentebreed onderzoek naar duurzame energie, waaronder een verkenning naar windturbines langs de A7 of op een industrieterrein Gemeente EDAM-VOLENDAM

Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

2020 Biodiversiteit stimuleren We willen onze stedelijke gebieden ‘ecologisch verdichten’; dit betekent dat we meer ruimte geven aan ecologie binnen onze kernen en dorpen om de biodiversiteit te ondersteunen (7). We passen bijvoorbeeld in ons openbaar groen natuurvriendelijke oevers, ecologisch maaibeheer en andere ecologisch bevorderende maatregelen toe. Maar ook onze gebouwen moeten hier een rol in gaan spelen; we stimuleren het aanbrengen en integreren van bijvoorbeeld gevelnesten, geveltuinen en groene daken. We onderzoeken daarvoor de mogelijkheden tot het opzetten van een subsidieregeling1. We willen dat platte daken bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen groen worden ingericht, mits deze niet anderszins worden benut (zoals zonnepanelen). Daarom gaan we onderzoeken hoe we, met bijvoorbeeld bouw- en/of beheersvoorschriften, ecologisch zouden kunnen verdichten of een (meer) natuurinclusieve leefomgeving zouden kunnen bereiken (8).

6 2025

5 3

9

5

2030

5

2035

3

Maatregelen 7. Ecologische verdichting 8. Onderzoek natuurinclusief bouwen Klimaatadaptatie Bij ruimtelijke ontwikkelingen en groot onderhoud in onze leefomgeving houden we zo veel mogelijk rekening met de verandering van het klimaat. We proberen daarbij bestaande risico's zo veel mogelijk op te lossen. Daarom zetten we bij de ontwikkeling van de Lange Weeren bijvoorbeeld in op een waterbufferingsgebied waarmee we de potentieel maatschappelijk ontwrichtende situatie2 in de 'Volendammer-meer' op willen lossen (9). Maatregelen 9. Waterbufferingsgebied �150.000m3 De Lange Weeren [1] [2}

2040

5

? 3

2045

5

3

9

2050

zie aangenomen amendement Subsidieregeling groene tuinen en daken, 10 maart 2022 zie Advies Lange Weeren, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, 2022

Gemeente EDAM-VOLENDAM

45 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Opgave 3 - Landelijk gebied & Landschap De leefbaarheid binnen de landelijke kernen van onze gemeente is kwetsbaar. We gaan daarom binnen de opgave 'Landelijk gebied & Landschap' gebiedsgericht aan de slag om die kernen vitaal te houden en om daar een gezonde en veilige leefomgeving te bereiken en in stand te houden. Maar ook het landschap in onze gemeente staat onder druk en is in transitie. Daarom gaan we de economische draagkracht van ons landelijke gebied ontwikkelen en gaan we onze natuurgebieden succesvoller maken en beschermen. Voldoende voorzieningen en woningen In onze kleine kernen staan voorzieningen onder druk, door de lage dichtheid binnen het verzorgingsgebied. Desondanks proberen we bestaande voorzieningen zo veel mogelijk te behouden, indien nodig te vernieuwen en sturen we specifiek in Oosthuizen op een kleine uitbreiding van voorzieningen (1). Woningbouw voor de overwegend lokale vraag is, in verband met het behoud van de vitaliteit en leefbaarheid van onze dorpslinten, erg belangrijk. Samen met de Provincie Noord-Holland willen we verkennen binnen welke kaders woningbouw binnen de linten wel mogelijk is en dit vertalen naar een gedragen perspectief. Naast de bouw van woningen, onderzoeken we ook de verruiming van mogelijkheden tot woningsplitsing (2).

Binnen de bestaande bestemmingsplannen is splitsing al mogelijk, maar de maat van met name veel landelijke woongebouwen vraagt daarin om meer maatwerk. Met de verdere mogelijkheden tot splitsing willen we beter aansluiten op de lokale kwalitatieve en kwantitatieve woonbehoefte en bestaande bebouwing verduurzamen. Maatregelen 1. Herbestemming voormalig gemeentehuis, herinrichting Centrumplein en uitbreiding openbare basisschool De Koningsspil Oosthuizen 2. Perspectief woningbouw en woningsplitsing landelijk gebied 46

Verkeersveiligheid vergroten De lokale wegen in het landelijke gebied zijn vaak smal, maar de weg wordt er gedeeld door allerlei vormen van zwaar en langzaam verkeer. We gaan daarom het langzaamverkeersnetwerk verbeteren (3) door nieuwe logische doorlopende verbindingen te realiseren (verbinden wegen) en met verkeersmaatregelen het gebruik van bestaande wegen te specificeren. Ook willen we zwaar verkeer zo veel mogelijk weren uit de dorpslinten, met uitzondering van bestemmingsverkeer (4). In het geval van beëindiging of sanering van een bedrijf die in de linten zwaar verkeer aan trekt, onderzoeken we de mogelijkheden tot woningbouw. Maatregelen 3. Nieuwe wandel- en fietsverbindingen maken (kaart indicatief) 4. Verkeersmaatregelen zwaar verkeer treffen Duurzaam behoud van veenweidegebieden Voor het bereiken van een duurzaam behoud van onze veenweidegebieden, willen we niet óver, maar mèt onze agrarische ondernemers het gesprek voeren. Wij willen binnen een breed samenwerkingsverband voor het Landelijk gebied en het Landschap graag met onze agrarische ondernemers meedenken en samen nieuwe (economische) perspectieven verkennen (5). Maatregelen 5. Aanstelling van een agrarisch bedrijfscontactfunctionaris bij de gemeente en de inrichting van een 'samenwerkingsverband Landelijk gebied en Landschap'

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

2020

5 1 Ruimte voor recreatie in het landelijk gebied Om gezondheid te bevorderen is bewegen en recreatie belangrijk. Daarom willen we ruimte geven aan 'stille' recreatie in ons landelijke gebied. We maken daarvoor nieuwe verbindingen over land, maar kijken ook naar (het verbeteren van) verbindingen over water (6). De IJe is daarbij een belangrijke blauwe structuur die we willen aanpakken om recreatie, waterkwaliteit en ecologie een betere kans te geven. We nemen verkeersmaatregelen om op routes in kwetsbare gebieden gemotoriseerd recreatief verkeer zonder eindbestemming in het gebied te verminderen of te weren (7).

2025

1

2030

8

Maatregelen 6. Waterverbindingen doorlopend maken 7. Verkeersmaatregelen gemotoriseerd recreatief verkeer treffen Positieve effecten op natuur bevorderen We willen binnen een nader op te stellen omgevingsplan - op basis van een integraal natuurplan, waarbij landschap, biodiversiteit, klimaatadaptatie, recreatie, agrarische waarden en cultuurhistorische waarden op elkaar worden afgestemd (8) - keuzes gaan maken voor toekomstige maatregelen in en rondom de gebieden met een hoge natuurwaarde. Denk daarbij ook aan een onderzoek naar potentiële donkertegebieden. Rondom De Lange Weeren maken we een natuurgebied dat een schakel vormt tussen het Waterlandse landschap en hoofdgroenstructuren in bestaand stedelijk gebied (9). We willen dat gebied zodanig inrichten dat we met de juiste condities natuur bevorderen. Maatregelen 8. Ontwikkeling integraal natuurplan binnen samenwerkingsverband 9. Natuurgebied De Lange Weeren

9

3

6 2035

6

3

8 3

2040 3

2045

3

3

9

2050

Gemeente EDAM-VOLENDAM

47 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Opgave 4 - Werklocaties Onze industrie- en bedrijventerreinen zijn vol en grotendeels verouderd. In de gemeente Edam-Volendam willen we nieuwe ontwikkelmogelijkheden voor onze bedrijven mogelijk maken. We willen daarmee voldoende werkgelegenheid dicht bij huis houden om gezonde mobiliteit te stimuleren en regionale wegencongestie tegen te gaan, ondernemers de kans geven hun bedrijven te verduurzamen en gebieden tijdig transformeren naar toekomstbestendige en leefbare woon-werkgebieden. Realisatie nieuwe ontwikkelmogelijkheden Om nieuwe ontwikkelmogelijkheden - en de daarmee samenhangende gewenste dynamiek op het gebied van onder andere mobiliteit, verduurzaming en woningmarkt - mogelijk te maken, willen we een werkgebied toevoegen. Daarvoor ontwikkelen we een gebied in de Purmer tot een toekomstbestendig bedrijventerrein (zie afbeelding 'Toegedachte bestemming De Purmer'). Deze nieuwe werklocatie stemmen we ruimtelijk af op onze energietransitie, een circulaire economie, maken we beweegvriendelijk en passen we met veel aandacht landschappelijk in (1). De industrie- en bedrijventerreinen in Edam en Oosthuizen gaan we op termijn revitaliseren, zodat ook daar de mogelijkheid voor een toekomstbestendig werkklimaat ontstaat (2). Randvoorwaardelijk voor alle werkgebieden is een goede aansluiting op verschillende netwerken (mobiliteit, energie, data) (3). Maatregelen 1.

Ontwikkelplan en ontwikkeling De Purmer 2. Revitalisering industrie- en bedrijventerreinen Edam en Oosthuizen 3. Aanleg glasvezel

48

Transformatie naar toekomstbestendige woon-werkgebieden Van bedrijventerrein Julianaweg gaan we een toonaangevend klimaatbestendig en natuurinclusief woonwerkgebied maken. Daarvoor maken we eerst een ontwikkelplan (4). Daarin worden een stappenplan voor de ontwikkeling, de ruimtelijke ontwikkelkaders en ook de samenwerkingsvorm uitgewerkt. Met de combinatie van werken en wonen willen we een bruisend gebied maken waarin volop ruimte ontstaat voor innovatie en een aangenaam leefklimaat. Met 'Werk en onderneem lokaal!'-voorzieningen willen we binnen de transformatie een werkplek dicht bij huis bieden zodat de regionale werkpendel wordt ontlast en gezonde mobiliteit wordt gestimuleerd (5). Maatregelen 4. Ontwikkelplan en transformatie bedrijventerrein Julianaweg 5. 'Werk en onderneem lokaal!'-voorzieningen Juiste bedrijven op de juiste plek We willen dat de juiste bedrijven op de juiste plek in onze gemeente zitten. Zware bedrijvigheid zien we liever op een plek buiten de kernen en plekken die nu enkelvoudig en extensief worden benut, benutten we liever meervoudig door een combinatie van functies (6). Met een ontwikkelplan gaan we voor het Slobbeland de strategie voor een verdere transitie uitwerken. Met de transformatie van het Slobbeland willen we met name voorzien in een toevoeging op het recreatieve en culturele aanbod van het waterfront (7). Maatregelen 6.

Zware bedrijvigheid verplaatsen uit de kernen 7. Ontwikkelplan en transformatie bedrijventerrein Slobbeland

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

2020

1 4 7 Onderwijs dat aansluit op profilering lokale werkgelegenheid We vinden het belangrijk dat inwoners dicht bij huis goed onderwijs kunnen volgen dat aansluit bij het (toekomstige) profiel van werkgelegenheid in onze regio. Binnen een samenwerkingsverband tussen de gemeente, onderwijs en het bedrijfsleven willen we hier een verdere uitwerking aan geven (8). In het ontwikkelplan De Purmer gaan we onderzoeken of we met nieuwe onderwijsvoorzieningen het onderwijs (ook fysiek-ruimtelijk) dichter bij het bedrijfsleven kunnen brengen en onderzoeken we ook of het verplaatsen of toevoegen van mogelijke sportvoorzieningen deze ontwikkeling kan versterken, zodat beweging en gezondheid een nog sterker onderdeel gaan vormen van het toekomstige werken en leren in onze gemeente (9). Maatregelen 8. Samenwerkingsverband gemeente, onderwijs en bedrijfsleven 9. Onderzoek naar toevoegen onderwijs- en sportvoorzieningen

2025

2 2030

2

2035

Toegedachte bestemming De Purmer

2040

gemengd

gemengd gebied met industrie

1 gemengd

2 2045

4

uitvergroting 7

2050

Gemeente EDAM-VOLENDAM

49 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Opgave 5 - Mobiliteit De toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente maakt het noodzakelijk dat we op het gebied van mobiliteit anticiperen en vooruitdenken. Ook willen we dat onze mobiliteit steeds duurzamer, gezonder en veiliger wordt. Binnen de opgave 'Mobiliteit' komen we in beweging voor een mobiliteitstransitie en een goede bereikbaarheid die meegroeit met de ontwikkeling van onze gemeente. Transitie van onze mobiliteit Verkeer in de kernen van Edam-Volendam is in 2050 emissievrij en maken we gezonder. Om emissievrij te worden maken we momenteel een transitie van fossiel naar elektrisch. Maar ook andere technieken zoals waterstof kunnen hier een rol in gaan spelen. Om hier in onze leefomgeving goed rekening mee te houden, maken we binnen het op te stellen omgevingsprogramma een uitvoeringsplan voor laadinfrastuctuur, gaan we laadinfrastructuur voor fiets en auto opschalen en verkennen we de mogelijkheden voor een tankstation voor waterstof (1). We plannen daarin meerdere jaren vooruit en werken daarin samen met onze netwerkbeheerder(s). Het heeft onze voorkeur om eerst de fiets- en wandelinfrastructuur te verbeteren om inwoners te verleiden de auto te laten staan, in plaats beperkingen op te leggen. We investeren daarom in infrastructuur voor gezonde mobiliteit (2,7,8).

Aanvullend werken we binnen een omgevingsprogramma een handboek Wegen uit (3) waarmee - vergelijkbaar met het reeds bestaande Handboek Inrichting Openbare Ruimte - een kader ontstaat voor de inrichting van Wegen in geval van groot onderhoud. Aanvullend doen we onderzoek naar de invoering van betaald parkeren en willen we gemotoriseerd verkeer zo veel mogelijk naar de randen van centrumgebieden krijgen (4&5).

50

Maatregelen 1. Uitvoeringsplan laadinfrastructuur, opschalen laadinfrastructuur (fiets & auto) en verkennen mogelijkheden waterstof binnen programma 2. Aanpak toegankelijkheid openbare ruimte rondom voorzieningen/ instellingen voor kwetsbare doelgroepen ('drempels wegnemen') 3. Ontwikkeling handboek Wegen binnen programma 4. Gemotoriseerd verkeer naar de randen 5. Onderzoek betaald parkeren Meegroeien met de ontwikkeling van onze gemeente De toekomstige ontwikkeling van de gemeente zorgt voor een opgave voor de capaciteit van onze mobiliteit. Wij willen in Edam-Volendam pro-actief omgaan met deze opgave, zodat de capaciteit van ons mobiliteitsnetwerk op niveau is en wegencongestie wordt vermeden. Voor deze opgave zijn verschillende oplossingen denkbaar. Bijvoorbeeld door de capaciteit van de bestaande infrastructuur te vergroten; we lossen daarom knelpunten op om doorstroming en veiligheid te verbeteren (6). Maar ook de transitie naar andere vormen van mobiliteit zien we als een antwoord op de opgave om de totale capaciteit van onze mobiliteit te vergroten.

We werken daarom aan een goed lokaal en regionaal fietssnetwerk (7&8), waarmee we specifiek aandacht hebben voor de verbetering van de bereikbaarheid van regionale ov-verbindingen zoals de bereikbaarheid van busstation Edam en mede ook door het verbeteren en de aanleg van oost-westgerichte (snel)fietsverbindingen richting Purmerend (9). Verder willen we ten aanzien van het openbaar vervoer ook onderzoek doen naar de behoefte en inpasbaarheid van een (extra) elektrisch busstation in Volendam (10), zodat het gebruik aantrekkelijker wordt gemaakt en de capaciteit specifiek voor het stedelijk zwaartepunt van onze gemeente kan worden opgeschaald. Binnen onze gemeente hebben we reeds verschillende mogelijkheden voor het gebruik van deelmobiliteit. Door meer plekken aan te bieden willen we de uitbreiding van het aanbod stimuleren (11).

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

2020 Regionaal werken we doorlopend samen om de bereikbaarheid van regio Waterland in stand te houden en te verbeteren, zoals door middel van de uitbreiding van (elektrische) busverbindingen en de doorstroming van de provinciale weg N247 (12).

2025

9

10 7

Maatregelen 6. Tweejaarlijks top tien knelpunten inzichtelijk maken en aanpakken (doorstroming / veiligheid) 7. Doorlopend regionaal (snel)fietsnetwerk 8. Fietsstraten inrichten en voorzieningen voor de fiets toevoegen 9. Bereikbaarheid van regionale OV-verbindingen verbeteren 10. Onderzoek naar een extra elektrisch busstation in Volendam 11. Aansluiten op en faciliteren van (regionaal) netwerk deelhubs 12. Regionaal samenwerking bereikbaarheid regio Waterland

12

2030

8

2035

7 2040

9 9

2045

8

9

8 2050

10 7 Gemeente EDAM-VOLENDAM

7 12

51 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Opgave 6 - Waterfront Ons waterfront is een gebied met vele uitdagingen. We zoeken er continu naar een goede balans tussen wonen, ondernemen, recreatie, toerisme en natuur. Maar het is ook een belangrijke plek binnen de ontstaansgeschiedenis van onze gemeente en onze samenleving. We gaan in de opgave 'Waterfront' daarom gebiedsgericht aan de slag voor het bereiken en bewaken van een gebalanceerd en leefbaar waterfront en de borging van de cultuur, identiteit en het aanzicht van ons waterfront. Gebruik van het waterfront in balans De aanwezigheid van verschillende functies en activiteiten maakt het waterfront uniek. Wonen, ondernemen, recreatie, toerisme en natuur hebben allemaal een plek in het gebied. De dynamiek binnen het gebied leidt er toe dat sommige aspecten op bepaalde momenten meer aandacht nodig hebben dan andere. Wij zien samenwerking tussen belanghebbenden als basis voor het bewaken van balans (1) en ondersteunen dat met het stellen en eventueel handhaven van gebiedsspecifieke regels in het omgevingsplan. Denk daarbij aan geluidsnormen, de bescherming van monumenten, kaders voor reclameuitingen, kaders voor de energietransitie in relatie tot de balans met de openheid van het landschap (2) of het (ook op gemeentelijk niveau) aanwijzen van stiltegebieden (3).

Verder is het zaak het toeristisch product te innoveren naar duurzaam (verblijfs)toerisme waarbij de lokale economie wordt versterkt en waarmee we excessen ten aanzien van de leefbaarheid van het gebied willen voorkomen. We faciliteren daarom zo veel mogelijk innovatieve initiatieven die daar aan bijdragen. Maar ook doorstroming als gevolg van vergrijzing binnen ondernemerschap op de dijk kan aanleiding geven tot innovatie of een andere interpretatie van onze identiteit. We zoeken daarom de samenwerking met jonge ondernemers om deze ontdekkingstocht

52

aan te gaan (4). Langs het waterfront nemen we kleinschalige maatregelen om de mogelijkheden voor 'stille vormen van recreatie' aan en op het Markermeer (wandelen, fietsen, watersport) te versterken om gezondheid te stimuleren (5). Maatregelen 1. Bewaken balans wonen, toerisme en ondernemen 2. Kaders om de horizon van het landschap en Markermeer te beschermen 3. Stiltegebieden aanwijzen 4. Faciliteren initiatieven en samenwerking jong ondernemerschap voor innovatie toeristisch product 5. 'Stille recreatie' op en aan het Markermeer versterken Cultuur, identiteit en aanzicht van het waterfront borgen Wij zijn trots op het aanzicht van de kustlijn. Waar je trots op bent wil je behouden; we houden het aanzicht van de kustlijn Markermeer herkenbaar en stellen daarom binnen het op te stellen omgevingsprogramma een leidraad voor de beeldkwaliteit van bebouwing langs het waterfront op (6), met specifieke aandacht voor het Noordeinde in Volendam. Maar ook de openbare ruimte willen we herkenbaar maken door binnen een omgevingsprogramma over mobiliteit ons Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) uit te breiden met een deelgebied voor het waterfront (7).

We genereren meer aandacht voor (onze) kunst en cultuur en de verhalen die bij ons verleden horen door het realiseren van (beeldende) kunst in de openbare ruimte (8), zoals bijvoorbeeld een beeld van het veulen van Volendam en het beeld Veenus in Zeevang. In lijn hiermee kan langs het waterfront een schakeling van plekken met verhalen ('stepping-stones') ontstaan waardoor bezoekers worden verleid om zich op een gezonde manier te verplaatsen door het gebied en verblijfsduur te verlengen. Sleutelprojecten zijn daarbij het beter herkenbaar en beleefbaar maken van het verzonken dorp bij Etersheim (9) en de transformatie van het Slobbeland. Op het Slobbeland zetten we in lijn met recente ontwikkelingen verder in op een organische verkleuring van het gebied naar functies en voorzieningen voor recreatie, ambacht, folklore, varend erfgoed en cultuur (10).

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Maatregelen 6. Leidraad beeldkwaliteit bebouwing Waterfront uitwerken in programma 7. Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) uitbreiden met deelgebied Waterfront onder omgevingsprogramma 8. Kunst en cultuur in de openbare ruimte zichtbaar maken 9. Verdronken dorp herkenbaar maken 10. Transformatie Slobbeland Waterfront verbinden Een belangrijke voorwaarde voor een goede beleving van het waterfront en het bewaken van de balans tussen functies en activiteiten binnen het gebied, vormt de toegankelijkheid en ontsluiting van het gebied. Om bezoekersstromen rondom de haven van Volendam beter te stroomlijnen en verkeer door het centrum te verminderen gaan we de toegang en herkenbaarheid tot de parkeergelegenheid op het Marinapark Volendam verbeteren (11). Langs het gehele waterfront gaan we wandel- en fietsroutes verbeteren en verbinden (12), waaronder het toegankelijk maken van Zeesluis Edam voor fietsers. Met deze ingrepen willen we specifieke aandacht hebben voor het verbeteren van de toegankelijkheid van recreatietereinen voor wandelaars en fietsers (13). Met het uitbreiden van het aanbod van verschillende recreatieve mobiliteitsknooppunten (parkeerterrein als vertrekpunt om het gebied in te wandelen of te fietsen) willen we recreatieve mogelijkheden verbeteren, verkeersveiligheid vergroten en overlast in de woonomgeving verbeteren (14).

De toegankelijkheid van havens willen we in stand houden door middel van samenwerking voor het maaien van fonteinkruid en het bevorderen van ecologische maatregelen om dergelijke excessen te voorkomen (15). Maatregelen 11. Toegang tot parkeergelegenheid Marinapark Volendam verbeteren 12. Wandel- en fietsroutes verbeteren en verbinden 13. Verbeteren van de toegankelijkheid van recreatietereinen 14. Toeristische en recreatieve mobiliteitsknooppunten (hubs) inrichten 15. Toegankelijkheid havens in stand houden

2022 13

2023 9

2024

13

3

12

2025 13 11

10

9

2026

12

13 13

2027

6 11 10 13

3

2028

Gemeente EDAM-VOLENDAM

53 Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

3 AFWEGINGSKADER | Een heldere basis voor onze keuzes In Edam-Volendam staan wij voor een zo evenwichtig mogelijk gebruik van onze leefomgeving. Belangen binnen onze leefomgeving gaan in veel gevallen ook goed samen en kunnen elkaar zelfs versterken. Maar soms staan ze echt recht tegenover elkaar. Werken aan de toekomst van onze leefomgeving kan daarom altijd leiden tot spanningsvelden. Er is dan een zorgvuldige afweging nodig. De juiste balans is niet altijd (geheel) objectief aan te wijzen. Politieke keuzes zullen gemaakt moeten worden om in dergelijke gevallen goede maatschappelijk gedragen afwegingen te maken en daarmee maatwerk te kunnen leveren.

54

Om richting te geven aan deze afwegingen, gebruiken we drie principes: 1. 2. 3.

Combinatie van functies gaan voor enkelvoudige functies; Identiteit en kenmerken staan centraal; Afwentelen wordt voorkomen.

Met deze principes haken we aan op de afwegingsprincipes die worden benoemd in de nationale omgevingsvisie (NOVI) en bouwen we daarop voort.

Gemeente EDAM-VOLENDAM Samen zetten we koers!

Omgevingsvisie | Gemeente Edam-Volendam

Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies In Edam-Volendam zijn we zuinig op onze ruimte. We willen onze ruimte zo efficiënt en zorgvuldig mogelijk gebruiken. Dit doen we door functies zo veel en zo goed mogelijk met elkaar te combineren. Het gaat daarbij over onze leefomgeving in de volle breedte; niet alleen gebouwen maar ook ons water, onze lucht en onze bodem. Zeker in samenhang met de andere afwegingsprincipes, zoals het centraal stellen van identiteit en kenmerken, vraagt dit om inventiviteit en creativiteit. We willen dat plannen met een geïntegreerde benadering tot stand komen: combineren, intensiveren en transformeren. Binnen plannen worden direct vanaf het begin meerdere belangen meegenomen en worden de boven- en ondergrond in samenhang bekeken. Deze plannen voegen meer waarde toe aan onze leefomgeving dan enkelvoudige, sectorale plannen. Al komt het ook voor dat integratie ongewenst of onnodig is. Dit dient dan aannemelijk te worden gemaakt. Identiteit en kenmerken staan centraal Ingezet wordt op herkenbare kernen en dorpslinten en een karakteristiek buitengebied. Bij ontwikkelingen staan identiteit en kenmerken van de plek centraal. Wat de optimale balans is tussen bescherming en ontwikkeling, tussen concurrentiekracht en leefbaarheid, verschilt van gebied tot gebied. Sommige opgaven en belangen wegen in het ene gebied zwaarder dan in het andere.

De waardering van het bestaande en de impact van mogelijke veranderingen kunnen van plek tot plek anders worden ervaren. Bij de inpassing van nieuwe functies moet rekening gehouden worden met de identiteit en kenmerken van een plek en de kwaliteit van bodem, water, lucht en natuur. De kwaliteiten en ontwikkelingsmogelijkheden zijn overal anders. Dit moet doorwerken in de aanpak van opgaven in ieder specifiek gebied. We willen daarmee expliciet onderscheid maken tussen gebieden. De beleefde (cultuurhistorische) identiteit en mogelijkheden van een gebied en de waardering van eigenschappen van een locatie moeten steeds doorwegen in de te maken keuzes.

Afwentelen wordt voorkomen Het is van belang dat onze leefomgeving zoveel mogelijk voorziet in mogelijkheden en behoeften van de huidige generatie inwoners, zonder dat dit ten koste gaat van die van toekomstige generaties. Afwentelen naar tijd moeten we daarom voorkomen. Hetzelfde geldt voor afwentelen naar plaats. Bij ingrepen in het ene gebied moeten negatieve effecten op andere gebieden en wie daar leven en werken zoveel als mogelijk worden voorkomen. Maatregelen moeten in de eerste plaats gericht zijn op het voorkomen van (gezondheids-)schade en verontreiniging, boven het naderhand herstellen van schade (preventie- en voorzorgsbeginsel). Lusten en lasten van maatregelen moeten niet onevenredig worden verdeeld, dan wel dat wie nadeel ondervindt minimaal daarvoor wordt gecompenseerd. Bestrijding van vervuiling vindt bij voorkeur aan de bron plaats en in de besluitvorming wordt de cumulatie van risico’s voor mens en milieu meegenomen. Doordat het afwegingskader richting geeft aan (mogelijke) keuzes die we maken voor onze leefomgeving, werken de principes door in en worden ze onderdeel van de grondhouding die we aannemen als we in onze gemeente aan de toekomst van onze leefomgeving werken.