Toelichting

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding

5

1.1 1.2 1.3 1.4

5 6 7 7

Aanleiding en doel Ligging en begrenzing Geldende bestemmingsplannen Leeswijzer

Hoofdstuk 2 Planbeschrijving

9

2.1 2.2

9 9

Voortraject Plan

Hoofdstuk 3 Beleidskader

17

3.1 3.2 3.3 3.4

17 19 31 32

Rijksbeleid Provinciaal beleid / regionaal beleid Regionaal beleid Gemeentelijk beleid

Hoofdstuk 4 Milieutechnische en planologische randvoorwaarden

37

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12 4.13

37 37 41 42 42 43 43 44 51 52 53 53 53

Milieueffectrapportage Archeologie en cultuurhistorie Bedrijven en milieuzonering Bodem Externe veiligheid Geluid Luchtkwaliteit Natuur Water Verkeer en parkeren (Brand)veiligheid, beheer en onderhoud Lichtreflectie en schittering Elektromagnetische straling

Hoofdstuk 5 Beoordeling

55

Hoofdstuk 6 Juridische planopzet

57

6.1 6.2

Feitelijke planopzet Juridische planopzet

57 57

Hoofdstuk 7 Uitvoerbaarheid

61

7.1 7.2

61 64

Maatschappelijke uitvoerbaarheid Financiële uitvoerbaarheid

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

3

Bijlagen bij toelichting Bijlage 1

Brief gemeente Echt-Susteren

Bijlage 2

Landschapsplan

Bijlage 3

Archeologisch onderzoek

Bijlage 4

Historisch bodemonderzoek

Bijlage 5

Notitie stikstof

Bijlage 6

Quickscan flora- en fauna

Bijlage 7

Nader onderzoek steenuil

Bijlage 8

Notitie waterplan

Bijlage 9

Projectplan 2.0

Bijlage 10

Communicatie tijdlijn

Bijlage 11

Advies Rijkswaterstaat

Bijlage 12

Advies Waterschap Limburg

Bijlage 13

Goedkeuring Waterschap Limburg

Bijlage 14

Advies Tennet

Bijlage 15

Advies Provincie Limburg

Bijlage 16

Advies Veiligheidsregio Limburg-Noord

Bijlage 17

Notitie vooroverlegreacties

Toelichting

4

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Hoofdstuk 1 1.1

Inleiding

Aanleiding en doel

NaGa Solar (hierna: de initiatiefnemer) is voornemens om op een aantal agrarische percelen gelegen aan de Maasbrachterweg te Berkelaar een zonnepark te realiseren. Deze heeft een oppervlak van circa 5 hectare. Naar verwachting bedraagt de opwekcapaciteit 4,3 miljoen kWh per jaar, waarmee in de energiebehoefte van ruim 1.400 huishoudens wordt voorzien. Het zonnepark heeft een beoogde gebruikstermijn van 25 jaar. Concreet betreft het plan de realisatie van een veldopstelling van circa 13.000 panelen, die in een zuidopstelling worden geplaatst. Daarnaast voorziet het plan in een zorgvuldige landschappelijke inpassing, gericht op omgevingskwaliteit, ecologische meerwaarde en recreatief medegebruik.

Uitsnede topografische kaart met aanduiding plangebied

Een belangrijke beleidsdoelstelling van de gemeente Echt-Susteren betreft energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Daarbij heeft de gemeente de ambitie gesteld om in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze doelstelling te bereiken heeft zij initiatiefnemers uitgenodigd om concrete voorstellen voor de realisatie van zonneweiden in te dienen. Vervolgens zijn vijf initiatieven geselecteerd om verder uit te werken en te realiseren. Bij brief d.d. 3 juli 2020 (kenmerk: Z20/024435-D-53641), bijgevoegd als Bijlage 1, heeft de gemeente Echt-Susteren aangegeven dat onderhavig initiatief door het adviespanel zonneparken is beoordeeld als één van de vijf geselecteerde voorstellen, waar de gemeente medewerking aan wil verlenen.

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

5

Ter plekke van het plangebied is het bestemmingsplan 'Buitengebied' van kracht, vastgesteld op 14 december 2017 door de gemeenteraad van Echt-Susteren. Op basis van dit bestemmingsplan heeft het plangebied de enkelbestemming 'Agrarisch'. Het realiseren van het beoogde zonnepark is binnen de kaders van het geldende bestemmingsplan niet toegestaan. Planologische medewerking kan worden geboden via partiële herziening van het bestemmingsplan.

1.2

Ligging en begrenzing

Het plangebied is gelegen aan de Maasbrachterweg, ten noorden van het buurtschap Berkelaar. Het gebied wordt aan de oostzijde begrensd door de Maasbrachterweg en aan de westzijde door het dijklichaam van het Julianakanaal. Aan noord- en zuidzijde wordt het plangebied geflankeerd door respectievelijk een paardenhouderij en een varkenshouderij.

Plangebied in regionale context

Het plangebied omvat meerdere kadastrale percelen. Deze percelen zijn kadastraal bekend als gemeente Echt sectie R - nummers 250, 251, 551, 552, 553, 554, 558, 560, 231, 239, 240, 241, 246, 515 en 517.

6

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Uitsnede kadastrale kaart met aanduiding plangebied

1.3

Geldende bestemmingsplannen

Ter plaatse van het plangebied gelden de volgende bestemmingsplannen: Bestemmingsplan 'Buitengebied' (vastgesteld op 14 december 2017); Bestemmingsplan 'Cultuurhistorie Echt-Susteren' (vastgesteld op 22 september 2016); Facetbestemmingsplan 'Deregulering' (vastgesteld op 6 november 2019). Een meer uitgebreide toelichting op de geldende bestemmingsplannen is opgenomen in paragraaf 3.4.2

1.4

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 van deze toelichting gaat in op de huidige situatie en toekomstige situatie binnen het plangebied. Hoofdstuk 3 behandelt het vigerend beleid op zowel rijks-, provinciaal-, regionaal- als gemeentelijk niveau. Hoofdstuk 4 bevat een beschrijving van de relevante uitvoeringsaspecten en verantwoordt (al dan niet met behulp van uitgevoerde onderzoeken) de situatie binnen het plangebied. Getoetst wordt of de ontstane situatie voldoet aan de sectorale wetgeving, bijvoorbeeld op het gebied van akoestiek of externe veiligheid. De beoordeling van het planvoornemen vindt plaats in Hoofdstuk 5. De juridische planbeschrijving van dit bestemmingsplan is opgenomen in Hoofdstuk 6. De toelichting sluit af met Hoofdstuk 7 waarin de maatschappelijke- en economische uitvoerbaarheid staan omschreven. Naast deze toelichting, waarin het planvoornemen wordt onderbouwd en getoetst, bestaat dit bestemmingsplan uit een set regels en een verbeelding, die samen het juridisch bindende deel van het plan vormen.

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

7

8

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Hoofdstuk 2 2.1

Planbeschrijving

Voortraject

De gemeente Echt-Susteren wil in 2040 energieneutraal zijn. De gemeente is voornemens om de benodigde elektriciteitsbehoefte grotendeels met behulp van zonneënergie op te wekken. De overgang naar een volledig energieneutrale gemeente verloopt in meerdere fasen. Fase 1 reikt tot 2030, wanneer een C02 reductie van 49% moet zijn bereikt. Om dit te bereiken en om de te verwachte elektriciteitsbehoefte lokaal op te wekken, is circa 137 hectare met zonneparken benodigd. Op 26 september 2019 heeft de gemeente het beleidskader ‘Zonneparken en Windparken Gemeente Echt-Susteren’ vastgesteld. Dit beleidskader voorziet in zowel een (ruimtelijk) beleidskader als handreikingen aan initiatiefnemers die in de gemeente Echt-Susteren met duurzame energieopwekking aan de slag willen. Vervolgens is een selectieprocedure gestart voor de ontwikkeling van vijf pilotprojecten voor zonneparken. Hierbij zijn geïnteresseerde partijen geïnformeerd over het proces en de beoordelingscriteria om te komen tot de selectie van de vijf beste plannen. Om te komen tot een objectieve en transparante beoordeling van de ingediende voorstellen, heeft de gemeente Echt-Susteren in haar beleidskader een beoordelingsmatrix opgenomen en een adviespanel ingesteld van interne en externe deskundigen. Deze beoordelingsmatrix spitst zich in beginsel toe op een drietal aspecten, namelijk: 1. 2. 3.

Ruimtelijke en landschappelijke inrichting; (Financiële) Participatie; Maatschappelijk draagvlak.

Aan deze drie toetsingscriteria is een vierde pijler toegevoegd, namelijk voldoende perspectief op realisatie van het beoogde zonnepark in 2022. Het planvoornemen vormt één van de 17 in het kader van de pilot ingediende initiatieven en is beoordeeld als één van de vijf uit te werken plannen waar de gemeente medewerking aan wil verlenen, zulks bevestigd door het college van burgemeester en wethouders van Echt-Susteren in haar besluit van 30 juni 2020.

2.2

Plan

2.2.1 Bestaande situatie Het plangebied bestaat uit een aaneengesloten agrarisch gebied, zonder bebouwing of opgaande beplanting. De percelen zijn in gebruik als weiland, in gebruik door de paardenhouderij ten noorden van het plangebied. Het plangebied overlapt met twee bovengrondse hoogspanningstracés: Noordelijk tracé: Van Eyck (BE) - Maasbracht (2 x 380 kV) Zuidelijk tracé: Maasbracht - Graetheide (2 x 150 kV) Eén van de hoogspanningsmasten van het noordelijk tracé bevindt zich binnen het plangebied. Het plangebied wordt aan de noordzijde geflankeerd begrensd door een paardenhouderij (Maasbrachterweg 97) en aan de zuidzijde door een varkenshouderij (Swaantjesweg 14-16). Aan de westzijde van het plangebied is het Julianakanaal gelegen, waarvan het dijklichaam een harde landschappelijke begrenzing van het plangebied vormt. Aan de oostzijde wordt het gebied begrensd door de

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

9

Maasbrachterweg.

Globale aanduiding plangebied (bron: Google Maps)

De meest nabijgelegen particuliere woningen betreffen de acht woningen aan de Maasbrachterweg 86-100. Deze liggen op 30-100 meter afstand, gemeten vanaf de noordoostelijke hoek van het plangebied. De komgrens van Berkelaar bevindt zich circa 380 meter ten zuiden van het plangebied.

De aanblik van het plangebied in de huidige situatie wordt weergegeven aan de hand van navolgende foto's:

10

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Foto's bestaande situatie

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

11

2.2.2 Planbeschrijving Het plan voorziet in een veldopstelling van circa 13.000 panelen, gegroepeerd in 18-19 rijen. Deze opstelling genereert naar verwachting ruim circa 4,3 miljoen kWh elektriciteit per jaar. Daarmee voorziet het project in de (elektrische) energiebehoefte van ruim 1.400 huishoudens. De beoogde gebruiksduur is een periode van 25 jaar. Initiatiefnemer wenst de pv-panelen in een zuid opstelling te plaatsen, waarbij de panelen op frames worden geplaatst. De hoogte varieert daarbij van circa 80 centimeter tot 200 centimeter boven maaiveld. De onderlinge afstand tussen de rijen bedraagt circa 4 meter. Dit biedt voldoende ruimte voor onderhoud en de beoogde vegetatie-ontwikkeling tot bloem- en/of kruidenrijk grasland. Het zonnepark wordt rondom voorzien van een circa 2 meter hoog hekwerk, ter voorkoming van vernieling en diefstal. Het hekwerk, dat fauna-passeerbaar wordt uitgevoerd, wordt vervaardigd van gegalvaniseerd staal en 'ingekapseld' in omzomende beplanting. In de noordoost hoek van het plangebied wordt een voedselbos gerealiseerd, waar omwonenden in de gelegenheid worden gesteld om ter plekke zelf voedsel te oogsten. Deze ontwikkeling draagt bij aan het maatschappelijk draagvlak voor het initiatief en biedt een landschappelijke meerwaarde. 2.2.3

Landschappelijke inrichting

2.2.3.1 Landschappelijke inpassing Integraal onderdeel van het planvoornemen vormt de landschappelijke inpassing. Het plan voorziet naast het realiseren van een zonnepark in een gedegen landschappelijke inrichting van het totale terrein. Hiertoe heeft Pouderoyen Tonnaer een landschappelijk inrichtingsplan opgesteld dat als Bijlage 2 is bijgevoegd. Onderstaand kaartbeeld geeft het inpassingsplan op hoofdlijnen weer.

12

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Landschappelijke inpassing zonnepark Maasbrachterweg te Echt

Het ontwikkelde landschapsplan beoogt een goede ruimtelijke inpassing van het zonnepark in het landschap te bereiken, waarbij bovendien wordt bijgedragen aan het versterken van de natuurwaarden in het gebied. Onderstaand zijn de belangrijkste elementen kort toegelicht: Hagen Het plangebied wordt in de huidige situatie omzoomd door haagstructuren. Deze vormen al een goede basis voor de ruimtelijke inpassing van het beoogde zonnepark. Om de haagstructuur te versterken worden enkele gaten in de hagen gevuld en aanvullend hagen toegevoegd. Het basisprincipe voor de landschappelijke inpassing van de ca. 2 meter hoge struweelhagen is dat er een dichte en tot 4 meter breed uit te groeien struweel wordt aangeplant, bestaande uit 3 plantrijen met een onderlinge afstand van 1 meter tussen de rijen. Het afschermende hekwerk rond de zonnepanelen wordt aan de binnenzijde (onzichtbaar) van de hagen gesitueerd. De hagen zijn qua samenstelling divers en afgestemd op de wensen en eisen vanuit de belendende percelen. Alle hagen kennen een menging van meerdere gebiedseigen struikvormers, groepsgewijs gemengd binnen de 3 rijen brede aanplant. Bloem- en kruidenrijk grasland Het voornemen is om tussen de rijen met zonnepanelen 3 meter vrije ruime aan te houden zodat voldoende licht, lucht en water de bodem kan bereiken.

Daarnaast wordt beoogd om binnen het park een ecologisch rijk en divers bloem- en kruidenrijk grasland tot ontwikkeling te laten komen. Het bloemrijk en kruidenrijk grasland komt zowel onder als buiten de panelen (tussen de rijen en in de vrije ruimte tussen de opstelling en de terreinranden) tot ontwikkeling. Door de variatie in bezonning en schaduwrijke plekken, ontstaat na het inzaaien van een bloemrijk mengsel bij oplevering spontaan een diverse beplantingssamenstelling. Voedselbos

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

13

Vooropgesteld moet worden dat vanuit omliggende woonpercelen rond het zonnepark geen noemenswaardig zicht bestaat op het park of delen daarvan. Voor zover er al een zeer klein, diagonaal zicht zou zijn vanuit de woningen aan de oostzijde van de weg naar het plangebied, wordt dit zicht ingevuld met een visueel aantrekkelijk voedselbos. Dit voedselbos is gebaseerd op natuurprincipes om op een extensieve manier hoogwaardig voedsel te verbouwen bestaande uit fruit, noten, zaden, bladeren, bloemen en/ of bloemknoppen. Er wordt een bosrand gecreëerd met meerdere lagen vegetatie. Omdat er vooral met meerjarige gewassen gewerkt wordt kan er bodemvruchtbaarheid ontstaan. Het bodemleven ontwikkelt zich naarmate er minder (bodem)bewerkingen plaatsvinden. Door het uitsluiten van (chemische)bestrijding en kunstmest kan er een natuurlijk evenwicht ontstaan waar ecologische relaties natuurlijke bestrijding uitvoeren. Wandelpad Aan de zuidrand van het zonnepark, doorlopend langs de westrand tot voorbij de bestaande hoogspanningsmast, buiten het veiligheidshekwerk rond het zonnepark, wordt een openbaar wandelpad (struinpad) aangelegd. Dit pad, in de vorm van een uitgemaaide grasbaan, is na afstemming met omwonenden alleen bedoeld voor voetgangers. Met dit pad ontstaat een recreatieve verbinding tussen de Maasbrachterweg en het Julianakanaal.

Dit struinpad loopt langs de rijk samengestelde hagen rond het zonnepark. Aan de zuidzijde zal een extra rasterhekwerk worden gerealiseerd om te voorkomen dat wandelaars door de haag heen naar het zuidelijke perceel zouden kunnen doorsteken. Aan de binnenzijde van het pad wordt een geschoren smalle haag voorzien, waarachter het veiligheidshekwerk van het zonnepark staat. Het pad wordt uitsluitend gemaaid en wordt onverhard, passend in het landschap, aangelegd. Eventueel zicht op het zonnepark zal her en der worden gerealiseerd door onderbrekingen in de geschoren haag. Dubbel grondgebruik Het zonnepark biedt op deze locatie de mogelijkheid om dubbel grondgebruik te realiseren in de vorm van natuurlijk terreinbeheer, wellicht in combinatie met extensieve begrazing door schapen. Eventueel zal dit in combinatie met extensief maaibeheer plaatsvinden. Steenuil In de quickscan flora- en fauna, bijgevoegd als Bijlage 6, wordt aangegeven dat onder andere de steenuil en de kerkuil in het plangebied kunnen foerageren. Daarnaast wordt in de rapportage aangegeven dat in de directe omgeving van het plangebied een nest van een steenuil aanwezig is. Op basis daarvan heeft Staro Natuur en Buitengebied een nader onderzoek verricht naar de steenuil. Betreffend onderzoek is bijgevoegd als Bijlage 7.

Met inachtneming van de resultaten van het nader onderzoek naar de steenuil zijn in paragraaf 3.3 van het landschapsplan aanvullende beheersmaatregelen opgenomen ten behoeve van de steenuil. Deze beheersmaatregelen luiden als volgt: De grasmat binnen het plangebied om en om de helft laten begrazen of maaien. In het langere gras zitten dan veel prooidieren en in het kortere gras kan de steenuil goed jagen. In een afgelegen grazig hoekje het gras laten doorgroeien en allen in de nazomer maaien. Dit kan bijvoorbeeld in een schaal van 25 meter rondom de voet van de hoogspanningsmast binnen het plangebied. Een voldoende breedte tussen de paneelrijen (4 meter) zodat de steenuil hier ook vliegend tussen panelen kan gaan jagen op kortere grasdelen. Potentiele nestplekken voor de steenuil zijn al gefaliciteerd door de aanplant van brede struikzones en diverse bomen binnen het aangrenzende voedselbos.

14

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

De realisatie en instandhouding van de hiervoor beschreven landschappelijke inpassing, wordt in dit bestemmingsplan verankerd door het opnemen van een voorwaardelijke verplichting in de planregels van het bestemmingsplan. Daarmee wordt het beoogde kwaliteitsbeeld gewaarborgd. 2.2.3.2 Advies LKM-commissie Het planvoornemen is met behulp van de selectieprocedure voor pilotprojecten zonneparken in de gemeente Echt-Susteren voorgelegd aan het adviespanel zonneparken. Onderdeel van de aangeleverde stukken vormde een landschapsplan. Dit landschapsplan is op 24 november 2020 voorgelegd aan de LKM-commissie. Dit landschapsplan voorzag in de noordoosthoek van onderhavig plangebied in een fruitboomgaard en niet in een voedselbos. De LKM-commissie adviseerde om het betreffende landschapsplan uit te werken tot een concreet inrichtingsplan met beplantingsplan. Naar aanleiding van het advies van de LKM-commissie is een inrichtingsplan met bijbehorend beplantingsplan uitgewerkt dat als Bijlage 2 is bijgevoegd. Betreffend inrichtingsplan is op 22 december 2020 opnieuw aan de LKM-commissie voorgelegd. Geoordeeld is dat de opmerkingen van het destijds voorgelegde plan goed waren verwerkt en akkoord bevonden, mits het voedselbos in samenspraak met de bevolking zou worden aangelegd. Initiatiefnemer is bereid om deze voorwaarden in acht te nemen.

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

15

16

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Hoofdstuk 3 3.1

Beleidskader

Rijksbeleid

3.1.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) In het kader van de nieuwe omgevingswet, die per 1 januari 2022 in werking treedt, wordt momenteel de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) door het rijk opgesteld. Aan de hand van een toekomstperspectief op 2050 wordt hierin de langetermijnvisie in beeld gebracht. Op nationale belangen wil het Rijk (net als nu) sturen en richting geven. Hiervoor worden vier prioriteiten onderscheiden: Ruimte voor klimaat adaptatie. Duurzaam economisch groeipotentieel. Sterke en gezonde steden en regio's. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Om invulling te kunnen geven aan deze vier prioriteiten hanteert het rijk de volgende drie afwegingsprincipes: Combinaties van functies gaat voor enkelvoudige functies. Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal. Afwentelen wordt voorkomen. Aangezien de NOVI nog niet van kracht is, is het rijksbeleid vastgelegd in respectievelijk de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) en het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro). 3.1.2 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) is op 13 maart 2012 vastgesteld en in werking getreden. In deze visie schetst het Rijk de ambities tot 2040 en de doelen, belangen en opgaven tot 2028. Het rijk kiest voor een selectievere inzet van rijksbeleid op slechts 13 nationale belangen.

Voor deze belangen is het Rijk verantwoordelijk en wil het resultaten boeken. Buiten deze 13 belangen hebben decentrale overheden beleidsvrijheid. Een van de geformuleerde nationale belangen betreft 'ruimte voor het hoofdnetwerk voor (duurzame) energievoorziening en energietransitie'. De ambitie is dat Nederland in 2040 een robuust internationaal energienetwerk kent en de energietransitie in Nederland substantieel ver gevorderd is. Voor de economische ontwikkeling op de lange termijn is een transitie naar een duurzame, hernieuwbare energievoorziening nodig, zowel vanwege geopolitieke verhoudingen en uitputting van fossiele brandstoffen als vanwege de ambities voor beperking van de CO2 uitstoot. De vraag naar elektriciteit en gas zal blijven groeien. Daarom zal voor de opwekking en het transport van energie (ook over onze grenzen heen) voldoende ruimte gereserveerd moeten worden. Duurzame energiebronnen als wind, zon, biomassa en bodemenergie verdienen daarbij speciale aandacht. Hun aandeel in de totale energievoorziening moet omhoog en zij hebben relatief veel ruimte nodig. De overgang naar meer duurzame brandstoffen vraagt om meer ruimte. Het is primair de taak van provincies en gemeenten om voldoende ruimte te bieden voor duurzame energievoorziening (zoals zonne-energie en biomassa).

Het ruimtelijk rijksbeleid voor (duurzame) energie beperkt zich daarom enkel tot grootschalige windenergie op land en op zee, gelet op de grote invloed op de omgeving en de omvang van deze opgave. Voor andere energiefuncties is geen nationaal ruimtelijk beleid nodig naast het faciliteren van ontwikkelingen door het aanpassen van wet- en regelgeving en het delen en ontwikkelen van kennis.

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

17

Met onderhavige ontwikkeling wordt beoogd een zonnepark van circa 5 hectare aan te leggen aan de Maasbrachterweg te Echt. De ontwikkeling levert daarmee een positieve bijdrage aan de doelstelling van het rijksbeleid in relatie tot een duurzamere energievoorziening. De ontwikkeling is niet gelegen in of nabij een gebied waarin het rijk een ander nationaal belang heeft aangewezen, derhalve heeft de SVIR geen consequenties voor voorliggend plan. 3.1.3 Besluit algemene regels ruimtelijke ordening De SVIR bepaalt welke kaderstellende uitspraken zodanig zijn geformuleerd dat deze bedoeld zijn om beperkingen te stellen aan de ruimtelijke besluitvormingsmogelijkheden op lokaal niveau. Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) bevestigt in juridische zin die kaderstellende uitspraken. Met het Barro geeft het Rijk algemene regels voor ruimtelijke plannen. Doel van dit Besluit is bepaalde onderwerpen uit de SVIR te verwezenlijken. Onderhavige ontwikkeling heeft geen betrekking op de aangewezen nationale belangen, derhalve heeft het Barro geen consequenties voor voorliggend plan.

3.1.4 Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplannen die voorzien in nieuwe stedelijke ontwikkelingen dienen een verantwoording te bevatten aan de hand van de zogenoemde 'Ladder voor duurzame verstedelijking' (hierna: de Ladder), die is vastgelegd in artikel 3.1.6, tweede lid, Besluit ruimtelijke ordening (hierna: Bro). Ingevolge artikel 5.20 Besluit omgevingsrecht moet de Ladder ook worden toegepast bij een omgevingsvergunning voor afwijking van het bestemmingsplan als bedoeld in artikel 2.12, eerste lid, onder a, onder 3°, Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. De Ladder verplicht overheden tot het maken van een zorgvuldige ruimtelijke afweging bij het mogelijk maken van nieuwe stedelijke ontwikkelingen in planologische besluiten. Het doel is om te komen tot zorgvuldig ruimtegebruik en daarmee het voorkomen van (onaanvaardbare) leegstand en onnodig “bouwen in de wei”. De Ladder is daarmee een belangrijk instrument voor een goede ruimtelijke ordening. Recent heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld dat zonnevelden niet als een stedelijke ontwikkeling als bedoeld in artikel 3.1.6, tweede lid, Bro jo. artikel 1.1.1, eerste lid, onder i, Bro moeten worden aangemerkt (ABRvS 23 januari 2019, 201804681/1/A1).

Gezien deze jurisprudentie moet worden geconcludeerd dat de realisatie van een zonneveld geen “stedelijke ontwikkeling” is als bedoeld in het Bro. Dit betekent dat onderhavige ontwikkeling niet ladderplichtig is. Toetsing aan de Ladder voor duurzame verstedelijking vormt derhalve geen belemmering voor onderhavig planvoornemen. 3.1.5 Energieakkoord Zowel op rijks-, provinciaal als gemeentelijk niveau zijn er ambitieuze doelstellingen op het gebied van duurzame energie geformuleerd, vastgelegd in onder meer het Energieakkoord. In het Energieakkoord besloten meer dan veertig organisaties in september 2013 voor duurzame groei. Gezamenlijk gaan zij voor verduurzaming van de samenleving en economie. Daarbij wordt ingezet op: een besparing van het energieverbruik met gemiddeld 1,5 procent per jaar; 100 petajoule energiebesparing per 2020; een toename van het aandeel hernieuwbare energieopwekking naar 14 procent in 2020 en 16 procent in 2023; ten minste 15.000 voltijdbanen extra. Bovenstaande uitgangspunten zorgen voor een aanzienlijke opgave welke op zowel nationaal, regionaal

18

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

alsook lokaal niveau zal doorwerken. Onderhavige ontwikkeling zorgt voor een goede stap in de richting om tot meer duurzame energieopwekking te komen. Geconcludeerd wordt dat het plan bijdraagt aan de in het Energieakkoord geformuleerde doelstellingen.

3.2

Provinciaal beleid / regionaal beleid

3.2.1 Omgevingsvisie Limburg 2014 Het POL 2014 is vastgesteld op 12 december 2014. De hoofdambitie in het POL betreft het realiseren van een voortreffelijk grensoverschrijdend leef- en vestigingsklimaat, dat eraan bijdraagt dat burgers en bedrijven kiezen voor Limburg: om er naar toe te gaan en vooral ook om er te blijven. Het POL richt zich met name op de fysieke kanten van het leef- en vestigingsklimaat, waarbij kwaliteit centraal staat. Daarbij zijn er regionale verschillen tussen Noord-, Midden- en Zuid-Limburg, die vragen om een regionaal verschillende beleidsuitwerking. Het POL richt zich alleen op die zaken die er op provinciaal niveau echt toe doen en vragen om regionale oplossingen. Daarbij worden gemeenten uitgenodigd om een flink aantal vraagstukken in regionaal verband verder uit te werken.

Uitsnede Omgevingsvisie Limburg 2014 met aanduiding plangebied

Ter plaatse van het plangebied geldt de aanduiding 'Buitengebied'. De zone 'Buitengebied' omvat een breed scala aan gebieden variërend van landbouwgebieden in algemene zin, glastuinbouwgebieden, ontwikkelingsgebieden intensieve veehouderij, verblijfsrecreatieve terreinen, stadsrandzones tot linten en clusters van bebouwing. Het betreft alle gronden in het landelijk gebied, die niet zijn aangewezen als landschaps- of natuurzone. Deze zone biedt de meeste ruimte voor land- en tuinbouw en vrijetijdseconomie. Verder geldt dat het plangebied niet binnen de bronsgroene landschapszone, zilvergroene natuurzone,

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

19

goudgroene natuurzone of het beschermingsgebied Nationaal Landschap Zuid-Limburg is gelegen. Duurzaamheidsbeleid In paragraaf 5.5 Energie en duurzaamheid van de Omgevingsvisie Limburg is de provinciale energie-opgave nader toegelicht. Uitgaande van het energiegebruik in Limburg in 2012 betekent de energietransitie van 14% in 2020 dat de energiebehoefte duurzaam moet worden opgewekt door: Circa 1.200 windturbines (van 3 MW) óf 80 km2 zonnepanelen (een oppervlakte ter grootte van de gemeente Sittard-Geleen) óf Het jaarlijks verbranden van 400 km2 bos (18% van de oppervlakte van Limburg). Er wordt ingezet op een scala aan bronnen van hernieuwbare energie, zoals windenergie, zonne-energie, geothermie en bodemenergie. Voor zon-PV ziet de provincie een grote groeimarkt en de toepassing in de gebouwde omgeving wordt zeer passend geacht. De provincie stimuleert deze toepassing middels een zonatlas, waarmee woningeigenaren tegelijkertijd ook van andere potentiële besparingen bewust worden gemaakt. Ook komen zonneparken met de in het Energieakkoord voorgestelde salderingsregeling dichterbij. De ontwikkeling van business-modellen en proefprojecten worden ondersteund en, afhankelijk van de uitkomsten, beziet de provincie of zij hierin een rol in moet nemen. Van belang is bij deze vorm van energieopwekking primair in te zetten op multifunctioneel ruimtegebruik.

Verder geldt dat voor de aanpak van de energietransitie regionale energievisies (opgesteld door de regionaal samenwerkende gemeenten en Provincie in samenspraak met marktpartijen) een belangrijke plaats in nemen. De Regionale Energiestrategie Noord- en Midden Limburg is in paragraaf 3.3.1 nader toegelicht. 3.2.2 Ontwerp Provinciale Omgevingsvisie Limburg (POVI) De nieuwe Omgevingswet treedt naar verwachting op 1 januari 2022 in werking. De provincie moet dan beschikken over een Provinciale Omgevingsvisie en Omgevingsverordening. De provincie is in dat verband doende het POL2014 te vervangen door de Omgevingsvisie Limburg (hierna ook: de POVl). De POVI richt zich op de langere termijn (2030-2050) en beschrijft onderwerpen zoals wonen, bodem, infrastructuur, milieu, ruimtelijke economie, water, natuur, luchtkwaliteit, landschap en cultureel erfgoed. Ook de aspecten gezondheid en een gezonde leefomgeving worden in de Omgevingsvisie meegenomen. De zoneringen op grond van het POL2014 zijn in de ontwerp POVI overgenomen op de kaart 'Limburgse principes'. Ook in de ontwerp POVI is onderhavige projectlocatie gelegen in de zone 'Buitengebied'. Vanuit beleidsmatig oogpunt in relatie tot voorliggende planontwikkeling is geen sprake van relevante wijzigingen.

20

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Uitsnede kaart 'Limburgse principes' ontwerp POVI 3.2.3 Omgevingsverordening Limburg 2014 Het beleid zoals opgenomen in de Omgevingsvisie Limburg 2014 is meer geconcretiseerd in de Omgevingsverordening Limburg 2014.

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

21

Uitsnede kaart 'milieubeschermings-gebieden' Omgevingsverordening Limburg 2014 met ligging plangebied

Het plangebied is gelegen in de zone Roerdalslenk zone II, op basis waarvan aanvullende regels gelden voor bescherming van de drinkwatervoorziening. Naast een verbod in de waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden is in de Omgevingsverordening een verbod opgenomen voor diepe boringen in de boringsvrije zones. Daartoe is de Roerdalslenk verdeeld in vier gebieden, waarbij per gebied de diepte van het boorverbod varieert. In de Omgevingsverordening wordt aangegeven dat boringen tot de bovenkant van de Bovenste Brunssumklei zijn toegestaan en dat een melding moet worden verricht indien een boring dieper dan 30 meter beneden maaiveld plaatsvindt. Aangezien onderhavig voornemen niet gepaard gaat met dergelijke diepe boringen in de bodem, vormt de ligging in de zone 'Roerdalslenk zone II' geen belemmeringen voor onderhavige ontwikkeling. 3.2.4 Limburgse Zonneladder De Omgevingsvisie Limburg vervangt in 2021 de Omgevingsvisie POL 2014. De ontwerp versie is op 25 augustus 2020 vastgesteld door de Gedeputeerde Staten. In december 2020 heeft besluitvorming plaats gevonden door Gedeputeerde Staten en in februari 2021 door Provinciale staten over de Omgevingsvisie. Om te voldoen aan toekomstig beleid is de (ontwerp) Omgevingsvisie meegenomen in dit bestemmingsplan.

De provincie Limburg wil naar eigen vermogen bijdragen aan de Rijksdoelstellingen om te komen tot een duurzame energievoorziening. Gezien de ligging van de provincie en het grondgebruik zijn de mogelijkheden om te komen tot een duurzame energievoorziening in Limburg beperkt. De provincie stelt geen eigen doelstellingen en plannen op ten aanzien van de energietransitie, maar neemt een ondersteunende rol aan bij nieuwe innovaties en ontwikkelingen. Dit doet zij onder andere bij de verduurzaming van Chemelot en de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (RES). De provincie baseert haar handelen bij nieuwe initiatieven op draagvlak en wil haar inwoners daarbij maximaal betrekken.

22

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

De basis voor de energietransitie ligt voor de provincie Limburg bij de 'trias energetica', wat betekent: 1. 2. 3.

energieverbruik verminderen door verspilling in te perken; energieopwekking vanuit duurzame bronnen (niet-fossiel), zoals water, wind en zon; gebruik van zo efficiënt en schoon mogelijke fossiele bronnen bij de energiebehoefte die niet op een duurzame manier ingevuld kan worden.

Op het gebied van zonne-energie pleit de provincie Limburg voor zorgvuldigheid bij ruimtelijke inpassing. Voor dergelijke ontwikkelingen is de Limburgse zonneladder van toepassing. Deze is te zien in onderstaande afbeelding.

Limburgse zonneladder (bron: Ontwerp Omgevingsvisie Limburg) Eind 2020 zijn moties door Provinciale Staten ingediend. Realisatie van ZonPV (Photo Voltaic) op goede landbouwgrond en binnen kwetsbare natuur moet, conform de ingediende moties, als uitzonderingsmogelijkheid worden gebruikt bij de inpassing van zonne-energie. Het dictum van deze moties luidden verder als volgt: “In de Provinciale Omgevingsvisie het 'nee, tenzij-principe' dat wordt gehanteerd bij de Limburgse zonneladder nader te omschrijven en te duiden en op te nemen in de nog op te stellen Omgevingsverordening. Zo uit te leggen dat goede landbouwgrond en kwetsbare natuur als uitzonderingsmogelijkheid worden gebruikt bij de inpassing van zonne-energie; In de Omgevingsverordening een motiveringsplicht op te nemen zodat gemeenten en de provincie moeten motiveren waarom er wordt gekozen voor een bepaalde trede van de zonneladder. “ Het college van Gedeputeerde Staten heeft aangegeven deze motie uit te voeren en de strekking van het dictum te verwerken in zowel de Provinciale Omgevingsvisie als ook de Omgevingsverordening. In de Omgevingsverordening wordt bepaald hoe de provincie toeziet op een juiste toepassing van de Limburgse zonneladder en op kwalitatief goede afweging en onderbouwingen bij initiatieven voor grondgebonden zonneparken.

Het 'nee, tenzij' principe van de zonneladder zal via de instructieregels nader geduid worden en vergt een nadere motivatieplicht bij initiatieven rondom zonneparken. Daarbij gaat het om een goede

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

23

ruimtelijke integrale afweging, de instandhouding van de landschapsstructuur en bijbehorende kenmerken, het combineren van meerdere functies, aandacht voor lokaal draagvlak en participatie en het doorlopen van zorgvuldige procedures. De gemeente Echt-Susteren vult voor het behalen van haar duurzaamheidsdoelen de treden 1 en 4 van de Limburgse zonneladder gelijktijdig in. Het is zon op dak, zon op land en wind tegelijkertijd. De gemeente haalt anders de duurzaamheidsdoelen niet. Deze lijn is ook door de verantwoordelijk gedeputeerde C. Brugman steeds zo uitgedragen. Door het feit dat voor de realisatie van het voorliggende zonnepark landbouwgronden (trede 4) worden ingezet, is op basis van het 'interim-beleid', zoals door de provincie Limburg medegedeeld per brief van 23 februari 2021, het 'nee, tenzij' principe van toepassing.

Motivering 'nee, tenzij' principe' De voorgenomen ontwikkeling betreft ZonPV op landbouwgrond. Hier beneden wordt nader op de gemeentelijke werkwijze ingegaan en hoe hiermee invulling wordt gegeven aan het 'nee, tenzij' principe. Uit het beleidskader 'Zonneparken en windparken gemeente Echt-Susteren', vastgesteld door de raad op 26 september 2019, blijkt dat de gemeente Echt-Susteren inzet op het opwekken van duurzame energie en dat zij in 2040 energieneutraal wil zijn. Op basis van de cijfers in 2016 (bron: klimaatmonitor) gebruikt de gemeente Echt-Susteren 4% (0,16 PJ) duurzaam opgewekte energie. Indien de gemeente Echt-Susteren aan de doelstellingen van het Regeerakkoord wil voldoen, zijnde 49% reductie van de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990, dan moet de gemeente in 2023 16% (0,65 PJ) van haar energie duurzaam opwekken. Deze inhaalslag staat gelijk aan het additioneel plaatsen van circa 20 windmolens of 490.000 zonnepanelen, zoals blijkt uit de Energievisie Echt-Susteren 2018-2022 pag. 18. Om beter bij te dragen aan de landelijke opgave en de bijbehorende doelen te realiseren, zijn aanvullende inspanningen noodzakelijk. De gemeente ziet mogelijkheden om te versnellen en stevigere stappen te zetten richting energieneutraliteit. De gemeente zet daarom in op nieuwe initiatieven en projecten.

Hiertoe is onder andere de 'Energievisie en uitvoeringsprogramma 2018 - 2022' opgesteld en vastgesteld in februari 2019. In de onderstaande 3 tabellen zijn de initiatieven en projecten geprioriteerd opgenomen. Tevens is waar nu al kan worden ingeschat de potentiële impact in PJ genoemd. De exacte bijdrage dient na vaststelling van deze energievisie nader te worden uitgewerkt.

24

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Waarom zijn zonneparken noodzakelijk? Energieverbruik In de 'Energievisie en uitvoeringsprogramma 2018 - 2022' is onderbouwd aangegeven dat het energieverbruik in de gemeente 4,08 Peta Joule (PJ) per jaar bedraagt (bron: provinciaal Energiedashbord geraadpleegd juli 2018). Dat komt overeen met het energieverbruik van 65.280 gemiddelde Nederlandse huishoudens (de gemeente telt 14.181 huishoudens). Dit verbruik is voor 50% te koppelen aan mobiliteit, voor 35% aan gas (voor verwarming, warm tapwater en deels productieprocessen) en voor 15% aan elektriciteit. Deze 4,08 PJ is ook vergelijkbaar met 14 km2 zonnepanelen. Potentie energiebesparing De potentie energiebesparing is vastgesteld op 0,83 PJ in 2050. Dit moet voornamelijk behaald worden door het isoleren van woningen en gebouwen, door het gebruik van energie-efficiënte apparaten en aangepast gebruikersgedrag. Echt – Susteren kent 14.556 woningen. Meer dan de helft heeft een laag energielabel, hetgeen inhoudt dat er onnodig veel energie verbruikt wordt. Potentie duurzame opwekking Primair gebaseerd op het Energiedashboard van de provincie Limburg komt naar voren dat er binnen de gemeentegrenzen van Echt-Susteren de volgende potentie aanwezig is voor het opwekken van duurzame energie om te voorzien in haar huidige energievraag (zie de volgende tabel):

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

25

Deze hoeveelheid zonnepanelen (ZonPV) neemt ruim 5 km² aan oppervlak in beslag. De daken van woningen en bedrijfsgebouwen in de gemeente Echt-Susteren beschikken over te weinig geschikt dakoppervlak (geschikt = minimaal 10 zonnepalen van 360 Wp) om de gevraagde hoeveelheid aan duurzame elektriciteit op te wekken met zonnepanelen. Ook is niet elk huishouden in staat om zonnepanelen op zijn/haar dak te plaatsen. Zo is er bijvoorbeeld sprake van complexwoningen, appartementen, flats en hebben veel woonadressen geen eigen dak. Ook zijn veel daken van woningen niet geschikt door schaduwvorming en/of obstakels. Daarnaast worden deze daken niet vanzelfsprekend door de eigenaren vol gelegd met ZonPV installaties. Stimuleringsprojecten zijn nodig en helpen om de aanleg op daken van particulieren en bedrijven te versnellen. Particuliere woningeigenaren zijn in de praktijk moeizaam te mobiliseren tot het nemen van duurzame maatregelen vanwege de vele drempels die er zijn en de vrijblijvendheid. De gemeente kan het nemen van deze maatregelen niet afdwingen. Om lokaal te voorzien in een deel van de elektriciteitsbehoefte is het daarom noodzakelijk om te onderzoeken in hoeverre de mogelijkheid bestaat om grootschalige ZonPV installaties (z.g. zonneparken) en windmolens te plaatsen, zo blijkt uit de 'Energievisie en uitvoeringsprogramma 2018 - 2022'.

Waarom dienen er nu al snel zonneparken te worden gerealiseerd? Zoals hier voor reeds aangegeven wordt de in het Regeerakkoord uitgesproken ambitie van 49% reductie van de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 met de huidige snelheid niet gerealiseerd. Ook met betrekking tot de duurzame opwekdoelen loopt de gemeente Echt-Susteren, net als alle andere gemeenten in Nederland, flink achter. In 2020 dient Nederland 14% van de energievraag duurzaam op te wekken en in 2023 is dat 16% (dat is 0,57 PJ respectievelijk 0,65 PJ). De cijfers van 2016 geven aan dat de gemeente Echt-Susteren 4% (0,16 PJ) hernieuwbare energie gebruikt (2,2% vervoer, 5,7% warmte en 6,2% elektriciteit). Om te versnellen zijn concrete initiatieven en projecten benoemd en geprioriteerd (zie bovenstaande tabel). Dit geldt tevens voor grootschalige ZonPV installaties. De realisatie van grootschalige ZonPV is noodzakelijk, naast het stimuleren van de opwekking van duurzame energie bij gebouwen (zoals ZonPV op dak). De gemeente is immers geen eigenaar van de meeste gebouwen en kan het plaatsen van de zonnepanelen dus niet afdwingen. Hiermee ontstaat er een afhankelijkheidspositie om de duurzaamheidsdoelen te kunnen halen. Om deze reden zet de gemeente ook in op de nu beproefde technieken zon op land en wind.

Ook in de Concept-RES Noord- en Midden Limburg is geconcludeerd dat grootschalige windparken en zonneparken noodzakelijk zijn, naast het stimuleren van zonnepanelen op daken, energiebesparing etc. (dit is ook berekend in de Concept-RES). Hier beneden wordt nader op de doelen vanuit de Concept-RES ingegaan. Waar kunnen zonneparken in Echt-Susteren gerealiseerd worden? Bij het opstellen van het beleid voor de realisatie van zonne- en windparken is het een bewuste keuze geweest om geen zoekgebieden aan te wijzen en enkel Natura 2000 en goudgroene gebieden uit te sluiten van

26

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

zonneparken en windparken. In principe kunnen dus overal in de gemeente initiatieven ontwikkeld worden, mits het plan voldoet aan de drie beleidspijlers landschappelijke kwaliteit, draagvlak en (financiële) participatie. Op deze wijze kan er maatwerk geleverd worden, waardoor er sprake is van een realistische werkwijze om zonneparken ook daadwerkelijk te kunnen realiseren en hiermee de doelstelling om in 2040 energieneutraal te zijn. Voor de realisatie van de zonneparken heeft de gemeente in december 2019 een collectieve uitvraag aan de markt gedaan voor de realisatie van zonneparken. Het betreft een pilot waarmee de gemeente ervaring wil opdoen met de voorbereiding en realisatie van zonneparken. De gemeente heeft 17 initiatieven voor zonneparken ontvangen. Deze initiatieven zijn door een panel van deskundigen beoordeeld aan de hand van de drie voornoemde beleidspijlers:

Hoe verhouden de gemeentelijke doelen zich tot de opgave vanuit de Regionale Energie Strategie (RES) regio Noord- en Midden Limburg? In de Regionale Energie Strategie werkt de gemeente Echt-Susteren samen met alle 14 gemeenten in Noord- en

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

27

Midden-Limburg, Provincie Limburg, Waterschap Limburg en Enexis. De belangrijkste opgave van de RES is om afspraken te maken over hoeveel de regio kan bijdragen aan de landelijke doelstellingen (klimaattafel elektriciteit) van het klimaatakkoord. Deze ambitie is om in 2030 70% van de elektriciteit duurzaam op te wekken. Het bod dat de RES Noord- en Midden Limburg het rijk heeft gedaan is 1 200 GWh in 2030. In de onderstaande figuren staan de doelen van de RES schematisch weergegeven.

28

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Het behalen van de RES doelen tot 2030 betekent op basis van het voorgaande dat er per RES-gemeente 4-6 windturbines van 5-6 MW of 8-11 windturbines van 3 MW of 94 – 120 ha aan zonnepanelen gerealiseerd moeten worden. Met de realisatie van afgerond 41 ha aan zonnepanelen (ZonPV) én de realisatie van 5 windturbines van 5 – 6 MW, waarvoor momenteel het haalbaarheidsonderzoek wordt uitgevoerd, draagt de gemeente Echt – Susteren bij aan de doelstellingen van de RES regio Noord- en Midden Limburg tot 2030. De plannen van de 5 zonneparken, waaronder het voorliggende, zijn bij de deelnemende partijen in de RES bekend. Formele afstemming (hoe en wanneer er afgestemd moet worden) van initiatieven in RES verband is nog niet geregeld. Hier moeten nog concrete afspraken over gemaakt worden.

Relatie ontwikkeling met Limburgse zonneladder De voornoemde 5 zonneparken, waaronder de voorliggende ontwikkeling, worden op landbouwgronden in Echt-Susteren gerealiseerd. Dit neemt niet weg, zoals hiervoor nader onderbouwd, dat de gemeente geen aandacht heeft of de mogelijkheden heeft bekeken voor het realiseren van zonne-installaties in de overige gebieden in de Limburgse zonneladder zijnde zonne-installaties op daken en gevels (trede 1), in bebouwd gebied (trede 2) en in landelijk gebied (trede 3). Trede 1 Allereerst heeft de gemeente Echt-Susteren niet voldoende geschikte daken om te voorzien in de huidige en toekomstige energiebehoefte. In de Energievisie van de gemeente Echt-Susteren (vastgesteld februari 2019) is het totale energieverbruik in de gemeente Echt-Susteren opgenomen van 4,08 PJ per jaar. Hiervoor is een totale oppervlakte van 14 km2 aan zonnepanelen noodzakelijk. Dit verbruik is voor 50% te koppelen aan mobiliteit, voor 35% aan gas (voor verwarming, warm tapwater en deels productieprocessen) en voor 15% aan elektriciteit (0,6 PJ). Om die 15% aan elektriciteit duurzaam op te wekken is dus een oppervlakte van 2,1 km2 noodzakelijk. Dit is 2% van de oppervlakte van de gemeente Echt – Susteren. Echt-Susteren heeft 14.556 woningen.

In de praktijk heeft niet elk huishouden een woning met een geschikt dak en is ook niet elk huishouden in staat om zonnepanelen op zijn/haar dak te plaatsen. Zo is er bijvoorbeeld sprake van complexwoningen, appartementen, flats en hebben veel woonadressen geen eigen dak. Ook zijn veel daken van woningen niet geschikt door schaduwvorming en/of obstakels. Bij een aanname dat 40% van de woningen een geschikt dak heeft om 10 zonnepanelen te plaatsen, dan zouden op deze daken 58.224 panelen geplaatst kunnen worden. Dit komt overeen met circa 20.000.0000 kWh oftewel 0,07 PJ. Aangezien in totaal 0,6 PJ nodig is, zal dus voor de overige 0,53 PJ dakoppervlak nodig zijn op geschikte en beschikbare grote(re) gebouwen in Echt-Susteren. Dit komt overeen met ruim 1,8 km2 . In de praktijk is slechts een klein deel van de grote(re) daken geschikt voor het plaatsen van zonnepanelen. Ook zal een groot deel van de eigenaren niet meewerken en kan nu ook niet gedwongen worden om mee te werken. Met de aanname dat 20% van al deze daken geschikt is en 25% van de eigenaren meewerkt dan is 36 km2 aan dakoppervlakte nodig. Deze oppervlakte is er niet, want dat zou betekenen dat 34% van de oppervlakte van de gemeente Echt-Susteren (104,5 km2 ) uit grote(re) daken zou bestaan. Om het voorgaande in perspectief te zetten.

De geplande 5 zonneparken in de gemeente Echt – Susteren hebben in totaal afgerond een oppervlakte van 40 ha. Dit is 400.000 m2 of te wel 0,4 km2 . Dit komt neer op 0,4 % van de totale oppervlakte van de gemeente. Er wordt verder wel aandacht besteed aan de invulling van trede 1. Dit blijkt ook uit de RES brede aanpak voor het stimuleren van de aanleg van zonnepanelen op daken. Dit plan richt zich naast de particuliere daken ook op daken van bedrijven en commercieel vastgoed. MKB-bedrijven die willen verduurzamen worden hier van uit de gemeente in ondersteund. Door het feit dat de gemeente van de meeste gebouwen geen eigenaar is, is

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

29

stimuleren de enige mogelijkheid. Afdwingen is niet mogelijk. Daarmee ontstaat er voor de gemeente een afhankelijkheidspositie, waardoor de gemeente niet de regie heeft op het behalen van de duurzaamheidsdoelen. Ten slotte geldt dat wat niet aan energie verbruikt wordt, ook niet opgewekt hoeft te worden. Binnen dat kader wordt vanuit de gemeente het besparen van energie gestimuleerd met bijvoorbeeld isolatiemaatregelen. Treden 2 en 3 Wat betreft de treden 2 en 3 moet in het oog worden gehouden dat de mogelijkheden ook beschikbaar moeten zijn. De gemeente Echt – Susteren beschikt bijvoorbeeld niet over een voormalige stortplaats (trede 3) en restruimten op bijvoorbeeld een bedrijventerrein (trede 2). Hiermee vallen deze gebieden dus zo goed als af. Op basis van het voorgaande is de conclusie dat bij het invullen van trede 1 kleine stappen worden gezet en het tijd vergt om particulieren/bedrijven te overtuigen om daadwerkelijk duurzaamheidsmaatregelen te treffen. Daarnaast is ook de inzet van alle in potentie geschikte daken voor zonne-installaties in de gemeente niet voldoende om de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren. Vanuit realistisch oogpunt moeten in Echt – Susteren dus ook landbouwgronden ingezet worden voor zonne-installaties. Dit mede omdat er in de gemeente nauwelijks locaties voor handen zijn om treden 2 en 3 te kunnen invullen.

Aanvullend dient opgemerkt te worden dat met de opzet die nu gekozen is om de zonneparken, waaronder de voorliggende, te realiseren, er geen sprake is van een totale onttrekking van de gronden aan de landbouw. De gronden, die de betreffende agrarische grondeigenaren vrijwillig inzetten, kunnen gecombineerd voor zowel landbouwactiviteiten als voor de opwekking van zonne-energie gebruikt worden. De landbouwmogelijkheden zijn uiteraard beperkter, maar niet geheel onmogelijk. Verder geldt voor alle parken een tijdelijkheid, waardoor de gronden op termijn weer volledig voor de landbouw ingezet kunnen worden. Daarnaast heeft het tijdelijk beperken van de landbouwkundige mogelijkheden ook voordelen. De gronden krijgen rust, omdat er bijvoorbeeld geen bestrijdingsmiddelen meer op de gronden gebruikt worden waardoor ook de biodiversiteit zich kan ontwikkelen.

Conclusie De gemeente Echt-Susteren zet voor de realisatie van haar duurzaamheidsdoelstellingen voornamelijk in op de invulling van de treden 1 en 4 van de Limburgse zonneladder. Er is dus sprake van zon op dak, zon op land en wind tegelijkertijd. De gemeente haalt anders de duurzaamheidsdoelen niet. Om de locatiekeuze van het voorliggende zonnepark op landbouwgrond nader te motiveren, is het plan door een deskundigenpanel getoetst aan de drie beleidspijlers landschappelijke kwaliteit, draagvlak en (financiële) participatie. Uit deze afweging is gebleken dat er bij de voorliggende ontwikkeling sprake is van: een goede ruimtelijke integrale afweging; de instandhouding van landschapsstructuren en de bijbehorende kenmerken; aandacht voor lokaal draagvlak en participatie; het doorlopen van zorgvuldige procedures. Door deze werkwijze toe te passen, kan er maatwerk geleverd worden. Hierdoor is er sprake van een realistische werkwijze om de vijf zonneparken, waaronder het voorliggende, ook daadwerkelijk te kunnen realiseren. Tevens is hiermee invulling gegeven aan het 'nee, tenzij' principe van de provincie Limburg. Ten slotte geldt dat met de realisatie van deze vijf zonneparken, de vijf geplande windmolens en de overige benoemde zaken, Echt – Susteren een bijdrage levert aan de doelstellingen van de RES opgave tot 2030 voor de regio Noord- en Midden-Limburg.

Deze doelen zijn uitsluitend haalbaar op het moment dat ook landbouwgronden voor de duurzaamheidsdoelstellingen worden ingezet.

30

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

3.3

Regionaal beleid

3.3.1 Regionale Energiestrategie (RES) Noord- en Midden-Limburg In de RES wordt door overheden, maatschappelijke organisaties, netbeheerders, en als het mogelijk is ook burgers, gewerkt aan regionaal gedragen keuzes als het gaat om energiebesparing en de duurzame opwekking van elektriciteit en de hiervoor benodigde infrastructuur. De RES wordt op regionaal niveau samengesteld. Hiervoor is Nederland in 15 energieregio's verdeeld. Gemeente Echt-Susteren maakt onderdeel uit van de energieregio Noord en Midden Limburg (één regio). De voorlopige concept RES van de regio Noord- en Midden Limburg is op 28 mei 2020 vrijgegeven voor de besluitvorming in de individuele colleges, Gedeputeerde Staten en het dagelijks bestuur van Waterschap Limburg. Uiterlijk 1 oktober 2020 wordt de definitieve en bestuurlijk vastgestelde concept RES ingediend bij het Rijk. In de voorlopige concept RES zijn de ambities van de regio voor de periode van 2030-2050 beschreven. Deze betreffen: Door energie te besparen en energie kleinschalig duurzaam op te wekken in 2030 minimaal 25% minder CO2 uitstoren dan in 2015; Met grootschalige duurzame zon- en windprojecten 1.200 gigawattuur (GWh) duurzame energie opwekken in 2030; 100% duurzame warmte in 2050; 50% lokaal eigendom bij grootschalige zon- en windprojecten.

Met de realisatie van het zonnepark waarop dit bestemmingsplan ziet, wordt bijgedragen aan de regionale doelstelling om voor 2030 1.200 gigawattuur (GWh) op te wekken met grootschalige duurzame zon- en windprojecten. Daarnaast wordt ernaar gestreefd het doel van minimaal 50% coöperatief eigenaarschap te bewerkstelligen. Vanuit maatschappelijk oogpunt is relevant dat bij de uitwerking van dit initiatief een aantal stakeholders zijn geïdentificeerd, zijnde omwonenden en nabijgelegen bedrijven. Initiatiefnemer heeft voor elke stakeholder een uitgebreide analyse gemaakt waarbij het belang en de invloed van de betreffende stakeholder nader is uitgewerkt. Ten behoeve van het creëren van maatschappelijk draagvlak en de wensen en zorgen van de stakeholders te inventariseren, is initiatiefnemer meermaals het gesprek aangegaan met deze belanghebbenden. Op deze wijze worden belanghebbenden al in de voorbereidingsfase van het plan actief betrokken bij onderhavige ontwikkeling. Daarnaast heeft initiatiefnemer een intentieovereenkomst gesloten met Energiecoöperatie Echt-Susteren Energie waarbij als uitgangspunt is genomen dat partijen samenwerken om 50% lokaal eigendom van onderhavig project te realiseren.

Hierbij wordt gedacht aan een coöperatief model naar analogie met de postcoderoos, eventueel aan te vullen met aandelen of obligaties van het project uit te geven door de energiecoöperatie. De exacte invulling van deze 50% lokaal eigendom hangt in beginsel af van het lokale animo. Op basis van het voorgaande wordt geconcludeerd dat beoogde ontwikkeling bijdraagt aan de ambities als beschreven in de concept RES.

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

31

3.4

Gemeentelijk beleid

3.4.1 Structuurvisie 2012-2025, Ontwikkelen met kwaliteit Op 31 mei 2018 is door de gemeenteraad van Echt-Susteren de 'Structuurvisie 2012-2025, Ontwikkelen met kwaliteit' vastgesteld. Deze structuurvisie bevat de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkelingen binnen de gemeente, evenals de hoofdlijnen van het door de gemeente te voeren ruimtelijk beleid. De structuurvisie gaat tevens in op de wijze waarop de gemeenteraad zich voorstelt om het voorgenomen ruimtelijk beleid te verwezenlijken. In de structuurvisie wordt aangegeven dat de gemeente Echt-Susteren duurzaamheidsinitiatieven toejuicht wanneer deze ruimtelijk-landschappelijk aanvaardbaar zijn. Waar mogelijk zullen dergelijke initiatieven worden gefaciliteerd. Hierbij dient wel in ogenschouw te worden genomen dat bij alle initiatieven voor duurzame energiewinning die een ruimtebeslag vergen tot 1,5 hectare een landschappelijke inpassing vereist is. In paragraaf 2.2.3 van voorliggende toelichting wordt nader ingegaan op het landschapsplan. Gelet op het feit dat onderhavig planvoornemen bijdraagt aan de duurzaamheidsagenda van de gemeente Echt-Susteren en tegelijkertijd wordt voorzien in een landschappelijke inpassing met bijbehorende financiële bijdrage, is onderhavig voornemen in overeenstemming met de 'Structuurvisie 2012-2025'.

3.4.2 Geldende bestemmingsplannen Ter plaatse van het plangebied gelden de volgende bestemmingsplannen: Bestemmingsplan 'Buitengebied' (vastgesteld op 14 december 2017); Bestemmingsplan 'Cultuurhistorie Echt-Susteren' (vastgesteld op 22 september 2016); Facetbestemmingsplan 'Deregulering' (vastgesteld op 6 november 2019). Bestemmingsplan'Buitengebied' De percelen binnen het plangebied liggen in het bestemmingsplan 'Buitengebied' van de gemeente Echt-Susteren en hebben de enkelbestemming 'Agrarisch', zonder bouwvlak aanduiding. Aanvullend zijn de dubbelbestemmingen 'Waarde-archeologie 3' en 'Leiding-hoogspanningsverbinding' van toepassing. Dubbelbestemmingen: De archeologische dubbelbestemming leidt tot een onderzoeksplicht bij ruimtelijke ingrepen van 500 m2 of meer, waarbij de bodem 40 cm of dieper wordt geroerd; Ter plaatse van de dubbelbestemming 'Leiding-Hoogspanningsverbinding' zijn uitsluitend bouwwerken toegestaan die ten dienste staan van betreffende verbinding. Andere gebouwen en bouwwerken moeten vergund worden en worden daarbij getoetst op het belang van beheer en instandhouding van de leidingen; Direct ten noorden en ten zuiden van het plangebied zijn agrarische bedrijven gelegen. Binnen het bestemmingsplan hebben beide de aanduiding 'intensieve veehouderij'. Ten noordoosten van het plangebied liggen 8 woningen.

32

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Uitsnede vigerend bestemmingsplan met aanduiding plangebied

Bestemmingsplan'Cultuurhistorie Echt-Susteren' In het bestemmingsplan 'Cultuurhistorie Echt-Susteren' is het gebied voorzien van de dubbelbestemming 'Waarde-cultuurhistorie' en de functieaanduiding 'specifieke vorm van waarde – cultuurhistorische ensemble Berkelaar'. Deze dubbelbestemming ziet op de bescherming van gebied specifieke waarden in dit deelgebied van de gemeente Echt-Susteren. Daarbij kan worden gedacht aan bebouwingsensembles, wegenpatronen of zones met openheid.

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

33

Uitsnede bestemmingsplan 'Cultuurhistorie Echt-Susteren' - ensemble Berkelaar rood omlijnd

De belangrijkste cultuurhistorische waarden binnen dit ensemble zijn de bebouwing in de vorm van een lint langs de Kapelstraat-Heiweg en het begin van de Swaantjesweg, waarbij vooral de haaks op de weg staande langgevelboerderijen karakteristiek zijn. Verder is de bebouwingsconcentratie in de omgeving van de Maasbrachterweg in de nabijheid van de A2 als waardevol aangemerkt. Waardevol is ook het open landschap buiten de bebouwingsconcentraties en restanten van het oude veld (open akkerland) van Echt, waaraan vrijwel alle tuinen van de lint-bebouwing direct grenzen. Daarbij zijn de bebouwing langs de Oude Stevensweerterweg en een groot deel van de Maasbrachterweg als verstorend voor dit beeld aangemerkt. Voor die laatste weg is de bebouwing noordelijk van nummer 55 en noordelijk van nummer 52 als stedenbouwkundig niet waardevol aangemerkt. Aan de noordoostzijde ligt de historische hoeve Bosserhof met haar landerijen aan de rand van het open veld. Ook waardevol zijn agrarisch gebruikte percelen die tot direct aan de straat grenzen, alsmede historische kleine agrarische bijgebouwen, zoals kippen-hokken, die bewaard zijn gebleven.

Facetbestemmingsplan'Deregulering' Tot slot kan worden gewezen op het feit dat ter plekke het facetbestemmingsplan 'Deregulering' van toepassing is. Dit bestemmingsplan streeft vijf doelen na. Allereerst staat voorop dat de gemeente meer flexibiliteit wil bieden in bestemmingsplannen door het vaker rechtstreeks toelaten van functies dan wel het bieden van een ruimter afwegingskader voor de niet-rechtstreeks toegelaten functies. Daarnaast wordt beoogd om de kaders te verruimen ten aanzien van hergebruik van bestaande bebouwing in het buitengebied en het verruimen van de mogelijkheden bij het realiseren van schuilgelegenheden. Eveneens heeft de gemeente Echt-Susteren nieuw vastgesteld beleid vertaald in het facetbestemmingsplan en veelgebruikte begripsbepalingen voor het hele grondgebied rechtgetrokken. Tot slot heeft de gemeente het facetbestemmingsplan 'Sport- en recreatieve voorzieningen' geïncorporeerd in het facetbestemmingsplan 'Deregulering'.

34

bestemmingsplan Zonnepark Maasbrachterweg Berkelaar

Binnen de kaders van de geldende bestemmingsplanregelingen kan het realiseren van een zonnepark aan de Maasbrachterweg te Echt niet worden toegestaan. Het bestemmingsplan biedt geen binnenplanse afwijkingsdanwel wijzigingsbevoegdheden voor het college van burgemeester en wethouders om de beoogde ontwikkeling alsnog mogelijk te maken.

Planologische medewerking kan worden verleend middels partiële herziening van het bestemmingsplan. In dit kader is in voorgaande reeds onderbouwd dat het voornemen past binnen afzonderlijke relevante beleidskaders. Ook uit toetsing van de milieutechnische en planologische randvoorwaarden blijkt dat het plan passend is binnen de omgeving. Dit wordt nader onderbouwd in Hoofdstuk 4.