Achtergrond Documenten 3. Leefomgevingsfoto Antea 20201103.pdf

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie

projectnummer 0458365.100 definitief 3 november 2020

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie

projectnummer 0458365.100 definitief 3 december 2020

Auteurs K. (Kjell) Spillekom, MSc J.D. (Jelte) van den Broek, MSc

Opdrachtgever Gemeente Edam-Volendam Burg van der Knoopdreef 1 1132 KN VOLENDAM

datum vrijgave 3 dec. 2020

beschrijving revisie definitief

goedkeuring M.L. Kornet

vrijgave G. La Rose

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Toewerken naar de omgevingsvisie Leefomgevingsfoto Leeswijzer

1 1 2 2

2

Algemeen

3

2.1 2.2 2.3

Gebiedskenmerken Geschiedenis van Edam-Volendam Trends en ontwikkelingen binnen de gemeente

3 4 5

3

Sociale Leefomgeving

7

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10

Sociaaleconomische leefbaarheid Bevolking Huishoudenssamenstelling Wonen en voorzieningen Economie en werkgelegenheid Kenmerken economie Besteedbaar inkomen Opleidingen en ontplooiingsmogelijkheden Aantrekkelijke leefomgeving Toerisme

7 7 8 8 12 14 15 15 16 21

4

Gezonde Leefomgeving

22

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Hittestress Licht Luchtkwaliteit Geluid Straling Recreatie Sportverenigingen en openbare sportvoorzieningen

22 23 24 26 30 31 34

5

Veilige Leefomgeving

35

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Externe veiligheid Sociale objectieve veiligheid Sociale subjectieve veiligheid Verkeersveiligheid Waterveiligheid en –overlast (Stresstest)

35 36 37 37 39

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

6

Kwalitatieve Leefomgeving

41

6.1 6.2 6.3 6.4

Archeologie Cultuurhistorie Aardkundige waarde Cultuurlandschap

41 42 45 46

7

Ecologische Leefomgeving

47

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6

Natuurgebieden Klimaatbestendige natuur Biodiversiteit Bodemkwaliteit Watersystemen Waterkwaliteit

47 48 50 51 55 57

8

Duurzame Leefomgeving

58

8.1 8.2 8.3

Emissie Energiegebruik/-behoefte Duurzame energie

58 59 60

9

Mobiele Leefomgeving

61

9.1 9.2

Verkeer Multimodale bereikbaarheid

61 62

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

1

Inleiding

1.1

Aanleiding De Omgevingswet komt eraan! Dit is het moment voor alle gemeenten in Nederland om hun structuurvisies te herzien en in te zetten op een nieuwe toekomstvisie die rekening houdt met de trends en ontwikkelingen die nu en de komende decennia spelen in de fysieke leefomgeving. Het energieverbruik verandert, het personenvervoer staat onder spanning en het klimaat staat in het middelpunt van de belangstelling. De omgevingsvisie wordt het nieuwe visiedocument waar gemeenten hun beleid en toekomstige plannen aan kunnen toetsen. Bij het opstellen van de omgevingsvisie wil de gemeente Edam-Volendam nadrukkelijk aandacht besteden aan de effecten op de leefomgeving, waaronder de effecten op het milieu. De effecten van de opgaven en de beleidsopties wegen mee in de totstandkoming van en de besluitvorming over de omgevingsvisie. Om een goede afweging te kunnen maken is een duidelijk beeld nodig van de staat van de fysieke leefomgeving nu en in de toekomst. De bestaande leefomgeving is immers het vertrekpunt voor de omgevingsvisie. Met dit document maken we hier een ‘foto’ van.

1.2

Toewerken naar de omgevingsvisie Met de Omgevingswet in aantocht zijn veel gemeenten in Nederland bezig met het opstellen van hun omgevingsvisie. Hoe willen ze dat hun gemeente er in 2040 of 2050 bij staat? Welke instrumenten en middelen zijn er om van visie naar uitvoering te komen? Het zijn vragen waar elke gemeente mee worstelt. Om deze worsteling in goede banen te leiden, heeft Antea Group een gestroomlijnde methode ontwikkeld die gemeenten helpt bij de totstandkoming van hun omgevingsvisie. Onderstaand figuur geeft de ‘over-en-weer’-methodiek tussen de gemeentelijke vraagstukken en de benodigde achtergrondinformatie weer.

Figuur 1.1: Stappen naar een omgevingsvisie.

Op basis van vigerend beleid van de gemeente en openbaar beschikbare informatie is de Leefomgevingsfoto in dit rapport gevuld. Dit biedt handvatten voor het formuleren van de (kern)opgaven waar de omgevingsvisie op in kan spelen.

Blad 1 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

In het traject om te komen tot de visie zijn beleidsopties / alternatieven geformuleerd, die nader zijn beoordeeld op hun effecten voor de fysieke leefomgeving. Dit leidt concreet tot keuzes die de gemeente maakt en deze landen in een omgevingsvisie. Vervolgens wordt er aan de hand van een monitoringsprogramma de komende decennia een vinger aan de pols gehouden: worden de doelen en ambities uit de omgevingsvisie behaald of moet er actief bijgestuurd worden om deze doelen toch te behalen?

1.3

Leefomgevingsfoto De Leefomgevingsfoto (LOF) is de eerste stap om getrapt en cyclisch naar een omgevingsvisie toe te werken. De LOF beschrijft de staat van de fysieke leefomgeving in de gemeente aan de hand van de belangrijkste indicatoren. Hiervoor gebruiken we open data, aangevuld met gericht uitgevraagde informatie vanuit de gemeente. De LOF bevat veel kaartmateriaal en biedt een goed beeld van de staat van de gemeente, de verschillen tussen deelgebieden en de aandachtspunten. Dit is dan ook een goede basis voor de beschrijving van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in de omgevingsvisie en voor het bepalen van de gevolgen van keuzes in de omgevingsvisie. De leefomgevingsfoto is ook digitaal raadpleegbaar in de vorm van een viewer (klik hier).

1.4

Leeswijzer Deze achtergrondrapportage bij de Leefomgevingsfoto is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2 beschrijft kort de geschiedenis van de gemeente Edam-Volendam, inclusief enkele relevante trends en ontwikkelingen die tegenwoordig spelen binnen de gemeente Edam-Volendam; Hoofdstukken 3 t/m 9 corresponderen met de thema-indeling van de omgevingsvisie. Alle milieu-thema’s, sociale thema’s en duurzaamheidsthema’s van de fysieke leefomgeving komen hierin aan bod.

Blad 2 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

2

Algemeen

2.1

Gebiedskenmerken Edam-Volendam is een gemeente in de provincie Noord-Holland. Het bestaat uit twee historische havenkernen: Edam en Volendam. Daarnaast kenmerkt de gemeente zich door de aanwezigheid van diverse lintdorpen en enkele buurtschappen. Deze zijn in tabel 2.1 weergegeven: Tabel 2.1: Dorpen en buurtschappen binnen de gemeente Edam-Volendam.

Dorpen Beets Hobrede Kwadijk Middelie Oosthuizen Purmer Schardam Warder

Buurtschappen Axwijk Etersheim Verloreneinde

De gemeente Edam-Volendam is een relatief groene gemeente. Figuur 2.1 toont de ligging van de gemeente Edam-Volendam (rode contour) ten opzichte van de omliggende gemeenten.

Hoorn

Koggenland

Almere (Markermeer)

Beemster

Waterland

Purmerend Figuur 2.1: Ligging gemeente Edam-Volendam.

Blad 3 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

De belangrijke verkeersverbindingen binnen de gemeente zijn: • N247: Deze loopt grofweg van Hoorn in het noorden naar het zuiden via Oosthuizen, Edam, Volendam in de richting van Monnickendam, Broek in Waterland, naar de Ring A10 rond Amsterdam toe; • N244: Deze loopt in oost-westelijke richting en verbindt Edam en Volendam met Purmerend, de A7 en in westelijke richting de Beemster; • A7: Deze loopt deels door de gemeente, maar ligt op enige afstand van kernen Edam en Volendam, maar dichterbij Oosthuizen; • De spoorlijn van Amsterdam/Zaandam richting Purmerend, Hoorn en Enkhuizen.

2.2

Geschiedenis van Edam-Volendam In het verleden was Edam een grotere plaats dan Volendam. Dit is te zien op de oude topografische kaarten. Volendam is lange tijd een kleine lint aan de dijk van de Zuiderzee/ het IJsselmeer geweest. Pas vanaf de jaren ’70 van de 20e eeuw kwam hier verandering in. Ook de naam van de gemeente is lange tijd slechts ‘Edam’ geweest, maar is vanwege de groei van Volendam in 1975 veranderd in Edam-Volendam. Per 1 januari 2016 de gemeente Edam-Volendam gefuseerd met de naburige gemeente Zeevang. Op de topografische kaarten uit 1850, 1920, 1970 en 2018 is goed te zien hoe met name de kern Volendam flink gegroeid is en uiteindelijk samengegroeid is met Edam. Opvallend is dat de historisch landschappelijke structuur uit 1850 nagenoeg intact is gebleven. De wegstructuur ten westen van de kernen loopt nog hetzelfde, en ontwikkelingen hebben zich allemaal in een redelijk afgebakende ruimte voorgedaan. Zeevang valt buiten deze kaarten, deze toevoeging van Zeevang staat op de volgende pagina in beeld weergegeven.

Figuur 2.2: Ontwikkeling Edam en Volendam.

Blad 4 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 2.3: Samenvoeging gemeenten Edam-Volendam en Zeevang).

2.3

Trends en ontwikkelingen binnen de gemeente Deze paragraaf benoemt kort enkele algemene trends. Meer thematische trends, bijvoorbeeld op het gebied van wonen of toerisme, komen in de betreffende hoofdstukken aan bod. Vergrijzing, zelfredzaamheid en zorg voor elkaar Absoluut en relatief gezien is de vergrijzing hoog. De ouders van jonge gezinnen uit Amsterdam, die zich in de jaren zeventig in de regio vestigen, zijn inmiddels ouder dan 65 jaar. Hierdoor neemt de zorgvraag sterk toe, vooral bij huishoudens ouder dan 75 jaar. De gemeente wil dat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen, maar ook dat er voldoende woonmogelijkheden zijn wanneer thuis wonen niet meer gaat. Met de toewijzing van veel nieuwe zorgtaken aan de gemeente lijkt het erop dat er een nieuwe behoefte is ontstaan aan maatschappelijk vastgoed (zorginstellingen). Dit komt mede omdat de woningcorporaties zich meer focussen op de ‘sociale woningbouw’.

Blad 5 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Kleine kernen en voorzieningen De vitaliteit en leefbaarheid van onze gemeente vergt constante aandacht. In de kleinere kernen staan de voorzieningen onder druk. In de grotere kernen dreigen gebieden onder de voet te worden gelopen door grote aantallen bezoekers en zien we door de bussen de bus niet meer. Door stedelijke verdichting komen woon- en werkgebieden (weer) dichter bij elkaar. •

• •

• • •

De gemeente Edam-Volendam profileert zich als een ondernemende gemeente. Zij kent een ruim aanbod aan ondernemingen, waaronder vishandelaren, schoonmaakbedrijven, bouwbedrijven, oude ambachtelijke bedrijven, watersportbedrijven en automatiseringsbedrijven; Er vinden ontwikkelingen in de agrarische sector plaats (stikstofproblematiek, onderzoek naar en ontwikkelen van babypaling door Glasaal, innovatieve ontwikkelingen); Toerisme en de leefbaarheid komen soms met elkaar in de knoop, de gemeente blijft in trek onder toerisme, maar dit kan ook overlast veroorzaken en kan een negatief effect hebben op de leefbaarheid van de gemeente; De gemeente is een gezinsgemeente: zij kent een relatief hoog gemiddeld aantal personen per huishouden; De gemeente kampt met vergrijzing: men wil langer thuis wonen en de ontwikkeling van levensloopbestendige woningen kan hier aan bijdragen; De gemeente is dichtbij Amsterdam gelegen, grote ontwikkelingen in Amsterdam hebben invloed op de gemeente Edam-Volendam

Blad 6 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

3

Sociale Leefomgeving In dit hoofdstuk bespreken we de leefbaarheid van de gemeente Edam-Volendam. Er is gekeken naar hoe de leefbaarheid scoort in vergelijking met andere gemeenten in het land. Ook de sociaaleconomische status van de gemeente is tegen het licht gehouden. Hierbij gaan we in op de woningbehoefte binnen de gemeente: huidige trends en ontwikkelingen in de maatschappij hebben hier hun weerslag op.

3.1

Sociaaleconomische leefbaarheid Al jarenlang worden goedbezochte evenementen georganiseerd in de gemeente Edam-Volendam, zoals de Pieperrace, de boekenmarkt, buurtfeesten, sportevenementen, kaasmarkten, kermissen, braderieën en vele muziekevenementen. Door het gevarieerde aanbod en het publieksveilige verloop van jaarlijks terugkerende en nieuwe evenementen maken Edam-Volendam tot een bruisende en dynamische gemeente (Beleidsnota Evenementenveiligheid, vastgesteld 19 juli 2016). De gemeente beschikt over een evenementenkalender op de website www.edamvolendam.nl waar per maand de activiteiten op worden weergegeven.

3.2

Bevolking De gemeente Edam-Volendam telde op 1 januari 2019 36.099 inwoners. Ten opzichte van 2018 is het inwonertal met 0,4% gegroeid (CBS - Regionale Kerncijfers, 2019). In de figuur hieronder is de verdeling tussen het aantal mannen en vrouwen binnen gedefinieerde leeftijdsklassen weergegeven. In het blauw is het aantal mannen weergegeven, in het groen het aantal vrouwen.

Figuur 3.1: Bevolkingssamenstelling (bron: Databank Provincie Noord Holland, 2019).

De bevolkingsopbouw van Edam-Volendam verandert langzaam. Het aantal jonge kinderen daalt, en ook de groepen tot de 60 jaar dalen licht. Daarentegen is er een duidelijk groei van het aantal senioren voorzien in de toekomst.

Blad 7 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Dit betekent dat de vraag naar woningen verandert: enerzijds zullen meer mensen kleiner willen gaan wonen, anderzijds is er een grotere behoefte aan seniorenwoningen. Het aandeel 75+’ers verdubbelt zich de komende 20 jaar. Figuur 3.2 toont de veranderende bevolkingsopbouw.

Figuur 3.2 Bevolkingsopbouw per vijf jaar

3.3

Huishoudenssamenstelling Tabel 3.1 geeft de huishoudenssamenstelling binnen de gemeente Edam-Volendam weer. Tabel 3.1: Huishoudenssamenstelling Edam-Volendam 2019 (bron: CBS; huishoudens, 2019).

Type Huishouden Totaal particuliere huishoudens Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishoudens Eenouderhuishoudens

3.4

Wonen en voorzieningen

3.4.1

Woningvoorraad

2019 14.803 4.157 10.646 864

De gemeente Edam-Volendam heeft bijna 15.000 woningen. De woningvoorraad van de gemeente Edam-Volendam bestaat voor het overgrote deel uit ‘gewone’ huizen: rijwoningen, hoekwoningen, 2-onde-1 kap en vrijstaande woningen. Ongeveer 10% van de woningvoorraad bestaat uit appartementen. Het aandeel huurwoningen is ongeveer 19%. Figuur 3.3 toont de verdeling van woningtypen en per type de verdeling in prijsklasse van deze woningen.

Blad 8 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 3.3 Verdeling van woningtypen en prijsklassen van de woningvoorraad van Edam-Volendam (bron: Woningmarktanalyse Edam-Volendam, Companen)

De gemeente richt zich met name op het woningaanbod voor de eigen bevolking op peil te hebben. De bevolkingsontwikkeling speelt hierbij een belangrijke rol (zie paragraaf 3.2). Daar is uit op te maken dat er meer ruimte moet zijn voor starterswoningen en in toenemende mate voor ouderenwoningen. Ouderen (75+) hebben behoefte aan aangepaste woningen, nultredenwoningen, gelijkvloerse woningen en wonen in combinatie met zorg. Deze groep verdubbelt in omvang tot 2030. Er ligt dan ook een specifieke opgave hoe er omgegaan dient te worden met deze vergrijzing. Hieronder is terug te zien in hoeverre de bestaande woningen in de verschillende wijken geschikt zijn om (in potentie) te gebruiken als levensloopbestendige woningen.

Figuur 3.4 Geschiktheid van woningen als levensloopbestendige woning per wijk

Blad 9 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Energetische kwaliteit De energetische kwaliteit van de woning verschilt sterk per eigendomstype. Een groot deel van de sociale huurwoningen heeft energielabel A of B. Bij koopwoningen ligt dit aandeel aanzienlijk lager.

Figuur 3.5 Energetische kwaliteit van de huidige woningvoorraad naar eigendomstype (bron: Woningmarktanalyse Edam-Volendam, Companen)

3.4.2

Voorzieningenniveau In de onderstaande figureren is de nabijheid van enkele basisvoorzieningen weergegeven.

Figuur 3.6 Aantal winkels binnen 1 km (basisvoorzieningen) (bron: CBS wijken en buurten 2018).

Blad 10 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 3.7: Aantal ziekenhuizen binnen 10 km (bron: CBS Wijken en buurten 2018).

Figuur 3.8: Gemiddeld aantal restaurants binnen 5 km (bron: CBS Wijken en buurten 2018).

Blad 11 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

3.5

Economie en werkgelegenheid

3.5.1

Arbeidsmarkt/potentieel De beroepsbevolking bestaat uit alle personen boven een bepaalde minimumleeftijd die gedurende een bepaalde periode arbeid kunnen uitvoeren. Tabel 3.2 toont cijfers over de arbeidsmarkt binnen de gemeente Edam-Volendam, afgezet tegen de cijfers van Nederland. De verhoudingen voor de cijfers van de gemeente Edam-Volendam verschillen niet veel van die van heel Nederland. Een opvallend verschil is dat het aandeel zelfstandigen binnen de beroepsbevolking in de gemeente Edam-Volendam hoger ligt (20%) dan het aandeel zelfstandigen binnen de gehele Nederlandse beroepsbevolking (16%). Het werkloosheidspercentage van de beroepsbevolking ligt in de gemeente Edam-Volendam juist lager (2,7% om 3,8%). De netto arbeidsparticipatie van de gemeente Edam-Volendam ligt tot slot iets hoger dan in Nederland (69,7% om 67,8%). Tabel 3.2: Arbeidsdeelname (bron: CBS; Arbeidsdeelname, 2018).

Edam-Volendam Aantallen Percentage personen Beroepsbevolking + Nietberoepsbevolking Beroepsbevolking Werkzame beroepsbevolking Zelfstandige Werkloze beroepsbevolking Werkloosheidspercentage (%) Niet-beroepsbevolking Netto arbeidsparticipatie (%)

3.5.2

Nederland Aantallen Percentage personen

27.000

-

12.936.000

-

20.000

100

9.125.000

100

19.000

95

8.774.000

96

4.000 1.000

20 5

1.452.000 350.000

16 4

-

2,7

-

3,8

8.000 -

69,7

3.812.000 -

67,8

Ruimtelijke spreiding arbeidsplaatsen De arbeidsplaatsen binnen de gemeente Edam-Volendam zijn geconcentreerd in de grotere kernen (zie figuur 3.9). Andere belangrijke plaatsen waar inwoners uit de gemeente Edam-Volendam werken zijn Alkmaar en Amsterdam. Ongeveer een derde van de bedrijvigheid binnen de gemeente Edam-Volendam bevindt zich op bedrijventerreinen. Het gaat dan vooral om bedrijven in de sectoren industrie, groothandel, transport en bouwnijverheid, maar ook zakelijke dienstverlening. Edam-Volendam heeft verschillende bedrijventerreinen. In Edam ligt het bedrijventerrein Oosthuizerweg. In Volendam liggen de bedrijventerreinen Julianaweg en Slobbeland. In Oosthuizen bevindt zich het bedrijventerrein Oosthuizen. Figuur 3.10 geeft de ligging van de genoemde bedrijventerreinen weer.

Blad 12 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 3.9 Spreiding van het aantal arbeidsplaatsen per hectare (bron: Provincie Noord-Holland).

Figuur 3.10 De situering van bedrijventerreinen (bron: Provincie Noord-Holland).

Blad 13 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

3.6

Kenmerken economie

3.6.1

Detailhandel en horeca De gemeente Edam-Volendam telt in totaal circa 240 winkels, met een totale omvang van circa 56.000 m² winkelvloeroppervlak (wvo). Ten opzichte van de Detailhandelsstructuurvisie uit 2007 is het aantal winkels en het oppervlak (wvo) vrijwel ongewijzigd. De gemeente (toen nog zonder Zeevang) telde (exclusief Zeevang) circa 50.000 m² winkelvloeroppervlak (wvo) verdeeld over circa 230 winkels. Op dit moment is er circa 3.100 m² leegstand, verdeeld over 15 panden (5%), verspreid over de gemeente. De leegstand in de gemeente is daarmee relatief beperkt (Randstad gemiddeld ca. 12,5 % van de panden) en ligt op het niveau van een ‘gezonde’ frictieleegstand. Daarnaast telt de gemeente circa 100 horeca en leisure-bedrijven en nog eens bijna 60 dienstverleners (kappers, banken, makelaars). Circa 85% van de winkels is gevestigd in een van de winkelgebieden in de gemeente (reguliere hoofd- en wijkcentra en PDV-locatie Woonboulevard). De winkelstructuur is fijnmazig; elke wijk heeft een eigen winkelvoorziening voor dagelijkse aankopen. De fijnmazige winkelstructuur komt voort uit het feit dat de gemeente Edam-Volendam terughoudend is met het inrichten van nieuwe (perifere) winkellocaties (Detailhandelsstructuurvisie Gemeente EdamVolendam, april 2018).

Figuur 3.11 De ligging van winkelgebieden (bron: Edam-Volendam Detailhandelsstructuurvisie 2018).

De PDV-locatie Woonboulevard ligt aan de Julianaweg in Volendam. Het cluster van winkels in de branche woninginrichting aan de Julianaweg heeft een (boven)lokale functie. Uitbreiding van (de branchemogelijkheden op) deze perifere winkellocatie is niet gewenst, gelet op de trends en het regionale beleid (matig functioneren van (te grote) woonboulevards, inzet op reguliere winkelgebieden). Door verdere clustering en verbetering van de ruimtelijke uitstraling kan dit gebied zich meer als samenhangend gebied voor woonwinkels profileren (Detailhandelsstructuurvisie Gemeente Edam-Volendam, april 2018). Mede door gewijzigd consumentengedrag neemt het belang van de verblijfs- en ontmoetingsfunctie van centrumgebieden toe. Horeca speelt hierbij een belangrijke rol. Daar waar de detailhandelsfunctie in Nederlandse centra gemiddeld afneemt, neemt het aantal horecabedrijven juist toe.

Blad 14 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

3.6.2

Bedrijven De banen in de gemeente Edam-Volendam zijn voornamelijk onder te brengen in de sectoren handel, bouwnijverheid en horeca. Dit is enerzijds te verklaren door historische factoren (van oudsher sterk in de bouw) en anderzijds door het toeristische karakter van de gemeente. Tabel 3.3: Sectorverdeling gemeentelijke economie in 2016 (bron: CBS).

Sector Industrie Bouwnijverheid Handel, vervoer en horeca Informatie en communicatie Financiële dienstverlening Verhuur en handel van onroerend goed Zakelijke dienstverlening Overheid en zorg Cultuur, recreatie en overige diensten

3.6.3

% banen van totaal 14 14 37 1 3 1 11 15 5

Zelfstandigen Zoals ook in de sectie ‘Economie en Werkgelegenheid’ is genoemd, ligt het aandeel zelfstandigen binnen de beroepsbevolking in de gemeente Edam-Volendam hoger (20%) dan het aandeel zelfstandigen binnen de gehele Nederlandse beroepsbevolking (16%). Als gekeken wordt naar het aandeel zelfstandigen binnen het totaal aantal banen kent Edam-Volendam (22%) zelfs een verdubbeling in vergelijking met Nederland (11%).

3.7

Besteedbaar inkomen Volgens de meest recente cijfers (2018) is het gemiddelde besteedbaar inkomen per huishouden in de gemeente Edam-Volendam circa 20% hoger dan het gemiddelde voor heel Nederland. Het gemiddelde besteedbaar inkomen per huishouden in Edam-Volendam bedraagt € 51.800. Het gemiddelde besteedbaar inkomen per huishouden in heel Nederland bedraagt € 43.000 (waarstaatjegemeente.nl, 2018).

3.8

Opleidingen en ontplooiingsmogelijkheden Figuur 3.12 toont de beroepsbevolking per 1.000 inwoners onderverdeeld naar laag, middelbaar en hoog opleidingsniveau. De optelling van de drie categorieën is het aandeel beroepsbevolking. Wat opvalt is dat in de gemeente Edam-Volendam er relatief veel laagopgeleiden aanwezig zijn. Middelbaar en hoog opgeleiden wijken niet veel af van het landelijk gemiddelde.

Blad 15 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 3.12 Opleidingsniveau per 1.000 inwoners (bron: Gemeentelijke monitor Sociaal Domein, 2018).

In de gemeente Edam-Volendam zijn twee middelbare scholen aanwezig. Ook zijn er twee beroepsonderwijsinstellingen. De dichtstbijzijnde hbo- en wo-instellingen liggen in Amsterdam.

3.9

Aantrekkelijke leefomgeving

3.9.1

Beweegvriendelijkheid Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die mensen uitnodigt en stimuleert om te bewegen. Veel gemeenten, met name stedelijke gemeenten, zetten in op een omgeving waarbij men te voet, met de fiets en met het openbaar vervoer diverse voorzieningen kan bereiken. De linker figuur toont hoeveel voorzieningen er gemiddeld binnen een straal van 1 km te bereiken zijn. Vooral de kern van Volendam scoort hierop goed, en delen van Edam, maar de rest van de gemeente moet gemiddeld een grotere afstand afleggen voor de dichtstbijzijnde voorzieningen. De rechter figuur geeft de Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving weer: het landelijk gemiddelde ligt op 2,6.

Blad 16 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 3.13 Beweegvriendelijkheid.

De beweegvriendelijkheid heeft verschillende deelindicatoren waar dit op wordt gebaseerd. Op basis van deze deelindicatoren kan worden gekeken welke aspecten aandacht verdienen om zo de beweegvriendelijkheid te vergroten. Tabel 3.4: Beweegvriendelijke omgeving, deelindicatoren (Sport en Bewegen in Cijfers).

EdamVolendam

Beweegvriendelijke omgeving

Speelplekken

Sportvoorzieningen

Routes

Buitengebied

Nabijheid

1,90

3,25

2,70

1,30

0,00

2,30

De beweegvriendelijkheid van de gemeente Edam-Volendam ligt onder het Nederlandse gemiddelde. De scores zijn op een vijfpuntenschaal, speelplekken en sportvoorzieningen scoren redelijk. De gemeente kan de score verbeteren door aandacht te besteden aan de nabijheid van voorzieningen, het aantal en de kwaliteit van routes en de toegankelijkheid en omvang van het buitengebied. De kwaliteit van de wegverharding bepaalt ook in welke mate de inwoners zich goed kunnen verplaatsen (bewegen). Volgens de weginspectie uit 2017 werd de verharding als volgt beoordeeld: onvoldoende matig voldoende Asfalt Elementen Totaal

10% 15% 14%

10% 10% 10%

80% 75% 76%

De gemeente heeft de ambitie om de kwaliteit van de wegverharding te verbeteren. Volgens het Wegen Beleidsplan is het gewenste kwaliteitsniveau A voor de oude kommen van Edam en Volendam vanwege het beeldbepalende karakter en kwaliteitsniveau B voor overige gebieden.

Blad 17 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

In Edam-Volendam zijn de volgende oppervlakten bekend aan straatverharding: Asfalt 268.652 m2 (17%) Elementen 1.319.016 m2 (83%) Totaal 1.587.668 m2 (100%)

3.9.2

Openbaar groen De gemeente Edam-Volendam heeft recent een Groenbeleidsplan vastgesteld. De reden hierachter is dat de gemeente een meerjarig hoog kwaliteitsniveau wil waarborgen voor de hele gemeente. Het Groenbereid is nu in ontwikkeling. In onderstaande figuur is weergegeven waar zich nu de lage vegetatie bevindt in de gemeente.

Figuur 3.14 Lage vegetatie gemeente Edam-Volendam.

In Volendam is te zien dat er in het centrum, gelegen aan de waterkant, weinig lage vegetatie bevindt. Hoe verder er naar het buitengebied wordt gekeken, hoe groter het percentage groen dat er aanwezig is.

Blad 18 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 3.15 Lage vegetatie Volendam.

Oosthuizen is een stedelijke kern waar meer groen aanwezig is. Het gebied eromheen is een relatief open agrarisch landschap.

Figuur 3.16 Lage vegetatie Oosthuizen.

Blad 19 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Het aandeel groen per buurt van de gemeente is in de kaart hieronder weergegeven. Gemiddeld ligt dit tussen de 30-40%.

Figuur 3.17 Percentage groen per wijk (bron: klimaateffectatlas).

Leefbaarometer De Leefbaarometer 2019 wordt aangeboden door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Hierin wordt de leefbaarheidssituatie per gemeente inzichtelijk gemaakt. Hierin is het landelijk gemiddeld met 0 aangegeven. Met de eerste balk is te zien hoeveel Edam-Volendam negatief (rood) of positief (groen) afwijkt van dit landelijk gemiddelde; de rijen eronder laten zien op welk domein dit verschil tot stand komt. Grof gesteld laat deze leefbaarheidsmeter zien dat de totaalscore van Edam-Volendam boven het landelijk gemiddelde ligt, maar dat het aan kwaliteit van de woningen licht ontbreekt en dat de hoeveelheid, bereikbaarheid en diversiteit van de voorzieningen meer te wensen over laat. Een lage score op voorzieningen is kenmerkend voor dorpen en kleine steden. Inwoners hebben behoefte aan meer en grotere voorzieningen, maar in deze dorpen en steden ontbreekt het aan draagvlak hiervoor. In verhouding scoren de bewoners, de veiligheid en de fysieke omgeving van de gemeente positief. Deze liggen allen boven het landelijk gemiddelde.

Blad 20 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 3.18 Leefbaarometer 2019 Edam-Volendam.

Uit de leefbaarometer kan geconcludeerd worden dat de omgevingsvisie Edam-Volendam zich kan richten op de bereikbaarheid en diversiteit van de voorzieningen binnen de gemeente. Hier ligt een grote kans om de leefbaarheid te verbeteren. Ook aan de kwaliteit en kwantiteit van de woningen kan een verbetering plaatsvinden (zie hiervoor ook paragraaf 3.4): denk hierbij aan voldoende woningen beschikbaar maken voor starters en ouderen, en eventueel achterstallig onderhoud wegwerken. In figuur 3.19 is te zien dat de scores per wijk verschillen.

Figuur 3.19 Leefbaarometer.

3.10

Toerisme De gemeente Edam-Volendam ambieert een kwaliteitsslag in het toeristische product van de gemeente. In de gemeente Edam-Volendam zijn er 290 vestigingen in de recreatie en toerisme aanbieden. Daarnaast zijn er 46,1 banen in deze sector (per 1000 inwoners), dit is iets hoger dan het Nederlandse gemiddelde (wat staat op 45,4) (waar staat je gemeente, 2018).

Blad 21 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

4

Gezonde Leefomgeving Gezondheid is een breed en veelomvattende term. Het zijn klassieke thema’s die in een milieueffectrapport worden behandeld: luchtkwaliteit, geurhinder, geluidhinder, externe veiligheid en straling. Deze thema’s zeggen iets over de mate waarin een acceptabel en gezond leefklimaat zijn of kunnen worden geborgd. Aan de hand van deze thema’s wordt de milieusituatie van de gemeente Edam-Volendam in beeld gebracht. Per thema wordt kort ingegaan op de status van deze milieuthema’s en aan de hand van kaartmateriaal wordt de milieusituatie visueel gemaakt.

4.1

Hittestress

4.1.1

Stedelijk hitte-eiland effect Het stedelijk hitte-eiland effect treedt op in stedelijke en versteende omgevingen waar de hitte op hete dagen moeilijk kan ontsnappen. Bakstenen en asfalt houden namelijk veel warmte vast. Groen, daarentegen, heeft een verkoelend effect op deze omgeving. De kaart hieronder toont het stedelijk hitte-eiland effect. Edam en Oosthuizen ervaren weinig last hiervan gezien de relatief groene ligging van deze kernen. Duidelijk is dat dit effect met name in de kern van Volendam voelbaar is. Hier zijn groene maatregelen dan ook nodig om de verslechtering van het stedelijk hitte-eiland effect tegen te gaan.

Figuur 4.1 Stedelijk hitte-eilandeffect in de gemeente Edam-Volendam (bron: klimaateffectatals.nl)

De hittestress concentreert zich in Volendam rondom de Neptunusstraat en de Asterstraat, maar in verhouding met grote stedelijke gebieden blijft hittestress in de gemeente nog erg beperkt. Slimme ruimtelijke ordening kan invloed hebben op de temperatuur in de stad, groen en blauw structuren hebben een verkoelend effect. Met aanhoudende klimaatverandering zal hittestress meer toenemen. Langdurige warmte heeft invloed op de gezondheid van gevoelige groepen, zoals ouderen.

Blad 22 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 4.2: Stedelijk hitte-eilandeffect (groot en zoom-in van Edam-Volendam).

4.2

Licht

Figuur 4.3: Lichtemissie

Blad 23 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 4.3 geeft de lichtemissie in en rondom de gemeente Edam-Volendam weer. Het betreft de gemiddelde lichtemissie op avonden in het jaar 2015. Binnen de gemeente Edam-Volendam is Volendam de grootste bron van licht. Het overmatig en onnodig gebruik van licht heeft gevolgen voor de gezondheid. Licht werkt (slaap)verstorend op het lichaam van de mens, maar ook voor het functioneren van de natuur en dieren is duisternis van groot belang.

4.3

Luchtkwaliteit De kwaliteit van de lucht wordt bepaald door de aanwezigheid van luchtverontreinigende stoffen. Door onder andere verbrandingsmechanismen en bestrijdingsmiddelen komen verontreinigende stoffen in de atmosfeer. De overheid heeft daarom normen gesteld aan de concentraties en aan het aantal dagen in het jaar dat deze normen overschreden mogen worden. Hoge concentraties van luchtverontreinigende stoffen kunnen luchtwegklachten en hart- en vaatziekten veroorzaken. Vooral kinderen, ouderen of mensen met luchtwegaandoeningen of hart en vaatziekte, lopen meer risico op het krijgen van gezondheidsklachten. Een betere luchtkwaliteit levert winst op voor de gezondheid, ook als de concentraties luchtvervuilende stoffen al onder de landelijke wettelijke norm liggen. De belangrijkste luchtverontreinigende stoffen zijn stikstofverbindingen (stikstofdioxide, ammoniak) en fijnstof (PM10, PM2,5).

4.3.1

Stikstofdioxide De wettelijke grenswaarde voor (Wet milieubeheer) is 40 µg/m3. Dit is ook de advieswaarde van de World Health Organisation (WHO). Binnen de gemeente vallen alle gebieden onder de wettelijke grenswaarde. Voor stikstofdioxide zijn er in de huidige situatie geen aandachtsgebieden. Enkel langs de doorgaande en provinciale wegen is de concentratie stikstofdioxide hoger.

Figuur 4.4 Jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide (RIVM, 2017)

Blad 24 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

4.3.2

Fijnstof (PM10) De wettelijke grenswaarde voor fijnstof (PM10) is volgens de Wet milieubeheer 40 µg/m3. De WHO advieswaarde is 20 µg/m3. Boven deze waarde heeft de luchtkwaliteit negatieve effecten op de gezondheid. Binnen de gemeente zijn er geen aandachtsgebieden omtrent fijnstof. Ook hier geldt dat de concentratie enigszins hoger ligt langs doorgaande en provinciale wegen.

Figuur 4.5 Jaargemiddelde concentratie fijnstof (RIVM, 2017)

4.3.3

Zeer fijnstof (PM2,5) Zeer fijnstof (PM2,5) bestaat uit zeer kleine deeltjes die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Zoals in onderstaande figuur weergegeven, ligt Edam-Volendam op een overgangsdeel tussen de 11 en 13 microgram per m³. Dit maakt de concentratie in de gemeente landelijk gezien relatief laag: de grootste concentraties liggen uiteraard bij de bebouwde gebieden, rond doorgaande hoofdwegen en in gebieden waar veel veeteelt is.

Figuur 4.6 Jaargemiddelde concentratie zeer fijnstof (RIVM, 2017)

Blad 25 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

4.3.4

Geurbelastende activiteiten Geur is overal om ons heen. Vaak is er nauwelijks besef dat we verschillende geuren ruiken. Echter kan geur ook een negatief effect hebben, dan spreken we van geurhinder of geuroverlast. Als iemand geurhinder ervaart, betekent dat nog niet dat het maatschappelijk of volgens de wetgeving onacceptabel is. De emissie van geur kan leiden tot gezondheidsklachten zoals een negatief effect op het welbevinden of een belemmering voor de dagelijkse bezigheden. Geurbelastende activiteiten zijn er in diverse vormen. Zo kunnen mensen geurhinder ondervinden van bedrijven en fabrieken, horecagelegenheden, agrarische bedrijven en mestuitrijding of wegverkeer. Maar ook barbecues, vuurkorven en openhaarden kunnen een bron van geurhinder zijn. De Atlas Leefomgeving geeft aan dat de geurhinder door bedrijven en fabrieken sinds 1993 drastisch afgenomen is. Desondanks ervaart 3-8% van de inwoners van Edam-Volendam geurhinder, nagenoeg gelijk aan de rest van de provincie. Met name de niet-bedrijfsgebonden geurhinder is het sterkst. Uit een leefbaarheidsonderzoek in 2007 kwam er naar voren dat er sprake was van geuroverlast van de visrokerijen. Inmiddels is dit teruggedrongen tot acceptabele normen (Omgevingsplan 2016-2020, gemeente Edam-Volendam).

4.4

Geluid Overlast als gevolg van geluid kan uiteindelijk leiden tot gezondheidsklachten bij de gehinderden. Industrie en transport zijn de voornaamste ‘lawaaimakers’. Daarnaast kunnen tijdelijke activiteiten zoals evenementen of buurtfeesten overlast in de omgeving veroorzaken.

4.4.1

Wegverkeerslawaai De wettelijke voorkeursgrenswaarde (Wet geluidhinder) is 48 dB Lden, hoewel hiervan kan worden afgeweken tot een maximale ontheffingswaarde, afhankelijk van type woning (zie onderstaande tabel). Tabel 4.1: Wet geluidhinder, ontheffingswaarde (RIVM).

Categorie woningen Woning Agrarische woning Vervangende nieuwbouw

Maximale ontheffingswaarde (in decibel / dB) Aanwezige weg Aanwezige auto(snel)weg In stedelijk gebied 63 dB, In buiten stedelijk gebied 53 buiten stedelijk gebied 53 dB dB In buiten stedelijk gebied 58 In buiten stedelijk gebied 58 dB dB In stedelijk gebied 68 dB, Binnen de bebouwde kom 63 buiten bebouwde kom 58 dB dB, buiten de bebouwde kom 58 dB

De WHO-advieswaarde is 53 dB Lden en 45 dB Lnight. Boven deze waarden heeft het wegverkeerlawaai mogelijk negatieve effecten op de gezondheid. De hoogste waarden voor wegverkeerlawaai zijn, logischerwijs, te vinden langs grote doorgaande wegen.

Blad 26 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Door de gemeente Edam-Volendam lopen diverse N-wegen (N247 en N244) die zorgen voor geluidsoverlast. Dit heeft negatieve gezondheidseffecten op gevoelige bestemmingen zoals woningen. In onderstaande figuren zijn er twee zoom-ins gemaakt voor aandachtgebieden in de stedelijke kernen van de gemeente.

Figuur 4.7 Wegverkeerslawaai op gemeentelijke schaal.

Dijkgraaf Poschlaan

Julianaweg Figuur 4.8 Uitsnede wegverkeerlawaai Volendam.

Blad 27 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

In figuur 4.8 is een zoom-in te zien van Volendam. Een afrit van de N517 aan de zuidkant van het gebied (Zeddeweg) en een afrit van de N247 aan de westkant van het gebied (Singelweg/ Dijkgraaf Poschlaan). Deze zorgen voor veel verkeer in de stedelijke kern met daarbij behorende geluidsoverlast.

Figuur 4.9 Uitsnede wegverkeerlawaai Oosthuizen.

De stedelijke kern Oosthuizen grenst aan de N247. Echter zit er een grotere afstand (bufferzone) tussen deze weg en de kern Oosthuizen dan in de kern van Volendam waardoor de wettelijke grenswaarde hier niet wordt overschreden. Echter is de weg Oosteinde wel een aandachtsgebied. Hierbij ervaart de eerste lijn bebouwing een geluidbelasting van 65-70 dB. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de benodigde hogere grenswaarden, deze gelden voor een situatie inclusief de beoogde geluidsreducerende maatregelen (zoals geluid reducerend asfalt). Tabel 4.2: Woningen met hogere waarden (bron: Gemeente Edam-Volendam). Plaats

Straat

Huisnummer

Geluidsbron

Edam Edam Volendam Volendam Volendam

Ye Bouwen Loenstraat Edammerpad De Deimpt Jan Sluiterstraat

12, 35 9, 10, 11, 12 5 8 8, 10, 12

Zuidpolderlaan Zuidpolderlaan Dijkgraaf Poschlaan Dijkgraaf Poschlaan Dijkgraaf Poschlaan

Volendam

Adrianus Bleijsstraat

2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18

Dijkgraaf Poschlaan

Volendam

Cornelis Boldingstraat De Deimpt

46

Dijkgraaf Poschlaan

Benodigde hogere grenswaarde (dB) 58 58 53 57 Nr. 8 57 dB, Nr. 10 52 dB, Nr. 12 50 dB Nr. 2 59 dB, Nr. 4-14 57 dB, Nr. 16,18 57 dB 50

26/26A

Dijkgraaf Poschlaan

51

Volendam

Blad 28 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

4.4.2

Industrielawaai Binnen de gemeente Edam-Volendam ervaart 1 tot 1,5% van de inwoners ernstige geluidshinder van bedrijven en industrie (atlasleefomgeving.nl). Binnen de gemeente bevinden zich geen gezoneerde industrieterreinen. Wel zijn er diverse bedrijven met hun eigen milieuzonering op het gebied van geluid. Hinder door industrielawaai bij uitbreiding van bedrijvigheid of het toevoegen van geluidgevoelige bestemmingen in de omgeving van bedrijven wordt bepaald aan de hand van de richtafstanden van de VNG. Waar nodig wordt hiervoor akoestisch onderzoek uitgevoerd.

4.4.3

Spoor- en luchtvaartlawaai Edam-Volendam valt niet binnen de geluidscontouren van Schiphol. Op basis van de Atlas van de Leefomgeving ervaart minder dan 5% van de inwoners ernstig geluidshinder van vliegtuigen, dit is een lager percentage dan de aangrenzende gemeentes. De gemeente wordt doorkruist door één spoorweg, deze is in onderstaande figuur weergegeven. Hierbij is een zoom-in gemaakt van de aangrenzende kern Oosthuizen.

Figuur 4.10 Spoorweglawaai langs Oosthuizen.

De wettelijke voorkeursgrenswaarde (Wet geluidhinder) is 55 dB Lden voor woningen en 53 dB Lden voor andere geluidgevoelige objecten zoals ziekenhuizen, hoewel hiervan kan worden afgeweken tot een maximale ontheffingswaarde van 68 dB voor woningen. De WHO advieswaarden zijn 54 dB Lden en 44 dB Lnight. Boven deze waarde worden heeft het spoorweglawaai negatieve effecten op de gezondheid. Woningen gelegen aan de Wijzend, aan de oostzijde van Oosthuizen, zullen meer geluidsoverlast ervaren van de WHO advieswaarde. Er zou hier geïnventariseerd moeten worden of deze woningen een ontheffing hebben gekregen, want de geluidsbelasting is hier hoger dan 55 dB.

Blad 29 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Hetzelfde geldt voor woningen aan de noordzijde van Oosthuizen, hier bevindt zich ook een aandachtgebied omtrent geluidoverlast vanwege treinverkeer.

4.4.4

Stiltegebieden Binnen de gemeente ligt een groot stiltegebied: IJsselmeerkust Zeevang. In stiltegebieden geldt een streefwaarde voor geluid van maximaal 40 decibel gemiddeld over 24 uur. Om de geluidbelasting in stiltegebieden onder dit geluidsniveau te houden, moet er voor activiteiten een ontheffing worden aangevraagd bij de provincie. Er is geen juridisch harde grenswaarde, omdat dit niet uitvoerbaar en handhaafbaar geacht werd. De geluidbelasting in een stiltegebied wordt niet berekend of gemeten. De provincie kan dus niet toetsen of de geluidbelasting hoger is dan de streefwaarde. Er wordt van uitgegaan dat de streefwaarde gehaald wordt via bestemmingsplannen en het stellen van regels voor activiteiten in stiltegebieden. De gemeente kan in het bestemmingsplan of omgevingsplan normen en regels stellen aan de geluidbelasting in of rond dit gebied.

Figuur 4.11 Ligging en begrenzing van het stiltegebied in Edam-Volendam

4.5

Straling

4.5.1

Elektromagnetische straling Elektromagnetische straling heeft binnen een bepaalde zone mogelijk een impact op de volksgezondheid. Boven 0,4 µT wordt een indicatieve magneetveldzone aangehouden waarbinnen langdurige aanwezigheid kan leiden tot gezondheidseffecten. Het gaat dan met name om een groter risico op leukemie bij kinderen. Vanaf 0,2 µT wordt aangenomen dat sprake is van een verhoogd risico.

Blad 30 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Nabij 150 kV-lijnen moet er aan weerszijden van de lijn 75 meter vrije ruimte behouden blijven, om zeker te stellen dat er geen gezondheidseffecten optreden. Nabij Edam-Volendam liggen geen lijnen die voor elektromagnetische straling kunnen worden. De dichtstbijzijnde 150 kV-lijn ligt ten zuidwesten van Purmerend en doorkruist in zuidelijk richting Waterland. Dit betekent dat dit geen impact heeft op de volksgezondheid van de inwoners van Edam-Volendam.

Figuur 4.12 Spanningsleidingen

4.6

Recreatie

4.6.1

Watersport Edam-Volendam is lange tijd een belangrijke vissersgemeenschap geweest. Deze traditie is echter de afgelopen eeuw teruggedrongen door de sluiting van de Afsluitdijk. Toch is er van deze havengebonden traditie nog veel terug te vinden in de gemeente. Het gebied kent vier jachthavens: Haven Edam, Haven Volendam, Marina Volendam en WSV Schardam, zie ook onderstaande figuur. Als vissersplaats met de karakteristieke huizenbouw, klederdracht en folklore is er sprake van een toeristische traditie die teruggaat tot ongeveer 1875 (Milieubeleidsplan Gemeente Edam-Volendam, Juni 2009).

Blad 31 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Scharmer haven

Haven Edam Marina Volendam Haven Volendam

Figuur 4.13 Jachthavens in de gemeente Edam-Volendam

Daarnaast zijn er vijf locaties die als officiële zwemwaterlocatie gelden. Hiervan wordt de kwaliteit gedurende het jaar gemonitord. Waterrecreatie is in Edam-Volendam een belangrijke tak van recreatie. Langs het Markermeer zijn diverse recreatieve voorzieningen aanwezig, gericht op watersport. Op het gebied van watersport is er diverse zeilverenigingen, (kite)surfclubs en schaatsverenigingen aanwezig.

Figuur 4.14 Zwemlocaties gemeente Edam-Volendam (bron: Data portaal Provincie Noord-Holland).

Blad 32 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

4.6.2

Fietsroutes In de gemeente ligt één prominente landelijke fietsroute, de LF21. Deze volgt de dijkstructuur langs het Markermeer. In het noordelijke puntje van de gemeente komen de LF21 en de LF15 uit Alkmaar samen. De kaart hieronder links toont de route door de gemeente. De kaart rechts toont de overige belangrijke fietsroutes door de gemeente.

Figuur 4.15 Landelijke (l.) en regionale (r.) fietsroutes.

4.6.3

Wandelroutes Er liggen twee recreatieve wandelroutes in de gemeente: het Zuiderzeepad en het Hollandse Waterliniepad. Deze twee komen samen in de kern van Edam. De kaart hieronder toont deze wandelroutes. Binnen de gemeente Edam-Volendam wordt ook gewandeld in verenigingsverband. In Volendam is wandelvereniging ’n Loopie gevestigd.

Blad 33 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 4.16 Wandelroutes

4.7

Sportverenigingen en openbare sportvoorzieningen In 2015 was 29,4% van de gehele bevolking van de voormalige gemeente Edam-Volendam lid van een sportvereniging. In 2014 en 2013 was dit respectievelijk 29,1% en 29,5%. Deze percentages zijn aanzienlijk hoger dan het gemiddelde in Nederland (25,8% in 2015). Tot het 60e levensjaar sporten alle leeftijdscategorieën in Edam-Volendam (per 5 jaar) gemiddeld meer dan in Nederland, met een grote uitschieter bij 10-15 jaar (verschil van 12 á 13 procent). De tien meest populaire sporten in de voormalige gemeente Edam-Volendam in 2015 waren voetbal, tennis, gymnastiek, sportvissen, atletiek, wandelen, golf, zwemmen, handbal en judo. De (gemeentelijke) sportaccommodaties liggen verspreid over de gemeente. Op de onderstaande kaart is deze spreiding voor bijvoorbeeld Volendam goed te zien.

Blad 34 van 64

Figuur 4.17 Sportvoorzieningen in Volendam

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

5

Veilige Leefomgeving

5.1

Externe veiligheid Externe veiligheid gaat over de risico’s voor mens en milieu door opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen. Ook dalende/opstijgende vliegtuigen en windturbines kunnen de externe veiligheid beïnvloeden. Activiteiten die dit soort risico’s kunnen veroorzaken moeten goed afgestemd worden op andere kwetsbare functies (scholen, ziekenhuizen, kinderopvangen, woningen, etc.) om zo de risico’s te beperken. Enkele onderwerpen met betrekking tot externe veiligheid zijn hieronder uiteengezet.

5.1.1

Risicobronnen Bij externe veiligheid draait het om risicobronnen die een potentieel gevaar voor de omgeving vormen. Hierbij gaat het om aardgasleidingen, tankstations, vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg of over het spoor, en calamiteiten van bedrijven. Op basis van de Risicokaart kan snel en overzichtelijk in beeld gebracht worden welke risicobronnen er zijn in gemeente Edam-Volendam.

Figuur 5.1: Risicobronnen.in de gemeente Edam-Volendam

Blad 35 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Op basis van de kaart hierboven zijn enkel bronnen in de buurt van de gemeente gedefinieerd. De rode lijn in Volendam is een aardgasleiding die naar een gasdrukregelstation loopt. De gele/groene lijn is de Rijksweg A7 waarover transport van gevaarlijke goederen plaatsvindt. Nabij Oosthuizen heeft deze een plasbrandaandachtsgebied van 30m vanaf de rand van de weg. Over het spoor is het transport van gevaarlijke goederen niet toegestaan. De stippen in en nabij de kernen zijn inrichtingen met een risicocontour (PR10-6). Deze duiden op tankstations waar LPG is opgeslagen.

5.2

Sociale objectieve veiligheid Sociale veiligheid heeft betrekking op de mate waarin iemand zich veilig voelt en beschermd is tegen gevaar dat veroorzaakt wordt door een individu en/of groep binnen een bepaalde ruimte en/of omgeving. Het begrip Sociale Veiligheid kan opgedeeld worden in een subjectief en objectief component: de mate waarin mensen de (on)veiligheid ervaren of beleven (subjectief) en aan de andere kant de kans op een daadwerkelijk delict (objectief).

Figuur 5.2 Aantal misdrijven per 10.000 inwoners (bron: waarstaatjegemeente.nl, 2018).

Landelijk neemt het aantal misdaden af, dit geldt ook voor de gemeente Edam-Volendam. In 2018 waren er 212,8 gemelde misdrijven per 10.000 inwoners. De criminaliteitsindex is een maat voor sociale veiligheid in de buurt. Het uitgangspunt is de situatie in 2012. De waarde van 2012 is gesteld op 100. Hoe lager het cijfer in de jaren daarna, hoe sterker de verbetering ten opzichte van 2012. In 2016 was de criminaliteitsindex 67.

Blad 36 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

5.3

Sociale subjectieve veiligheid

Figuur 5.3 Indicators voor sociale veiligheid en onveiligheidsbeleving (bron: waarstaatjegemeente.nl)

In figuur 5.3 zijn de overige indexen weergegeven, deze zijn gerelateerd aan de criminaliteitsindex. Vermijdingsgedrag scoort het hoogst. Dit gedrag heeft betrekking op hoe vaak men het eigen gedrag aanpast aan situaties in de buurt.

5.4

Verkeersveiligheid In figuur 5.4 zijn de locaties van de verkeersongevallen in de gemeente Edam-Volendam weergegeven (2018).

Figuur 5.4: Locaties verkeersongevallen (bron: Bestand geRegistreerde Ongevallen Nederland, BRON, 2018).

Blad 37 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Ten opzichte van afgelopen jaren is het aantal slachtoffers bij verkeersongevallen afgenomen. Dit is een positief aspect voor de verkeersveiligheid van de gemeente Edam-Volendam (zie figuur 5.5).

Figuur 5.5: Slachtofferongevallen Edam-Volendam per jaar, 2006-2016 (bron: Verkeersplan Edam-Volendam, 2018-2023).

Om een indicatie te geven van de relatieve verkeersveiligheid van de gemeente Edam-Volendam, kan een vergelijking worden gemaakt met de andere gemeenten in de provincie Noord-Holland. Als indicator voor verkeersveiligheid is gekeken naar het aantal ziekenhuisopnamen per 10.000 inwoners na een verkeersongeval per gemeente voor het jaar 2017, weergegeven op onderstaande kaart. De gemeente Edam-Volendam scoort volgens deze cijfers gemiddeld op het onderdeel verkeersveiligheid.

Figuur 5.6: Incidentie van opnamen na een verkeerongeval door inwoners uit de Noord-Hollandse gemeenten in 2017 (bron: Verkeersongevallen in Noord-Holland. VeiligheidNL, 2018).

Blad 38 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

De leeftijdsgroep die het vaakst betrokken is bij een verkeersongeval valt in de 18-24 jaar, zoals te zien in figuur 5.7.

Figuur 5.7: Aantallen Betrokkenen verkeersongevallen per leeftijdscategorie (bron: Verkeersplan EdamVolendam, 2018-2023).

5.5

Waterveiligheid en –overlast (Stresstest) Nederland bestaat voor een groot deel uit een aaneengesloten deltagebied van rivieren. Veel rivierdelta’s zijn laaggelegen. Als het gebied dichtbevolkt is, brengt dat overstromingsrisico’s met zich mee. Ook klimaatverandering is een belangrijke speler in de mogelijke overstromingskans van deze laaggelegen gebieden. Rondom de dijkringen langs primaire watergangen zijn de plaatsgebonden overstromingskansen vastgesteld. De gemeente Edam-Volendam heeft een karakteristieke ligging aan het water. Dit kan, vooral met de klimaatverandering in het achterhoofd, ook risico’s met zich meebrengen voor de hoogwaterveiligheid. In figuur 5.8 is te zien dat er voor het overgrote gedeelte een kleine kans (1/300 tot 1/3000) bestaat voor een overstroming van meer dan 20 cm.

Blad 39 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 5.8: Plaatsgebonden overstromingskans 2050, meer dan 20cm (bron: Klimaateffectatlas).

Blad 40 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

6

Kwalitatieve Leefomgeving In dit hoofdstuk zijn de aanwezige waarden besproken van de fysieke leefomgeving. Het gaat om de waarden van de gemeente Edam-Volendam, die door de specifieke geschiedenis van de gemeente zijn ontstaan. Hierbij kan gedacht worden aan archeologische, landschappelijke en monumentale waarden. Ook de kwaliteit van de woningen (zie 3.4) en de openbare ruimte (zie 3.9) draagt bij aan de kwaliteit van de directe leefomgeving.

6.1

Archeologie Door technologische en demografische ontwikkelingen is het landschap in de gemeente EdamVolendam de afgelopen honderd jaar sterk veranderd. Toch zijn er nog belangrijke archeologische vindplaatsen bewaard gebleven. De Archeologische Monumentenkaart (AMK) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geeft een indicatie van de ligging van gronden met een verhoogde archeologische waarden. Deze kaart geeft de bekende en gewaardeerde archeologische vindplaatsen aan.

Figuur 6.1 De Archeologische Monumentenkaart (Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Omdat de meeste archeologische vindplaatsen nog niet ontdekt of nog niet zijn gewaardeerd heeft de gemeente Edam-Volendam aanvullend bureauonderzoek gedaan en op basis daarvan een archeologische beleidsnota met beleidskaart opgesteld.

Blad 41 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Deze is opgesteld voordat de voormalige gemeente Zeevang onderdeel werd van de gemeente Edam-Volendam. Vanwege de cultuurhistorische kenmerken is de nadruk gelegd op de volgende archeologische speerpunten: • Resten uit de middeleeuwse ontginningsperiode: oude woonplaatsen en veenterpen, oude kerkplaatsen en verkavelingspatronen; • De voor het veengebied karakteristieke historische kernen en hun ontwikkelingsgeschiedenis; • Waterstaatkundige werken vanaf de Middeleeuwen: dijken en molenplaatsen.

Figuur 6.2 Archeologische beleidskaart gemeente Edam-Volendam (zonder Zeevang).

6.2

Cultuurhistorie

6.2.1

Cultuurhistorische waarden De Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018 (Leidraad) is een provinciale handreiking voor het inpassen van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in het landschap, zoals bebouwing, agrarische bedrijven, infrastructuur of vormen van energieopwekking. De Leidraad geeft gebiedsgerichte én ontwikkelingsgerichte beschrijvingen en biedt zo toepasbare informatie over de manier waarop ruimtelijke ontwikkelingen kunnen bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. De Leidraad bevat tien provinciale structuren die aansluiten bij de ontstaansgeschiedenis en kernwaarden van landschap en cultuurhistorie.

Blad 42 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

In de gemeente Edam-Volendam gaat het om de IJsselmeerkust, de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie, stolpenstructuren en vaarten en kanalen.

Figuur 6.3 Structurenkaart uit de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018 (bron: Informatiekaart Landschap en Cultuurhistorie).

6.2.2

Werelderfgoed In de gemeente Edam-Volendam ligt het UNESCO werelderfgoed de Stelling van Amsterdam. De gemeente grenst aan de Beemster, wat ook op de UNESCO werelderfgoedlijst staat. De Nieuwe Hollandse Waterlinie staat op de nominatie om in 2020 op de werelderfgoedlijst te komen als uitbreiding van de Stelling van Amsterdam.

Blad 43 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam

Figuur 6.4 UNESCO-werelderfgoed.

6.2.3

Monumenten De oude kern van Edam is aangewezen als beschermd stadsgezicht en een gedeelte van de oude kom van Volendam heeft de status van gemeentelijk attentiegebied. Verspreid over de gemeente zijn naast rijksmonumenten, provinciale monumenten ook gemeentelijke monumenten aangewezen. Vooral in Edam zijn veel rijksmonumenten aanwezig. De provincie Noord-Holland heeft monumenten aangewezen in de vorm van stads- en dorpsgezichten, overige bouwwerken, waterstaatkundige werken, de Stelling van Amsterdam en keringselementen (zie figuur 6.5).

Blad 44 van 64

Leefomgevingsfoto Edam-Volendam Analyse van de fysieke leefomgeving ten behoeve van de omgevingsvisie Projectnummer 458365.100 3 december 2020 Gemeente Edam-Volendam