ongevraagd advies KSD betreffende inwonersparticipatie aan raadsleden (beslissen op 27-2-2025) (002)

Volendam, 7 februari 2025 Aan: de leden van de gemeenteraad Edam-Volendam Cc.: leden KSD en onderliggende adviesraden Betreft: evaluatierapport en beleidsvoorstel inwonersparticipatie dat de gemeenteraad op 27 februari 2025 behandelt en vaststelt. Inleiding Het voorstel van het college van burgemeester en wethouders waarover uw raad zich op 27 februari a.s. buigt, houdt o.a. in het opheffen van de KSD en de onderliggende adviesraden Jeugdraad, Participatieraad, Stichting Seniorenraad en Wmo-raad. Het college wil wat het Sociaal Domein betreft uitsluitend directe burgerparticipatie d.m.v. cliëntenraden en/of cliëntenpanels. De Wet versterking participatie op decentraal niveau beoogt: “gemeenteraden en andere decentrale vertegenwoordigende organen te stimuleren om bij verordening heldere kaders voor inwoners en volksvertegenwoordigers te scheppen over participatie”, passend bij de lokale omstandigheden. De centrale overheid onderkent het risico dat bij participatie alleen de stem van een selecte groep burgers gehoord wordt. De burgers die de tijd en competenties hebben om zich rechtstreeks te wenden tot de overheid. Als, zoals het college het voorstaat, de stem van de burgers alleen gehoord wordt via cliëntenpanels, dan zal dat gebeuren.

Vanuit de brede ervaring vanuit de adviesraden stellen wij dat waar het Sociaal Domeinbeleid betreft, de cliënten van deze wetten zich niet of nauwelijks rechtstreeks zullen laten horen. Dat is bij uitstek de groep burgers die niet vanzelfsprekend participeren, zich niet uitspreken, organiseren of melden. Het onmogelijk maken van het indienen van ongevraagde adviezen, maar daarvoor in plaats “informeel met bewoners in dialoog te treden” is zonder meer een verdere uitholling van het recht om daadwerkelijk betrokken te zijn bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van het gemeentelijk beleid. Daar waar de nieuwe participatiewet beoogt de betrokkenheid van inwoners te versterken, zal overnemen van het beleidsvoorstel van het college leiden tot het tegenovergestelde. Opvallend is dat in de visie op het participatiebeleid (2020) de gemeente juist aangeeft dat m.n. voor de meer complexe onderwerpen als gesprekspartner deskundige organisaties de voorkeur verdienen. Dit verhoogt de kwaliteit van de inbreng en adviezen en is bovendien veel efficiënter. 1

De gemeente regelt niet alleen betrokkenheid bij de voorbereiding, maar ook bij de uitvoering en evaluatie van het beleid. (Vng-handreiking-participatie-berenschot: Handreiking 2.0. Aan de slag met participatie, blz. 3). Het fundament is participatie en de representatieve democratie: “Burgerparticipatie is een manier van beleidsvoering waarbij inwoners, individueel of georganiseerd, direct of indirect, de kans krijgen om invloed uit te oefenen op voorbereiding, uitvoering of evaluatie van het beleid. De representatieve democratie is het uitgangspunt van de democratie in de participatieve democratie is een aanvulling hierop. Daarom is het nodig dat de representatieve en de participatieve democratie zich op een goede manier tot elkaar verhouden”. (Vng-handreiking-participatie-berenschot: Handreiking 2.0. Aan de slag met participatie, blz. 9). Het bovenstaande vereist een zoektocht naar de juiste verhoudingen, m.n. over de vraag hoe de gemeenteraad of het gemeentebestuur zich verhoudt tot participerende inwoners. Hierbij moet onderscheid worden gemaakt tussen het omgevingsbeleid (uitvoering van de Omgevingswet via het Edam-Volendam Ruimtelijk Planproces (EVRPP) en het Sociaal Domein van de gemeente.

Hoewel er raakvlakken zijn tussen beide beleidsterreinen ligt het in de rede om participatie in zaken die zuiver betrekking hebben op de leefomgeving anders te organiseren dan zaken die behoren tot het beleidsterrein van het Sociale Domein. Wij begrijpen dat participatie voor het gemeentebestuur en het ambtelijk apparaat soms lastig kan zijn. Dat is niet het doel van de participatie, maar een bepaalde mate van ongemak is haast onvermijdelijk. In het evaluatieverslag d.d. 13-02-2024 wordt dat ongemak ook door medewerkers aangegeven. Voor het bestuur en het ambtelijk apparaat is het gemakkelijker om te gaan met een meer kneedbare vorm van participatie. Bijvoorbeeld in de vorm van cliëntenpanels voorgezeten door gemeentemedewerkers die daarna de output terug rapporteren aan zichzelf en het bestuur. Maar dat is natuurlijk geen versterking van participatie op decentraal niveau. Het college van burgemeester en wethouders wil wel de kennis van individuele voormalige KSD-adviesleden behouden voor deelname in cliëntenpanels. Kunt u als raadsleden ons vertellen hoe dat het beste kan binnen de bestaande wetten? Waarom de KSD van toegevoegde waarde is in het inwonersparticipatiebeleid en –proces. De twee cruciale argumenten voor behoud van de KSD zijn ervaring en kennis op de vele deelterreinen van het Sociaal Domein.

Verder uitgewerkt betekent dit o.a.: ➢ Zo’n 70 à 80 betrokken actieve inwoners (opa’s, oma’s, vaders, moeders en jongelingen met uitgebreide sociale netwerken) die de ogen en oren zijn van de samenleving. Zij hebben kennis van en praktijkervaring met de lokale situatie betreffende het Sociaal Domein en zijn haast dagelijks bezig met vraagstukken binnen het Sociaal Domein. Als collectief kan de KSD zeer efficiënt werken en doet dat ook. Ambtenaren geven zelf aan vaak te worden verrast door reacties uit de bevolking. Is 0,25 fte voor een adviseur 2

➢

➢

➢

➢

➢

inwonersparticipatie voldoende om het collectieve geheugen van de KSD-leden te vervangen? (vertegenwoordigers van adviesraden in de regio zijn jaloers op ons). Samenwerkingsverbanden d.m.v. kennisuitwisseling en –overdracht met wonen-, welzijns- en zorgorganisaties in onze gemeente en regio, zoals woningcorporaties De Vooruitgang en Wooncompagnie, De Zorgcirkel (inclusief specialisten ouderengeneeskunde) en Evean, wijkcoördinator Huisartsenzorg Zaanstreek-Waterland, Odion, CBW, IZA, SMD, Civic, WelzijnWonenPlus, ’t Nest, dorps- en wijkraden en het GDO enz. Deelname aan de landelijke Koepel Adviesraden Sociaal Domein, de participatiehub Zaanstreek-Waterland (een netwerk van organisaties en mensen die in de regio Zaanstreek-Waterland “de mensen om wie het gaat” vertegenwoordigen bij regionale vraagstukken over gezondheid, zorg en ondersteuning) en Cliëntenbelang Amsterdam, zodat de KSD op de hoogte is van de ontwikkelingen op de terreinen van het Sociaal Domein. Samenwerking van vertegenwoordigers én de deelnemende cliënten van onderliggende adviesraden met afdelingen van het Sociaal Domein voor het inbrengen van input voor nieuw beleid.

Een eigen TV-programma “100- min en ouder” namens de doelgroep senioren in het Programma Beleidsbepalend Orgaan (PBO) van de L.O.V.E., dat vanaf oktober 2013 al meer dan 55 uitzendingen heeft gemaakt over thema’s die veelal betrekking (gehad) hebben op het Sociaal Domein (twee uitzendingen in januari 2025 over dementie en Alzheimercafé en eenzaamheid, beide ter ondersteuning van de activiteiten van coalitie tegen eenzaamheid). Met de bundeling van kennis en ervaring van beleidsambtenaren en uitvoerende ambtenaren binnen het Sociaal Domein met de kennis en expertise van leden met heel verschillende achtergronden in de adviesraden van de KSD kan een vorm van participatie worden uitgewerkt. De afweging van feiten en de totstandkoming van adviezen of terugkoppeling hoort in onafhankelijkheid te gebeuren. Onderbelicht bij het participatieproces is dat cliënten die hulp vanuit de Wmo 2015, Jeugdwet (en de Wet Sociale Werkvoorziening) en Participatiewet ontvangen, vaak in de sociale marge leven; laag opleidingsniveau, financiële problemen, slechte gezondheid, gebrek aan sociaal netwerk enz. Mensen met dergelijke vaak meervoudige problematieken zijn moeilijk bereikbaar voor directe participatie.

Nadenken over een hybride samenwerkingsmodel met als doel directe participatie op te starten en in stand te houden. Op ons af komen ontwikkelingen als: • dubbele vergrijzing; • tekort aan zorgpersoneel; • halvering aantal mantelzorgers tussen 2030 en 2040; • meer en langere wachttijden; • minder vrijwilligers; • enz. Gelet op bovengenoemde argumenten is samenwerking op regionaal gebied, met dorpsraden, met (ex)cliënten die ervaring hebben als afnemer van de betreffende sociale 3

wetten enz. heel belangrijk. In de mix van participatie-instrumenten kunnen cliënten(panels), vertegenwoordigers van cliënten en dorpsraden worden opgenomen. Welke instrumenten waar wordt/worden ingezet is situatie-afhankelijk. Omgevingswetissues zullen vaak het beste gediend zijn door (wijk)bewoners direct te betrekken. De bij het beleidsvoornemen bijgevoegde moties zien daar ook op. De KSD kan gedegen bijdragen leveren in een hybride samenwerkingsmodel, waarbij ambtenaren en KSD-leden zowel fysiek als digitaal of op afstand samenwerken aan beleidsplannen voor de diverse terreinen van het Sociaal Domein met als doel directe inbreng van de inwoners van Volendam, Edam en Zeevang d.m.v. overheidsparticipatie (ongevraagde adviezen via inwonersinitiatieven) en inwonersparticipatie (gevraagde adviezen aan het gemeentebestuur) een structurele plek te geven. Deze wijze van samenwerken leidt stellig tot betere adviezen

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Samenvatting Het beleidsvoorstel van het college van burgemeester en wethouders van Edam-Volendam is om de KSD en onderliggende adviesraden op te heffen ten gunste van directe burgerparticipatie via cliëntenpanels. Voorstel tot opheffing adviesraden: Het college stelt voor om de KSD en onderliggende adviesraden op te heffen en over te stappen op directe burgerparticipatie via cliëntenraden en -panels. Risico's van beperkte participatie: De Wet versterking participatie op decentraal niveau waarschuwt dat participatie via cliëntenpanels kan leiden tot een beperkte representatie van burgers, vooral degenen zonder tijd of competenties om deel te nemen. Verzwakking van participatierechten: Het voorstel om ongevraagde adviezen te vervangen door informele dialogen met bewoners wordt gezien als een uitholling van het recht op betrokkenheid bij gemeentelijk beleid. Belang van deskundige organisaties: De gemeente heeft eerder aangegeven dat deskundige organisaties de voorkeur verdienen voor complexe onderwerpen, wat de kwaliteit en efficiëntie van adviezen verhoogt. Ervaring en kennis van de KSD: De KSD heeft veel ervaring en kennis op het gebied van het Sociaal Domein, wat nuttig is voor beleidsvorming en -uitvoering.

Samenwerkingsverbanden en kennisuitwisseling: De KSD werkt samen met diverse organisaties en neemt deel aan landelijke en regionale netwerken om op de hoogte te blijven van ontwikkelingen in het Sociaal Domein. Voorstel voor hybride samenwerkingsmodel: Gepleit wordt voor een hybride samenwerkingsmodel tussen de KSD en het gemeentebestuur om directe participatie te bevorderen en te behouden.

4

Tot slot De KSD wil graag op uw verzoek genoemde punten toelichten en bepleiten dat het participatiebeleid inzake het Sociale Domein in de gemeente versterkt en niet verzwakt moet worden. Dat wij vinden dat de KSD en de adviesraden daarin een centrale rol vervullen, moge duidelijk zijn. De KSD en de onderliggende adviesraden zijn er van overtuigd dat het behoud van de KSD er voor zorgt dat dan pas echt sprake is van versterking van participatie op decentraal niveau.

Met vriendelijke groeten namens de KSD Drs. J.H.C.M. Tol, voorzitter

C.H.M. Schilder, secretaris

N.B. In Alkmaar is de les van ondervinding: “ja, tenzij”. In gesprekken met inwoners zijn vijf dilemma’s naar voren gekomen die de complexe kant van participatie laten zien en hoe daarop geanticipeerd kan worden. Dilemma’s: 1) participatie is pas geslaagd als er maximale draagvlak is; 2) jouw belang is niet mijn belang; 3) het is belangrijk, maar laat maar; 4) ik spreek namens een groep; 5) de raad is gekozen, waarom dan nog participatie. (Bron: Alkmaar maken we samen. Visie op participatie. Pag. 10-12)

Secretaris Koepel Sociaal Domein Edam-Volendam C.H.M. Schilder, Sint Nicolaashof 27, 1131 GV Volendam Tel.: 06-51865779. E-mail: casschilder@ziggo.nl

5