04c. Samenvatting verstedelijkingsconcept versie 2.pdf

Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam 2030/2050 - versie II samenvatting - april 2021

Metropool van grote klasse met menselijke maat

De ontwikkeling van een duurzame meerkernige metropoolregio die sociaal en economisch sterk is

De Verstedelijkingsstrategie van de MRA wordt onderdeel

De metropoolregio naar 2050: metropool van grote klasse met menselijke maat

van de Omgevingsagenda Noordwest Nederland. Dit

De Metropoolregio Amsterdam kenmerkt zich door

is de gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale

enorme verscheidenheid op relatief kleine afstand. De

Omgevingsvisie (NOVI) en vormt het beleidskader en

metropool is een netwerk van steden en dorpen met elk

de uitvoeringsagenda voor de samenwerking tussen

een eigen karakteristiek in een gevarieerd landschap, met

Proces

Samenvatting

Rijk en regio. Ook heeft de Verstedelijkingsstrategie

Amsterdam als kernstad. De MRA biedt daarmee een

Met de Verstedelijkingsstrategie bepalen de

een wisselwerking met provinciale en gemeentelijke

menselijke maat en hoge leefkwaliteit, gecombineerd met

Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Rijk samen

omgevingsvisies en agenda’s.

een internationale oriëntatie. Economisch onderscheidt de

de koers voor de ontwikkeling van de MRA op de

regio zich met een goed opgeleide beroepsbevolking en

middellange (2030) en lange termijn (2050). De

De definitieve Verstedelijkingsstrategie bestaat uit een

innovatieve bedrijvigheid. De MRA doet volop mee in de

strategie brengt keuzes op verschillende gebieden bij

verstedelijkingsconcept, fasering en investeringsstrategie.

internationale top en levert als economisch, cultureel en

elkaar: van wonen, werken, mobiliteit en leefkwaliteit

Deze wordt bij het Bestuurlijk Overleg MIRT in november

sociaal knooppunt een belangrijke bijdrage aan Nederland.

tot landschap, energie, (drink)water, klimaatadaptatie

2021 vastgesteld met daaraan gekoppeld een set aan

De Verstedelijkingsstrategie richt zich, naast het versterken

en ecologie. Bovendien integreert de strategie het

afspraken tussen Rijk en regio. Raden en staten worden

van de identiteit en de kwaliteiten van de MRA, op vijf

beleid van de afzonderlijke gemeenten, de provincies,

na het BO MIRT op de hoogte gebracht van de afspraken

kernambities.

de waterschappen en het Rijk met eerder gemaakte

en verzocht om in te stemmen met de definitieve versie

afspraken. Zo geeft de Verstedelijkingsstrategie aan waar

van de Verstedelijkingsstrategie. Om te komen tot die

Evenwichtig meerkernig ontwikkelen

we samen naartoe willen: naar een metropoolregio van

definitieve versie van het Verstedelijkingsconcept worden

Eerste kernambitie is een evenwichtige meerkernige

grote klasse met een menselijke maat, die duurzaam is, en

drie tussenversies opgeleverd, waarvan dit de tweede

ontwikkeling. De bevolking en de economie van de MRA

sociaal en economisch sterk.

is. Raden, staten en rijkspartners worden gevraagd om

zullen blijven groeien. Om deze groei een plek te kunnen

wensen en opvattingen mee te geven op dit concept.

geven, moeten we die opvangen in de regio als geheel.

De urgentie is hoog: er moeten veel woningen worden

We bouwen zoveel mogelijk binnen de bestaande steden.

gebouwd en we staan voor grote transities. Alleen via

Integratie

Dat doen we in samenhang met stedelijke vernieuwing en

een integrale, gezamenlijke aanpak zal het ons lukken die

In de stap naar de definitieve versie zal ook een

integrale wijkaanpak in bestaande wijken in de gehele MRA.

opgaven het hoofd te bieden. De Verstedelijkingsstrategie

verdergaande integratieslag worden gemaakt. Mogelijk

Zo spreiden we de druk op de lokale woningmarkten, blijft

laat zien dat er nog onbeantwoorde vraagstukken en

zal de opzet van het Verstedelijkingsconcept daardoor op

de menselijke maat in stand en benutten en versterken we

onzekerheden zijn, bijvoorbeeld op het gebied van

onderdelen worden aangepast. Bij die integratieslag zal

de kwaliteiten van alle dorpen en steden in de MRA. Daarbij

energie en klimaatverandering en de structurele effecten

vooral een verdere samenhang op MRA-niveau tussen

blijven de open landschappen tussen de stedelijke gebieden

van de COVID-pandemie. Desondanks moeten we keuzes

wonen, werken, mobiliteit, klimaatadaptatie, sociaal-

intact.

maken, gezien het feit dat de ruimte schaars is en niet

maatschappelijke effecten, landschapsontwikkeling

alle ambities naadloos op elkaar aansluiten. Bovendien

en energie in het stuk terugkomen (‘meerkernige

Rijk en regio hebben afgesproken tot 2030 175.000

moeten we investeren, maar ook dat kan niet allemaal

metropool’). Daarnaast zal een verdergaande integratie

woningen te bouwen, onder andere rond OV-knooppunten

overal tegelijk. De Verstedelijkingsstrategie bevat daarom

tussen het watersysteem, ecologie, landschap en recreatie

in Amsterdam en Duivendrecht, in de stadsharten Almere,

behalve een verstedelijkingsconcept, ook een fasering en

worden vormgegeven (‘groenblauw netwerk’). Het gaat

Haarlem, Hilversum, Hoofddorp, Lelystad, Purmerend

een investeringsstrategie.

daarbij niet om allerlei nieuwe onderwerpen, maar het nog

en Zaanstad en regionale centra zoals Amstelveen en

meer in samenhang beschouwen van de in deze versie 2 al

spoorzone Beverwijk . Door de zeven stadsharten versneld

aanwezige onderwerpen.

2

te ontwikkelen tot hoogstedelijke woon-werkmilieus,

en de beroepsbevolking met die opleiding. Rijk en MRA

Duurzaam

werken we aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat en

zullen de ruimte op bestaande en nieuwe woonwerk-

Een volgende kernambitie is dat de MRA in 2050 is

stimuleren we een evenwichtige ontwikkeling. Naar

en werklocaties zo intensief mogelijk ontwikkelen.

aangepast aan en voorbereid op klimaatveranderingen,

verwachting is met ruimtelijk-economisch beleid de

We houden rekening met de mogelijkheid dat de

dat het gebruik van eindige grondstoffen drastisch

locatiekeuze van zo’n 10% van de banengroei op OV-

transformatie naar een circulaire economie tijdelijk

is teruggebracht en dat emissies van CO2 en andere

locaties te beïnvloeden. De inzet is om dit beïnvloedbare

om extra ruimtegebruik vraagt, vooral in haven- en

broeikasgassen zijn teruggedrongen. Daar moeten we

aandeel te benutten om zeven stadsharten verspreid over

industriegebieden. Mede vanwege transformaties

nu al mee aan de slag, onder andere via de afspraken in

de MRA te versterken, in aanvulling op de banengroei die

van bestaande bedrijventerreinen tot gemengde

nationale en internationale Klimaatakkoorden. Dat betekent

uit de deelregio zelf voortkomt.

woonwerklocaties, is er aanvullende ruimte nodig voor

bijvoorbeeld dat stedelijke en economische ontwikkelingen

bedrijvigheid. Waar kunnen we die ruimte vinden? Daar

en herstructureringen klimaatbestendig worden uitgevoerd:

Met het oog op de grote woningbehoefte zoeken we

zullen we keuzes in moeten maken. In het algemeen

bestand tegen toenemende hitte en droogte, en beschermd

naar mogelijkheden om de bouwproductie tot 2030 te

draagt de ruimtelijk-economische ontwikkeling bij aan de

tegen overstromingen en wateroverlast. Ze worden

verhogen tot 220.000 woningen. Rijk en regio verkennen

internationale concurrentiekracht en aan het regionale en

waterneutraal uitgevoerd: nieuwe woon- en werklocaties

de mogelijkheden en de randvoorwaarden daartoe

nationale innovatievermogen.

brengen geen extra belasting met zich mee voor het watersysteem en er vindt geen afwenteling plaats op het

op vijf grote ontwikkellocaties: Achtersluispolder in Zaanstad, Almere Pampus, Haven-Stad in Amsterdam,

Sociaal sterk

regionaal- en/of hoofdwatersysteem. Nieuwe werken (zoals

Amsterdam Zuidoost/Duivendrecht en Hoofddorp

De Verstedelijkingsstrategie besteedt expliciet aandacht

woningen, datacenters en infrastructuur) vinden alleen

Centrum/ Haarlemmermeer West. Een groot deel van

aan een belangrijke kwaliteit van de regio, namelijk dat

plaats daar waar ze te combineren zijn met een robuust

de plancapaciteit in die gebieden is nu nog voor na 2030

de sociaaleconomische verschillen er in vergelijking

en toekomstbestendig water- en bodemsysteem. Ook de

voorzien. Versnelling is alleen mogelijk als wordt voldaan

met andere Europese metropoolgebieden beperkt

uitstoot van broeikasgassen door daling van veenbodems

aan noodzakelijke randvoorwaarden op het gebied

zijn. Ontwikkelingen op de woning- en de arbeidsmarkt

willen we terugdringen. Nu al moeten we anticiperen op de

van betaalbaarheid, investeringscapaciteit corporaties,

brengen die kwaliteit in gevaar. Daarom richt de

klimaatverandering tot ver na 2050. Consequenties moeten

stikstofaanpak, geluidscumulatie, bereikbaarheid,

Verstedelijkingsstrategie zich op kansengelijkheid

expliciet worden meegenomen in plannen voor woningbouw

energietransitie, klimaatadaptatie en landschappelijke

en betaalbare woningen voor alle inwoners en op

en bedrijvigheid, bijvoorbeeld als ze versterkingen

ontwikkeling en de daarvoor benodigde investeringen.

het tegengaan van segregatie. Dat werkt door in de

van waterkeringen noodzakelijk maken. Omgaan met

verdeling van programma’s over de MRA (wonen, werken,

onzekerheden betekent dat ruimtelijke ontwikkelingen ook

Op ontwikkellocaties op overige plekken in de MRA

voorzieningen). De afstand en reistijd tussen wonen en

op korte termijn worden getoetst aan alle scenario’s voor de

worden circa 52.000 woningen toegevoegd. Deze zijn

werken moet optimaal in balans zijn, zodat mobiliteit ook

lange termijn

ook goed bereikbaar per openbaar vervoer en dragen

voor praktisch en middelbaar opgeleiden betaalbaar blijft.

bij aan een divers, op de woningbehoefte aansluitend

Ook moeten alle inwoners in de regio in een gezonde

Waardevol en verbindend landschap

aanbod.

leefomgeving wonen. Het vinden van een balans met

Het gevarieerde landschap in de MRA is uniek en

economische groeimotoren vraagt om maatwerk en

waardevol. Het versterkt en verbindt de steden. Met de

Veerkrachtige, schone en inclusieve economie

innovatie, vooral rond Schiphol. Rijk en MRA zullen

Verstedelijkingsstrategie willen we de functies en kwaliteiten

Tweede kernambitie: de economie moet veerkrachtig,

handelingsperspectieven opstellen om deze sociaal-

van dat landschap verstevigen. Dat is de vijfde kernambitie.

schoon en inclusief zijn. We streven een goede match na

maatschappelijke doelen te bereiken.

Dit betekent bijvoorbeeld dat we gebieden met bijzondere

tussen het aantal banen voor bepaalde opleidingsniveaus

landschappelijke waarden – bijvoorbeeld Natura2000,

3

Natuurnetwerk Nederland, cultuurhistorische landschappen

Ecologie

blijft stijgen, stelt dat hoge eisen aan het elektriciteitsnet.

– koesteren en waar nodig van een kwaliteitsimpuls voorzien.

De biodiversiteit is in een paar decennia achteruit gehold.

Dat leidt tot lastige dilemma’s en forse investeringen voor

We willen ook andere landschappen versterken, zodat

We moeten natuur de ruimte bieden, in een veerkrachtig

netbeheerders. Al op korte termijn doemen knelpunten

ze meer bijdragen aan recreatie, een vitale natuur, een

en robuust ecologisch systeem. Dat is een voorwaarde

op, ook in onze regio. Een taskforce van overheden en

toekomstbestendige landbouw en het vasthouden en bergen

voor herstel van de biodiversiteit en voor een gezonde

de netbeheerders adviseert over het oplossen van deze

van water. Bij aanleg van infrastructuur en stedelijke en

en aantrekkelijke leefomgeving. Tot 2027 werken we

knelpunten, samen met lokale partijen. De taskforce zal

economische functies zorgen we dat die de landschappelijke

aan afronding van het Natuurnetwerk Nederland. Dit

ook onderzoeken wat er in het energiesysteem nodig is om

kwaliteiten mee helpen versterken.

netwerk van onderling verbonden natuurgebieden legt

de Verstedelijkingsstrategie, inclusief duurzame opwek,

de basis voor zo’n ecologisch systeem. Maar ook de

tot 2030 uit te voeren . Op lange termijn werken we toe

Toekomstbestendige systemen

gebieden buiten het Natuurnetwerk, binnen en buiten

naar een geïntegreerd, hybride systeem dat een stabiele

Een aantal systemen ‘draagt’ de verstedelijking in onze regio:

de stad, moeten we natuurinclusief inrichten en beheren:

energievoorziening waarborgt op basis van verschillende

water, ecologie, energie en mobiliteit. Voor een duurzame en

meer groen, een klimaatbestendige waterhuishouding

duurzame bronnen en kleinschalige energiewinning. De

sterke toekomst van de metropoolregio moeten we ook deze

en minder versnippering van landschap, verdroging en

langetermijnkeuzes voor het energiesysteem hebben

systemen op orde hebben.

uitstoot van broeikasgassen. Zo’n aanpak is onderdeel

gevolgen voor de ruimte. We onderzoeken de komende tijd

van het nationale Programma Natuur van het Rijk en de

de consequenties van drie scenario’s: het concentreren van

Water

provincies. Daarnaast ontwikkelen we Groene Zones:

verstedelijking op plekken waar netcapaciteit beschikbaar is

Klimaatverandering en verdergaande verstedelijking hebben

gebieden waar natuurwaarden samengaan met andere

en duurzame opweklocaties dichtbij zijn, het concentreren

grote invloed op ons watersysteem. Technische aanpassingen in

functies, zoals waterbuffering, klimaatadaptatie, ecologie,

van verstedelijking bij knopen in het energienet en het

dat systeem zijn niet langer genoeg. Klimaatverandering vraagt

landbouw en recreatie. Dergelijke zones zijn onder andere

concentreren van energievragers in zelfvoorzienende

om fundamentele aanpassingen in het gehele watersysteem

in beeld tussen de duinen en het Groene Hart, tussen

clusters.

in samenhang met de ruimtelijke inrichting. De nadruk bij een

Spaarnwoude en de Zaanstreek, tussen de Zaanstreek en

waterrobuuste inrichting ligt op het vasthouden van water. Dat

het IJmeer, bij de Oostvaardersoevers, door Almere en als

Mobiliteit

betekent dat we overstromingsrisico’s beperken en ruimte

groenblauwe dooradering van het landbouwgebied van

Het mobiliteitssysteem vraagt om een transitie: een

bieden voor waterberging. Dat we verstandig omgaan met

Flevoland en Noord-Holland. De Groene Zones sluiten

duurzame, gezonde en slimme mobiliteit, die het mensen

drinkwater en zoetwater opdat er ook bij langdurige droogte

aan op ecologische verbindingen die tot diep in steden en

gemakkelijk maakt om hun reis van deur tot deur te

voldoende beschikbaar is. Bovendien moeten we de kwaliteit

dorpen doorlopen.

organiseren, op betaalbare wijze en beperkt afhankelijk van een eigen auto. We zien het mobiliteitssysteem als

van ons water verbeteren. Klimaatverandering en bijvoorbeeld de stijging van de zeespiegel gaan door na 2050. Ruimtelijke

Energie

één samenhangend geheel van modaliteiten: lopen,

ontwikkelingen moeten daar nu al rekening mee houden. Rijk

Vanwege klimaatverandering, schaarser wordende

fiets, openbaar vervoer en auto, met daartussen hubs

en regio zullen een integrale systeemvisie opstellen voor een

fossiele brandstoffen en geopolitieke overwegingen

en overstappunten. Door woon- en werklocaties en

waterrobuuste en klimaatbestendige regio. Aandachtspunten

moeten we de transitie maken naar duurzame energie.

voorzieningen zoveel mogelijk in steden te concentreren,

zijn onder andere het zoeken naar tijdelijke waterbufferlocaties,

Het energiesysteem in de MRA staat daarom voor

vlakbij knooppunten van openbaar vervoer, bevorderen

bijvoorbeeld in het Oer-IJ en de Gooi en Vechtstreek, en de

fundamentele vernieuwing. Warmte zal als energiebron

we dat mensen lopen, fietsen en gebruikmaken van het

bescherming van vitale en kwetsbare infrastructuur tegen

een grotere rol gaan spelen en duurzame bronnen als

openbaar vervoer. Naast investeringen in de stedelijke

overstromingen.

zon en wind zullen fossiele brandstoffen vervangen.

bereikbaarheid, is er op regionaal niveau een schaalsprong

Gecombineerd met het feit dat het stroomgebruik

in het mobiliteitssysteem nodig. Rijk en regio werken hieraan

4

in het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. De

Noordzeekanaalgebied/Zuid-Kennemerland

Andere aandachtspunten in dit gebied zijn onder meer

programmalijn Multimodaal Toekomstbeeld zal een gedragen

Deze ‘kennis- en energiehotspot aan zee’ is zowel

het zoeken naar een tracé-alternatief voor de 380 kV-

eindbeeld (2040) geven voor de systeemkeuzes voor fiets,

de nautische toegangspoort van de MRA als een

hoogspanningsleiding vanwege mogelijke versterking van het

openbaar vervoer en weg, geredeneerd vanuit de interactie

proeftuin voor toegepaste innovatie op het gebied

elektriciteitsnet, en ruimtelijke inpassing van de verbinding

tussen de systemen vanuit de ketenbenadering (deur tot deur).

van duurzaamheid en circulaire economie. In het

A8-A9 in het landschap van het UNESCO Werelderfgoed

Voor het wegverkeer wordt een redesign van het ringwegennet

Noordzeekanaalgebied strijden diverse functies om de

Stelling van Amsterdam.

onderzocht, in samenhang met maatregelen op de corridors en

ruimte: energietransitie, ontwikkeling van de circulaire

beleidsmatige maatregelen. Door de A5 en de A9 onderdeel

economie, landschap, water, wonen, werken, luchtvaart.

Oostflank

te maken van de ring rond Amsterdam verdeelt het verkeer

We moeten hier keuzes maken. In de uitwerking van

De Oostflank levert een grote bijdrage aan de MRA

zich evenwichtiger over het gehele wegennet van de MRA. Op

de Verstedelijkingstrategie zullen we ons onder meer

qua wonen, werken en recreëren. Nog steeds biedt de

delen van de binnenring (o.a. de A10 West) kan de focus dan

moeten uitspreken over eventuele uitbreiding van het

Flevopolder veel mogelijkheden om ruimschoots bij te dragen

verschuiven naar het bestemmingsverkeer. In het openbaar

havencomplex, wel of geen ruimtereservering in de

aan de grote regionale bouwprogramma’s. Met versnelling

vervoer kan een schaalsprong in het regionale HOV nieuwe

Wijkermeerpolder voor bedrijventerrein, groen landschap

van de woningbouw in de stadsharten Almere en Lelystad

ontwikkelingsgebieden ontsluiten en ruimte vrijspelen op het

met tijdelijke waterbuffering in het Oer-IJ, mogelijke

en stedelijke vernieuwing spelen we hierop in. Toevoegen

(inter)nationale spoornetwerk. Over drie trajecten hebben Rijk

versnelling van de woningbouw en reservering van extra

van woningbouw aan de stadsranden is noodzakelijk voor

en regio afspraken gemaakt. Eerste stap is het doortrekken van

ruimte voor energietransitie. Elke keuze heeft gevolgen

het afronden van de stedenbouwkundige opzet van de

de Noord/Zuidlijn tussen Amsterdam-Zuid en Hoofddorp en

voor meerdere andere onderwerpen, die soms ook

beide steden. De natuurrijke omgeving van Nationaal

het sluiten van de Amsterdamse metroring tussen Isolatorweg

verder reiken dan het Noordzeekanaalgebied zelf. Deze

Park Nieuw Land en het groene karakter van het stedelijke

en Amsterdam Centraal. Beide zijn gerelateerd aan de

vraagstukken worden uitgewerkt in samenhang met

gebied bieden ook kansen om de vrijetijdseconomie verder

ontwikkeling van de ZWASH-zone (Zuidwestkant Amsterdam-

de NOVI-gebiedsaanpak NZKG. Daarnaast moeten we

te ontwikkelen. Het economisch profiel van dit nieuwe land

Schiphol-Hoofddorp-Amsterdam Zuidoost). Daarnaast hebben

keuzes maken rond de regionale bereikbaarheid, de

is nog volop in beweging. Lelystad krijgt steeds meer een

Rijk en regio de conclusie over de IJmeerlijn uit het MIRT-

integrale ontwikkeling van de drie OV-knooppunten

profiel als multimodale logistieke hub, mede dankzij de

onderzoek Amsterdam Bay Area onderschreven, namelijk dat

in Haarlem, en het verbinden van Nationaal Park Zuid-

economische kansen van Lelystad Airport. Het economisch

“een lightrailverbinding bij de in het onderzoek onderzochte

Kennemerland met Spaarnwoude en PARK21.

profiel van Almere ontwikkelt zich verder door versterking

programma’s voor wonen en werken (ca. 100.000 woningen en

van de transitiesectoren, onder andere met uitbreiding van

40.000 arbeidsplaatsen), een kansrijke oplossing vormt om bij te

Zaanstreek/Waterland

het onderwijsaanbod. Andere opgaven in dit gebied zijn

dragen aan de hoofdopgaven van het programma SBaB en aan

Hier zien we inclusieve steden in een authentiek

onder meer de ontwikkeling van Almere Pampus inclusief

de verstedelijkingsopgave in de Oostflank van de MRA”.

en eigentijds Hollands landschap. De groei van de

de ontsluiting via OV, weg en fiets en in aansluiting op de

stedelijke centra moet gepaard gaan met sociaal-

afspraken rond bijvoorbeeld de IJmeerlijn; natuur- en

maatschappelijke versterking, bijvoorbeeld via

landschapsontwikkeling in en om Markermeer en IJmeer, en

Wat betekent de Verstedelijkingsstrategie voor de bestaande

integrale plannen voor de stadsharten van Zaanstad

de mogelijke aanleg van een hyperconnectiviteitshub (cluster

landschappen, steden en economische centra in de MRA?

en Purmerend en mogelijk versnelde ontwikkeling van

van datacenters) in Zeewolde.

Hoe kunnen we hun kracht en identiteit optimaal benutten

de Achtersluispolder en de aanleg HOV ZaanIJ. De

en versterken? Dat werken we in het Verstedelijkingsconcept

bodemdaling in veenweidegebieden vormt een tweede

uit voor zes deelgebieden: Noordzeekanaalgebied/Zuid-

belangrijke opgave. Samen met alle betrokkenen,

Kennemerland, Zaanstreek/Waterland, Oostflank, Gooi en

waaronder agrarisch ondernemers, moeten we hier

Vechtstreek/Diemerscheg, Zuidflank en Amsterdam.

van onderop werken aan een nieuwe toekomst.

Integraal te ontwikkelen gebieden

5

Gooi en Vechtstreek/Diemerscheg

PARK21, en de doorontwikkeling van de Amstelscheg.

gewenste ontwikkeling in de tijd. Niet alles kan tegelijkertijd.

Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van de

Andere opgaven, verbonden aan de positie als

Investeringsmogelijkheden zijn niet onbeperkt en er zijn

dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere, Amersfoort

internationale entree, zijn de integrale ontwikkeling van

grenzen aan wat de markt aankan. Ook is maatschappelijk

en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen is dit een

de zone Haarlemmermeer-Schiphol-Zuidas-Amsterdam

draagvlak een belangrijke factor.

prettige omgeving om te wonen, werken en recreëren. Een

Zuidoost/Duivendrecht-Diemen en het eventueel

opgave in dit gebied is de klimaatbestendige inrichting van de

doortrekken van de Noord/Zuidlijn van Amsterdam-Zuid

Meerkernige ontwikkeling

ruimte in samenhang met het watersysteem. De regio verkent

naar Schiphol of Hoofddorp.

In fasering ligt in het komend decennium de nadruk op het verlichten van de druk op de woningmarkt met de bouw

hiertoe bestaande en toekomstige knelpunten als gevolg van klimaatverandering - via de risicodialogen van het Deltaplan

Amsterdam

van 175.000 woningen tot 2030. Waar mogelijk wordt nog

Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) - én de verstedelijkingsopgave.

Amsterdam is de kernstad van de metropoolregio,

verder versneld. Deze inzet op versnelde woningbouw

Het gaat dan bijvoorbeeld over verdroging en extra belasting

met een zeer diverse bevolking en een grote

willen we gepaard laten gaan met het versterken van de

door piekbuien. Voor deze knelpunten wordt een oplossing

aantrekkingskracht. De kunst is om de demografische

meerkernige opzet van de metropoolregio. Accent ligt

gezocht in de regio. Eventuele restopgaven worden besproken

en economische groei hand in hand te laten gaan

daarbij op de ontwikkeling van de (hoog)stedelijke woon-

met het Rijk, via de gezamenlijke systeemstudie. Overige

met verbetering van het leefklimaat en gelijke kansen

werkmilieus in de stadsharten in de MRA en het versterken

aandachtspunten in dit gebied zijn onder andere het versterken

voor alle inwoners. Opgaven hier zijn de bouw van

van het economisch profiel in de kernen rond Amsterdam

van de OV-locaties aan Gooicorridor, ook in relatie tot integrale

150.000 woningen met bijbehorende voorzieningen

voor een meer evenwichtige werkgelegenheidsgroei in

ontwikkeling van stadshart Hilversum, blijvende doorstroming

en werkruimtes binnen de bestaande stad tot 2050,

de MRA. Tegelijkertijd wordt er in alle kernen in de MRA

op de A1 en A27, en behoud en versterking van oude

het bevorderen van de bouw van sociale en middeldure

gebouwd om aan de vereiste 175.000 woningen te komen.

cultuurlandschappen.

huurwoningen en het versnellen van de bouwproductie

Deze meerkernige ontwikkeling ondersteunen we met

tot 2030 in Haven-Stad en Amsterdam Zuidoost. Ook

mobiliteitsmaatregelen en het aanpakken van knelpunten

Zuidflank

bínnen de stad wordt gestreefd naar meerkernigheid,

in het energienet. Prioriteit ligt bij het in samenhang met

Dit deelgebied, Amstelland-Meerlanden, bruist van

door versterking van de centra in Noord, Nieuw-West

bereikbaarheid ontwikkelen van de internationale corridor

economische activiteit, bijvoorbeeld langs de internationale

en Zuid-Oost en door de verdere ontwikkeling van de

Zuidwest Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp, inclusief

corridor Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp en rond Schiphol

Zuidas. Overige aandachtspunten zijn onder meer de

Amsterdam Zuidoost, het verder ontwikkelen van de

en Greenport Aalsmeer. Dat trekt bedrijvigheid uit binnen-

omschakeling naar een autoluwe stad en de schaalsprong

Westkant Amsterdam, bij centrumontwikkeling Almere aan

en buitenland. De behoefte aan woningen is groot, terwijl

in het HOV die daarbij hoort, en het behouden en

de oostkant en het waar mogelijk additionele stappen zetten

nieuwbouw in dit gebied vanwege geluidsbelasting en

versterken van de groene scheggen en landschappen.

ten aanzien van Amsterdam Bay Area. Klimaatadaptatie

luchtkwaliteitsnormen een uitdaging is. Rijk en regio moeten hier

en natuurinclusiviteit zijn integraal onderdeel van de

keuzes maken over de leefkwaliteit rondom Schiphol in relatie

Fasering

tot de verstedelijking en de toekomst van de luchthaven. Ook

Het verstedelijkingsconcept geeft de koers aan voor de

in de nabijheid van grote woningbouwlocaties, waar de

de opgave om 800 hectare verrommeld glastuinbouwgebied

ontwikkeling van de regio tot 2050. Waarmee we ruimte

recreatiedruk hoog is of toeneemt en waar de leefkwaliteit

aan te pakken, hangt hiermee samen. Voorts is in de Zuidflank

bieden voor 325.000 woningen en 270.000 banen,

onder druk staat. Voor versnelling van woningbouw en de

een versnelling nodig in de aanleg van recreatiegebieden en

inclusief bijbehorende voorzieningen en infrastructuur

ontwikkeling van de grote woningbouwlocaties na 2030,

het toegankelijk maken van het landschap tussen de dorpen en

voor de grote transities. De ontwikkelingen zijn grofweg in

moet in dit decennium een schaalsprong in het OV-systeem

steden. Dat krijgt onder meer gestalte in de ontwikkeling van

te delen in twee hoofdlijnen die elk een volgordelijkheid in

voorbereid en opgestart worden.

en landschappelijke verbinding tussen de Westeinderscheg en

de tijd kennen. Dit faseringsbeeld schetst nadrukkelijk de

ontwikkelingen. Daarnaast investeren we in het landschap

6

Voor de energietransitie wordt de komende jaren het hybride

Groenblauw netwerk

energiesysteem van de toekomst uitgewerkt. Een belangrijk

In de meerkernige ontwikkeling wordt gelijk met

rol hierbij speelt besluitvorming over aanlanding wind op

woningbouwontwikkeling geïnvesteerd in nabijgelegen

zee en de rol van het Noordzeekanaalgebied in het (inter)

landschap zoals Amstelscheg, Westeinderscheg en

nationale energienetwerk. Dit besluit is mede bepalend voor

Diemerscheg. Tot 2027 wordt het Natuurnetwerk

de ruimtevraag voor de energietransitie en of en waar een

Nederland afgerond en komende decennia wordt gestaag

extra 380kV-hoogspanningstracé door de regio noodzakelijk

doorgewerkt aan het toekomstbestendig ecologisch

is. Naast de energietransitie kan ook de omschakeling naar

systeem Markermeer-IJmeer. Hiermee wordt het rijke

een circulaire economie leiden tot aanvullende ruimtevraag.

groenblauwe netwerk van de MRA versterkt. Tegelijkertijd

Dit alles speelt zich vooral af op de as Noordzeekanaalgebied-

staat de komende tijd in het teken van het voorbereiden

Oostflank. Hoewel er met name na 2030 aanvullende ruimte

van enkele grote transities in het groenblauwe

voor industriële bedrijvigheid nodig is, is hiervoor al op korte

netwerk. Het gaat dan om de integrale aanpak van de

termijn (voor 2023) een uitgekiende bedrijventerreinenstrategie

veenweidegebieden en van het watersysteem in de Gooi

met bijbehorende bestuurlijke afspraken nodig. Belangrijke

& Vechtstreek en om de integrale systeemvisie voor

gebieden in dit verband zijn: Wijkermeerpolder, Houtrakpolder

een klimaatrobuuste regio. Kleine maatregelen uit deze

in het Noordzeekanaalgebied; Baanstee-Noord/De Purmer

aanpakken en visies kunnen in het eerste decennium

in Purmerend en buiten de MRA de Boekelermeerpolder in

uitvoering krijgen. De grotere maatregelen zullen na

Alkmaar; en in de Oostflank Flevokust Haven en De Vaart. Deze

2030 uitgevoerd worden. Dan gaat het om gebieden

strategie is ook van belang voor de ontwikkeling van de grote

inrichten voor piekwaterberging en in omschakelen naar

transformatielocaties Haven-Stad en Achtersluispolder.

ander grondgebruik bijvoorbeeld op vlak van landbouw. Landschapsontwikkeling kan op al deze ingrepen

Na 2030 wordt de lijn van meerkernige ontwikkeling voortgezet

meeliften.

en zullen de grote ontwikkellocaties een steeds grotere rol gaan spelen in de bouwproductie, tenminste als de noodzakelijke randvoorwaarden daarvoor gerealiseerd zijn. Concreet gaat het dan om de metroprojecten doortrekken Noord/Zuidlijn tot Hoofddorp, het sluiten van de metroring in Amsterdam en de metroverbinding Amsterdam-Almere. Daarnaast is de HOVverbinding ZaanIJ voorwaardelijk voor verdere ontwikkeling ten noorden van het IJ. Voor de grote transformatiegebieden rond het Noordzeekanaalgebied moeten keuzes worden gemaakt en maatwerkoplossingen worden uitgewerkt voor ruimte voor woningbouw en bedrijvigheid, en bij verdere ontwikkelingen aan de zuidkant van de regio speelt de toekomstige ontwikkeling van Schiphol een belangrijke rol.

7

Keuzevraagstukken

Circulaire economie

Gezonde leefomgeving

van versie 2 naar versie 3

De circulaire transitie gaat om een transitie van alle

Zijn we bereid de maximale ruimte die de wetgever biedt,

bedrijven in een periode van 30 jaar, waarbij momenteel nog

te benutten om hogere grenswaarden te hanteren met als

Over de volgende onderwerpen en gebieden moeten nog

onduidelijk is of deze transitie gerealiseerd kan worden op

doel maximale menging van wonen en werken in de buurt

keuzes worden gemaakt:

de bestaande haven-, industrie- en bedrijventerreinen of dat

van de haven mogelijk te maken rekening houdend met

hiervoor significante additionele ruimte nodig is. Zijn we in

een brede definitie van leefkwaliteit?

Noordzeekanaalgebied (i.s.m. NOVI-gebied NZKG)

dat licht bereid om ruimte te reserveren, deels op bestaande

In het Noordzeekanaalgebied wordt uitgegaan van de

terreinen deels daarbuiten? Zo ja, wat zijn de potentiële

Waterbuffering (in samenhang met Toekomstbestendig

afspraken die in de Visie NZKG 2040 (vastgesteld door raden,

locaties, inclusief de gevolgen voor ambities op andere

ARK/NZK)

staten en de ministerraad in 2013) zijn gemaakt. Het gaat om

opgaves?

Het Noordzeekanaal vormt samen met het AmsterdamRijnkanaal onderdeel van de ruggengraat van het

afspraken over transformatie van gebieden naar gemengde woon-werkgebieden onder een aantal voorwaarden (waarbij

Transformatie

watersysteem in de regio. Bij piekbelasting is de

passendheid voor de zittende bedrijven die het aangaat een

In samenhang met de woningbouw in Amsterdam en

afvoercapaciteit op termijn niet robuust genoeg om deze

essentiële voorwaarde is) en het uitbreiden van havenactiviteiten

Zaanstad worden bedrijventerreinen getransformeerd en is

pieken op te vangen. Daarvoor is het noodzakelijk dat er

onder voorwaarden (waarbij het eerst intensiveren van

er elders ruimte nodig om bedrijven die een andere locatie

maatregelen worden getroffen. Dit kan gedeeltelijk door

bestaande terreinen een essentiële voorwaarde is). Anno 2021

zoeken te behouden voor de regio. Voor havengebonden

peilverhoging in het Noordzeekanaal. Daarnaast wordt

is daar een aantal vraagstukken in het gebied bijgekomen. Het

activiteiten is gedeeltelijk nog ruimte in de haven en is er

gezocht naar ruimte voor tijdelijke waterbuffering. Zijn we

valt daarnaast niet uit te sluiten dat daar in de toekomst nog

wanneer voldoende is geïntensiveerd een reservering

bereid een deel van het Oer-IJ te reserveren voor tijdelijke

additionele ruimteclaims bijkomen, bijvoorbeeld vanwege

aangewezen. Voor zogenaamde ‘droge’ bedrijventerreinen

waterbuffering?

hogere ambities op klimaatdoelen. Dit leidt tot een aantal nieuwe

is mogelijk extra ruimte benodigd. Zijn we in dat licht bereid

keuzevraagstukken in het gebied. In het Verstedelijkingsconcept

om ruimte te reserveren voor bedrijven, deels op bestaande

Schiphol (i.s.m. Luchtvaartnota)

moeten daarvoor de eerste bestuurlijke kaders worden geboden.

terreinen deels daarbuiten?

Leefkwaliteit De economische kansen in de Zuidflank hebben in veel

Verdere uitwerking en afwegingen vinden plaats in de Rijk-regio samenwerking in het NOVI-gebied NZKG.

Gezien de aanvullende ruimtevraag voor bedrijventerrein in

gevallen te maken met de aanwezigheid van Schiphol,

het Noordzeekanaalgebied:

een economische motor voor Nederland en de regio

Energietransitie (i.s.m. RES/CES/PEH)

Wijkermeerpolder: zijn we bereid in gesprek te gaan over het

in het bijzonder. De vraag is daarbij hoe Schiphol een

De realisatie van windparken op zee vraagt om een aanlanding

al dan niet benutten van een deel van de Wijkermeerpolder

robuuste ontwikkeling naar de toekomst kan doormaken?

van de op zee gewonnen energie aan de Nederlandse kust. De

als reservering voor bedrijventerrein aanvullend op de reeds

Tegelijkertijd legt de luchthaven ook een grote claim op

omvang van de ruimteclaim van aanlanding van wind op zee in

gemaakte reserveringen in de Visie NZKG? Zo ja, inclusief de

de ruimte in de omgeving, waarbij er beperkingen gelden

de IJmond is nog onzeker. Zijn we in dat licht bereid om ruimte

acceptatie van mogelijke gevolgen voor ambities op andere

voor de ontwikkelingsmogelijkheden van andere functies

te reserveren voor de aanlanding van energie en benodigde

opgaves? Zijn we bereid andere locaties in de regio bij dit

vanwege de geluid- en risicobelasting door de luchtvaart.

faciliteiten (een waterstoffabriek, onderstations, opslag

vraagstuk te betrekken zoals Baanstee Noord/De Purmer

Daarnaast beïnvloedt de aanwezigheid van Schiphol ook

waterstof) op land, deels op bestaande terreinen deels buiten het

in Purmerend en/of Boekelermeer in Alkmaar of Almere en

de mogelijkheden om het areaal verrommeld glas (zo’n

NZKG (in de provincie of Nederland)? Zo ja waar zou dat in de

Lelystad inclusief de daarbij behorende randvoorwaarden?

800 hectare) te transformeren. Een knelpunt dat zich

MRA kunnen?

voortsleept, waardoor de gebieden verder verpauperen, met negatieve gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit

8

en leefkwaliteit. Het investeren in landschap en recreatie, in

•

Waterbuffer/peilverhoging Amsterdam-Rijnkanaal

combinatie met ecologie en verbetering van het watersysteem

(i.s.m. Toekomstbestendig ARK/NZK)

en uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen, kan bijdragen

Het Noordzeekanaal vormt samen met het Amsterdam-

aan het verbeteren van de leefkwaliteit in de directe omgeving

Rijnkanaal onderdeel van de ruggengraat van het

van de luchthaven. De keuze is hier om op de middellange

watersysteem in de regio. Bij piekbelasting is de

termijn een ontwikkeling na te streven waarin de belangen van

afvoercapaciteit op termijn niet robuust genoeg om

de luchtvaart, de ruimtelijk-economische ontwikkeling en de

deze pieken op te vangen. Daarvoor is het noodzakelijk

leefkwaliteit met elkaar in evenwicht zijn. Dit vraagt om een

dat maatregelen worden getroffen. Dit kan gedeeltelijk

integrale gebiedsaanpak (samenwerking Luchtvaartnota en VS

door peilverhoging wat in het Amsterdam-Rijnkanaal op

MRA) waarbij de centrale vraag is:

momenten van peilverhoging leidt tot een minder grote

Wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw,

doorvaarhoogte bij de bruggen. Daarnaast wordt gezocht

leefomgevingskwaliteit, gezondheid en de ruimte voor luchtvaart

naar ruimte voor tijdelijke waterbuffering. Waar wordt

en welke keuzes zijn daarvoor nodig? En zijn we bereid te

een zoekgebied aangewezen voor de waterbuffer in het

investeren in de leefkwaliteit in het gebied, bijvoorbeeld

Vechtplassengebied?

in landschappelijke en recreatieve ontwikkelingen en verbindingen?

•

Vierde Hyperconnectiviteitshub

(i.s.m. inpassingsonderzoek vierde hyperconnectiviteitshub / Transformeren verrommeld glas

datacenterstrategie MRA)

Transformeren van het verrommeld glas kan een bijdrage leveren

De MRA heeft nu een drietal clusters van datacenters op

aan de verbetering van de leefkwaliteit en een landschappelijke

zogenaamde hyperconnectiviteit. Deze clusters bieden

verbinding tussen de Westeinderscheg, de Amstelscheg en

de infrastructuur voor de digitale economie in de regio. De

het Groene Hart. Zijn we bereid mogelijkheden te creëren en te

komende jaren is er nog uitbreidingsmogelijkheid, maar naar

investeren in het opruimen van verrommeld glas?

verwachting is deze in 2030 benut. Vanaf 2030 is een vierde hyperconnectiviteitcluster nodig. De

Overige keuzevraagstukken

voorbereidingstijd die hiervoor staat, vraagt op korte termijn

•

om een besluit over de locatie voor dit cluster. Uit de MRA

Uitbreiding 380 kV-netwerk, een nieuw tracé

Niet alle energie die binnen de MRA nodig is, kan in de MRA

Datacenterstrategie komt een voorkeurslocatie bij Almere/

worden opgewekt. Een deel van de stroom moet van elders

Zeewolde naar voren. Na een inpassingsonderzoek kan

worden getransporteerd. Hiervoor is uitbreiding van het

besloten worden tot aanwijzing van deze locatie. Dit loopt via

landelijke energienetwerk nodig. Daarvoor zijn verschillende

lokale besluitvorming.

tracés in beeld: twee door Noord-Holland en één door Flevoland. Het ministerie van EZK is beslissingsbevoegd. De regio kan laten weten hoe over deze verschillende tracés wordt gedacht. Welke overwegingen moeten vanuit de verstedelijkingsstrategie MRA worden meegeven aan het ministerie van EZK?

9

Verstedelijkingsconcept 2050

N N

schaal 1:100.000

schaal 1:100.000 0 5.000 0

10.000

5.000

15.000

20.000

10.000

15.000

20.000

10

11

Colofon Versie 2 samenvatting- 22 april 2021 Kernteam Ton Bossink Saskia Newrly Jurjen Tjarks Judith Lekkerkerker Martijn Veenstra Tekst en redactie PeterPaul Witsen Ontwerpteam PosadMaxwan strategy x design afbeelding pagina 46 Generation Energy afbeelding pagina 18 Must Stedebouw afbeelding pagina 30 Resilience by Design afbeelding pagina 66 Defacto Architecture & Urbanism Thematrekkers Economie William Stokman Landschap Marja van Nieuwkoop Birte Querl Andreas van Braam Wonen Ivo Hamelynck Jan Jaap Visser Maaike Stoop Bart Boon Energie Geert Haenen Joost Gottmer Jeroen Bakker Mobiliteit Ivo Frantzen Anne Blankert Leo van t Hof Klimaat Lot Locher Sociaal Maatschappelijk Ralph Ploeger

12