Evaluatie Social Firm gemeente Edam-Volendam

Evaluatie Social Firm gemeente Edam-Volendam Stichting Culi Café de Ontmoeting en Stichting de VD Botterwerf

Evaluatie Social firm Edam-Volendam

Inhoudsopgave Samenvatting ....................................................................................................................................................... 2 1.

Inleiding ...................................................................................................................................................... 3

2.

Doel Social Firm .......................................................................................................................................... 4 Wat is een social firm? .................................................................................................................................... 4 Aanleiding voor het oprichten van een social firm ......................................................................................... 4 Samenstelling van de social firm ..................................................................................................................... 6 Doelstelling en beoogde effect ....................................................................................................................... 6

3.

Organisatie ................................................................................................................................................. 7 Aanbesteding .................................................................................................................................................. 7 Organisatiestructuur en samenwerking .......................................................................................................... 8 Werkwijze werkervaringsplekken ................................................................................................................... 9 Financiën ......................................................................................................................................................... 9

4.

Resultaten ................................................................................................................................................. 11 Rechtmatigheid ............................................................................................................................................. 11 Doelmatigheid ............................................................................................................................................... 11 Doeltreffendheid ........................................................................................................................................... 12 Behalen voorwaarden ................................................................................................................................... 14

5.

Conclusie................................................................................................................................................... 16 Doelmatigheid en doeltreffendheid .............................................................................................................. 16 Rechtmatigheid ............................................................................................................................................. 16 Ruimte voor verbetering in samenwerking en proces .................................................................................. 16

6.

Aanbevelingen .......................................................................................................................................... 17

Bijlage ................................................................................................................................................................ 18 Gerelateerde raadsvragen inclusief antwoord .............................................................................................. 18 Bronnen ......................................................................................................................................................... 25

1

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Samenvatting Dit rapport evalueert de social firm in gemeente Edam-Volendam, bestaande uit stichting CuliCafé de Ontmoeting en stichting de VD Botterwerf. Het rapport richt zich op het behalen van het gestelde doel binnen de gestelde voorwaarden. Het doel van de evaluatie is om van de ervaringen te leren en verbeterpunten aan te geven, waarbij de rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid worden geëvalueerd. Het rapport informeert belanghebbenden over de uitkomst van deze evaluatie waarna de uitkomsten worden gepresenteerd aan de gemeenteraad op 11 januari 2024. Rechtmatigheid Het aanbestedingsproces voor de social firm is rechtmatig verlopen volgens de Aanbestedingswet 2012. Stichting de VD Botterwerf investeerde aard- en nagelvaste inrichting, waarvoor de gemeente een lening verstrekte. De aflossing en rente van deze lening wordt samen met de huurprijs maandelijks in rekening gebracht. Deze lening is rechtmatig verstrekt. Doelmatigheid en doeltreffendheid Een social firm is een onderneming met een maatschappelijk doel. De social firm heeft één maatschappelijke doelstelling: het bieden van werkgelegenheid aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit doel is behaald. Beide horecalocaties van de social firm bieden werkervaringsplekken aan. Dit is een meerwaarde voor de gemeente.

Gestelde voorwaarden De door de gemeente gestelde voorwaarden zijn grotendeels vervuld: 1. De social firm is een rechtspersoon zonder winstoogmerk. 2. Minstens 25% van de medewerkers heeft een afstand tot de arbeidsmarkt. 3. Het gebruik van eventuele winst om meer banen te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt nog gecontroleerd. 4. De initiatiefnemers zijn horecaondernemers. 5. De social firm is financieel zelfvoorzienend. 6. De Rechtspersoon is bereid om samen te werken met overige welzijnspartijen om in de ruimte in de Broeckgouw ook activiteiten voor ouderen te (laten) organiseren. Aanbevelingen Er zijn enkele aanbevelingen voor de gemeente om de samenwerking met de social firm en de doeltreffendheid van het project te verbeteren. De belangrijkste aanbeveling is het benoemen van een contractmanager vanuit de gemeente voor de social firm. Deze kan de doeltreffendheid en afspraken borgen tussen de gemeente en de social firm. Daarnaast kan de contractmanager toezien op afspraken zoals de 25% marge en herinvestering van de winst voor het maatschappelijke doel.

2

Evaluatie Social firm Edam-Volendam 1. Inleiding De aanleiding van dit rapport Voor de gemeente Edam-Volendam was het concept social firm nieuw. Om deze reden wilde de gemeente, na een passende looptijd, het concept op verschillende punten evalueren. De raad is sinds de start van het Botter-plus1 project in 2018, en de overgang naar de social firm, op minstens zes momenten en met 28 verschillende documenten op de hoogte gesteld van de vorderingen van het project. Naar aanleiding van veel vragen vanuit de raad aan het college betreffende de social firm (zie de vragen in de bijlage van dit document) zegde het college een evaluatie toe. Daarom beantwoordt deze evaluatie, naast algemene onderwerpen zoals het wel of niet behalen van doelstellingen, ook specifiekere vragen die afkomstig zijn uit de raad. Het doel van dit rapport Deze evaluatie heeft als doel om te leren van de ervaringen en de verbeterpunten inzichtelijk te maken. We evalueren de rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid van de social firm. Daarnaast beantwoordt het de vragen die de raad stelde over de social firm tussen januari en oktober 2023. Dit evaluatierapport informeert de belanghebbenden, waaronder de raad en de exploitant/stichtingen over de uitkomst van de evaluatie waarna deze worden gepresenteerd aan de gemeenteraad op 11 januari 2024.

Verantwoording Een social firm is een onderneming met een maatschappelijk doel. In dit stuk evalueren we de social firm in Edam-Volendam, te weten stichting CuliCafé de Ontmoeting en stichting de VD Botterwerf. Deze social firm biedt werkervaringsplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De auteur van dit document is zelf niet betrokken geweest bij het totstandkomingsproces van de social firm. Deze ambtenaar heeft de informatie met een onafhankelijke en feitelijke blik bekeken en geëvalueerd en ook zo in dit rapport beschreven. De informatie in deze evaluatie is samengebracht door gesprekken met betrokken partijen en/of personen te weten: de ondernemer/exploitant, jobcoach/verbinder, wethouder Tuijp en betrokken ambtenaren. Daarnaast zijn verschillende documenten geraadpleegd. Deze staan benoemd in de voetnoten en de bijlage van dit document. De betrokken ambtenaren bij de evaluatie van de social firm zijn bekend met de vriendschappelijke band tussen de wethouder samenleving, de heer Tuijp, en de ondernemer aan wie de aanbesteding ter exploitatie van beide locaties is gegund, de heer Veerman. Ook de vraag die de raad hierover heeft gesteld, ‘Is er sprake van belangenverstrengeling tussen wethouder Tuijp en De heer N. Veerman?2’, was bekend bij het schrijven van dit rapport en is meegenomen tijdens het onderzoek.

Leeswijzer Dit evaluatierapport benoemt het beoogde doel en effect van de social firm (hoofdstuk 2), de totstandkoming ervan (hoofdstuk 3), de resultaten (hoofdstuk 4), de conclusie (hoofdstuk 5) en aanbevelingen om de samenwerking met de social firm en de doeltreffendheid van het project te verbeteren (hoofdstuk 6). In de bijlage vindt de reeds gestelde raadsvragen, inclusief antwoorden, en een bronnenlijst.

1 Bestuursopdracht Botter-plus project 5 december 2018. + Programma startbaan Culi Café, plan van aanpak.

Juli 2021 2 Raadsvraag juli 2023

3

Evaluatie Social firm Edam-Volendam 2. Doel Social Firm Wat is een social firm? Een social firm heeft een maatschappelijk doel waarbij winst een middel is om dat doel te behalen De Sociaal-Economische Raad (SER) geeft hier de volgende definitie voor: ‘Sociale ondernemingen zijn zelfstandige ondernemingen die een product of dienst leveren en primair en expliciet een maatschappelijk doel nastreven, dat wil zeggen een maatschappelijk probleem willen oplossen. Naast deze imperatieve elementen zijn er twee elementen die op veel sociale ondernemingen van toepassing zijn, maar door de raad aan de visie van de ondernemer overgelaten worden: een expliciete beperking van de mogelijkheid om winst uit te keren en expliciete eisen betreffende inclusief bestuur en governance. Deze elementen vormen tezamen de werkdefinitie. 3’ De social firm in Edam-Volendam heeft als rechtsvorm een stichting. Bij een social firm is het maken van winst een middel, niet een doel. Er zijn verschillende rechtsvormen mogelijk voor een social firm, zoals een stichting, een coöperatie, of een B.V. In dit geval gaat het om een social firm die de rechtsvorm van een stichting heeft: stichting CuliCafé de Ontmoeting en stichting de VD Botterwerf vormen samen de social firm in gemeente EdamVolendam.

Omdat het gaat om stichtingen mag deze social firm winst maken, maar moet die winst gebruiken om de sociale doelstellingen te behalen 4. Bijvoorbeeld door te investeren in duurzaamheid, inclusiviteit of innovatie. De winst mag niet zomaar worden uitgekeerd. De social firm in kwestie biedt werkgelegenheid aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Binnen de gemeente Edam-Volendam is invulling gegeven aan een social firm door de opzet van een sociale onderneming met als doel om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen aan een baan. De criteria om te bepalen welke mensen een afstand tot de arbeidsmarkt hebben, zijn in Nederland ruim geformuleerd. In algemene zin vormen het niet beschikken over een startkwalificatie, het hebben van lichamelijke, verstandelijke en/of psychische belemmeringen, het ontbreken van werkervaring, de duur van een eventuele uitkering en het gebrek aan beheersing van de Nederlandse taal de belangrijkste redenen voor een afstand tot de arbeidsmarkt. Bij mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt helpt een werkervaringsplek om een stap richting werk te zetten. Een werkervaringsplek is een laagdrempelige vorm van een reguliere baan waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, met begeleiding en ondersteuning, kans hebben om werk-fit te worden. Op deze manier streeft de social firm naar een positieve maatschappelijke impact.

Verschil tussen werkervaringsplekken social firm en dagbestedingsplaatsen Odion. Een dagbestedingsplaats zoals de plaatsen bij Odion, zijn bedoeld voor mensen met een permanente afstand tot de arbeidsmarkt. Denk hierbij aan mensen die een zwaardere mentale beperking hebben en altijd extra begeleiding nodig zullen hebben. Hierbij is het doel participatie en zingeving. Terwijl werkervaringsplekken als doel hebben om een kandidaat werk-fit te maken.

Aanleiding voor het oprichten van een social firm Het idee voor een social firm in gemeente Edam-Volendam ontstond in 2016 In het coalitieakkoord 2016-20225 staat het volgende geschreven over het realiseren van een social firm in de gemeente: ‘Wij kiezen ervoor om – indien mogelijk en passend – mensen te detacheren bij reguliere werkgevers of bij social firms. Bij deze social firms worden werkzaamheden verricht voor

3 SER (sociaal-economische raad) Advies “Sociaal ondernemen: een maatschappelijke opdracht” (2015) 4 Kamer van Koophandel: Sociaal ondernemen: succesvol je sociale doel bereiken.

https://www.kvk.nl/duurzaamheid/sociaal-ondernemen-succesvol-je-sociale-doel-bereiken/

4

Evaluatie Social firm Edam-Volendam reguliere bedrijven door mensen vanuit zowel de Participatiewet als de (voormalige) Wsw.’ De kern van de social firm zijn de werkervaringsplekken in de horeca. Hier is mee gestart omdat de gemeente Edam-Volendam veel horecagelegenheden heeft. Er is enorme krapte op de arbeidsmarkt, en naar verwachting blijf dit zo in de horeca. Op deze manier wil de gemeente onbenut potentieel weer aan het werk krijgen en daarmee een win-win situatie creëren. Het Botter-plus project kreeg vorm in het coalitieakkoord van 2016-2022 In het coalitieakkoord 2016-20225 benoemt de gemeente dat zij zich bezig wil houden met de herontwikkeling van het havengebied van Volendam, de Dijk en Slobbeland, en een historische scheepswerf wil realiseren. Voorwaarden van deze plannen waren de haalbaarheid, continuïteit en draagvlak. Om deze reden stelde de gemeente twee doelen: het creëren van een historische scheepswerf (cultuurhistorisch en economisch doel) en het creëren van werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (maatschappelijk en economisch doel). Deze doelen worden aan het eind van dit hoofdstuk toegelicht. Uit de combinatie van cultuurhistorisch, economisch en maatschappelijk perspectief is het Botter-plusproject ontstaan. Het Botter-plus project richtte zich op de bouw van de Botterwerf om ruimte te creëren voor het uitvoeren van deze doelen.

De social firm is één van de partijen die invulling geeft aan het maatschappelijke doel. De locatie Botterwerf heeft drie huurders die gezamenlijk het culturele erfgoed combineren met een maatschappelijke doelstelling: • Vereniging tot Behoud van de Volendammer Botters (VBVB) huurt de Scheepswerf. Zij houden zich onder andere bezig met het restaureren, beheren, behouden, exploiteren en het overdragen van de kennis van de laatste vier overgebleven Volendammer botters. • Stichting Odion huurt de bovenverdieping van deze scheepswerf voor dagbesteding voor cliënten met een verstandelijke beperking. Hier werken de cliënten van Odion aan de restauratie van de botters. • De social firm, Grand Café de Botterwerf, huurt de horecagelegenheid. Zij bieden werkervaringsplekken aan in de horeca. Deze evaluatie focust zich op de social firm, wat bij de Botterwerf dus Grand Café de Botterwerf inhoudt. Start van de bouw Woon-zorgcomplex en Culi Café de Ontmoeting In 2018 tekenden woningbouwcoöperaties De Wooncompagnie en de Vooruitgang en zorginstelling De Zorgcirkel een samenwerkingsovereenkomst voor de bouw van een woon-zorgcomplex in de nieuwbouwwijk de Broeckgouw, de Friese Vlaak. Onderdeel hiervan was de realisatie van een ontmoetingsruimte in het woon-zorgcomplex.

Omdat het voor corporaties en zorginstellingen moeilijk is om andere activiteiten dan hun kernactiviteiten (verhuren van sociale huurwoningen en leveren van zorg) te faciliteren was de gemeente aan zet. De gemeente zegde hierom een inspanningsverplichting toe om een social firm te vinden die de ontmoetingsruimte zou huren/kopen en exploiteren. Om het rendabel te maken is de locatie bij de Friese Vlaak gekoppeld aan de locatie bij de Botterwerf De gemeente schatte vooraf in dat het niet rendabel zou zijn voor risicodragende ondernemers om een ontmoetingsruimte in een woon-zorgcomplex in een woonwijk te exploiteren. Om toch een ondernemer aan te trekken voor de social firm bracht de gemeente de twee locaties samen in één uitvraag. Hier ontstond het idee om binnen de social firm de ontmoetingsruimte bij het woonzorgcomplex in de Friese Vlaak te combineren met een nog te bouwen horecalocatie bij de

5 Coalitieakkoord gemeente Edam-Volendam 2016-2022, actualisatie mei 2018

5

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Botterwerf. De Botterwerf ligt in een toeristisch gebied. Deze locatie is daarom aantrekkelijker voor ondernemers om een social firm, in de vorm van een horecagelegenheid, te exploiteren. De verwachting was dat deze combinatie de kans op inschrijvers bij de uitvraag zou vergroten. De beide huurcontracten, voor de horecalocatie in de Botterwerf en voor de horecalocatie/ontmoetingsruimte in de Friese Vlaak, zijn hierom aan elkaar gekoppeld6. In het huurcontract van de Botterwerf staat dit op de volgende wijze vermeldt: ‘Deze twee locaties zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hetgeen inhoudt dat indien één van de locaties niet wordt ingevuld als Social Firm de invulling van de andere locatie ook wordt beëindigd.’. Met deze koppeling is dus vastgelegd dat de huur/exploitatie van de ene locatie niet kan worden opgezegd zonder ook de ander automatisch op te zeggen.

Samenstelling van de social firm De social firm is opgesplitst in stichting CuliCafé de Ontmoeting en stichting de VD Botterwerf. Het Culi Café de Ontmoeting opende haar deuren op 1 juni 2021 in woonzorgcentrum de Friese Vlaak in de nieuwbouwwijk de Broeckgouw. Gezien er voor de horeca tot maart 2022 restricties golden wegens de Coronapandemie is de opstart van het Café, en daarmee de werkervaringsplekken, vertraagd. In november 2022 volgde de Botterwerf in het gebied Slobbeland aan de Volendamse haven. Een aantal maanden voor opening van Culi Café de Ontmoeting (vanaf april 2021) is een jobcoach/verbinder, in opdracht van de gemeente Edam-Volendam, verbonden aan de social firm. Deze persoon coacht en monitort de ontwikkeling van de deelnemers binnen hun deelname aan de social firm. Dit verhoogt de kans dat zij na het traject een passende (betaalde) werkplek vinden en geen beroep meer hoeven te doen op een (gemeentelijke) uitkeringsvoorziening. Daarnaast heeft deze persoon ook een rol als verbinder tussen de social firm en de gemeente waarmee de onderlinge samenwerking en het nastreven van de doelstelling wordt versterkt en bewaakt.

Doelstelling en beoogde effect Doelstelling social firm: werkgelegenheid bieden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt Het is belangrijk om de social firm in de context van het Botter-plus project te zien. Dit project had twee doelstellingen. De eerste was gericht op de Bottervereniging en Odion: het opknappen, in stand houden en exploiteren van botters aan de Volendamse dijk. De tweede doelstelling was gericht op de social firm: het bieden van werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Odion sluit ook aan op dit doel, echter gericht op dagbesteding in plaats van werkgelegenheid. Deze doelstellingen kwamen voort uit twee effecten die de gemeente middels het Botterplusproject, en dus ook deze social firm, wil behalen. Het eerste effect was het zichtbaar en levendig maken van de botters als belangrijk element in de Volendamse visserijhistorie. Het tweede effect was om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, via duurzame deelname aan de arbeidsmarkt, ‘werk fit’ te maken. Bovendien verlaagt dit de opstap naar een (reguliere) baan op de arbeidsmarkt of andersoortige actieve deelname aan de maatschappij. Deze evaluatie richt zich op het tweede doel en het tweede effect, beide gericht op het bieden van werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit is het maatschappelijke doel waarvoor de social firm is opgericht.

6 Huurovereenkomst Botterwerf voor social firm, januari 2021

6

Evaluatie Social firm Edam-Volendam 3. Organisatie Aanbesteding De opdracht social firm is gegund via een aanbesteding Een aanbesteding is een proces waarbij een opdrachtgever, in dit geval gemeente Edam-Volendam, een opdracht voor de levering van diensten of werken in de markt zet en bedrijven of organisaties uitnodigt om een offerte in te dienen. De opdrachtgever kiest vervolgens de beste offerte op basis van vooraf vastgestelde criteria. In het geval van de social firm is het openbare aanbestedingsproces verlopen volgens de richtlijnen in de Aanbestedingswet 2012 7. Bij deze aanbesteding waren de volgende rollen betrokken: De contractmanager Wmo, de accountmanager Werkplus, twee (deel)projectleiders van het Botter+ project en de projectmedewerker van het Botter+ project. Hieronder staan de doorlopen fases, specifieke data en criteria van deze aanbesteding benoemd. 1. De aankondigingsfase: gemeente Edam-Volendam publiceerde als opdrachtgever de opdracht op 22 december 2018 in een aantal kranten waaronder het Noord Hollands Dagblad en de NIVO. Hierbij waren zes voorwaarden opgenomen: 1. De gemeente wil verhuren aan een Rechtspersoon zonder winstoogmerk. 2. Minstens 25% van de medewerkers zijn mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. 3. De eventuele winst uit de onderneming wordt gebruikt om meer banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te creëren. 4.

De initiatiefnemers zijn horecaondernemers. 5. De Rechtspersoon is financieel zelfvoorzienend, en dus niet afhankelijk van giften of subsidies of bijdragen uit de Wmo of de Participatiewet.8 6. De Rechtspersoon is bereid om samen te werken met overige welzijnspartijen om in de ruimte in de Broeckgouw ook activiteiten voor ouderen te (laten) organiseren. Op 16 januari 2019 organiseerde de gemeente een informatiebijeenkomst waar de opdracht verder werd toegelicht. Bij de eerste bijeenkomst waren zes geïnteresseerden aanwezig. Vragen die hierna binnengekomen zijn, zijn in een bijeenkomst op 28 januari beantwoord. 2. De inschrijvingsfase: geïnteresseerden konden uiterlijk 11 februari 2019 hun plan van aanpak indienen. Zij hadden dus sinds aankondiging 52 kalenderdagen om te reageren. Deze termijn voldoet aan de in de Aanbestedingswet gestelde termijn voor openbare procedures. Hier kwam één inschrijving uit naar voren, namelijk die van Niels Veerman. Omdat wethouder Tuijp niet betrokken is geweest in dit proces, was zijn vriendschapsband met de heer Veerman geen reden tot het niet toelaten en beoordelen van de inschrijving. 3.

De gunningsfase: de belangrijkste selectiecriteria waren: horeca-ervaring (als ondernemer), investeringscapaciteit (accountantsverklaring van solvabiliteit), ervaring met het werken met mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, intrinsieke motivatie en een goed netwerk onder ondernemers in de regio zodat mensen kunnen doorstromen naar vast werk. De inschrijving van Niels Veerman is positief beoordeeld door de aanbestedingscommissie. Deze commissie bestond uit de inkoop-/contractmanager en projectleiders van het Botterplus project. Hierna is besloten om de opdracht aan hem te gunnen. Hierna is een huurcontract opgesteld tussen de opdrachtgever en opdrachtnemer9.

7 https://wetten.overheid.nl/BWBR0032203/2022-03-02 8 Dit is een landelijke eis voor een social firm, voor meer informatie zie het SER (sociaal-economische raad)

Advies “Sociaal ondernemen: een maatschappelijke opdracht” (2015) 9 Huurovereenkomst stichting Culi Café de Ontmoeting, 19 juli 2019

7

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Organisatiestructuur en samenwerking Vanaf het begin van het idee van een social firm, tot nu, zijn er veel mensen vanuit verschillende rollen en functies betrokken geweest. Betrokkenheid vanuit de gemeente en stakeholders Nadat het idee van de social firm uit het Coalitieakkoord (2016-2022) is ontstaan, zijn er verschillende mensen bij elkaar gebracht om deze ideeën uit te werken tot een gedegen plan om hier vervolgens uitwerking aan te geven. Hiervoor zijn verschillende groepen opgericht gericht op de verschillende fases in het project en met deelnemers vanuit de verschillende stakeholders. Hier onder zijn de betrokken rollen en werkzaamheden kort toegelicht: Friese Vlaak • Stuur- en projectgroep Friese Vlaak: Hierin zaten de Zorgcirkel, de Wooncompagnie, de Vooruitgang en de gemeente. De stuurgroep hield zich tijdens de opstartfase en bouw van de Friese Vlaak bezig met het nemen van besluiten op basis van de adviezen van het projectgroep Friese Vlaak. Na de oplevering van het pand is de gemeente niet meer betrokken geweest bij de stuurgroep. De projectgroep hield zich bezig met het aanleveren van inhoudelijke input en adviezen aan de stuurgroep vanuit het perspectief van de betrokken welzijnsorganisaties op gebied van ontmoeting.

• Gemeentelijke werkgroep Friese Vlaak: Hierin zaten de beleidsmedewerker WMO, accountmanager Werkplus en juridisch beleidsmedewerker Vastgoed. Zij hielden zich na de oplevering van het pand bezig met het aanleveren van inhoudelijke input en adviezen aan de stuurgroep vanuit het perspectief van de gemeente op gebied van het huurcontract, eenzaamheidsbestrijding en ontmoeting. Botter-plus • Stuurgroep Botter-plus project: Hierin zaten wethouder Tuijp vanuit diens portefeuille samenleving, wethouder Schutt vanuit diens portefeuille financiën, programmamanager projecten, Botter-plus projectleiders en een projectmedewerker. Deze stuurgroep hield zich tussen 2018 en 2022 bezig met het bouwproject rondom de Botterwerf. • Gemeentelijk projectteam Botter-plus project: Hierin zaten de Botter-plus projectleiders, de projectmedewerker, de teamleider vastgoed/advies & coördinatie, Financieel adviseur, Accountmanager Werkplus, beleidsmedewerker kunst & cultuur, planoloog ruimtelijke ontwikkelingen, Inkoop adviseur en vanaf april 2021 projectmanager social firm. Dit projectteam hield zich tussen 2018 en 2022 bezig met de realisatie van de scheepswerf en de opzet van de social firm en de museale invulling van de Botterwerf.

• Werkgroep met externe stakeholders: Hierin zaten: een vertegenwoordiger van Odion, een vertegenwoordiger van VBVB, de exploitant van de social firm en de projectleiders van het Botter-plus project. In opdracht van de gemeente begeleidde de externe partij ICSadviseurs10 deze werkgroep. Deze werkgroep gaf input voor de plannen rondom het Botterplus project vanuit het perspectief van de betrokken stakeholders. De exploitant en diens compagnon(s) De exploitant is de heer Veerman, een horecaondernemer uit Volendam van ‘t Gat van Nederland en ‘t Havengat. Tijdens de aanbestedingsperiode en de start van de social firm had de heer Veerman één andere compagnon. De samenwerking met deze compagnon, zowel binnen de social firm als met de gemeente, liep niet zoals gewenst en leidde tot onrust en vertraging in het totstandkomingsproces. Deze compagnon is tot en met 2022 betrokken geweest bij de social firm. Na diens vertrek heeft de heer Veerman vier nieuwe compagnons betrokken bij de social firm wie tot op heden nog steeds verbonden zijn aan de social firm.

10 www.icsadviseurs.nl

8

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Werkwijze werkervaringsplekken In de social firm werken mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in een werkervaringstraject Inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt kunnen instromen vanuit de Participatiewet, vanuit het UWV (ww, wia) of het zijn mensen zonder een uitkering (niet uitkeringsgerechtigden, NUG). De jobcoach onderzoekt welke deelnemers geschikt lijken voor deelname aan het werkervaringstraject bij de social firm. Als besloten wordt om te starten met het traject dan stelt de deelnemer samen met de social firm en de jobcoach/verbinder een werkrooster op maat op. Hierbij houden zij rekening met de belastbaarheid en beschikbaarheid van een deelnemer. Deelnemers doen werkervaring op en ontwikkelen werknemersvaardigheden. Zij nemen voor en tijdens hun deelname aan de social firm ook deel aan een leer- en ontwikkelprogramma. Dit heeft de vorm van coaching gesprekken en trainingen die de jobcoach vanuit de gemeente verzorgt. De training heeft als doel de deelnemers zodanig te trainen dat zij zich zelfstandig op de arbeidsmarkt kunnen begeven en handhaven. De training beslaat twaalf dagdelen. Na het werkervaringstraject kan de kandidaat zijn loopbaan vervolgen in de horeca of in overige beroepssectoren. Sommige posities in de social firm worden uitgevoerd door zowel betaalde krachten als onbetaalde krachten.

De verwachtingen van de betaalde en onbetaalde krachten verschillen. Ten eerste hebben de betaalde krachten de verplichting om te komen. De mensen in een werkervaringsplek zijn boventallig en kunnen wegblijven zonder dat de ‘productie’ in de problemen komt. Ten tweede voeren de deelnemers in een werkervaringsplek niet alle werkzaamheden uit. In deze trajecten wordt gekeken naar wat iemand kan en durft.

Financiën Op financieel gebied zijn er voor de social firm verschillende fases te onderscheiden. Wel te verstaan de bouw, inrichting en exploitatie. In deze evaluatie ligt de focus voornamelijk na de bouw. De bouw van de panden valt namelijk niet onder de social firm maar onder het Botter-plus project en bouwproject Friese Vlaak. De focus hier is dus vanaf het moment van bouwkundige oplevering van beide panden. Lening van de gemeente aan stichting de VD Botterwerf De stichting had middelen nodig voor de inrichting van het pand. Deze middelen wilde de stichting lenen. Financiële instanties waren op dat moment (2e kwartaal 2022) terughoudend wegens gebrek aan jaarcijfers, het feit dat het pand geen eigendom is van de stichting en een onzekere markt. De stichting heeft op 30 mei 2022 een lening aangevraagd bij de gemeente Edam-Volendam. Het gaat om een lening van €247.210,60 ten behoeve van de aard- en nagelvaste inrichting van de locatie. De stichting verstrekte aan de gemeente een opgave ter verduidelijking van het gevraagde bedrag. Het college ging 13 september 2022 akkoord11. De stichting is over het onafgeloste nominale bedrag van de geldlening een jaarlijks rentepercentage verschuldigd van 3,54%. De gemeente stelde het rentepercentage voor tien jaar vast. Voor de geldlening is een overeenkomst van geldlening (onderhandse akte) aangegaan.

Tot zekerheid voor de betaling is een notarieel pandrecht ten behoeve van de gemeente gevestigd. De kaders voor het verstrekken van deze lening zijn opgesteld in de financiële verordening van de gemeente die is vastgesteld door de raad12. Deze verordening bepaald de spel regels waaraan een college zich moet houden.

11 Collegebesluit 13 september 2022 12 Verordening van de raad van de gemeente Edam-Volendam houdende de vaststelling van uitgangspunten

voor het financieel beleid, de regels voor het financieel beheer en voor de inrichting van de financiële organisatie van de gemeente Edam-Volendam (Financiële verordening Edam-Volendam 2022).

9

Evaluatie Social firm Edam-Volendam De huurprijs is kostendekkend Het uitgangspunt voor de afspraken tussen de gemeente en de social firm is dat de huurprijs voor beide locaties kostendekkend is, met daarboven op bij de Botterwerf de rente en aflossing van de uitgegeven lening. Beide stichtingen betalen sinds de opening van de locaties de huur aan de gemeente. Kosten voor jobcoach/verbinder voor de social firm De gemeenteraad is op 18 februari 2018 akkoord gegaan met het besluit om een jobcoach/verbinder aan te trekken voor de social firm13. De formatie binnen het Breed Sociaal Loket (BSL) is hiervoor tijdelijk uitgebreid (pilot) met 1 fte voor twee jaar (2021 en 2022). De kosten voor deze formatieuitbreiding van 75.00014 per jaar worden gedekt uit de reserve Participatie. Vanwege de Coronapandemie en een personele wisseling is de inzet van de jobcoach/verbinder in 2022 gepauzeerd en de pilot is verlengd tot en met 2023.

13 Raadsbesluit 18 februari 2018 14 Collegevoorstel: Aanstellen verbinder/projectmanager. November 2020

10

Evaluatie Social firm Edam-Volendam 4. Resultaten Dit hoofdstuk toetst de rechtmatigheid van de aanbesteding en de doelmatigheid15 en doeltreffendheid16 van de social firm. Ook beschrijft het in welke mate de social firm voldoet aan de gestelde voorwaarden.

Rechtmatigheid De processen zijn rechtmatig verlopen De aanbesteding is volgens het reguliere proces van de Aanbestedingswet 2012 verlopen en dus rechtmatig. Er is geen bestuurder betrokken geweest bij het opstellen van de aanbestedingsdocumenten en de beoordeling van de ingediende plannen. Ambtenaren voerden het proces uit. Er is geen reden om aan te nemen dat de vriendschappelijke band tussen de wethouder en exploitant invloed heeft gehad op het proces of dat er sprake is geweest van belangenverstrengeling of een voorkeurskandidaat. Ook het verstrekken van de lening verliep op reguliere wijze.

Doelmatigheid Het doel is behaald: de social firm biedt werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt De twee locaties van de social firm bieden werkervaringstrajecten in de horeca. Het is het enige bedrijf in Edam en Volendam die op vaste basis werkervaringsplekken in de horeca biedt aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hierdoor is het een meerwaarde op de andere werkervaringslocaties. In onderstaande alinea’s wordt de doelmatigheid verder toegelicht aan de hand van de in-, uit en doorstroom van de (potentiële) deelnemers. In Tabel 1 is inzichtelijk hoeveel deelnemers in traject zitten en tevens hoeveel zijn uitgestroomd naar werk. Op het moment van schrijven van dit rapport (november 2023) zijn drie deelnemers dankzij het traject bij de social firm uitgestroomd naar werk, waardoor zij niet meer afhankelijk zijn van de uitkering. Locatie

Instroom In traject

Botterwerf De Ontmoeting

4 6

2 517

Uitstroom Uitstroom naar naar werk maatschappelijke participatie of ander traject 2 0 1 0

Terug naar Jobcoach gemeente 0 0

Tabel 1. Overzicht van instroom in de werkervaringsplaatsen en de uitstroom per locatie t/m september 2023.

Tijdens de Coronapandemie in 2021 zijn er naast de deelnemers in Tabel 1 acht deelnemers getraind en gecoacht door de jobcoach. Overigens konden deze deelnemers wegens de omstandigheden nog geen gebruik maken van de werkervaringsplekken. Omdat zij niet in traject zijn gegaan bij een van de locaties zijn deze acht dus niet meegenomen in de bovenstaande tabel. Van deze acht is er één uitgestroomd naar werk, één uitgestroomd naar maatschappelijke participatie of een ander traject en zes terug gestroomd naar de jobcoach van de gemeente.

15 Het realiseren van bepaalde prestaties met een zo beperkt mogelijke inzet van middelen, ofwel de efficiëntie. 16 Mate waarin de gewenste prestaties en de beoogde maatschappelijke effecten of gestelde doelen van het

beleid ook daadwerkelijk worden behaald. 17 Momenteel één plek ingevuld door een echtpaar. Om deze reden nu vijf personen in traject in plaats van vier.

11

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Uitbreiding van in- en doorstroommogelijkheden om doelmatigheid te vergroten Vanwege de Coronapandemie kon de social firm niet direct starten met plaatsing van deelnemers. Ook waren er minder mogelijke instromers dan er plekken zijn. Daarom besloten de jobcoach en de exploitant eind 2022 breder te werk te gaan dan oorspronkelijk bedacht. Zo zijn de plekken opengesteld voor een bredere groep mogelijke instromers, en is een wervingsactie gestart. In de media en op de website van de twee locaties is een oproep geplaatst. Hierin stond dat iedere inwoner met een afstand tot de arbeidsmarkt, die graag bij de social firm of bedrijven uit het netwerk van de social firm aan de slag wilde, langs kon komen voor een gesprek. Dit leidde tot 40 potentiële deelnemers. Dit waren mensen die een uitkering ontvingen vanuit het UWV (ww, wia) of inwoners zonder een uitkering (niet uitkeringsgerechtigden, NUG). Waar mogelijk zijn zij geholpen aan een baan of werkervaringsplek bij de social firm of andere bedrijven uit het netwerk van de social firm. In totaal zijn veertien van deze personen uitgestroomd naar werk in andere sectoren dan de horeca. Zesentwintig van deze personen zijn uitgestroomd naar anders soortige participatie. Denk hierbij aan vrijwilligerswerk of een traject als ‘bewegen werkt’. Intake

Overig netwerk buiten 40 social firm

In traject bij Uitstroom werkervarings- naar werk plaats 0

14

Uitstroom naar maatschappelijke participatie of ander traject 26

Terug naar Jobcoach gemeente 0

Tabel 2. Overzicht van potentiële deelnemers die de jobcoach sprak over instroom in social firm maar waarbij een andere route passender bleek.

Rol van een jobcoach/verbinder om doelmatigheid te vergroten De gemeente maakte een combinatiefunctieprofiel voor een jobcoach en verbinder. Over het plaatsen van deelnemers is goed contact tussen de stichting en de jobcoach vanuit de gemeente. Beide houden elkaar op de hoogte van de ontwikkelingen van de deelnemers en kunnen bijsturen of inspringen wanneer dit nodig wordt geacht. Door de verbreding van de aanpak wordt de social firm door de jobcoach en exploitant nu ervaren als het koppelen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan binnen het netwerk. Het wordt dus gezien als een groter fenomeen dan de stichting. Dit heeft twee effecten. Allereerst zijn meer inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt bereikt dan diegenen die in de caseload van de jobcoach zitten. Deze mensen helpt de jobcoach waar mogelijk richting werk of een werkervaringsplek. Dit helpt zowel de inwoner als de krapte op de arbeidsmarkt. Als tweede staat daartegenover dat er weinig tijd en focus overblijft voor het ‘verbinder’ deel van de functie zoals die oorspronkelijk bedacht is.

Doeltreffendheid De social firm werkt doelmatig maar er valt nog te winnen op doeltreffendheid De gemeente stelt richtlijnen aan werkervaringsplaatsen. Deze mogen zes maanden duren, met mogelijkheid tot één verlenging. Daarnaast wordt de deelnemers gevraagd (minimaal) twee dagdelen te werken. Dit is overigens geen vereiste als dit niet haalbaar is. Bij de social firm werken deelnemers gemiddeld een dagdeel per week. Dit ligt voor een groot deel aan de openingstijden van de locaties en inzetbaarheid van de deelnemers. Bovendien wordt van deelnemers niet geëist dat zij in de avond werken. Hierdoor is echter wel na de zes maanden vaak verlenging nodig om de werknemersvaardigheden zodoende te ontwikkelen dat zij kunnen uitstromen. Door het vergroten van het aantal ingevulde werkervaringsplekken kan de social firm nog groeien in zijn doeltreffendheid.

12

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Culi Café de Ontmoeting is een rustige opstartlocatie voor deelnemers van de social firm Culi Café de Ontmoeting is open sinds juli 2021 en biedt sinds september 2022 werkervaringsplaatsen aan deelnemers van de social firm. Wegens de Coronapandemie en de tijdelijke afwezigheid van een jobcoach/verbinder in die periode kon de social firm niet eerder starten met het plaatsen van deelnemers. Sinds september 2022 zijn er op vier dagen in de week twee dagdelen waarop deelnemers aan het werk kunnen. Dit betekent dat vier tot acht werkervaringsplekken beschikbaar zijn, afhankelijk van het aantal dagdelen dat de deelnemers werken. Culi Café de Ontmoeting is een klein café-eetgelegenheid waar voornamelijk inwoners van woon-zorgcentrum de Friese Vlaak de klandizie vormen. Hierdoor is dit een uitstekende eerste stap voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt om ervaring op te doen in een rustige omgeving. Deze rust brengt wel een kwetsbaarheid met zich mee. Het aantal klanten is gering. Het café is momenteel grotendeels afhankelijk van de organisatie van activiteiten voor inwoners en omwonenden voor de inloop van klanten. Zonder klanten is er geen werk voor de deelnemers.

Hoewel de rustige sfeer van het Culi Café goed doet aan de doeltreffendheid van de social firm valt er nog groei te behalen door middel van het vergroten van de bezoekersaantallen. Grand Café de Botterwerf sluit vooral aan bij deelnemers die al verder zijn in hun re-integratie traject Grand Café de Botterwerf is open sinds november 2022 en biedt sinds februari 2023 werkervaringsplaatsen aan. De Botterwerf had een opstartperiode nodig om vorm te geven aan de horecazaak en de formatie op orde te krijgen. De Botterwerf is zes dagen per week open. Per dagdeel is er plek voor één deelnemer in de keuken en één deelnemer in de bediening. Ook hier wordt van de deelnemers minimaal twee dagdelen per week gevraagd. Dit betekent dat er 12 plekken beschikbaar zijn. Oorspronkelijk was het plan dat de Botterwerf een pannenkoekenhuis/lunchroom zou worden met keuzes zoals pannenkoeken, diverse soorten eigengemaakt gebak, broodjes, salades, soepen en fingerfood (borrelhapjes). Naar aanleiding van een markanalyse en proeverij door de exploitant is het oorspronkelijke concept aangepast om beter aan te sluiten op de behoefte van potentiële klanten en de locatie. Het aanbod aan gerechten is nadien verbreed. Dit is in overleg gegaan met het Botter-plus projectteam en komt overeen met de gestelde voorwaarden. Deze nieuwe invulling trekt een grotere klandizie en ook een ander soort klanten.

Dit vraagt daarom ook een ander soort deelnemer dan het oorspronkelijke plan. Een pannenkoekenhuis had op een andere manier werkervaringsplekken geboden. Met name in de keuken was dit laagdrempeliger zijn geweest. Nu is Grand Café de Botterwerf een drukbezocht café/restaurant wat veel ruimte biedt voor het opdoen van ervaring in de horeca. Dit maakt het een geschikte locatie voor deelnemers die al wat verder zijn in hun re-integratie proces of om vanuit het rustigere Culi Café door te stromen naar deze drukkere locatie van de Botterwerf en zich verder te ontwikkelen in de horeca. Deze doorstroom vindt momenteel nog niet plaats. Dit komt onder andere doordat dit voor de huidige deelnemers bij Culi Café de Ontmoeting (momenteel) nog een te grote stap. De doeltreffendheid is voor sommige deelnemers mogelijk gedaald door de veranderde invulling van Grand Café de Botterwerf, terwijl het voor anderen juist passender is geworden. Tegelijkertijd zorgt een kaart die beter aansluit bij de potentiële klandizie ook voor een beter draaiende locatie, en daarmee ook een doeltreffendere locatie.

13

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Deelnemers zijn positief over hun traject bij de social firm De deelnemers geven aan dat het traject hen heeft geholpen aan opbouw van structuur en ritme, zelfverzekerdheid en nieuwe contacten. Zij waren vooral blij met de coaching op het gebied van conflict, verandering en persoonlijke ontwikkeling. Zo noemt één deelnemer: “Ik ben heel blij met de tijd die ik hier krijg. Ik heb kunnen uitproberen wat ik kan en goed bij mij past. Ik weet nu dat ik niet op twee locaties moet werken en vaker nee mag zeggen. Ik was bang dit te doen maar ik ben erachter gekomen dat het voor mij beter werkt. Ook de werkgever weet dan waar hij aan toe is. Dit werkt voor beide partijen beter, maar vooral voor mij. Ik heb mijn grenzen beter leren kennen en kan ze nu ook beter bewaken”. Zo biedt de social firm leerzame werkervaringsplekken in de horeca aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het team van Culi Café de Ontmoeting en Grand Café Botterwerf geven aan voldoende tijd en expertise te hebben voor de begeleiding. Het klimaat is positief, open en respectvol. De samenwerking met de jobcoach is positief. Het bieden van werkervaringsplekken en de begeleiding vanuit de jobcoach draagt middels positieve ervaringen bij aan de doeltreffendheid van de social firm.

Behalen voorwaarden Het doel van de social firm is behaald binnen de gestelde voorwaarden. Voorwaarde 1: De gemeente wil verhuren aan een rechtspersoon zonder winstoogmerk. Hier wordt aan voldaan. Als huurder van de locaties voldoet de stichting aan de eerste voorwaarde van de opdracht. De stichtingen worden hier gezien als een rechtspersoon. Naar het feit dat het om een stichting gaat is er geen winstoogmerk. Voorwaarde 2: Minstens 25% van de medewerkers zijn mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hier wordt nog niet aan voldaan. Bij Grand Café de Botterwerf werken 36 reguliere werknemers (11 fulltime en 25 parttime) en twee mensen met een afstand tot een arbeidsmarkt (5%). Dit komt naar verwachting door de recente start van het project en grote te vullen bezetting. De Botterwerf biedt ruimte aan 12 werkervaringsplekken. Aangezien werkervaringsplekken boven op de reguliere capaciteit komen, zou bij volledige bezetting van de werkervaringsplekken sprake zijn van 25% bezetting door mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Bij Culi Café de Ontmoeting werken drie reguliere werknemers (parttime) en vijf mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt (63%). In totaal heeft ongeveer 15% van de werknemers (7 van de 47) binnen de hele social firm een afstand tot de arbeidsmarkt. Om de beoogde 25% te halen met het huidige werknemersaantal moeten er 12 deelnemers actief zijn.

Dit zijn er momenteel dus drie te weinig. Enige fluctuatie in het percentage medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt is gebruikelijk. Voorwaarde 3: De eventuele winst uit de onderneming wordt gebruikt om meer banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te creëren. De gemeente heeft geen verklaring opgevraagd waardoor niet bekend is of hieraan wordt voldaan. Het uitvoeren van een controle op de winst is geen verplichting vanuit de aanbesteding of vanuit de wet. Daarnaast wordt dit, in geval van een uitvraag, enkel aan het eind van het financiële jaar uitgevraagd. Momenteel is er geen verklaring opgevraagd door de gemeente omdat de exploitatie in stichtingen wordt gedreven. Door de vorm van een stichting is er een vermogensklem op alle winst die binnen komt en kan deze enkel binnen de organisatie worden uitgegeven. In het Plan van Aanpak18 noemde de exploitant de mogelijkheid en bereidheid om hierop controle te 18 Plan van aanpak social firms, door de heer Veerman. Februari 2019

14

Evaluatie Social firm Edam-Volendam laten uitvoeren. Als de gemeente een dergelijke controle van mogelijke huidige interne investeringen en bijbehorende afspraken uitvoert, kan worden vastgesteld of aan deze voorwaarde wordt voldaan. Voorwaarde 4: De initiatiefnemers zijn horecaondernemers. Hier wordt aan voldaan. De initiatiefnemer, de heer Veerman, is een horecaondernemer. Binnen de huidige stichting zijn meerdere horecaondernemers betrokken. Voorwaarde 5: De rechtspersoon is financieel zelfvoorzienend, en niet afhankelijk van giften of subsidies of bijdragen uit de Wmo of de Participatiewet. Hier wordt aan voldaan. Momenteel (november 2023) verstrekt de gemeente geen AWB-subsidie aan de stichtingen. Bij Culi Café de Ontmoeting organiseert de stichting activiteiten in het belang van thema’s als: bescherming cultureel erfgoed, eenzaamheidsbestrijding en gezondheidsinitiatieven. Wegens de Coronapandemie en de uitgestelde start van de Botterwerf heeft de gemeente besloten stichting Culi Café de Ontmoeting eenmalig te ondersteunen bij de opstart. In oktober 2021 is daarom eenmaal een bedrag 5.000, - euro verstrekt vanuit het Wmo en wonen budget voor de uitvoering en promotie van dergelijke activiteiten19. Deze activiteiten zijn volgens de stichting tijdrovend en kostbaar. De stichting verzocht in 2023 nogmaals een bijdrage vanuit de gemeente.

Wegens deze lopende evaluatie, de opening van de locatie aan de Botterwerf en gestelde voorwaarde is daar geen gehoor aan gegeven20. Daarnaast is de lening die is verstrekt aan stichting VD de Botterwerf niet in strijd met de eis om financiële zelfvoorzienend te zijn. Deze wordt door de stichting afbetaald. Voorwaarde 6: De rechtspersoon is bereid om samen te werken met overige welzijnspartijen om in de ruimte in de Broeckgouw ook activiteiten voor ouderen te (laten) organiseren. Hier wordt aan voldaan. Stichting Culi Café de Ontmoeting werkt samen met welzijnspartners zoals Stichting maatschappelijke dienst (SMD)21 en de Zorgcirkel22 voor het organiseren van activiteiten voor inwoners van de Friese Vlaak en omwonenden. De gemeente heeft verschillende partijen aanbesteed voor dergelijke activiteiten, zoals de SMD voor buurtkamers en buurthuiswerk (CBW23) voor locatie gebonden activiteiten. Vanuit de gemeente worden de stichtingen gestimuleerd om de samenwerking met deze partijen te versterken ten behoeve van deze activiteiten.

19 Memo ‘Lopende zaken CuliCafé de Ontmoeting’, oktober 2021 20 Zie hierover meer in de aanbevelingen in het laatste hoofdstuk. 21 www.desmd.nl 22 www.zorgcirkel.nl 23 Club en Buurthuiswerk Edam-Volendam (cbwedamvolendam.nl)

15

Evaluatie Social firm Edam-Volendam 5. Conclusie Dit hoofdstuk vat alle voorgaande informatie samen in enkele conclusies.

Doelmatigheid en doeltreffendheid Beoogd doel, effect en resultaten De social firm heeft het volgende beoogde doel: ‘Het bieden van werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.’ Deze doelstelling komt voort uit het beoogde effect die de gemeente via deze social firm wil behalen: Via duurzame deelname aan de arbeidsmarkt worden mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ‘werkfit’ en verkleint dit de opstap naar een (reguliere) baan op de arbeidsmarkt of andersoortige actieve deelname aan de maatschappij. Het doel is behaald Het doel, en het daarbij horende beoogde effect behaalt de social firm op een doelmatige manier. De social firm begeleidt op twee horecalocaties mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar het werkzame leven. De doeltreffendheid is echter nog lastig te meten. Dit komt zowel door de nog korte looptijd van de werkervaringsplekken, als het gebrek aan een aangewezen persoon die toeziet op de doelstelling en voorwaarden. Momenteel is hier in de rol van jobcoach geen ruimte voor. Ook is dit niet de expertise van een jobcoach maar van een projectleider of contractmanager. Missend doel: Culi Café de Ontmoeting als ontmoetingsruimte Als laatst lijkt een doel te ontbreken in het oorspronkelijke plan. Het gaat om een doel over de wijkontwikkeling en ontmoetingsruimte voor inwoners van het woon-zorgcomplex.

Hoewel er duidelijke redenen zijn genoemd voor het opzetten van een dergelijke ontmoetingsplek, is dit nu niet concreet terug te vinden in het doel en afspraken rond de social firm.

Rechtmatigheid Conclusie op de totstandkoming van de social firm en het proces Hoofdstuk 3 beschrijft de totstandkoming van de social firm. Hieruit blijkt dat de aanbesteding van de social firm volgens het reguliere proces van de Aanbestedingswet (2012), en dus rechtmatig, is verlopen. De inkoop-/contractmanager van de gemeente zette de aanbesteding op en stelde deze vast.

Ruimte voor verbetering in samenwerking en proces Bij de evaluatie viel op dat vanaf het moment dat deelnemers geplaats konden worden, duidelijke afspraken en rol- en taakverdeling tussen de gemeente en de stichtingen ontbreken. De Coronapandemie, wisseling van personeel aan beide kanten en het missen van een aanspreekpunt voor de borging van afspraken zijn de oorzaak hiervan. Hierdoor was vanuit de kant van de gemeente onvoldoende documentatie van gemaakte afspraken en gespreksverslagen. Dit zorgde bij zowel de stichtingen en de gemeente voor onduidelijkheid over wederzijdse verwachtingen.

16

Evaluatie Social firm Edam-Volendam 6. Aanbevelingen Aanbeveling: stel één aanspreekpunt aan binnen de gemeente en maak heldere en haalbare afspraken tussen gemeente en de social firm. Uit de bovenstaande evaluatie en conclusies komt naar voren dat de meeste strubbelingen in het project voortkomen uit de onduidelijkheid in wel of niet gemaakte afspraken en visies bij het plaatsen van de deelnemers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Kortom, er is meer grip en overzicht nodig in het project. Hierom is de meeste winst te behalen met het scheiden van de rol van jobcoach en verbinder. Benoem één aanspreekpunt dat toeziet op de afspraken en doelstelling(en). De aangeraden vorm hiervan is een contractmanager of accounthouder. De contractmanager kan dit als volgt doen: • De contractmanager stelt een contract op gericht op de doelstelling(en) van de social firm. Hierin herziet of kadert de contractmanager, in overleg met stichtingen, duidelijk de taken, verantwoordelijkheden, samenwerkingsafspraken en reikwijdte van de social firm en de jobcoach af. • De contractmanager voegt in overleg met de exploitant en betreffende beleidsmedewerker een doel toe rondom de invulling en uitvoering van het Culi Café de Ontmoeting als ontmoetingsruimte. • De contractmanager specificeert, in overleg met de exploitant, voorwaarde 6.

Hierbij kunnen zij afstemmen dat de focus niet ligt op de bereidheid van samenwerking maar op de daadwerkelijke uitvoering van samenwerking. • De contractmanager monitort ieder kwartaal middels rapportages en contractgesprekken of de contractdoelstellingen zijn behaald. o Bij deze contractgesprekken zijn aanwezig: de contractmanager, jobcoach, betrokken beleidsmedewerker, vertegenwoordiger van de social firm. o Bij het eerste contractgesprek bespreken zij of het huidige contract duidelijk is voor beide partijen. Ook monitoren zij op de doelstellingen ten aanzien van doeltreffendheid en doelmatigheid. Denk hierbij aan het percentage beschikbare en ingevulde werkervaringsplekken (bezettingsgraad), de verhouding tussen beschikbare werkervaringsplekken en reguliere werknemers, doorlooptijd en de in- en uitstroom. • Inzichtelijk maken of de winst uit Grand Café de Botterwerf voldoende is om de activiteiten bij Culi Café de Ontmoeting te financieren. o Gezien voorwaarde 3 en 5, en het plan van aanpak van de exploitant is er besloten geen subsidie(s) te verlenen voor de activiteiten die worden georganiseerd in Culi Café de Ontmoeting. De gemeente overweegt om op een later moment alsnog een bijdrage te leveren.

Dit bijvoorbeeld als blijkt dat de eventuele winst uit de social firm te beperkt is om deze activiteiten te financieren, en dit niet op een andere manier opgevangen of uitgevoerd kan worden. Hierbij dienen dan duidelijke afspraken te komen over de bijbehorende verantwoordelijkheden. Dit kan tijdens de contractgesprekken besproken en gemonitord worden. • Jaarlijks controleert de contractmanager of de winst uit het afgelopen jaar is ingezet voor het creëren van meer werkervaringsplaatsen en wat de plannen voor het komende jaar hiervoor zijn. • De contractmanager borgt een juiste documentatie en archivering van gesprekken en gedeelde visies en afspraken.

17

Evaluatie Social firm Edam-Volendam Bijlage Gerelateerde raadsvragen inclusief antwoord Het merendeel van onderstaande 36 vragen zijn afkomstig uit een overzicht dat door een deel van het presidium is opgesteld op basis van een gesprek met de vraag stellende partij (FvD). Deze lijst is vervolgens door de griffier op 16 oktober 2023 per mail gedeeld met een ambtenaar die betrokken is bij het schrijven van deze evaluatie. Tussen 16 oktober en het aanleveren van deze evaluatie zijn nog twee vragen gesteld door de VVD-fractie, ook deze zijn meegenomen in onderstaande beantwoording.

Drank- en horecavergunning •

Vraag 30-1-23, Fractie FvD Is het toegestaan onder de huidige vergunning van de Botterwerf dat sterk alcoholische drank wordt geschonken? Antwoord college Ja. Zowel Culi Café de Ontmoeting als Grand Café de Botterwerf hebben als bestemming “Lichte Horeca”. Dit zijn bedrijven die in beginsel alleen overdag en ’s avonds tot 23.00 uur behoeven te zijn geopend (vooral verstrekking van etenswaren en maaltijden) en daardoor slechts beperkte hinder voor omwonenden veroorzaken. Bij lichte horeca mogen ook (sterke) alcoholische dranken geschonken worden, maar is dit geen hoofddoel.

•

Vraag 26-6-23, Fractie FvD Op onze vraag van 30-01-2023 of het toegestaan is onder de huidige vergunning van de Botterwerf dat sterk alcoholische dranken worden geschonken, kregen wij als antwoord: bij lichte horeca mogen wel (sterke) alcoholische dranken geschonken worden maar dit is geen hoofddoel. Nu vernemen wij online dat er op 10 mei door de Burgemeester van EdamVolendam heeft op grond van artikel 3 van de Alcoholwet besloten een drank- en horecavergunning te verlenen aan Stichting de VD Botterwerf, Slobbeland 13. Dit is toch wel apart en gaat ook tegen de voorwaarden in van de SocialFirm. Ook lijkt het erop dat vragen stellen leidt tot het gunnen van een vergunning, daardoor krijgen wij al meer de indruk dat het college zeer meegaand is met de gewenste richting van de huidige uitbaters. o Wat maakt het verschil t.o.v. lichte horeca waar aldus gemeentelijk bestuur ook (sterke) alcoholische dranken geschonken mogen worden of een drank- en horecavergunning? Antwoord college Op Slobbeland 13 zit de bestemming “gemengd”. Hierdoor wordt het pand van de Botterwerf in categorie 1c geplaatst. De horeca-activiteiten vinden overdag en 's avonds plaats, en er is slechts sprake van een geringe geluidsbelasting. Het hoofddoel is niet gericht op het schenken van (sterke) alcoholhoudende dranken.

Binnen categorie 1 (ook wel lichte horeca genoemd) worden drie deelcategorieën onderscheiden: - Categorie 1a bevat de winkel ondersteunende horeca (automatiek, broodjeszaak, croissanterie, koffiebar, lunchroom, tearoom, traiteur, ijssalon): - Categorie 1b alleen kleinschalige horeca (bistro, restaurant, hotel, snackbar, Cafetaria, bed & breakfast): - Categorie 1c ook de grootschaliger activiteiten in de lichte horeca (a+b en het pand moet groter zijn dan 250 m²). - Categorie 1d: bezorgdiensten. Het woord “Lichte Horeca” heeft geen betekenis in het al dan niet schenken van sterke drank.

18

Evaluatie Social firm Edam-Volendam o

Hoe is deze vergunning tot stand gekomen? Antwoord college De Alcoholwet-vergunning is een zogenaamde 'gebonden beschikking'. Dat betekent dat de vergunning verleend moet worden als er zich geen strijd voordoet met een van de weigeringsgronden in de wet en geweigerd moet worden als één van die weigeringsgronden zich wel voordoet. De gemeente kan hier niet een zelfstandige belangenafweging in verrichten. De burgemeester heeft de drank- en horecavergunning van Stichting De VD Botterwerf op 10 mei 2023 getekend.

o

Welke wethouders zijn hierbij betrokken geweest? Antwoord college Bij het proces rondom de Drank- en horecavergunning zijn geen wethouders betrokken geweest, aangezien dit een burgemeestersbevoegdheid is.

o

Waarom wordt er tegen de voorwaarden van de SocialFirm ingegaan? Antwoord college Met het verstrekken van een horeca vergunning zoals het geval is bij beide locaties van de social firm wordt niet ingegaan tegen de gestelde voorwaarden. Zie voor verdere toelichting over de gestelde voorwaarden hoofdstuk 4 van deze evaluatie.

o

De huidige bedrijfsvoering lijkt niet de stroken met het initiële plan? Hoe kan dat? Antwoord college

Naar aanleiding van een markanalyse door de exploitant is het concept aangepast om beter aan te sluiten op de behoefte van potentiële klanten en de locatie. Hieruit is gekomen dat het aanbod aan gerechten is verbreed. Dit is in overleg gegaan met het Botter-plus projectteam en valt binnen de gestelde voorwaarden.

o

Wordt de huur na afgeven van een horecavergunning dan ook marktconform? Antwoord college Nee, het pand is nu niet meer waard door de drank- en horecavergunning. Een drank- en horecavergunning is persoons- en pand gebonden. Dus stopt de Stichting met bestaan en/of gaat de Stichting naar een ander pand, dan vervalt deze drank- en horecavergunning.

•

Vraag 26-6-23, Fractie FvD Tijdens het gesprek van 23 juni 2023 met het Afdelingshoofd Bedrijfsvoering, gaf deze aan dat er geen accountantsverklaringen zijn wat “OOK” een voorwaarden was voor de Social Firm. Om even de zin te gebruiken die letterlijk in de voorwaarden staat: “De gemeente wil verhuren aan een Rechtspersoon zonder winstoogmerk”, “De doelstelling is inclusief ondernemen (MVO). Wat inhoudt dat winsten terug moeten vloeien naar de stichting”.