Jaarverslag 2023 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam

Welstands- en Monumentencommissie Edam[Naam commissie, ruimte voor twee Volendam regels] 2023

2 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Inhoud De voorzitter spreekt ....................................................................................................... 3 Actueel ........................................................................................................................... 5 Bijzonder plan ................................................................................................................ 9 Zo werkt het ................................................................................................................. 12 Even voorstellen 12 Werkwijze 13 Beoordelingskaders 15 Erfgoedplan ................................................................................................................. 17 Cijfers .......................................................................................................................... 19 Aanvraagsoorten 19 Soort adviezen 20 Erfgoedaanvragen 21 Register van plaatsvervangers 21 Klein plan..................................................................................................................... 24 De advisering ...............................................................................................................

26 Adviezen ruimtelijke plannen, kwaliteitsgesprekken, procesbegeleiding, beleidsontwikkeling 28 Ondersteunende activiteiten 29 Hoe is het met? ............................................................................................................ 31 Evaluatie en aanbevelingen ........................................................................................... 33 Overige aanbevelingen door de commissie 34 Tot slot 35 Colofon ....................................................................................................................... 37

Nr. 0 Pompsluisbrug in Edam. MOOI Noord-Holland

3 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

De voorzitter spreekt Nr. 1 Meerzijde in Volendam. MOOI Noord-Holland

De voorzitter spreekt De daling van het aantal aanvragen, die in 2022 al zichtbaar werd, heeft in 2023 verder doorgezet. Deze kwantitatieve daling van het aantal aanvragen betekent niet dat er in de Welstands- en monumentencommissie Edam-Volendam in 2023 weinig gebeurde. Er stonden dit jaar belangrijke projecten en vraagstukken op de agenda en er werden de nodige stappen gezet ter voorbereiding op de nieuwe Omgevingswet. De projecten voor de Hoogstraat in Edam en de Sportlaan in Volendam zijn interessante voorbeelden met betrekking tot een centraal vraagstuk waar de commissie de gemeente over adviseert: hoe kan vernieuwbouw plaats vinden met respect en bij voorkeur met meerwaarde voor de typische Edamse en respectievelijk Volendamse context? Aan de Hoogstraat in het beschermd stadsgezicht van Edam worden op de plek van vijf door een grote brand verwoeste huizen vijf nieuwe woningen gerealiseerd. Hier richtte de advisering van de commissie zich vooral op de wijze waarop de beeldbepalende karakteristieken van de bestaande bebouwing in architectuur, materiaal, kleur en detaillering kunnen worden vertaald in de nieuwe woningen, binnen de structuur van Edam.

Bij het plan voor de vernieuwing van het tandheelkundig centrum aan de Sportlaan in Volendam draait de advisering om de vraag hoe het nieuwe houten gevelbeeld in kleur en geleding goed kan worden ingepast in de groenstrook tussen de Julianaweg en het stadion. De kleurstelling groen-wit van het definitieve plan refereert op een subtiele, hedendaagse manier aan het kleurenpalet van Volendam.

4 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Als altijd heeft de commissie ook dit jaar haar taak met veel plezier vervult en zij ziet uit naar de voortzetting van de prettige en vruchtbare samenwerking met de gemeentelijke medewerkers en het bestuur van Edam-Volendam, onder de nieuwe Omgevingswet in 2024. Bastiaan Gribling Voorzitter Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam

Nr.2 Zicht op het Oorgat in Edam. MOOI Noord-Holland

5 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Actueel Actueel Dit jaarverslag biedt inzicht in de activiteiten van de Welstands- en Monumentencommissie in 2023 en onze inzet voor omgevingskwaliteit in uw gemeente. De gemeenteraad heeft ons opdracht gegeven om te adviseren volgens de gemeentelijke beleidskaders. Jaarlijks publiceren we dit verslag, niet alleen vanwege de wettelijke rapportageplicht, maar ook omdat we ons werk en de impact ervan graag belichten. Hierdoor kunnen we algemene informatie delen over de waarde van een goede omgevingskwaliteit en hoe dit wordt verankerd in het gemeentelijk beleid. Het jaarverslag geeft de gemeenteraad en anderen hopelijk inzicht in onze inspanningen voor een goede omgevingskwaliteit in de gemeente Edam-Volendam. Naast bespreking van bemensing, werkwijze en statistieken, illustreren we ons werk aan de hand van voorbeeldplannen, zowel klein als groot. Dit geeft de gemeenteraad inzicht in onze interacties met initiatiefnemers, ontwerpers en gemeenteambtenaren. Meestal leidt dit tot positieve adviezen, waarbij we de wensen van de initiatiefnemer zoveel mogelijk in evenwicht brengen met gemeentelijke beleidsdoelen. De introductie van de Omgevingswet in 2024 betekent een nieuw tijdperk voor gemeenten. Gemeenten passen nieuwe instrumenten, kaders en processen toe.

De noodzakelijke cultuurverandering die cruciaal werd gevonden voor een succesvolle introductie van de nieuwe wet is al geleidelijk op gang gekomen. De voorbereidingen om bestaande processen in het gemeentehuis te moderniseren, meer integraal naar plannen te kijken en ook de kwaliteit van de leefomgeving eerder bij planontwikkeling bespreekbaar te maken, zijn

6 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

vrijwel overal vergevorderd. Hierbij zijn natuurlijk lokale verschillen te ontdekken die aansluiten op de gemeentelijke organisatie en werkwijze. Het jaar 2023 stond voor ons en onze gemeentelijke collega’s in het teken van het instellingsbesluit dat de gemeenteraad heeft moeten nemen ter introductie van de nieuwe gemeentelijke adviescommissie onder de omgevingswet. Ook in uw gemeente is de instelling van de gemeentelijke adviescommissie als opvolger van de huidige commissie op tijd voltooid. In vrijwel alle gemeenten is ervoor gekozen om de commissie een bredere taakomschrijving te geven om een goede omgevingskwaliteit te bereiken. Op grond van de wet moeten enkele leden van de commissie monumentendeskundige zijn. Cultuurhistorische aspecten spelen een belangrijkere rol, en we hebben deskundigen op dat terrein opgenomen in de commissie, waar nodig doen we een beroep op bijzondere specialismen via MOOI Noord-Holland. De gemeentelijke adviescommissie kan als onafhankelijk, deskundig en multidisciplinair team bijdragen aan de zorgvuldige afweging van publieke en private belangen en deze proberen zo goed mogelijk bij elkaar te brengen. Dit is fundamenteel anders dan de toetsende rol die commissies in het verleden hadden. Onder de Omgevingswet wordt het stellen van doelen belangrijker dan het voorschrijven van gedetailleerde regels.

Hierbij is er meer behoefte aan een behulpzame constructieve vorm van adviseren, aan deskundige interpretatie van de spelregels en zorgvuldige inhoudelijke motivering. Hier ligt een belangrijke taak voor de onafhankelijke gemeentelijke adviescommissie. Graag gaan uw adviseurs in de gemeentelijke adviescommissie de komende periode met u in gesprek over de inhoud van het kwaliteitsbeleid onder de Omgevingswet. Welke waarden en ambities staan centraal. Wat betekent dat voor de verschillende gebieden in de gemeente? In welke mate neemt de gemeente regie en wat wordt aan de mensen zelf overgelaten. Hoe landt dit in de nieuwe instrumenten als omgevingsvisie en omgevingsplan. De nieuwe vormgeving van het kwaliteitsbeleid onder de Omgevingswet is een omvangrijke opgave. Als commissie dragen we daar graag aan bij.

‘Tegelijkertijd stelt het programma Mooi Nederland ruimtelijke kwaliteit centraal bij de aanpak van maatschappelijke opgaven – op de korte en de lange termijn (2030, 2050 en 2100). Met het programma Mooi Nederland borg ik de belevingswaarde, gebruikswaarde én toekomstwaarde bij het ordenen van de ruimte. Door de grote vraagstukken in de toekomst te verkennen, deze samen te brengen in integrale toekomstbeelden en te vertalen naar concrete inrichtingsoplossingen op gebiedsniveau laten we zien hoe we ons land kunnen inrichten met toevoeging van ruimtelijke kwaliteit.’ Kamerbrief bij contourennotitie Nota Ruimte 6-10-2023 Hugo de Jonge, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

7 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

In oktober 2023 zond Minister De Jonge de Contourennotitie Nota Ruimte naar de Tweede Kamer, als voorbereiding op de nieuwe Nota Ruimte. Deze notitie belicht de urgente keuzes voor overheden op het gebied van energie, natuur, woningbouw, landbouw, economie en infrastructuur en geeft een eerste richting voor rechtvaardige verdeling van de ruimte. De contourennotitie presenteert de visie en schetst globaal de inhoudelijke richting van de nieuwe Nota Ruimte. De kern van deze visie is ‘Heel Nederland’. Heel Nederland moet benut én recht gedaan worden om de schaarse ruimte rechtvaardig te verdelen, met behoud van ruimtelijke kwaliteit, ook voor toekomstige generaties. Ruimtelijke kwaliteit ontstaat door synergie tussen de herkomstwaarde, gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van een plek of gebied. Herkomstwaarde gaat over de ontstaansgeschiedenis en identiteit van een plek in beeld. Gebruikswaarde gaat over effectief, efficiënt en meervoudig ruimtegebruik. Belevingswaarde stelt schoonheid, eigenheid en onderscheidende kwaliteit centraal. Toekomstwaarde draait om duurzaam, aanpasbaar en robuust ingerichte ruimte. Ontwerp speelt een essentiële rol, niet alleen in strategische verkenningen maar ook in concrete plannen en uitvoering. Net als voor brede welvaart geldt bij ruimtelijke kwaliteit dat de uitwerking van plek tot plek verschilt.

De grote verscheidenheid binnen ons land, in landschappen en stedenschoon, maar ook tussen stad en open landschap, is een kwaliteit en heel belangrijk voor het vestigingsklimaat. Werken aan ruimtelijke kwaliteit is daarom ook werken aan versterken van onderscheidende gebiedskwaliteiten.

8 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

LEEG LATEN

3. Kathammerstraat. Gemeente Edam-Volendam

Wat is omgevingskwaliteit Zorg voor een goede omgevingskwaliteit betekent aandacht voor cultureel erfgoed, de kwaliteit van natuur(schoon), ecologie en landschap, de stedenbouwkundige kwaliteit, de architectonische kwaliteit van bouwwerken en de inrichting van de openbare ruimte(Memorie van toelichting van de Omgevingswet (art.4.1.3)). Het tot stand brengen van goede omgevingskwaliteit is geen vaststaand (objectief) gegeven, het gaat over de waardering die mensen hebben voor bepaalde kenmerken van hun leefomgeving. Die waardering is persoon-, plaats- en tijdgebonden. Mensen kunnen waardering hebben voor: 1. Herkomstwaarde; kenmerken die samenhangen met de herkomst, die de geschiedenis van een gebied herkenbaar houden. Het kan gaan om plekken met historische betekenis, zoals monumenten, maar het kan ook een persoonlijk verhaal zijn bij een bepaalde plek; 2. Belevingswaarde; kenmerken die samenhangen met de beleving, zoals het groen, het uiterlijk van de bebouwing, de geborgenheid, de afwisseling of juist de rust; 3. Gebruikswaarde; kenmerken die samenhangen met het gebruik van een gebied, zoals de verschillende functies, de bereikbaarheid, de toegankelijkheid; 4. Toekomstwaarde; kenmerken die samenhangen met de mogelijkheden voor de toekomst, zoals kansen voor groei, duurzaamheid, robuustheid, waardevastheid.

9 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Bijzonder plan Nr. 4 Definitief ontwerp. Van de Looi Van Aken Architecten

Bijzonder plan Het vernieuwen van het tandheelkundig centrum in Volendam Het tandheelkundig centrum in Volendam uit de jaren negentig van de twintigste eeuw is toe aan vernieuwing en verduurzaming. Het voorstel is om de interne indeling volledig te wijzigen en het gebouw aan de buitenzijde te isoleren, bekleden met houten delen en de gevelindeling meer horizontaal en eigentijds te maken. De commissie heeft een locatiebezoek gebracht om de bestaande stedenbouwkundige structuur en de bebouwde omgeving tot zich te nemen en kwam tot de conclusie dat bij het bestaande gebouw destijds juist naar middelen is gezocht om aansluiting te zoeken bij de enigszins versnipperde omgeving en de omringende bebouwing, bestaande uit gemetselde gevels met een verticale geleding. Daarentegen onderscheidt het voorgestelde ontwerp zich van de omgeving door de houten gevelbekleding met een horizontale geleding. Hierdoor presenteert het gebouw zich meer als een object dat weinig lijkt te reageren op zijn omgeving. De commissie vraagt kennis te nemen van de typisch Volendamse architectuur en deze als inspiratie te gebruiken in het nieuwe ontwerp. Aan de ontwerper werden visualisaties gevraagd om de commissie ervan te overtuigen dat het nieuwe ontwerp passend is in de omgeving.

Tevens adviseerde de commissie om de groenzone rond het gebouw mee te ontwerpen, de geleding van het gebouw aan te passen en door middel van het kleur- en materiaalgebruik aan te sluiten op het Volendamse. Uiteindelijk kon de commissie akkoord gaan met een hedendaags vormgegeven paviljoenachtig gebouw, ook vanwege de bijzondere functie in de groenzone tussen de Julianaweg en het stadion. In dit gebied bevindt zich al een diversiteit aan functies met variëteit in architectuur. De kleurstelling groen-wit refereert op een subtiele, hedendaagse manier aan het kleurenpalet van Volendam.

10 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Nr. 5 Maquette. MOOI Noord-Holland

Nr. 5 Maquette. MOOI Noord-Holland

11 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Nr.6 Eerste ontwerp. Van de Looi van Aken Architecten

Nr.7 Tussentijds ontwerp. Van de Looi Van Aken Architecten

12 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Zo werkt het Zo werkt het Even voorstellen De Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam is benoemd door de gemeenteraad en samengesteld uit ervaren en vakbekwame adviseurs met kennis die nodig is binnen de gemeente Edam-Volendam. Het goed beoordelen van alle ruimtelijke aspecten van een initiatief of plan vraagt kennis, ervaring en vakmanschap. De adviseurs zijn specialisten op het terrein van landschap, stedenbouw, cultuurhistorie en architectuur en zij zijn onafhankelijk ten opzichte van de gemeentelijke organisatie en het gemeentebestuur. In 2023 bestond de commissie uit de volgende adviseurs: •

ir. Bastiaan Gribling, voorzitter

•

ir. Anke Zeinstra, architectlid

•

Marcel Heijmans, architectlid

•

ing. Hans Boonstra, monumentendeskundige

•

Peter de Vries, burgerlid

•

Jan Nieuweboer, burgerlid

13 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

•

Gerrit Kuiper, burgerlid De commissie werd ondersteund door:

•

Renee Stroomer MA, commissiesecretaris

•

Marc Steur, beleidsmedewerker Ruimtelijke Kwaliteit gemeente EdamVolendam

•

Sander Diepenhorst, plantoelichter

Werkwijze De gemeente legt de plannen aan de commissie voor in een openbaar toegankelijke vergadering. De vergaderingen vonden ook in 2023 nog gedeeltelijk digitaal plaats. Niettemin is al het mogelijke gedaan om het openbare karakter van de vergadering in stand te houden. Initiatiefnemers en eventueel hun adviseur en/of ontwerper worden in de gelegenheid gesteld om via een videoverbinding het initiatief toe te lichten. Belanghebbenden en geïnteresseerden kunnen bij de gemeente verzoeken om de behandeling van de plannen te volgen en worden dan toegelaten. De vergaderdata voor uw gemeente vindt u via deze link. De commissie kan in verschillende samenstellingen adviseren. Zo is het mogelijk om een zo geheten preadvies aan te vragen. Er vindt dan vooroverleg plaats met de commissie op een vroeg(er) moment in het planproces en zo kan haar inbreng nog relatief eenvoudig worden meegenomen door de initiatiefnemer of ontwerper. Daarnaast worden niet alle plannen door de voltallige commissie behandeld. Plannen kunnen namelijk ook ambtelijk behandeld worden. Indien de aanvraag van een klein plan twijfel, discussie of precedentvorming oproept wordt de aanvraag alsnog aan de commissie voorgelegd. Bij de grotere plannen is de stedenbouwkundige van de gemeente aanwezig en bij monumentenaanvragen is de beleidsmedewerker Omgevingsbeleid aanwezig om de commissie te informeren.

Van elke planbehandeling, of dit nu gaat om een vergunningaanvraag of om een vooroverleg, stelt de commissie een advies op. We streven ernaar dat het advies begrijpelijk is voor iedereen; helder geschreven en zonder gebruik van onnodig jargon. Bovendien moet het advies juridisch houdbaar zijn. De gemeentelijke plantoelichter zorgt voor het openbaar maken en versturen van de adviezen naar het college, de aanvrager en eventuele andere belanghebbenden.

14 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

''Een centraal vraagstuk waar de commissie de gemeente over adviseert gaat over de manier hoe vernieuwbouw kan plaats vinden met respect en bij voorkeur met meerwaarde voor de typische Edamsecq Volendamse context” Bastiaan Gribling, voorzitter

*NIET VERWIJDEREN*

15 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Beoordelingskaders Er zijn meerdere gemeentelijke beoordelingskaders waar de commissie rekening mee houdt. De Welstandsnota Edam-Volendam vastgesteld in 2017 door de gemeenteraad, is het belangrijkste. Via deze link kunt u de welstandsnota voor uw gemeente inzien. Ook bestaat er erfgoedbeleid. Via deze link kunt u lezen welk erfgoedbeleid uw gemeente voert. De welstandsnota kan aangevuld of aangepast worden vanwege nieuwe ontwikkelingen of inzichten. Binnen de gemeente Edam-Volendam zijn momenteel volop ontwikkelingen die een specifieke beeldkwaliteit met zich meebrengen, en waarbij een vertaling naar de welstandscriteria aan de orde is. De commissie is niet betrokken bij de stedenbouwkundige planvorming, maar kan desgevraagd wel adviseren over beleidszaken en strategische visies die betrekking hebben op de ruimtelijke kwaliteit van de gemeente. Vastgestelde beeldkwaliteitplannen maken deel uit van de welstandsnota en kunnen door de commissie gebruikt worden als beoordelingskader. In veel gevallen is ook het bestemmingsplan en ander ruimtelijke ordeningsbeleid voor de commissie relevant. De beoordelingskaders zijn naar onze mening over het algemeen goed toepasbaar en dragen bij aan de constructieve dialoog die we voeren met initiatiefnemers.

De kaders maken duidelijk wat de gemeente wil bereiken met het kwaliteitsbeleid en bieden houvast bij de begeleiding en de beoordeling van plannen.

16 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

LEEG LATEN

Nr. 8 Achterhaven in Edam. MOOI Noord-Holland

MOOI DARS Ook in 2023 zijn we doorgegaan met het verbeteren van ons adviesregistratiesysteem MOOI DARS. Op basis van gebruikersfeedback heeft dit jaar een update plaatsgevonden, waarbij de gebruikerservaring van het systeem is verbeterd en nieuwe functies zijn toegevoegd. Inmiddels maken ook onze zusterorganisaties Libau en Hûs en Hiem gebruik van het systeem. Samen met hen blijven we dit ontwikkelen. Zo wordt eraan gewerkt om meer soorten advisering te kunnen faciliteren – ook ambtelijke advisering. Daarnaast verwachten we in 2024 klaar te zijn om een koppeling met de gemeentelijke zaaksystemen te maken, zodat we een deel van de gegevens geautomatiseerd kunnen uitwisselen.

17 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Erfgoedplan Nr. 9 Visalisatie Hoogstraat 4-8 Edam. W3 Architecten

Erfgoedplan Nieuwbouw in beschermd stadsgezicht Edam In november 2017 verwoestte een grote brand vijf panden aan de Hoogstraat. Met het ontwerp voor de nieuwbouw op deze locatie wordt getracht een gevarieerd beeld te maken door parcellering in eveneens vijf woningen. In vorm, detaillering, kleur- en materiaalgebruik wordt zoveel mogelijk diversiteit gezocht. Bij de eerste ontwerpen miste de commissie een analyse van de bestaande Edamse context en de vertaling daarvan naar het ontwerp. De nieuwe ontwikkeling dient goed aan te sluiten bij het historische stadsgezicht van Edam. Daarbij is het van belang dat de beeldbepalende karakteristieken van de bestaande bebouwing en de structuur van Edam worden vertaald in het nieuwe plan. Het gaat om een afwisselend gevelbeeld, dansend silhouet, verschil in korrelgrootte en de variatie in bouwhoogte. Na meerdere overleggen met de architect wordt er een plan voorgelegd dat naar de mening van de commissie passend is op deze locatie en goed aansluit op de Edamse context. In dit definitieve plan is sprake van verspringende hoogte van gevelopeningen, goede roedenverdeling, variatie in kleur en vormgeving van de voordeuren en solitaire puien in de onderbouw. Ook de kleur, het metselverband en het formaat van de baksteen en het voegwerk is nu in balans.

Dit alles om de eigenheid per pand te accentueren en daarmee tegemoet te komen aan de karakteristieken van de historische kern van Edam.

18 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Nr. 10 Het beoordelen van de baksteenmonsters. MOOI Noord-Holland

Nr. 11 Het definitieve ontwerp met daarbij het voorstel voor de bakstenen. W3 Architecten

19 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Cijfers Cijfers In de onderstaande tabellen is onze advisering in 2023 weergegeven in cijfers. Op hoofdlijnen kunnen we concluderen dat het aantal nieuwe aanvragen met circa 6% is gedaald ten opzichte van 2022. Bij 44% van de planbehandelingen is een bezoeker aanwezig geweest om het plan toe te lichten. Hieronder worden de deeltabellen ook nog apart toegelicht.

Aanvraagsoorten De commissie heeft verschillende type plannen in verschillende stadia ter beoordeling voorgelegd gekregen. In 2023 heeft de Welstands- en Monumentencommissie EdamVolendam 277 nieuwe aanvragen behandeld. 217 plannen hadden meerdere behandelingen nodig waardoor het totaal aantal planbehandelingen op 494 komt.

20 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Aantal planbehandelingen

Soort aanvraag

Soort aanvraagsoort

Aantal aanvragen Herhaling

Omgevingsvergunning

173

153

326

Omgevingsvergunning monument

1

3

4

Preadvies

44

38

82

Preadvies monument

1

Beleidsadvisering

2

Handhaving en excessen

1

Informele advisering

55

19

74

Aantal behandelingen

277

217

494

Aantal behandelingen

1 4

6 1

Soort adviezen In 2023 kon de commissie in 196 gevallen bij de eerste behandeling adviseren om akkoord te gaan. In veel gevallen betroffen dit plannen waarvan het eerste ontwerp al voldeed aan het gemeentelijk beleid, zorgvuldig waren uitgewerkt en waarbij een compleet dossier aan de commissie ter beoordeling werd voorgelegd. In sommige gevallen duurde het langer om tot een akkoord te komen, bijvoorbeeld vanwege de complexiteit van het plan of het vroege stadium waarin een (schets)plan werd voorgelegd. Ook in die gevallen is meestal tot een positief eindadvies gekomen.

Jaren 2023 Adviezen aan B&W

Aantal

%

2022

2021

Aantal %

Aantal %

Aanhouden

65

13,16%

55

10,85%

32

5,50%

Akkoord

196

39,68%

212

41,81%

293

50,34%

Akkoord op hoofdlijnen

47

9,51%

47

9,27%

38

6,53%

Collegiaal overleg

18

3,64%

25

4,93%

6

1,03%

Niet akkoord

8

1,62%

15

2,96%

23

3,95%

Niet akkoord, nader overleg

45

9,11%

59

11,64%

54

9,28%

Niet akkoord, tenzij

115

23,28%

94

18,54%

117

20,10%

0,00%

0,00%

19

3,26%

494 100,00%

507 100,00%

Niet behandeld Eindtotaal

582 100,00%

21 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Erfgoedaanvragen In 2023 zijn er 114 erfgoedaanvragen aan de commissie voorgelegd, dat zijn er 10 minder dan in 2022.

Jaren

Erfgoedstatus

2023

2022

Aantal

Aantal

Rijksmonument

32

28

Provinciaal monument

2

3

Gemeentelijk monument

20

14

Beeldbepalend of karakteristiek pand

3

3

Beschermd dorps- of stadsgezicht

39

54

Gebied met cultuurhistorische waarde

18

Eindtotaal

22 114

124

Register van plaatsvervangers Vastgesteld op 31 december 2023 De aan MOOI Noord-Holland verbonden adviseurs zijn opgenomen in het jaarlijks vast te stellen register van plaatsvervangers. MOOI Noord-Holland voorziet bij incidentele afwezigheid van de voorzitter of één van de leden in vervanging door een gekwalificeerd commissielid, die zitting heeft in één van de onder MOOI Noord-Holland ressorterende adviescommissies. Adviseur

Beroep/ deskundigheid

Specialisme/ expertise

drs. Hester Aardse

architectuurhistoricus/ cultuurhistoricus

erfgoed en ruimte, stedenbouw en groen erfgoed

ir. Ann-Katrin Adolph

restauratiearchitect/ erfgoeddeskundige

duurzaamheid

ir. Debby Alferink

architect

Sander van Alphen MA

erfgoeddeskundige

ir. Sandra van Assen

stedenbouwkundige/ architect

ir. Sebas Baggelaar

architect/ erfgoeddeskundige

ir. Ron Baltussen

architect

ing. Simone Bleumink

architect

drs. Anita Blom

architectuurhistoricus/ erfgoeddeskundige

ing. Hans Boonstra

erfgoeddeskundige

duurzame verstedelijking

restauratie

22 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

ir. Belinda van Buiten

architect/ stedenbouwkundige

ir. Eddo Carels

architect/ bouwhistoricus

herbestemming

ing. Richard Colombijn AvB

stedenbouwkundige/ landschapsarchitect

openbare ruimte

Laura de Bonth MSc

stedenbouwkundige

energie-infrastructuur

Marlies van Diest

landschapsarchitect

Kees Doornenbal

architect/ erfgoeddeskundige

ir. Willemien van Duijn

architect

ir. Bart Duvekot

architect

openbare ruimte

dipl. ing. Oliver Ebben

architect

renovatie, interieur en duurzaam bouwen

ing. Patrick van Emmerik AvB

architect/ stedenbouwkundige

ir. Ben Ewals

stedenbouwkundige

dr. Sophie van Ginneken

architectuurhistoricus

ir. Bastiaan Gribling

architect/ stedenbouwkundige

kunst

ir. Marcel Heijmans

restauratiearchitect/ bouwhistoricus

stadshistorie

ir. Kees van Hoek

architect

dr. ing. Natasja Hogen

architectuurhistoricus/ bouwhistoricus

drs. Dorine van Hoogstraten

architectuurhistoricus/ cultuurhistoricus

ing. Cees Hooyschuur AvB

architect/ erfgoeddeskundige

restauratie en herbestemming

Jeroen Hooyschuur

architect/ erfgoeddeskundige

restauratie en herbestemming

Aniek de Jong MA

erfgoeddeskundige

gebouwd erfgoed

ir. Bastiaan Jongerius

architect

landelijk erfinrichting, natuurinclusiviteit

Bo Jonk, MA

architectuurhistoricus/ erfgoeddeskundige

ir. Jan-Richard Kikkert

architect

ir. Klaas Kingma

architect

stedenbouw

ir. Dan Knijnenburg

architect/ restauratiearchitect

restauratie

Victorien Koningsberger MA

architectuurhistoricus

drs. Irmgard van Koningsbruggen

kunst- en architectuurhistoricus

Stefan Kooi MA

archeoloog

ir. Judith van Korpershoek

architect

ir. Paul Kramer

architect

restauratie en herbestemming

23 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

ir. Egon Kuchlein

architect

nieuwbouw, restauratie, infrastructuur, openbare ruimte

mr.drs. Lilian Kusters

architectuurhistoricus

restauratie

drs. Ingrid Langenhoff

sociaal geograaf

ir. Alenca Mulder

architect

restauratie

ir. Jorrit Mulder

architect

restauratie

Juliet Oldenburger MA

tuinhistoricus

ir. Maarten Overtoom

architect

Daniël Peters MArch

architect

ir. Hans Pluckel

architect

erfgoed

ir. Dana Ponec

architect

stedenbouw

Hendrik Sieger Postuma AvB

architect

erfgoed

Primo Reh MA

erfgoeddeskundige/ cultuurhistoricus

ir. Remco Reijke

stedenbouwkundige

openbare ruimte

ir. Miranda Reitsma

stedenbouwkundige

ateliermeester

ir. Peter Rutten

architect

erfgoed

ir. Peter de Ruyter

landschapsarchitect

hydrologie, veenweiden

ing. Romy Schuit MA

architectuurhistoricus/ bouwkundige

architectuurhistorie

Renee Stroomer MA

erfgoeddeskundige

agrarisch erfgoed

ing. Jeroen Twisk

bouwhistoricus

restauratie

ir. arch. Karianne Vandenbroucke

architect/ erfgoeddeskundige

ir. Anouk Vermeulen

architect

interieur

ing. Onno Vlaanderen

architect

stedenbouw

Rob de Vries AvB

architect/ restauratiearchitect/ bouwhistoricus

restauratie en bouwhistorie

ir. Hester Wessels

architect/ restauratiearchitect

restauratie

ir. ing. Robbert Jan Wijntjes

stedenbouwkundige

ir. Anke Zeinstra

architect

stedenbouw

ing. Nico Zimmermann AvB

architect/ erfgoeddeskundige

erfgoed

dr. Kim Zweerink

cultuurhistoricus

stadshistorie

openbare ruimte

24 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Klein plan Nr.12 De achterzijde van het Westeinde in Oosthuizen. Gemeente Edam-Volendam

Klein plan Het plaatsen van zonnepanelen op een voormalig kaaspakhuis in Oosthuizen Op een voormalig kaaspakhuis dat is aangewezen als rijksmonument worden zonnepanelen geplaatst. Het pand is niet gelegen binnen een beschermd dorpsgezicht en op daken van panden (zonder beschermde status) zoals het naastgelegen pand mogen zonder vergunning zonnepanelen worden geplaatst. Uitgangspunt van het gemeentelijk beleid is om ook in beschermde situaties het plaatsen van zonnepanelen mogelijk te maken, onder voorwaarde dat de belevingswaarde van de openbare ruimte en de cultuurhistorische waarde van individuele panden zo min mogelijk wordt aangetast. Daarbij is het van belang dat de zonnepanelen niet geplaatst worden op een dakvlak dat bepalend is voor de beleving van de openbare ruimte. Gelet op de omgeving waar al veel zonnepanelen voorkomen en gelet op het feit dat er geen alternatieven zijn voor plaatsing in de tuin of op een bijgebouw, acht de commissie het plaatsen van zonnepanelen op dit pand voorstelbaar. Wel geeft de commissie aan dat het gesloten dak één van de karakteristieke onderdelen is van het kaaspakhuis en daarmee een belangrijke monumentale waarde vertegenwoordigt. Om die reden wordt geadviseerd om de contour van het dak zoveel mogelijk herkenbaar te houden en het bovenste deel van het dakvlak vrij te houden van zonnepanelen.

25 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Nr. 13 Het gepresenteerde legplan van de zonnepanelen. Architectenburo J.J.M. Konijn

26 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

De advisering De advisering De adviezen zijn openbaar en worden uitgebracht aan het college van B&W. In het jaar 2023 zijn alle adviezen van de commissie overgenomen door het college van B&W. Effect van welstand aan de Julianalaan in Volendam. Het bestaande pand op de hoek van de Julianaweg en de Beukenlaan wordt gesloopt en vervangen door nieuwbouw. In het ontwerp wordt het bouwblok aan de Julianaweg beëindigd door op de hoek een kopgebouw te maken. Zowel in compositie als in materiaalgebruik wordt de architectuur aan de Julianaweg voortgezet. In eerste instantie is het voor de commissie niet duidelijk aan welke architectuur wordt gerefereerd en hoe wordt aangesloten op de verschillende straatwanden. Het zou volgens de commissie dan ook sterker zijn als de rij in de Beukenlaan een voortzetting krijgt en beëindigd wordt in een eigen architectuurtaal en de Julianaweg ook op een eigen manier beëindigd wordt. Daarop wordt het plan aangepast met een duidelijk onderscheid tussen de gevelwand aan de Julianaweg en de Beukenlaan waarbij de gevelwand aan de Julianaweg duidelijk wordt beëindigd door een stevig gemetselde gevel op de hoek. De gevelwand langs de Beukenlaan heeft meer een eigen gezicht gekregen.

27 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Nr.14 Eerste plan. Studio S3

Nr. 15 Laatste plan. Studio S3

28 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Adviezen ruimtelijke plannen, kwaliteitsgesprekken, procesbegeleiding, beleidsontwikkeling In 2023 is de commissie betrokken geweest bij meerdere ruimtelijke plannen, zoals het vervangen van de steiger langs de Zeevangszeedijk bij Edam en het plaatsen van informatieborden langs de nieuwe wandelroute ‘het Burgerpad’. De bestaande steiger (remmingwerk) langs de Zeevangszeedijk is gemaakt van hout en is volledig vergaan. Het nieuwe remmingwerk zal worden uitgevoerd in stalen buispalen met horizontale wrijfgordingen. Voor het dek wordt hout of houtcomposiet voorgesteld. De commissie spreekt van een bijzondere locatie met grote betekenis en zou graag zien dat er meer onderzoek wordt gedaan naar de context. In het bestaande beeld is een verticale geleding aanwezig, het nieuwe beeld is volledig horizontaal geleed. Geadviseerd wordt om de bestaande plasticiteit en structuur niet verloren te laten gaan. Een aangepast plan toont het verticale lijnenspel dat recht doet aan de bestaande situatie. De nieuwe steiger wordt daarmee een aanwinst voor de haven.

Nr.16 De nieuwe steiger aan de Zeevangszeedijk. Gemeente Edam-Volendam

29 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Vanuit een burgerinitiatief wordt voorgesteld om een wandelroute door de oude kom van Volendam te realiseren, deze wandelroute ‘Het Burgerpad’ genaamd wordt gemarkeerd door informatieborden waarop de geschiedenis van Volendam wordt verteld. Een delegatie van de commissie heeft de wandeling gelopen en de locaties van de informatieborden ter plekke beoordeeld. De commissie spreekt haar waardering uit voor dit initiatief.

Nr.17 Visualisatie toekomstige situatie informatiebord. Wijkraad Oude Kom Volendam

Ondersteunende activiteiten De adviseurs van MOOI Noord-Holland doen meer dan hun werk in de gemeentelijke adviescommissies. Wij ondersteunen vrijwel alle gemeenten in Noord-Holland bij het behoud en de ontwikkeling van omgevingskwaliteit. Voor Edam-Volendam hebben wij de volgende ondersteunende activiteiten uitgevoerd: •

•

In het kader van zonnepanelen werkt de gemeente Edam-Volendam aan een waarderingskaart van de beschermde gebieden waarin staat opgenomen waar zonnepanelen geplaatst zouden kunnen worden en waar niet. Een delegatie van de commissie heeft samen met de gemeente een wandeling gemaakt door de beschermde gebieden om de locaties te beoordelen en het waarderingsniveau te bepalen. Diverse keren heeft een delegatie van de commissie een locatiebezoek gebracht om bijvoorbeeld de eventuele zichtbaarheid van zonnepanelen te beoordelen, de ingrepen in een monumentaal interieur op waarde te schatten en mee te denken

30 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

•

over de plaatsing van informatieborden in het centrum van Edam en de oude kom van Volendam. Bij de volgende bijeenkomsten georganiseerd door het Steunpunt Monumenten & Archeologie Noord-Holland waren medewerkers van de gemeente EdamVolendam aanwezig: erfgoedteam Erfgoed en de transitie van het landelijk gebied, erfgoedteam Omgevingskwaliteit door erfgoed, Archeologiebeleid, de Omgevingswet en het DSO, basismodule voor niet-erfgoedambtenaren over verduurzaming van erfgoed en de Stolpencursus over duurzaamheid en stolpenbeleid.

Nr.18 Nieuwe Haven in Edam. MOOI Noord-Holland

31 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Hoe is het met? Nr.19 De eigentijdse stolpboerderij aan de Zeedijk. Jordi Huisman

Hoe is het met? De eigentijdse stolpboerderij aan de Zeedijk In 2019 werd aan de commissie het plan voorgelegd voor de bouw van een eigentijdse stolpboerderij aan de Zeedijk in Edam. De vierkante plattegrond en het piramidale dak vallen onder de hoofdkarakteristieken van een stolpboerderij en zijn als zodanig overgenomen in het nieuwe ontwerp. Inmiddels is de stolpboerderij gerealiseerd. De commissie heeft veel waardering voor het interessante ontwerp. Hoewel het geen traditionele stolpboerderij is zijn er wel verwantschappen met de traditionele agrarische architectuur, zoals het indrukwekkende oranje pannendak. Het dak van de stolpboerderij lijkt te zweven door de transparante gevels en verwijst daarmee naar de historische bouwtraditie waarbij het dak van de stolpboerderij wordt gedragen door de interne houten constructie en de buitenmuren geen dragende functie hebben. De commissie spreekt van een overtuigend ontwerp met bijzondere architectonische kwaliteiten dat passend is op deze locatie aan de dijk. De stolp is ingezonden voor de Arie Keppler Prijs 2024.

32 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Nr. 20 Visualisatie van het definitief definitieve ontwerp. HOUSE OF ARCHITECTS Nr.# Visualisatie ontwerp. HOUSE OF ARCHITECTS

Nr. 21 De gerealiseerde eigentijste stolp. Jordi Huisman

33 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Evaluatie en aanbevelingen Evaluatie en aanbevelingen Als onafhankelijk adviseur dragen wij bij aan een goede omgevingskwaliteit in uw gemeente. Die zorg delen we samen met de initiatiefnemers en met u. Elk jaar bespreken we tijdens een evaluatiegesprek met de portefeuillehouder de belangrijkste ontwikkelingen binnen uw gemeente en formuleren we aandachtspunten voor de toekomst. Op 27 mei 2024 vond dit jaarlijkse evaluatiegesprek plaats over het jaar 2023. De belangrijkste uitkomsten van dat gesprek zijn: • •

• •

Het college van Burgemeester en Wethouders waardeert de adviezen van de commissie en is in 2023 niet één keer contrair gegaan. De woningbouwopgave wordt besproken. Alleen al in de kern Volendam heeft de gemeente tot 2040 1505 extra woningen nodig. Daarvoor wordt mede een beroep gedaan op uitbreidingsruimte die mede wordt gevonden in het gebied de Lange Weeren waar 1160 nieuwe woningen gebouwd zullen worden. Verder wordt er gesproken over de herontwikkeling van de Julianaweg en de transformatie van de bedrijventerreinen waarbij de bedrijven de gelegenheid wordt geboden om naar de westkant van de Purmer te verhuizen. Opvallend is de toename van het aantal zienswijzen dat tegen ontwikkelingen wordt ingediend. De commissie vraagt aandacht voor de inpassing van de middenspanningsruimtes (MSR) in het beschermd stadsgezicht van Edam. De voorgestelde locaties zijn uiterst gevoelig en de impact op het ruimtelijke beeld en het historisch erfgoed is groot. Aangegeven wordt dat de gemeente blij is dat zij op de lijst van Liander staan om hier te investeren. Door de beperkte afstanden van de kabels zijn er eigenlijk geen andere mogelijkheden voor de locaties van de stations.

34 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

• • •

De relatie met stedenbouw wordt benoemd. In 2023 heeft de commissie al een paar keer bezoek gehad van de stedenbouwkundige voor een toelichting. De commissie zou het fijn vinden om dit te continueren. Programma Waterfront: als uitvloeisel van de Omgevingsvisie wordt een programma gemaakt voor het hele waterfront van Schardam tot Katwoude. Wat doet de transformatie aan het water met het silhouet van Volendam? Edam-Volendam is bezig met het creëren van plekken/van ruimte. Welk verhaal wil je vertellen op welke locatie? En wat zijn de omgangsvormen met de verschillende lagen van de geschiedenis? Aangegeven wordt dat het opstellen van een gebiedsbiografie hierbij kan helpen om de geschiedenis van het gebied nog eens te vertellen.

Overige aanbevelingen door de commissie De commissie Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam doet - vanuit haar ervaringen en inzichten - nog de volgende aanbevelingen: •

•

• •

•

•

De commissie vraagt aandacht voor de middenspanningsruimtes (MSR) die in het beschermd stadsgezicht van Edam geplaatst worden. De voorgestelde locaties zijn uiterst gevoelig en de impact op het ruimtelijke beeld en historisch erfgoed is groot. De commissie beveelt aan te onderzoeken of gebruik kan worden gemaakt van gemeentelijk vastgoed voor het plaatsen van MSR’s en om maatwerk in materialisering te bieden voor beschermde gezichten. De commissie vraagt aandacht voor de verharding van tuinen. Meermaals ziet zij dat tuinen volledig voorzien worden van beton, dit baart de commissie zorgen mede gezien de waterhuishouding. De commissie vraagt aandacht voor het behoud van lage, natuurlijke en groene oevers en adviseert hiervoor criteria op te stellen. Met de intrede van de Omgevingswet werken gemeenten aan nieuw instrumentarium op het gebied van een goede omgevingskwaliteit. Uw commissieleden hebben al ervaring met het ontwikkelen van nieuwe, minder gedetailleerde en op maatschappelijke doelen gebaseerde kaders. Graag stellen we deze knowhow ter beschikking. In de geest van de nieuwe Omgevingswet om meer integraal naar plannen te kijken en de kwaliteit van de leefomgeving eerder bij planontwikkeling bespreekbaar te maken, wil de commissie graag nauwer en eerder contact onderhouden met de afdeling stedenbouw van de gemeente.

De commissie zou graag een regulier overleg willen instellen met stedenbouw om voor de omgevingskwaliteit relevante plannen in een eerder stadium te bespreken. Verduurzaming en het klimaat zijn actuele thema’s die steeds zichtbaarder en ingrijpender aanwezig zijn. De groeiende vraag naar zonnepanelen, warmtepompen en windmolens heeft impact op de bebouwde omgeving, maar ook veranderingen in gebruik van materialen (duurzaam geproduceerd en hernieuwbaar) en maatregelen voor de biodiversiteit brengen steeds nadrukkelijker veranderingen met zich mee. De invoering van de Omgevingswet is voor veel gemeenten een logisch moment om de nota’s te vernieuwen. De meesten kiezen ervoor om de gelegenheid aan te grijpen als een kans om hier ook beleid op het gebied van duurzaamheid in op te nemen. In de gemeente Edam-Volendam is voor dergelijke ingrepen op dit moment nog geen/

35 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

•

•

•

onvoldoende criteria opgenomen. De commissie adviseert om actief aan de slag te gaan en na te denken over de gevolgen en inpasbaarheid van deze veranderingen bij het opstellen van bijvoorbeeld beeldkwaliteitsplannen en nota’s. Uiteraard is de commissie bereid om mee te denken over het thema en te ondersteunen waar mogelijk. Veel gemeenten zijn aan het werk (oefenen) met de Omgevingstafel. Doet uw gemeente dit ook? Het is aanbevelingswaardig om een lid van de commissie hierbij aan te laten sluiten. Mochten er vragen zijn over de Omgevingswet, de rol van de commissie of bent u benieuwd naar onze werkzaamheden? U bent welkom om aan te sluiten bij onze vergaderingen, of wij komen graag bij u langs. Als u hulp nodig heeft op het vlak van beleid over erfgoed, dan kunt u contact opnemen met het Steunpunt Monumenten & Archeologie Noord-Holland. Hier proberen we waar het kan binnen bepaalde grenzen ondersteuning te bieden. Laat vooral weten wanneer hulp gewenst is.

Tot slot Met dit jaarverslag geven we inzicht in de manier waarop de Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam de hand van de geldende beleidskaders adviseert over goede omgevingskwaliteit binnen uw gemeente. Dit is een doel waar wij ons graag voor inzetten en aan bijdragen. We doen dat zoveel mogelijk in het openbaar en in dialoog met betrokkenen. De plannen in dit jaarverslag zijn slechts een greep uit de vele uiteenlopende plannen waarover de commissie dit jaar heeft mogen adviseren. Wij nodigen u van harte uit om in 2023 (digitaal) bij ons binnen te lopen en zelf te ervaren hoe boeiend en genuanceerd de advisering over omgevingskwaliteit is.

36 Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jaarverslag 2023

Nr. 22 Nieuwvaartje in Edam. MOOI Noord-Hollan

Nr. 22 Nieuwvaartje in Edam. MOOI Noord-Holland

Colofon Auteur Renee Stroomer, secretaris Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Met bijdragen van Bastiaan Gribling, voorzitter Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Anke Zeinstra, architectlid Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Marcel Heijmans, architectlid Welstands- en Monumentencommissie Edam-Volendam Jef Mühren, directeur MOOI Noord-Holland Sanne van Zoest, communicatiemedewerker MOOI Noord-Holland Bo Jonk, commissiesecretaris en projectmedewerker Erfgoed MOOI Noord-Holland Edam-Volendam, april 2024 Basisontwerp Funcke Creatieve Partners Uitwerking Peter Koomen MOOI Noord-Holland adviseurs omgevingskwaliteit Emmastraat 111 1814 DP Alkmaar 072-520 44 59 info@mooinoord-holland.nl www.mooinoord-holland.nl @MOOI_NH