Toelichting Bijlage 3 Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr. 20095
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 1
Zonnepark de Ruif te Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren Bureauonderzoek
Concept versie 08-04-2021 (Zonder opmerkingen zal deze versie na 3 maanden als definitief rapport worden opgeleverd)
Rob Paulussen Anneleen Van de Water Joep Orbons
April 2021
ArcheoPro Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 2
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr. 20095 Zonnepark de Ruif te Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren Bureauonderzoek
Colofon Opdrachtgever Projectcode Bestandsnaam Versie Status Archis melding (zaaknummer) Bevoegd gezag Opslagplaats documentatie ISSN Auteur Projectleider Projectmedewerkers Onderaannemers Autorisatie
Pouderoyen Tonnaer, St. Stevenskerkhof 2, 6511 VZ Nijmegen 20-175 ArcheoPro Rapport Zonnepark de Ruif, Berkelaar 2021 04 08 08-04-2021 Concept 4926407100 Gemeente Echt-Susteren Provincie Limburg 1569-7363 Rob Paulussen, Anneleen Van de Water Rob Paulussen Rob Paulussen, Anneleen Van de Water, Joep Orbons Niet van toepassing Drs R.P.A. Paulussen, senior KNA archeoloog
Uitgegeven door ArcheoPro © Copyright 2020 ArcheoPro, Eijsden ArcheoPro Sint Jozefstraat 45 NL 6245 LL Eijsden Nederland
Versie: 08-04-2021
Tel : 0(0 31) 43 3672586 www.archeopro.nl
Kamer van Koophandel Limburg: 14117581 e-mail: info@archeopro.nl
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 3
Inhoudsopgave Inhoudsopgave.................................................................................................................................................................... 3 Samenvatting ....................................................................................................................................................................... 4 1. Inleiding ............................................................................................................................................................................ 6 1.1 Algemeen ....................................................................................................................................................................... 6 1.2 Locatiegegevens (LS02) ............................................................................................................................... 6 1.3 Huidige situatie (LS01) ................................................................................................................................. 7 1.4 Toekomstige situatie (aard van de ingreep) (LS01) ............................................................................. 8 1.5 Onderzoek en vraagstelling (LS01) ..............................................................................................................
10 1.6 Beleid en randvoorwaarden ............................................................................................................................... 10 2 Bureauonderzoek........................................................................................................................................................ 12 2.1 Methode en bronnen .............................................................................................................................................. 12 2.2 Geo(morfo)logie en bodem (LS04)........................................................................................................ 13 2.4 Archeologie (LS01/LS04) ...................................................................................................................... 19 2.5 Informatie amateurarcheologen (LS01/LS04) ................................................................................... 24 2.6 Historie (LS03)........................................................................................................................................... 24 2.7 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel (LS05) ................................................................ 27 3 Conclusies en aanbevelingen
(VS07) .............................................................................................................. 30
Literatuur en bronnen .................................................................................................................................................. 31 Literatuur ........................................................................................................................................................................... 31 Bronnen .............................................................................................................................................................................. 31 Digitale bronnen.............................................................................................................................................................. 32 Bijlage 1: Mate van bodemverstoring a.g.v. beplantingsplan ........................................................................ 33 Bijlage 2: Verklarende woordenlijst........................................................................................................................ 34 Bijlage 3: Archeologische tijdschaal ........................................................................................................................ 34 Bijlage 4: Overzicht vondstlocaties ..........................................................................................................................
35 Bijlage 5: Overzicht archeologische monumenten ............................................................................................ 36 Bijlage 6: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen .......................................................................... 36
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 4
Samenvatting In december 2020 is door ArcheoPro een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd op een terrein aan de Maasbrachterweg ong. te Berkelaar (gemeente Echt-Susteren). Aanleiding is de geplande aanleg van een zonnepark. Het archeologisch onderzoek betrof een bureaustudie. De centrale vraagstelling van het bureauonderzoek luidt: welke gespecificeerde archeologische verwachting en/of waarde kenmerkt het plangebied? Uit de resultaten van het bureauonderzoek blijkt dat voor het plangebied een hoge archeologische verwachting geldt voor archeologische nederzettingsresten, grafvelden en off site resten vanaf het mesolithicum tot en met de Romeinse tijd. De verwachting is eveneens hoog voor off site resten uit middeleeuwen en nieuwe tijd. Op basis van de resultaten van de bureaustudie dient ter plaatse van het plangebied in principe archeologisch vervolgonderzoek te worden uitgevoerd zodra er bodemingrepen dieper dan de moderne bouwvoor c.q. dieper dan 40 cm mv gaan plaatsvinden. De ten behoeve van de realisatie van het zonnepark geplande bodemingrepen die dieper gaan dan de moderne bouwvoor c.q. de vastgestelde grenswaarde van 40 cm –mv en daarmee een direct risico vormen voor het ongeroerde bodemarchief, beslaan in totaal circa 253 m². Het verstoringspercentage bedraagt daarmee niet meer dan 0,5% van de totale oppervlakte van het plangebied.
Het bouwplan kan zodoende worden beschouwd als een archeologisch vriendelijk bouwplan met een niet significant verstoringseffect op eventuele archeologische resten. Op basis hiervan en uitgaande van de door de opdrachtgever gespecificeerde bodemingrepen, wordt derhalve geadviseerd om geen vervolgonderzoek uit te voeren. De archeologische dubbelbestemming van het plangebied dient te worden behouden, zodat ingeval van bijkomende bodemingrepen of een toekomstige functiewijziging alsnog archeologisch vervolgonderzoek een vereiste kan zijn.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 5
Figuur 1: De ligging van het plangebied (rood omlijnd) met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 1
1 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Emmen 2008.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 6
1. Inleiding 1.1 Algemeen Opdrachtgever Contactpersoon opdrachtgever Datum uitvoering onderzoek Archis onderzoeksmelding Bevoegd gezag Bewaarplaats vondsten Bewaarplaats documentatie
1.2 Locatiegegevens Provincie Gemeente Plaats Adres Globale ligging
Hoekcoördinaten plangebied
Oppervlakte plangebied Kadastrale percelen Bestemmingsplan Eigendom Grondgebruik Hoogteligging
Versie: 08-04-2021
Pouderoyen Tonnaer, St. Stevenskerkhof 2, 6511 VZ Nijmegen De heer W. Scheijen December 2020 4926407100 Gemeente Echt-Susteren nvt Provincie Limburg, Archis, E-depot, gemeente EchtSusteren (LS02) Limburg Echt-Susteren Berkelaar Maasbrachterweg ong. Het plangebied ligt aan de noordzijde van de gemeente Echt-Susteren, ruwweg gelegen tussen de kernen van Berkelaar en Maasbracht. Daarbij wordt het plangebied wordt aan de noord- en zuidzijde begrenst door een paardenhouderij en een varkenshouderij. Het Julianakanaal begrenst het plangebied aan de westzijde en de Maasbrachterweg ligt oostelijk van het plangebied. Figuur 1. 188649 / 348703 188649 / 348899 188930 / 348899 188930 / 348703 4,84 hectare Echt, sectie R, nummers 250, 251, 551, 552, 553, 554, 558, 560, 231, 239, 240, 241, 246, 515 ‘Buitengebied’ van de gemeente Echt-Susteren (NL.IMRO.1711.BP20150050-VG02) privaat Agrarisch (grasland) 26,0 tot 27,9 m +NAP
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 7
Figuur 2: Luchtfoto uit 2019 met daarop rood omlijnd het plangebied 2
1.3 Huidige situatie
(LS01)
Momenteel is het plangebied in gebruik als agrarisch grasland. Aan de westzijde van het plangebied is een hoogspanningspyloon aanwezig die de noordelijke hoogspanningsleiding ondersteunt. De zuidelijke hoogspanningsleiding heeft pylonen die buiten het plangebied geplaatst zijn.
Figuur 3: impressie van de huidige situatie van het plangebied.3
2 Bron: http://www.pdok.nl 3 Bron: google street view, december 2020.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
1.4 Toekomstige situatie (aard van de ingreep) Aard ingreep
Bodemverstoring (aard en omvang)
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 8
(LS01)
Het planvoornemen bestaat uit de realisatie van een zonnepark, Zonnepark de Ruif. Gedetailleerde informatie is nog niet voorhanden (geen beschikking over bouwtekeningen). Figuren 4, 5a en 5b. Op hoofdlijnen bestaan de ingrepen uit: Constructieve van zonnepanelen Twee trafostations Kabelgoot voor energietransport Hekwerk omheen het zonnepark Onderhoudspaden en toegang Onderconstructie zonnepanelen: Aantal paaltjes: 8240 stuks (aanname 4 paaltjes per 6 modules) Afmetingen 1 paaltje: ca. 10 cm x 10 cm = 0,01 m² Totale oppervlakte paaltjes = 8240 * 0,01 = 82,4 m² Inheidiepte van paaltjes is niet bekend. Let wel: De paaltjes van de onderconstructie worden grondverdringend aangebracht en niet geboord (dus geen grondverzet). Fundering twee trafostations: Oppervlak fundering trafo: 3,3 m x 2,5 m (l*b) = 8,25 m² x 2 = 16,5 m² Funderingsdiepte is 0,8 m Kabelgoot Oppervlak kabelgoot: 230 m x 0,6m = 138 m² Ontgravingsdiepte: 0,8 m Hekwerk Aanname 2 paaltjes per 2 m hekwerk 900 m ongeveer omtrek dus 900 paaltjes Aanname 10 x 10 cm dus 900 * 0,01 = 9 m² Onderhoudspaden en ingang zonnepark: grasbetontegels op het maaiveld. Hierbij is geen sprake van ontgraving doch alleen van grondverdringend aanbrengen (geen grondverzet).
Onderkeldering Verwachte wijziging GW-stand Toekomstige ligging boven- en ondergrondse infrastructuur Versie: 08-04-2021
Aanplant voedselbos en struwelen (zie bijlage 1): Plantgaten dieper dan 40 cm –mv = 7,25 m² - Plantgaten ondieper dan 40 cm –mv = 542,5 m² Nee Nee Onbekend
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
Toekomstige ligging verharding
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 9
Onbekend
Figuur 4: Schetsplan voor het planvoornemen binnen voorliggend plangebied.4
Figuur 5a: Detail montagesysteem voor de rijen met zonnepanelen.
4 Bron: Pouderoyen-Tonnaer
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 10
Figuur 5b: Fundering van de trafohuisjes (links) en het detail van het hekwerk(rechts).5 1.5 Onderzoek en vraagstelling (LS01) In december 2020 is door ArcheoPro een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd met betrekking tot een terrein ten behoeve van de realisatie van een het Zonnepark de Ruif te Berkelaar (gemeente Echt-Susteren). Het archeologisch onderzoek betrof een bureaustudie. Bureauonderzoek heeft tot doel om alle beschikbare informatie te bundelen. Vervolgens kan deze gebruikt worden om te komen tot een gespecificeerde archeologische (verwachtings)waarde. De centrale vraagstelling van het bureauonderzoek luidt: welke archeologische verwachting en/of waarde kenmerkt het plangebied? In Nederland dient het vaststellen van de archeologische (verwachtings)waarde van een plangebied te gebeuren op grond van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1). Het onderzoek is uitgevoerd door drs. R.P.A. Paulussen (senior KNA archeoloog / senior KNA prospector), lic. A.E.M. Van de Water (senior KNA archeoloog) en drs. ing. P.J. Orbons (GIS-ondersteuning) conform de hiervoor vastgelegde normen en richtlijnen (KNA 4.1 en SIKB BRL 4000). ArcheoPro is in het bezit van het daarvoor vereiste BRL 4000 certificaten 4002
1.6 Beleid en randvoorwaarden Het plangebied ligt in een gebied waarvoor een gemeentelijk archeologisch beleid is vastgesteld. Dit beleid is juridisch verankerd in het facet bestemmingsplan archeologie. Op grond van het gemeentelijk archeologiebeleid en het bestemmingsplan Buitengebied Gemeente Echt-Susteren (NL.IMRO.1711.BP20150050-VG02 vastgesteld op 14-12-2017) valt het plangebied in de zone van archeologische waarde archeologie 3. Aan deze zonering heeft het gemeentelijke beleid en het bestemmingsplan de vrijstellingsgrenzen van 500m² en 40cm gekoppeld. 5 Bron: Pouderoyen-Tonnaer
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 11
Om in deze zone een omgevingsvergunning te kunnen verkrijgen, dient bij overschrijding van beide vrijstellingsgrenzen, de initiatiefnemer een rapport te overleggen waarin naar oordeel van de bevoegde overheid de archeologische waarde van het plangebied voldoende is vastgesteld. In het kader van dit proces heeft het in dit rapport beschreven onderzoek plaatsgevonden. In Nederland dient het vaststellen van de archeologische waarde van een plangebied te gebeuren op grond van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1). Gemeenten kunnen hierop aanvullende uitvoeringskaders vaststellen. De gemeente EchtSusteren heeft voor zover bekend echter geen aanvullende uitvoeringskaders vastgesteld voor het uitvoeren van archeologisch vooronderzoek, noch zijn deze voor dit project afzonderlijk opgesteld. Dit onderzoek is dus gebaseerd op de algemene criteria die in de KNA staan geformuleerd.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 12
2 Bureauonderzoek 2.1 Methode en bronnen Het bureauonderzoek wordt uitgevoerd conform de KNA 4.1, protocol 4002. Tijdens het bureauonderzoek wordt door de bestudering van de beschikbare bronnen, kennis vergaard omtrent de bodem en geologie van het onderzoeksgebied en de in en rondom het plangebied aanwezige bekende en te verwachten archeologische waarden. Op basis hiervan wordt op het schaalniveau van het plangebied een locatie specifiek verwachtingsmodel geformuleerd. Dit model kan gedetailleerder zijn dan de verwachtingsmodellen (trefkansen) zoals deze op de gemeentelijke verwachtingskaarten worden gepresenteerd. Eventueel worden ook lokale deskundigen geraadpleegd. Aan de hand van de resultaten van het bureauonderzoek kan de beste aanpak voor het veldonderzoek worden bepaald. Het veldonderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen c.q. nader te detailleren. Het bureauonderzoek kent de volgende onderdelen: • Afbakenen plan- en onderzoeksgebied en vaststellen consequenties van mogelijk toekomstig gebruik; • Aanmelden onderzoek bij Archis; • Beschrijven huidig gebruik; • Beschrijven historische situatie en mogelijke verstoringen; • Beschrijven mogelijke aanwezigheid bouwhistorische waarden in de ondergrond; • Beschrijven bekende archeologische en aardwetenschappelijke waarden; • Opstellen gespecificeerde verwachting; • Opstellen rapport bureauonderzoek.
Hierbij zijn de volgende bronnen geraadpleegd: • Archeologische beleidskaart Gemeente Echt-Susteren • Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) • Archeologische MonumentenKaart (AMK) • ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS) • Atlas van topografische kaarten Nederland 1955-1965, 1:50.000 • Bodemkaart 1:50.000 • Historisch-geografische studie Renes: De geschiedenis van het Zuid-Limburgse cultuurlandschap • Geomorfologische kaart 1:50.000 • Geologische kaart 1:50.000 • Grote historische atlas van Nederland 1:50.000 1838-1857 (Deel Zuid) • Grote historische topografische atlas van Nederland, provincie Limburg 1:25.000 18941926 • Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) • Kadastrale minuutplan met aanwijzende tafels, 1830
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
2.2 Geo(morfo)logie en bodem
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 13
(LS04)
Het plangebied ligt in het Midden-Limburgse Maasdal, op de rand van de holocene riviervlakte. Tijdens het Kwartair is het landschap is het onderzoeksgebied sterk beïnvloed door tektonische bewegingen langs de Feldbiss- en Peelrandbreuk en door de afwisseling van glacialen en interglacialen. Door de tektonische activiteit vond er een opheffing plaats van Limburg en de aangrenzende Ardennen en Eifel. Hierdoor sneed de Maas zich geleidelijk dieper in de ondergrond. Door het wisselende klimaat gedurende het Pleistoceen, is deze insnijding niet continu, maar stapsgewijs verlopen. Hierdoor ontstonden diverse riviervlaktes op verschillende niveaus, aangeduid als terrassen. De gehele formatie bestaat zo uit een serie overlappende rivierterrassen en kan tot 40 meter dik zijn. Elk terras wordt als een eigen laagpakket beschouwd. Het gehele pakket van rivierafzettingen wordt tot de Formatie van Beegden gerekend en bestaat in het totaal uit veertien van zulke laagpakketten. Vooral aan de zuidoostkant van het Maasdal zijn deze terrassen bewaard gebleven, terwijl ze aan de westkant vaak door jongere rivieractiviteit zijn geërodeerd. Het plangebied ligt op de westelijke rand van het terrasniveau van Maasmechelen uit het Weichselien (116.000 – 14.650 BP); figuur 6. De terrasafzettingen behoren tot het laagpakket van Oost-Maarland 1.
Op de geomorfologische kaart van Nederland (figuur 7) wordt dit terras aangeduid als een dalvlakteterras (figuur 7, eenheid 4E44). Het terras van Maasmechelen grenst aan de holocene riviervlakte. Op de overgang tussen het terras van Maasmechelen en de holocene rivierdalbodem ligt een restgeul van de Maas (figuur 7, eenheid 22R43). Het plangebied grenst in de zuidwestelijke hoek via een steilrand direct aan deze restgeul. Het AHN-hoogtebeeld (figuur 8) laat deze abrupte overgang duidelijk zien. Het hoogteverschil bedraagt hier circa 2,5 meter. Vaak komt er aan de top van de pleistocene rivierterrassen een laag zwak tot sterk zandige leem en klei voor. Deze zogenaamde Laag van Wijchen is overwegend roodbruin van kleur en kalkloos, plaatselijk humeus tot sterk venig en over het algemeen minder dan één meter dik. Volgens de bodemkaart van Nederland (figuur 9) komen ter plaatse van het plangebied ooivaaggronden in lichte zavel voor (figuur 9, eenheid KRd1). Dit zijn oude rivierkleiafzettingen (zware leem) die zijn afgezet tijdens warme fasen van het Weichselien en in het Vroeg-Holoceen. Deze onderscheiden zich door volledige ontkalking en door meer Bodemvorming duidelijk van de jonge rivierkleiafzettingen (lichte leem met een hoge lösscomponent) die vooral is afgezet in het laat-holoceen.
De bodemvorming beperkt zich echter tot enige kleiverplaatsing of tot vorming van een zwak ontwikkelde banden-B. Dit laatste is meestal gebonden aan het voorkomen van zand binnen 120 cm. Bij de natte oude rivierkleigronden is weinig te zien van een eventuele kleiverplaatsing. Deze onderscheiden zich echter vaak van de jonge rivierkleigronden door meer en contrastrijkere roest. De oude rivierklei is bovendien in natte toestand taaier en sterker smerend dan de jonge en wordt bij opdrogen veel harder. Daardoor hebben de oude rivierkleigronden ook een veel nauwere bewerkingsmarge dan de jonge. De A-horizont van deze gronden is 20 a 25 cm dik, donker grijsbruin van kleur en bestaat uit homogene, matig humusarme, kalkloze, lichte zavel. Tot 50 a 80 cm diepte zijn de gronden bruin van kleur en zeer homogeen; het lutumgehalte blijft tot die diepte ongeveer gelijk. Wel is hier en daar op 40 a 70 cm beneden maaiveld een laag aanwezig die enkele procenten lutum meer bevat en die veel op een textuur-B lijkt. Dieper dan 50 a 80 cm komen roest en grijze vlekken voor en neemt het lutumgehalte af, plaatselijk zelfs tot kleiarm of kleiig zand.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 14
Figuur 6: Uitsnede van de Maasterassenkaart. Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 15
Figuur 7: Uitsnede uit de geomorfologische kaart.6 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
6 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 16
Figuur 8: Uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland.7 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
7 Bron: Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 17
Figuur 9: Uitsnede uit de bodemkaart.8 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
8 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 18
Figuur 10: Uitsnede uit de grondwatertrappenkaart.9 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
9 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
2.4 Archeologie
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 19
(LS01/LS04)
Volgens de Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW 3.0, figuur 11 en 12) ligt het plangebied in een zone met een lage kans op het aantreffen van archeologische waarden. De archeologische waarde- en verwachtingskaart van de gemeente Echt-Susteren (figuur 13) toont met betrekking tot het plangebied een ligging in een zone van hoge verwachtingswaarde. Het plangebied ligt niet binnen de contouren van een provinciaal aandachtsgebied. Noch ligt het plangebied binnen een archeologisch terrein zoals deze gedefinieerd zijn op de archeologische monumentenkaart (AMK). Binnen het onderzoeksgebied zijn wel twee archeologische momenten aangeduid. Bijlage 4. Circa 500 meter ten zuiden van het plangebied ligt AMK terrein 16575. Het betreft hier de oude dorpskern van Berkelaar. Verder ligt circa 1000 m ten westen van het plangebied AMK terrein 16576. Dit betreft een cluster oude bebouwing van Eiland en Bilt (Stevensweert). Op de AMK zijn historische dorpskernen en clusters oude bebouwing als gebieden van hoge archeologische waarde aangegeven. Dit is op grond van het belang van deze locaties, waar de wortels van de huidige dorpen of steden kunnen liggen. De begrenzing van deze kernen is gebaseerd op 19de-eeuwse en vroeg 20ste-eeuwse kaarten.
Binnen deze contouren kunnen in de bodem resten van vroegmoderne en waarschijnlijk ook van laatmiddeleeuwse (vanaf circa 1300 AD) bewoning aangetroffen worden. Binnen het plangebied zijn tot op heden geen archeologische vondsten of waarnemingen gedaan. Binnen het onderzoeksgebied zijn er vele bekend (figuur 11 en bijlage 3). Deze liggen allemaal in dan wel ten zuiden van de oude kern van Berkelaar en op een te grote afstand om relevante informatie te geven voor voorliggend plangebied. Op hoofdlijnen betreft het zowel aardewerkresten als vuursteen, bot en bouwmateriaal uit mesolithicum t/m Romeinse tijd, waarschijnlijk behorende bij bewoningscomplexen. Een aantal keren is tevens recenter aardewerk aangetroffen (uit middeleeuwen en nieuwe tijd). Hierbij is het onduidelijk of het behoort bij bewoningscomplexen dan wel als bemestingsaardewerk beschouwd moet worden. Twee vondstlocaties zijn wel relevant voor voorliggend plangebied: zaaknummer 3278632100 en zaaknummer 4032093100. Zaaknummer 3278632100: Het betreft de vondsten die gedaan zijn tijdens een oppervlaktekartering op tarwestoppel met een matige vondstzichtbaarheid. De akker werd deels in raaien met een tussenafstand van 5 m. belopen (in totaal ca. 14 raaien). Het middeleeuws aardewerk kan als bemestingsaardewerk gezien worden.
De context van de vuursteenvondsten (zes neolithische niet-geretoucheerde afslagen) is nog niet geheel duidelijk. Mogelijk ligt een nederzettingsterrein in de buurt. Zaaknummer 4032093100: Tijdens de aanleg van het Julianakanaal werd door arbeiders een tufstenen askist met inhoud gevonden. De vondst werd destijds bij Rijksarchivaris W. Gooosens gemeld, waarop die het RMO inschakelde. De vondsten bevinden zich nu nog in het RMO. Het RMO heeft destijds een klein onderzoek ingesteld waarbij een natuurstenen fundament werd aangetroffen. In het verlengde van de muur lag een "vormeloze steenmassa met pannenpuin daartusschen". Verder meldt het RMO dat de situatie nader onderzoek niet toeliet. De vondstlocatie is bepaald op basis van toponiemen en maten die op de bijgevoegde schets genoemd worden.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 20
Figuur 11: Kaart met Archis vondstlocaties met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 10 10 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem)
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 21
Figuur 12: Kaart met Archisonderzoeksmeldingen met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 11 11 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 22
Figuur 13: Uitsnede uit de gemeentelijke beleidskaart 12
12 Bron: Gemeente Echt-Susteren
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 23
Ten oosten van het plangebied is in 2014 door Econsultancy een bureau- en booronderzoek uitgevoerd.13 Volgens de opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting kunnen archeologische resten voorkomen uit alle archeologische perioden. De kans op het voorkomen van de resten werd als middelhoog ingeschat. Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO-O, verkennende fase) blijkt dat de aangetroffen bodemopbouw, met uitzondering van de bouwvoor, niet dieper verstoord is dan gebruikelijk bij dit soort terreinen. Het eindadvies van dit onderzoek was als volgt: Op grond van de resultaten van het bureau- en veldonderzoek adviseert Econsultancy om het plangebied nader te onderzoeken door middel van een karterend onderzoek gericht op het opsporen van vindplaatsen uit alle perioden. Behoud van de archeologische vindplaats bij een niet aangepaste uitvoering van de huidige plannen is niet mogelijk. De meest geschikte methode van karterend onderzoek in dit soort gebieden (zowel op archeologische gronden als op basis van de doorlooptijd en dus kosten van het onderzoek) is door middel van een oppervlaktekartering, waarbij het plangebied systematisch in raaien zal worden afgelopen en mogelijk aanwezige archeologische indicatoren in kaart zullen worden gebracht.
Voorwaarde voor het uitvoeren van dit type karterend onderzoek is dat de vondstzichtbaarheid aan het maaiveld goed is. Hiervoor zal het terrein geploegd en geëgd dienen te zijn. Voor de delen waar ploegen niet mogelijk of gewenst is, wordt geadviseerd om een aanvullend onderzoek in de vorm van een karterend booronderzoek uit te laten voeren. Ten zuidenwesten van het plangebied is aan de Swaantjesweg, Kapelstraat & Heiweg te Berkelaar in 2015 een bureauonderzoek uitgevoerd door Geonius.14. Hiervan zijn nog geen verdere gegevens bekend. Ten zuiden het plangebied is bij de Oude Stevensweerterweg te Echt in 2014 een bureau- en booronderzoek uitgevoerd door Econsultancy.15 Het bureauonderzoek resulteerde in een hoge verwachting voor alle periodes. Immers, uit de landschappelijke ligging op de rand van een dalvlakteterras in de buurt van de Maas blijkt dat het plangebied vanaf het Paleolithicum gunstig is geweest voor jagers-verzamelaars en vanaf het Neolithicum voor landbouwers. In het bijzonder de ligging op een terrasrand boven een voormalige restgeul maakte het plangebied een zeer geschikte locatie voor zowel jagers-verzamelaars als landbouwers. De archeologische resten worden direct aan of onder het maaiveld verwacht. De aangetroffen bodemopbouw toont dat het gehele plangebied op een relatief hooggelegen dalvlakteterras ligt.
De verwachte oude Maasgeul in het westen van het plangebied is niet aangetroffen. Vermoedelijk bevindt deze zich nog iets verder naar het westen. In het plangebied is duidelijk waarneembaar dat dat gebied beduidend lager ligt. Op basis van de grotendeels intacte bodemprofielen in het plangebied blijft de gespecificeerde archeologische verwachting zoals opgesteld in het bureauonderzoek gehandhaafd. Op basis van het behoud van de hoge trefkans blijft de kans reëel dat archeologische resten binnen het plangebied aanwezig zijn. Het eindadvies hiervan was als volgt: Op grond van de resultaten van het bureau-en veldonderzoek adviseert Econsultancy om het plangebied nader te onderzoeken door middel van een IVO karterende en waarderende fase, proefsleuven (IVO-P). Behoud van een mogelijk aanwezige archeologische vindplaats is, gezien de verwachte geringe diepteligging en de kwetsbaarheid van de archeologische resten, niet mogelijk. Verder is een karterend onderzoek door middel van karterende boringen geen
13 zaaknummer 2447483100 / Schutte 2014. 14 zaaknummer 3977971100 15 zaaknummer 2458815100 / Stiekema 2014.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 24
geschikte onderzoeksoptie vanwege de vele archeologische waarnemingen in de directe omgeving, waaronder een Merovingisch grafveld.
2.5 Informatie amateurarcheologen
(LS01/LS04)
ArcheoPro heeft geen contact opgenomen met amateurarcheologen of een heemkundevereniging aangezien het onderzochte gebied al geruime tijd in gebruik is als grasland en er derhalve geen activiteiten plaatsvinden waarbij vondsten aan het licht zouden kunnen komen.
2.6 Historie
(LS03)
Berkelaar is een buurtschap in de gemeente Echt-Susteren. De buurtschap is ontstaan rond de hoeve van de Munsterabdij, de huidige Swaantjeshof. De oudste vermeldingen van Berkelaar gaan terug tot de 11de eeuw (Berclar). Daarna veranderde de naam in Berclaram (1178), Bercler (1287), Barcklaer (1290) en Berckeleer (1303). De nam kan waarschijnlijk verklaard worden met de samenstelling -laar "bosweide, intensief benut bos" en berk"berkenboom".16 De oudst beschikbare kaart voor dit gebied die daarbij ook betrouwbare landschapsinformatie geeft, is de Tranchotkaart uit 1805 (zie figuur 14). Deze kaartuitsnede plaatst het plangebied ten noorden van de bebouwing van Berkelaar, in het grote open agrarische gebied (T op figuur 14). Westelijk van het plangebied liggen een aantal weide (P op de figuur 14) en verder westelijk liggen de natte broeklanden langs de Maas. Doorheen het plangebied lijken een aantal (veld)wegen te lopen; aan de westzijde loopt een noord-zuid weg en dwars door het plangebied van ZO naar NW. Bebouwing is niet aangegeven binnen het plangebied. Meest nabij is de Swaantjeshoeve die iets zuidzuidwestelijk van het plangebied ligt.
Figuur 14: Uitsnede uit de Tranchotkaart van 1805.17 Het plangebied is rood omlijnd. 16 www.plaatsengids.nl
17 Bron: Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 25
Figuur 15: Uitsnede uit de kadastrale kaart uit 1832.18 Het plangebied is rood omlijnd. De kadasterkaart uit 1832 schetst een gelijkaardig beeld. Figuur 15. Het plangebied ligt in een groot agrarisch gebied behorende bij het Swaantjens Veld. Ook op de Kadastrale Minuut is binnen het plangebied geen bebouwing aanwezig, maar wel de noord-zuid weg aan de westzijde. Deels loopt deze weg, net zoals op de Tranchotkaart, door het plangebied. Direct oostelijk van het plangebied ligt de Kruebter (?) Weg. Deze weg kan herleid worden naar de huidige Maasbrachterweg. In de daaropvolgende 150 jaar verandert er weinig aan het agrarische karakter. Figuur 16 toont achtereenvolgens topografische kaarten van het plangebied uit 1845, 1895, 1958 en 2016. Hierop is zichtbaar dat het plangebied steeds een agrarische, onbebouwde functie behoudt. De omgeving van het plangebied wijzigt wel enigszins. Het wegennet wordt steviger uitgebouwd, het Julianakanaal verschijnt (1925-1935) en rondom het plangebied wordt bebouwing gecreëerd. Vanaf eind jaren 1970 loopt een hoogspanningsleiding over het plangebied heen. Een pyloon staat daarbij binnen de contouren van het plangebied. Deze evolutie wordt eveneens gezien als de studie van Renes19 ter hand wordt genomen. Renes heeft immers in de jaren 1999 een studie gemaakt naar de historisch geografische evolutie en ontwikkelingen in noord- en midden-Limburg.
Hierbij heeft hij gepoogd nog gave en historisch complete delen in het huidige landschap aan te duiden en te dateren. Volgens de kaart van de historische relicten (figuur 17) ligt het plangebied in een sterk gewijzigd deel van het landschap, direct ten noorden van de historische kern van Berkelaar. Rondom en nabij het plangebied liggen een aantal wegen waaraan Renes een 19 de-eeuwse of -in sommige gevallen- een oudere datering geeft. Aan de westzijde ligt een oude akkergrens die nog als een akkergrens of weg herkenbaar is. Andere bijzondere historisch geografische objecten heeft Renes niet aangeduid.
18 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Emmen 2008 19 Renes 1999.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 26
Figuur 16: Uitsneden uit de topografische kaarten uit achtereenvolgens: 1845, 1895, 1958 en 2016 20
20 Bron: Kadaster Topografische Dienst
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 27
Figuur 17: Uitsnede uit de kaart met historische relicten.21 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied aan.
2.7 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel
(LS05)
Specifieke ligging (locatie) Het plangebied ligt aan de noordzijde van de gemeente Echt, iets ten noorden van Berkelaar. De ondergrond bestaat uit ooivaaggronden in zavelige maasafzettingen op een ouder terrasvlakte. Historisch gezien ligt het plangebied in een onbebouwd gedeelte direct ten noorden van de oude historische bebouwing van Berkelaar. Binnen het plangebied heeft evenwel nooit bebouwing gelegen. 21 Bron: Renes 1999.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 28
Verwachte perioden (datering) en complextypen Met betrekking tot het plangebied geldt een hoge verwachting voor archeologische nederzettingsresten, grafvelden en off site resten vanaf het mesolithicum tot en met de Romeinse tijd. De verwachting is eveneens hoog voor off site resten uit middeleeuwen en nieuwe tijd. De hoge verwachting voor resten van jagers-verzamelaarsgemeenschappen geldt met name voor de zuidwestelijke hoek van het plangebied vanwege de ligging nabij de holocene restgeul. Voor resten uit het paleolithicum geldt een middelhoge verwachting die losstaat van de terrasrand. Aanleiding voor deze gespecificeerde verwachting zijn met name de reeds verrichte waarnemingen in de directe omgeving van het plangebied en de landschappelijke situering, in combinatie met de verwachtingsanalyses van de gemeentelijke archeologische kaart. Algemeen patroon voor Midden-Limburg In de omgeving van het plangebied zijn diverse vindplaatsen bekend daterend uit alle perioden vanaf het mesolithicum tot en met de nieuwe tijd. Resten van landgebruik komen daarbij uit alle periodes voor; resten van bewoning en/of begraving uit de periodes mesolithicum t/m Romeinse tijd.
Op basis van deze gegevens omtrent archeologische waarden in het gebied in combinatie met de landschappelijke situering in het algemeen en de paleo-hydrologische situatie in het bijzonder moet worden geconcludeerd dat voor het plangebied een middelhoge tot hoge verwachting (trefkans) geldt voor archeologische nederzettingsresten daterend uit het paleo- en mesolithicum. Nederzettingen (kampementen) uit het laat-paleolithicum en mesolithicum kunnen in principe overal voorkomen. Deze jagers-verzamelaars verbleven doorgaans niet lang op dezelfde plaats en trokken veelvuldig door het landschap. Er is echter wel een tendens in de vestiging van deze jagers-verzamelaars zichtbaar: hoogtes bestaande uit terrassen, plateaus en hoge ruggen. Hierbij hadden de gradiëntzones nabij watervoerende laagtes of beek/rivierdalen de voorkeur. Hierbij werd doorgaans een maximale afstand van 200 à 300m tot het dal of de watervoerende laagte aangehouden. Voor (nederzettings)resten behorend bij (semi)permanente landbouwgemeenschappen daterend uit alle perioden vanaf het neolithicum tot en met Romeinse tijd geldt een hoge archeologische verwachting (trefkans). De landschappelijke ligging was goed en de bodemkwaliteiten zijn perfect. Het betreft matig droge tot droge gronden [GWT VII] en de grondsamenstelling is zwak lemig tot lemig zand, wat voldoende gunstig is.
Met name de iets lemigere en drogere gronden werden als eerste in gebruik genomen. Zeker in combinatie met de landschappelijke ligging. Nederzettingsresten uit deze periodes kunnen in principe altijd vergezeld gaan van grafcomplexen en zogenaamde off-site resten. Vanaf de vroege middeleeuwen worden met name de nederzettingen op verkeerskruispunten, landschappelijk bijzondere locaties (rivierovergangen, riviermondingen), etc. verder uitgebouwd. De gebieden daartussen blijven overwegend in agrarisch gebruik met hier en daar een vrijstaand huis, kasteel, landhuis, etc. Het plangebied ligt ten noorden van zo’n historische kern in het agrarische landschap. Bebouwing zal niet aanwezig zijn, maar off site resten (van landgebruik, wegen, perceelsgrenzen, grondverbetering, etc.) kunnen niet uitgesloten worden. Uiterlijke kenmerken Vuursteenvindplaatsen uit het paleo- en mesolithicum zullen uit vondststrooiïngen van voornamelijk vuursteen en houtskool bestaan met eventuele ondiepe sporen van met name haarden in de ondergrond die onder de bouwvoor of onder het aanwezige (dunne) akkerdek beginnen. Eventuele nederzettingsresten uit het mesolithicum kunnen zowel bestaan uit
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 29
basisnederzettingen met een oppervlakte tussen 200 en 1.000 m² of van kleine tijdelijke kampementjes met zeer geringe afmetingen die nauwelijks meer zijn dan de neerslag van een enkele (jacht)activiteit of een kortstondig kamp. De omvang hiervan kan beperkt zijn tot enkele (tientallen) vierkante meters. Resten van agrarische nederzettingen uit het neolithicum tot en met nieuwe tijd zullen bestaan uit meer of minder dichte concentraties van vondstmateriaal (met name vuursteen, aardewerk, houtskool, metaal en bouwmateriaal bestaande uit natuursteen, baksteen of verbrande leem) of als spoorvullingen van voormalige afvalkuilen, paalkuilen, waterputten en dergelijke. Nederzettingen uit de deze perioden kunnen enkele 100’en m² groot zijn tot wel verschillende hectares. Off-site verschijnselen uit alle perioden vanaf het neolithicum tot en met de nieuwe tijd kunnen bijvoorbeeld uit opgevulde greppels, wegen, bruggen, grensstenen, ploegsporen, afgedekte karrensporen e.d. bestaan. Archeologische stratigrafie Vanwege de bodemkundige situatie worden archeologische resten direct onder de bouwvoor verwacht. Mocht er een (dun) akkerdek ontstaan zijn, dan kunnen de resten zich of in de top van de oorspronkelijke bodem onder het akkerdek dan wel in de basis van dit akkerdek bevinden. Mogelijke verstoringen Het plangebied is doorheen de tijd steeds gebruikt als agrarisch gebied.
Door dit gebruik kan de top van het bodemarchief verstoord geraakt zijn. Naar verwachting zal deze verstoring niet dieper reiken dan de bouwvoor (30 tot 40 cm -mv). Behoudens de locatie van de pyloon aan de westzijde van het plangebied worden geen andere verstorende zaken, zoals ondergrondse bouwwerken, kabels en leidingen, e.d., op basis van het uitgevoerde vooronderzoek verwacht. Ter plaatse van de pyloon wordt verwacht dat een verstoring c.q. grondroering tot minimaal 0,8 m -mv aanwezig is. Bovenstaande heeft invloed op de gaafheid en conservering van eventuele archeologische resten. Indien binnen het plangebied sprake is alluviale afzettingen al dan niet in combinatie met een akkerdek, kan er vanuit gegaan worden dat eventuele vindplaatsen gaver aanwezig zullen zijn. De gaafheid en conserveringsgraad van resten is op basis van het bureauonderzoek als matig in te schatten. Tabel: Verwachtingsmatrix voor voorliggend plangebied Periode paleolithicum mesolithicum Neolithicum Bronstijd ijzertijd Romeinse tijd vroege middeleeuwen volle en late middeleeuwen nieuwe tijd
Versie: 08-04-2021
Nederzettingen / grafvelden middelhoog hoog hoog hoog hoog hoog laag laag laag
Off site fenomenen nvt nvt hoog hoog hoog hoog hoog hoog hoog
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
3 Conclusies en aanbevelingen
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 30
(VS07)
In december 2020 is door ArcheoPro een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd op een terrein aan de Maasbrachterweg ong. te Berkelaar (gemeente Echt-Susteren). Aanleiding is de geplande aanleg van een zonnepark. Het archeologisch onderzoek betrof een bureaustudie. De centrale vraagstelling van het bureauonderzoek luidt: welke gespecificeerde archeologische verwachting en/of waarde kenmerkt het plangebied? Uit de resultaten van het bureauonderzoek blijkt dat voor het plangebied een hoge archeologische verwachting geldt voor archeologische nederzettingsresten, grafvelden en off site resten vanaf het mesolithicum tot en met de Romeinse tijd. De verwachting is eveneens hoog voor off site resten uit middeleeuwen en nieuwe tijd. De hoge verwachting voor resten van jagers-verzamelaarsgemeenschappen geldt met name voor de zuidwestelijke hoek van het plangebied vanwege de ligging op een pleistoceen terras nabij de holocene restgeul. Voor resten uit het paleolithicum geldt een middelhoge verwachting die losstaat van de terrasrand en de restgeul. Op basis van de resultaten van de bureaustudie en het gespecificeerde archeologische verwachtingsmodel dient ter plaatse van het plangebied in principe archeologisch vervolgonderzoek te worden uitgevoerd zodra er bodemingrepen dieper dan de moderne bouwvoor c.q. dieper dan 40 cm benden het actuele maaiveldniveau gaan plaatsvinden.
De ten behoeve van de realisatie van het zonnepark geplande bodemingrepen die dieper gaan dan de moderne bouwvoor c.q. de vastgestelde grenswaarde van 40 cm –mv en daarmee een direct risico vormen voor het ongeroerde bodemarchief, beslaan in totaal circa 253 m². De ingrepen zijn ruimtelijk verdeeld over het gehele plangebied. Het verstoringspercentage bedraagt niet meer dan 0,5% van de oppervlakte van het plangebied. Het bouwplan kan zodoende worden beschouwd als een archeologisch vriendelijk bouwplan met een niet significant verstoringseffect op eventuele archeologische resten. Op basis hiervan en uitgaande van de door de opdrachtgever gespecificeerde bodemingrepen, wordt derhalve geadviseerd om geen vervolgonderzoek uit te voeren. Wel dient de archeologische dubbelbestemming van het plangebied te worden behouden, zodat ingeval van bijkomende bodemingrepen of een toekomstige functiewijziging alsnog archeologisch vervolgonderzoek een vereiste kan zijn. In alle gevallen geldt dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, deze direct gemeld dienen te worden bij de minister of de gemeente Echt-Susteren conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 31
Literatuur en bronnen Literatuur Bakker H. de & J. Schelling, 1989. Systeem voor bodemclassificatie voor Nederland, de hogere niveaus. Berg M.W. van den, 1996. Fluvial Sequences of the Maas: A 10 ma Record of Neotectonics and Climate Change at Various Time-Scales. PhD dissertation, Landbouwuniversiteit Wageningen, Wageningen, the Netherlands. Bosch J.H.A., 2005. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode, Versie 5.2. Utrecht (TNO-rapport, NITG 05-043-A). Isarin, R., E. Rensink, R. Ellenkamp & E. Heunks, 2015. Archeologische Verwachtingskaart Maasdal tussen Mook en Eijsden. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort. In april 2020 gedownload van www.archeologieinnederland.nl. Renes J., 1999. Landschappen van Maas en Peel. Geschiedenis, waarden en kenmerken van het cultuurlandschap van Noord- en Midden-Limburg. Een historisch geografische beschrijving. Schutte, A.H., 2014. Archeologische bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Maasbrachterweg (ong.) te Berkelaar in de gemeente Echt-Susteren. Econsultancy rapport 14051539. Stiboka, 1970. Bodemkaart van Nederland. Toelichting bij de kaartbladen 59 Peer en 60 West en 60 Oost Sittard. Wageningen. Stiekema, M., 2014. Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Oude Stevensweerterweg te Echt in de gemeente Echt-Susteren. Econsultancy rapport 14051496.
Bronnen Grote historische Provincie Atlas van Nederland; deel 4 Zuid-Nederland 1838-1857 1:50.000. Topografische dienst Wolters Noordhoff Groningen 1990 Grote historische topografische Provincie Atlas Limburg; 1894-1926 1:25.000. Nieuwland Tilburg 2006 Grote topografische atlas van Nederland 1:50.000 Deel 4 Zuid-Nederland. Topografische dienst. Wolters Noordhoff Groningen 1997 Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008 Luchtfoto, http://maps.google.nl Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, IKAW 2 (Indicatieve kaart Archeologische Waarden), Amersfoort.
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 32
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, AMK (Archeologische monumentenkaart), Amersfoort. Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft. Stichting voor Bodemkartering, Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Stichting voor Bodemkartering: Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000, Staring Centrum, Wageningen, 1989 Stichting voor Bodemkartering, Geologische kaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820 Twaalf provinciën 2007. Atlas van topografische kaarten. Nederland 1955-1965. Uitgeverij twaalf provinciën. Landsmeer.
Digitale bronnen Ruimtelijke plannen: http://www.ruimtelijkeplannen.nl Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - Archis III: http://archis.cultureelerfgoed.nl Luchtfoto, http://www.pdok.nl
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 33
Bijlage 1: Mate van bodemverstoring a.g.v. beplantingsplan
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 34
Bijlage 2: Verklarende woordenlijst Verklarende woordenlijst AHN Actueel Hoogtebestand Nederland AMK Archeologische Monumentenkaart ASB Archeologische Standaard Boorbeschrijving Archis Archeologisch Informatie Systeem BP Before Present (present=1950) GIS Geografische Informatie Systemen GPS Global Positioning System IKAW Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden IVO Inventariserend VeldOnderzoek KLIC Kabels en Leidingen Informatie Centrum KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie -mv Onder maaiveld NAP Normaal Amsterdams Peil PVA Plan van Aanpak PVE Programma van Eisen RCE Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed SBB Standaard Boor Beschrijvingsmethode SIKB Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer
Bijlage 3: Archeologische tijdschaal Periode Midden- en Laat Paleolithicum (oude steentijd) Mesolithicum (midden steentijd) Neolithicum (nieuwe steentijd) Bronstijd IJzertijd Romeinse tijd Vroege middeleeuwen Volle middeleeuwen Late middeleeuwen Nieuwe tijd
Versie: 08-04-2021
Datering 250.000
- 9000
9000 4500 2000 800 12 v chr. 500 1000 1250 1500
-
4500 2000 800 12 v. chr. 500 n. chr. 1000 1250 1500 heden
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 35
Bijlage 4: Overzicht vondstlocaties Zaak nr:
Coordinaat
Periode
3109252100 188600/348080 Neoliticum, IJzertijd 3109269100 188825/348200 Neoliticum, Nieuwe Tijd
3125688100 188570/347900 Romeinse tijd
Vondsten
Complexen
Keramiek, vuursteen Bewoning Bot, bouwmateriaal, Bewoning, gebruiksmateriaal, keramiek, onbekend vuursteen Keramiek Bewoning
3209839100 188630/348000 Romeinse tijd, Middeleeuwen, Keramiek Nieuwe Tijd
Agrarisch, onbekend
3246491100 188815/347860 Neoliticum, IJzertijd, Keramiek, vuursteen Romeinse tijd, Middeleeuwen
Bewoning, onbekend
3257572100 188620/347950 Mesoliticum, Neoliticum, Middeleeuwen 3257929100 188630/348000 Mesoliticum, Neoliticum
Keramiek, vuursteen Bouwmateriaal, vuursteen
Bewoning, onbekend Bewoning
3271900100 188830/348200 Nieuwe Tijd
Keramiek
Bewoning
3272249100 188660/348020 Mesoliticum, Neoliticum, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bouwmateriaal, Bewoning, gebruiksmateriaal, keramiek, onbekend vuursteen
3278632100 189340/348315 Neoliticum, Middeleeuwen
Keramiek, vuursteen
4032093100 188900/349410 Romeinse tijd
Bot, bouwmateriaal, gebruiksmateriaal, keramiek
Versie: 08-04-2021
www.ArcheoPro.nl
Agrarisch, onbekend Grafveld
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 36
Bijlage 5: Overzicht archeologische monumenten AMK nr:
Coordinaat
Periode
Complex
16575
188812.6/348275.4 Middeleeuwen, Nieuwe Nederzetting, Tijd onbepaald
16576
187738.2/349112.1 Middeleeuwen, Nieuwe Nederzetting, Tijd onbepaald
Bijlage 6: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen Zaak nr:
Coordinaat
Periode
Vondsten
Complexen
2055978100 190084.6/348557.8 Booronderzoek Oppervlak: 129.579 ha. 2283190100 188070.1/349428.7 Booronderzoek Oppervlak: 0.139387 ha. 2380130100 189593.1/349600 Bureauonderzoek Oppervlak: 8.2431 ha. 2427524100 189501.8/349607.7 Bureauonderzoek Oppervlak: 5.13549 ha. 2447475100 189048.8/348688.3 Bureauonderzoek Oppervlak: 2.83715 ha.
Paleoliticum, mesoliticum, neoliticum
Vuursteen
Onbekend
Onbekend
Geen
Geen
Onbekend
Geen
Geen
Paleoliticum, mesoliticum, neoliticum, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd Onbekend
Keramiek, vuursteen
Onbekend
Geen
Geen
2447483100 189046.4/348689.5 Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Versie: 08-04-2021
Onderzoek
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Zonnepark de Ruif, Berkelaar, Gemeente Echt-Susteren.
ArcheoPro Rapport, 20095, Pagina 37
Oppervlak: 2.83147 ha. 2458807100 188617.4/348041.6 Bureauonderzoek Oppervlak: 0.348493 ha. 2458815100 188617.2/348041.5 Booronderzoek Oppervlak: 0.367842 ha. 2466720100 187437.7/346917.2 Bureauonderzoek Oppervlak: 50.4154 ha. 3977971100 188581.7/348324.6 Bureauonderzoek Oppervlak: 1.5209 ha. 4776858100 190045.6/365149.1 Onbekend Oppervlak: 100000 ha.
Versie: 08-04-2021
Onbekend
Geen
Geen
Onbekend
Geen
Geen
Onbekend
Geen
Geen
Onbekend
Geen
Geen
Onbekend
Geen
Geen
www.ArcheoPro.nl