Jaarrekening 2024 deel I

Programmarekening - deel I 2024

In Echt-Susteren vieren we het goede leven. We zijn met trots een Cittaslow gemeente. Meer informatie op www.echt-susteren.nl/cittaslow.

Inhoud I.

JAARVERSLAG

1

Inleiding

3

2

Terug- en vooruitblik

7

3

Rekeningsaldo 2024

23

4

Auditing en control

33

5

Financiële positie

43

6

Aanwending post onvoorzien

49

7

Programma’s 7.1 Bevolking en bestuur 7.2 Openbare orde en veiligheid 7.3 Beheer openbare ruimte 7.4 Onderwijs 7.5 Cultuur en sport 7.6 Sociaal domein 7.7 Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting 7.8 Omgevingsrecht 7.9 Economische zaken en grondexploitaties 7.10 Algemene dekkingsmiddelen 7.11 Overhead

53 55 63 69 87 93 105 119 127 133 145 151

8

Recapitulatie programma’s

153

9

Paragrafen 9.1 Inleiding paragrafen 9.2 Lokale heffingen 9.3 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 9.4 Onderhoud kapitaalgoederen 9.5 Financiering 9.6 Bedrijfsvoering 9.7 Verbonden partijen 9.8 Grondbeleid 9.9 Openbaarheidsparagraaf 9.10 Rechtmatigheidsparagraaf

157 159 160 169 183 187 194 202 236 246 248

Deel I - 1 -

Deel I - 2 -

1. Inleiding

Programmaverantwoording

2024 Deel I - 3 -

Deel I - 4 -

1.0 Inleiding Jaarverslag Het verslag bestaat uit het jaarverslag en de jaarrekening. In het verslag wordt teruggekeken op de belangrijkste gebeurtenissen en ontwikkelingen in 2024. De jaarrekening gaat in op de financiële aspecten van de uitvoering van het beleid in 2024. In het verslag wordt per programma verantwoording afgelegd aan de hand van teksten uit de begroting. Daarna volgen de paragrafen met onder andere informatie over het weerstandsvermogen, de bedrijfsvoering en het grondbeleid. Rekeningsaldo Het jaar 2024 sluit af met een positief rekeningsaldo van circa € 3.373.000. Na de 2e bestuursrapportage 2024 was er een voorlopig positief rekeningsaldo van afgerond € 1.404.000 geraamd. Voor een toelichting op het saldo en de bestemming wordt verwezen naar hoofdstuk 3 van deze jaarrekening. Peildatum De jaarrekening 2024 is samengesteld in de eerste maanden 2025, tussen januari en maart. Omdat de besluitvorming in de raad pas begin juli 2025 plaatsvindt, kan het vreemd overkomen dat bijvoorbeeld wordt gesproken over ‘in het tweede kwartaal van 2025 wordt….’ terwijl dit kwartaal bij de besluitvorming al is afgelopen. 1 april 2025 wordt als peildatum van de tekstbijdragen aangehouden.

Toelichting belangrijkste verschillen Bij de programma’s zijn op hoofdlijnen de voornaamste verschillen toegelicht tussen de bedragen uit de kolom ‘bijgestelde begroting 2024’ en de kolom ‘rekening 2024’. Voor een toelichting op de verschillen tussen ‘primitieve begroting 2024‘ en ‘bijgestelde begroting 2024’ wordt verwezen naar met name de 1e en 2e bestuursrapportages 2024 en de overige begrotingswijzigingen die in de vergaderingen van de gemeenteraad in 2024 zijn vastgesteld. Vergelijkende indicatoren/kengetallen rekening 2024 en begroting 2024 Per product van deze rekening 2024 wordt in tabelvorm een overzicht gepresenteerd van indicatoren en kengetallen. In deze tabel worden ook vergelijkende cijfers opgenomen uit de rekening 2023 (kolom realisatie 2023) en de begroting 2024. In een aantal gevallen wijken deze vergelijkende cijfers af van de oorspronkelijke rekening 2023 en begroting 2024. Dit komt omdat nieuwe informatie heeft geleid tot een aanpassing van het betreffende cijfer. Echt, 6 mei 2025 College van burgemeester en wethouders van Echt-Susteren

Deel I - 5 -

Deel I - 6 -

2. Terug- en vooruitblik

Programmaverantwoording

2024 Deel I - 7 -

Deel I - 8 -

2. Terug- en vooruitblik Programma 1: Bevolking en bestuur Nieuwe applicaties Eind 2024 is in samenwerking met gemeenten Roerdalen en Maasgouw, nieuwe software voor de personeelsplanning, klantgeleiding, afspraken aangeschaft. De personeelsplanning is in december 2024 in gebruik genomen en de overige applicaties volgen in de eerste helft van 2025. Het pakket is gericht op gemeentelijke dienstverlening en heeft veel meer mogelijkheden dan de voorgaande applicaties. De nieuwe applicaties zijn aan elkaar gekoppeld. Hierdoor is het mogelijk om beter te plannen, beter voor te bereiden en kunnen klanten vooraf betalen. De burger kan hierdoor sneller en beter worden geholpen. Functiescheiding Om medewerkers beter te beschermen tegen mogelijke dwang of chantage van buitenaf introduceert de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens een nieuwe rolverdeling binnen functiescheiding. De nieuwe rolverdeling wordt vanaf 1 januari 2025 in de Paspoortuitvoeringsregeling Nederland (PUN) doorgevoerd. Hierdoor zijn gemeenten verplicht om de verschillende handelingen in de aanvraag en uitgifte van paspoorten en identiteitskaarten door minimaal drie verschillende medewerkers uit te laten voeren. Het gaat om de rol van de aanvraag in behandeling nemen, verstrekken en document uitreiken. Het advies is om de rol van de verstrekker uit te breiden met identiteitsverificatie.

De beheertaken kunnen door de drie medewerkers of iemand anders worden uitgevoerd. Reisdocumenten niet-ingezetenen Sinds 26 juni 2024 vullen aanvragers eerst hun gegevens in via onze website en sturen deze met benodigde bijlagen naar de gemeente. Deze documenten komen automatisch in een zaaksysteem terecht waar ze vooraf gecontroleerd kunnen worden. Nadat de aanvraag akkoord is bevonden, ontvangt de burger een e-link om een afspraak in te plannen. Deze voorbereiding verkort de afhandelingstijd aan de balie, vermindert het aantal afwezigen en werkt een stuk rustiger voor onze medewerkers. Chatbot De eerste gesprekken met de leverancier omtrent een generatieve (zelflerende) chatbot hebben plaatsgevonden. In Roerdalen is hun chatbot “Joost” inmiddels live waardoor er van onze buurgemeente kan worden geleerd. Het streven is om deze in kwartaal 2 2025 operationeel te hebben. Paspoortpiek Vanaf 2024 is er een stijging in het aantal aanvragen voor paspoorten en identiteitskaarten. In 2014 is de geldigheidsduur van deze documenten aangepast van 5 naar 10 jaar. Dat zorgde ervoor dat tussen 2019 en 2024 weinig nieuwe documenten aangevraagd zijn. Vanaf 2024 verlopen de eerste documenten met 10-jarige geldigheid. In 2025 zijn de aantallen nog hoger en lopen op tot aan de hoogste piek in 2027.

Verkiezingen Voor de verkiezingen van het Europees Parlement is wederom de keuze voor centrale stemopneming gemaakt. Bj deze verkiezingen is voor het eerst gebruik gemaakt van de VOX-telmethode. Deze methode van tellen is goed verlopen en wordt bij toekomstige verkiezingen ook toegepast. Programma 3: Beheer openbare ruimte Gebouwenbeheer In 2024 is gestart met het wegwerken van uitgesteld onderhoud aan gemeentelijke panden. In juli 2024 is een gebouwenbeheernota en nieuw meerjarig onderhoudsplan vastgesteld met een looptijd van 10 jaar. In 2025 worden voorbereidingen getroffen voor de renovatie van diverse gebouwen waaronder het gemeentehuis. Daarnaast wordt de inhaalslag in het onderhoud van gemeentelijke panden voortgezet.

Deel I - 9 -

Transitie BOR Om ons beheer en onderhoud toekomstbestendig te maken, is in 2024 gestart met een transitie om van sectoraal beheer door te groeien naar integraal beheer. De transitie staat in het teken van gebiedsgericht werken waarbij het onderhoud deels wordt uitgevoerd door onze eigen dienst in combinatie met derden. Een verdere integrale groei wordt gestimuleerd door de digitalisatie van ons areaal en werkplannen. Een belangrijk onderdeel van de transitie is risicospreiding. In 2024 zijn het aantal onderhoudscontracten verdeeld over meerdere aannemers en gebieden waardoor er beter en sneller geanticipeerd kan worden op onvolkomenheden bij het onderhoud van de openbare ruimte. Groenbeheer In 2024 zijn de eerste stappen gezet naar een (groen)beheerplan en een areaalvervangingsplan middels de NEN-systematiek. Correcte areaalgegevens is hierbij een onherroepelijke voorwaarde. Het databeheersysteem GBI World is geïmplementeerd en voorzien van alle relevante data die bijdragen een verdere voortgang van het (groen)beheerplan en areaalvervangingsplan. Vergroening en klimaatadaptatie De vergroening van de Nieuwe Markt is in 2024 afgerond. Meer groen en minder stenen met behoud van de diverse functionaliteiten zoals parkeren, kermis en de weekmarkt was hierbij de doelstelling.

Naast de vergroening van de Nieuwe Markt is de Olmstraat in 2024 opnieuw ingericht op basis van de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Meer ruimte voor groen, water en biodiversiteit zijn hierbij de kernelementen van het project. Wegen In 2024 is beheer en onderhoud uitgevoerd aan de verhardingen volgens het principe ‘schoon, heel en veilig’. Onderhoud heeft plaatsgevonden volgens het kwaliteitsniveau ‘basis’ voor zowel wegen binnen de bebouwde kom en wegen buiten de bebouwde volgens de vastgestelde Wegbeheernota 2022-2026. In 2024 is bijvoorbeeld onderhoud uitgevoerd aan: - Annendaalderweg te Maria-Hoop - Parallelweg te Susteren - Hoogstraat te Slek - Schrevenhofsweg en Brantstraat te Sint Joost - Ohmweg, Galvaniweg, Voltaweg, Nobelweg, Maasbrachterweg, Berkelaarsweg, Diepstraat en de Sint Jorisstraat te Echt - Herstel bestrating diverse grote locaties in Echt Noord, Berkelaar, Schilberg, Hingen en Pey Riool & Water In het kader van klimaatadaptatie is in 2024 het 1e project ‘groenblauwe schoolplein’ gerealiseerd. In samenwerking met het schoolbestuur zijn de schoolpleinen duurzaam ingericht. Water en groen staat hierbij centraal. In navolging van 2024 worden er in 2025 nog 2 schoolpleinen duurzaam ingericht. In 2024 is het hemelwaterstructuurplan Susteren afgerond. Dit plan fungeert als basisuitgangspunt om de gemeente Echt-Susteren waterrobuust te maken.

In 2025 zal het hemelwaterstructuurplan voor Echt e.o. worden opgesteld. Het hemelwaterstructuurplan staat in het teken van wateroverlast verminderen en de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) te behalen. Uitvoering projecten GRP 2022-2026 Om de volksgezondheid te beschermen en wateroverlast te beperken, is op basis van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2022-2026 onderhoud uitgevoerd aan het gemeentelijke riool. Enkele voorbeelden van uitgevoerd onderhoud zijn: - Het reinigen van 13.463 kolken; - Inspectie van 25 kilometer riolering; - Onderhoud aan 250 gemalen. In 2024 is een start gemaakt met het vernieuwen van het bestuurssysteem van de pompgemalen. Het

Deel I - 10 -

nieuwe bestuurssysteem wordt op afstand bestuurd en relevante telemetriegegevens kunnen op afstand worden uitgelezen en verwerkt. In 2025 zal dit project een verder vervolg krijgen. Algemene verkeerstechnische aanpassingen In 2024 zijn meerdere straten in het kader van verbetering verkeersveiligheid aangepakt. Dit betreffen onder andere de straten; Maasbrachterweg, Nobelweg en Fahrenheitweg te Echt welke zijn voorzien van snelheidsremmende maatregelen. Ook op de Mussenstraat, Emmastraat en Julianastraat te Echt zijn drempelplateaus gerealiseerd ter verlaging van de snelheid. In het kader van “strategische plan verkeersveiligheid” (SPV) kan vanaf 2025 landelijke subsidie aangevraagd worden ter verbetering van de verkeersveiligheid. Deze aanpak vindt plaats op basis van een risico gestuurde aanpak. Aan de hand van huidige data blijkt dat meerdere 60km/u-wegen binnen de gemeente Echt-Susteren momenteel potentiele risico locaties zijn. In 2025 worden deze locaties nader onderzocht en verder uitgewerkt. Onder andere de Susterderweg (Nieuwstadt-Susteren) is een van de straten die al in 2025 worden aangepakt. In 2018 maakte de Rijksoverheid een belangrijke bestuurlijke afspraak om de digitalisering van de mobiliteit te versnellen, met de Data Top 15 als een cruciale pijler.

De Data Top 15 is een lijst met vijftien soorten data die essentieel zijn voor de verdere digitalisering van de Nederlandse infrastructuur. Deze data zijn niet alleen belangrijk voor de huidige verkeersveiligheid en -beheer, maar ook voor het toekomstbestendig maken van onze wegen, bruggen en logistieke netwerken. Het doel is om 90% van de publieke data structureel op orde te hebben en beschikbaar te stellen als open data. In 2024 zijn binnen de Gemeente Echt-Susteren vele onderdelen van deze Data Top 15 gedigitaliseerd, denk hierbij aan: geplande en actuele wegwerkzaamheden, schoollocaties, wegcategoriseringen, snelheden per wegvak en evenementen. Met deze inhaalslag is de data goed op orde. Daarnaast zijn in de openbare ruimte de officiële verkeersborden reeds voor 90% fysiek vervangen en voldoen dan ook weer aan de huidige eisen. In 2025 worden de resterende 10% van de officiële verkeersborden verder fysiek vervangen en zal een sanering van overbodige borden plaatsvinden. Aanvullend wordt alle officiële bebording binnen de Data Top 15 gedigitaliseerd waarmee ook dit onderwerp van de Data Top 15 structureel op orde is. Natuur en landschap Een belangrijke ambitie van de gemeente Echt-Susteren betreft het klimaat-adaptief en natuur inclusief maken van onze leefomgeving. In de ontwerp omgevingsvisie is de 3-30-300 regel opgenomen als leidend principe.

Deze regel houdt in dat dicht bij elke woning, school of werkplek minimaal 3 volwassen bomen moeten staan, elke wijk minstens 30% boomkronen en daardoor schaduw heeft en het uitgangspunt dat iedereen binnen 300 meter toegang moet hebben tot een parkje of natuurgebied om te verblijven en te recreëren. Een groot deel van Echt Centrum voldoet hier nog niet aan. Om dit te verbeteren is in 2024 gewerkt aan planvorming voor een tiental projecten om groene uitloopgebieden te realiseren om de leefbaarheid te vergroten en een aantrekkelijk en beleefbaar landschap te creëren. Het realiseren van een groene gezonde leefomgeving vraagt ook om inspanning van onze inwoners en ondernemers. Een groot deel van de opgave kan immers alleen maar opgelost worden door ook op particuliere tuinen/gronden verstening te verminderen en vergroening toe te voegen. In dit kader is in 2024 het bloemenproject opgestart en dit wordt in 2025 uitgevoerd. Dit project houdt in dat een zadenmengsel van inheemse kruiden wordt verstrekt aan de inwoners van de gemeente Echt-Susteren om meer foerageergebieden te creëren voor insecten. Hiernaast is eind 2024 het uitvoeringsbeleid geveltuinen vastgesteld. Inwoners kunnen geveltuinen aanvragen op gemeentelijke grond. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de biodiversiteit in bebouwd gebied en aan een gezonde groene leefomgeving.

Ook is een samenwerking opgestart met Stichting Steenbreek, een landelijke kennis- en netwerkorganisatie die ondersteuning biedt bij het duurzaam vergroenen van onze leefomgeving. Naast het versterken van een groene gezonde leefomgeving is er ook aandacht voor het behouden en versterken van onze bos- en natuurgebieden. Zo is in 2024 gestart met het project Habitatherstel Haeselaarsbroek. In dit project wordt circa 5 hectare natuur hersteld in het Haeselaarsbroek voor de boomkikker en de gewone bronlibel. Met de maatregelen wordt ingestoken op systeemherstel op relatief grote schaal waardoor een robuust en klimaatbestendig gebied met unieke plekken ontstaat waar-

Deel I - 11 -

binnen de doelsoorten zich kunnen uitbreiden. De gemeente Echt-Susteren werkt hierbij samen met provincie Limburg, waterschap Limburg en Bosgroep Zuid-Nederland. Om de gemeente te ondersteunen bij het bereiken van alle ambities is een nieuwe stichting opgericht met brede doelstellingen op het gebied van natuur, landschap, cultuurhistorie, recreatie, grensoverschrijdende samenwerking en duurzaamheid. Die nieuwe Stichting ‘Natuur- en Landschapsontwikkeling Echt-Susteren’ (NLES) is sinds kwartaal 1 2024 actief en werkte sinds kwartaal 2 aan het vastgestelde uitvoeringsprogramma. Aan dit uitvoeringsprogramma zijn voor 2025 nog 10 nieuwe projecten toegevoegd. Duurzaamheid Energievisie In 2024 heeft een duurzaamheidspeiling onder onze inwoners plaatsgevonden om inzicht te krijgen in het kennisniveau van onze inwoners op verschillende duurzaamheidsonderwerpen. Deze inzichten worden meegenomen in de energievisie die in 2025 wordt opgesteld. Regionale Energiestrategie Noord en Midden Limburg (RES NML) In 2024 is de definitieve regeling Centrumregeling aan de raad ter besluitvorming voorgelegd en is de nieuwe bijdrage aan de RES NML bepaald. Inmiddels wordt samengewerkt aan de aanpak van thema’s rondom isoleren, netcongestie en kennisdeling. In 2025 krijgt de energievisie RES NML vorm.

Ontzorging inwoners In 2024 zijn de voorbereidingen getroffen voor het ontzorgingstraject gericht op de ondersteuning van inwoners bij het verduurzamen van hun woning. Vanaf medio 2024 is de uitvoering van dit traject van start gegaan. Het traject biedt begeleiding gedurende het gehele verduurzamingsproces, van bewustwording tot en met de nazorg op de uitgevoerde maatregelen. Klantgerichtheid en maatwerk vormen hierbij kernprincipes. De dienstverlening binnen het ontzorgingstraject wordt voortdurend afgestemd op de behoeften van inwoners en waar nodig uitgebreid. Het traject kenmerkt zich als een dynamisch proces, waarbij een integrale aanpak wordt gehanteerd. In de brede projectgroep zijn onder andere woningcorporaties en de energiecoöperatie vertegenwoordigd. Daarnaast wordt binnen de projectgroep, in samenwerking met de beleidsdomeinen maatschappelijk, sociaal en ruimtelijk, afstemming gezocht over communicatie, het aanbod van diensten en andere relevante aspecten. Bedrijventerreinen Voor een effectieve verduurzaming van bedrijventerreinen is het van belang de organisatiegraad binnen deze terreinen te versterken. Dit biedt ondernemers de mogelijkheid om gezamenlijk grote maatschappelijke uitdagingen aan te pakken.

Op bedrijventerrein De Wolfskoul is in 2024 een ondernemersvereniging opgericht, en de verwachting is dat andere bedrijventerreinen in de komende jaren zullen volgen. De urgentie is het hoogst op bedrijventerrein De Berk III, waar bedrijven vanwege beperkingen in grootverbruiksaansluitingen niet op het elektriciteitsnet kunnen worden aangesloten. Als gemeente streven we ernaar bedrijven te stimuleren in hun verduurzamingsinspanningen en te zorgen voor een optimale ruimtelijke ordening, waarbij bedrijven op de juiste locatie worden gevestigd. Dit vereist een sterke organisatie onder ondernemers en een efficiënte benutting van de bestaande netcapaciteit en contractuele leveringscapaciteit. Een mogelijke oplossing is de oprichting van een energyhub. In 2025 zet de gemeente zich actief in om processen te faciliteren die ondernemers ondersteunen bij hun organisatiegraad en de realisatie van energyhubs. De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij de ondernemers zelf. Duurzame opwek Naast de stimulering van duurzame opwek bij particulieren en bedrijven heeft de gemeente ook ingezet op de realisatie van 5 zonneparken in het buitengebied. Na de opening van het eerste zonnepark in Berkelaar in 2023 zijn in 2024 zonneparken gerealiseerd in Putbroek en St Joost. In 2025 koersen we verder op de realisatie van de resterende 2 zonneparken.

Deel I - 12 -

Woningbouw In de voorbereidingen van de nieuwe wijk Louerveld is duurzaamheid een belangrijk thema. In 2024 is onderzocht of en op welke manier er een collectieve energievoorziening voor deze wijk gerealiseerd kan worden. In 2025 wordt een keuze gemaakt over de best mogelijk optie waarbij gekeken wordt naar een combinatie van energiematching, zonnepanelen en batterij(en). Programma 4: Onderwijs Onderwijshuisvesting Connect College Naar aanleiding van het IHP (Integraal Huisvestingsplan) is voor de renovatie van de locatie van het Connect College aan de Populierlaan door de gemeenteraad op 16 december 2020 een subsidieregeling vastgesteld en een krediet gevoteerd van € 2.264.500. Met de renovatie zou in de loop van 2021 gestart worden. Bij de uitwerking van het renovatieplan constateerde het schoolbestuur echter dat het gebouw niet zo goed was geïsoleerd dan aanvankelijk was aangenomen. Het onverkort uitvoeren van de renovatieplannen zou kunnen leiden tot een desinvestering, wanneer nadien verduurzamingsmaatregelen getroffen zouden moeten worden. Het schoolbestuur heeft voor de verduurzaming van het gebouw een aangepast plan ingediend, waarvan de kosten zijn begroot op ruim € 9,7 miljoen en vervolgens bij het rijk een subsidie aangevraagd voor het verbeteren van het binnenklimaat en het doorvoeren van verduurzamingsmaatregelen.

Het rijk heeft op 30 november 2023 een subsidie verleend van ruim € 5,8 miljoen. In 2024 heeft er overleg met het schoolbestuur plaatsgevonden over de verdeling van de resterende kosten, en het beschikbaar stellen van een gedeelte van het schoolterrein, gelegen aan de Populierlaan, om daar woningbouw te realiseren. In december 2024 het schoolbestuur de aanvraag tot subsidie bij de gemeente ingediend. Het schoolbestuur is volop bezig met de voorbereidingen. Op basis van de planning van het schoolbestuur zal eind 2025 gestart worden met de werkzaamheden. Taalschool de Driepas Omdat de bestuursovereenkomst met Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA), aangaande het asielzoekerscentrum (AZC), met ingang van 1 januari 2021 met 10 jaar is verlengd, is samen met het schoolbestuur, basisschool De Driepas en Buurthuis St. Joost een onderzoek gestart naar de mogelijkheden om de leerlingen van het asielzoekerscentrum c.q. de Taalschool onder te brengen in het schoolgebouw aan de Mispelstraat, daar waar mogelijk in samenwerking met het buurthuis. Dit houdt verband met de slechte bouwkundige staat van het huidige houten gebouw van de Taalschool dat gelegen is op het terrein van het AZC. In 2023 is gewerkt aan de uitwerking van het plan. In 2024 heeft besluitvorming plaatsgevonden. Start van de werkzaamheden is voorzien in het voorjaar van 2025.

Voor de huisvesting van de leerlingen van het AZC heeft de gemeente een zogenaamde OHBA (onderwijshuisvestingbudgetten asielzoekers) vergoeding ontvangen van € 942.649. Aanvullende middelen komen vanuit het meerjareninvesteringsplan voor het onderwijs. Integraal Huisvestingsplan (IHP) Momenteel is het opstellen van een IHP niet verplicht en heeft het geen juridische status. De in het IHP opgenomen (toekomst)plannen kunnen niet door het schoolbestuur worden afgedwongen. Er is echter een wijziging van de onderwijswetten in voorbereiding waarbij het IHP wel een juridische status gaat krijgen. Dit houdt in dat er voldoende financiële middelen in de meerjarenbegroting (4 jaar) worden opgenomen om te voorzien in de in het IHP voor deze periode opgenomen plannen. Daarnaast zal er ook duidelijkheid komen over de bekostiging van renovatie (en verduurzaming) van schoolgebouwen, als een volwaardig alternatief voor nieuwbouw. De wetswijziging is voorzien in 2026. In 2025 gaat de gemeente samen met schoolbesturen en kinderopvangpartners aan de slag met het opstellen van een nieuw IHP om te komen tot een financieel kader en planning voor alle schoolgebouwen. In dit IHP zal specifiek aandacht uitgaan naar verduurzamingsopgaven, onderwijskundige ontwikkelingen binnen kinderopvang en onderwijs, en een duurzame koppeling met het meerjarenonderhoudsplan van de scholen.

Besluitvorming over het IHP door de gemeenteraad is eind 2025 voorzien.

Deel I - 13 -

Onderwijsachterstandenbeleid Voorschoolse educatie in de asielopvang Op 1 augustus 2022 is gestart met een pilot waarbij in de ochtenden voorschoolse educatie (het peuterprogramma) wordt aangeboden aan de kinderen die woonachtig zijn op het asielzoekerscentrum verzorgt door Stichting Kinderopvang Echt-Susteren - Maasgouw (SKEM). De pilot is afgelopen op 1 augustus 2024. In verband met het zeer lage aantal peuters in het AZC is besloten om de peuters deel te laten nemen aan het reguliere VVE programma op locaties van SKEM. De voortgang wordt periodiek gemonitord. Leerlingenvervoer Leerlingenvervoer schoolbezoek In 2023 is besloten het leerlingenvervoer op te dragen aan de gemeenschappelijke regeling (GR) Omnibuzz, samen met de gemeenten Roermond, Weert, Nederweert, Maasgouw en Roerdalen. De GR Omnibuzz voert het wmo vervoer uit voor 30 Limburgse gemeenten en voor enkele gemeenten ook het jeugdwetvervoer. Met aanvang van schooljaar 2024-2025 is Omnibuzz gestart met het uitvoeren van het leerlingenvervoer. Gymvervoer Na schooljaar 2023-2024 liep het contract met de huidige vervoerder voor het gymvervoer af. In 2024 heeft een Europese aanbesteding plaatsgevonden, en vanaf augustus 2024 wordt het gymvervoer uitgevoerd door de Vier Gewesten. Zij organiseren wekelijks vervoer naar gymzalen in de gemeente EchtSusteren voor een 7-tal scholen.

Programma 5: Cultuur en sport Sport- en beweegbeleid 2025-2030 In 2024 is gestart met de ontwikkeling van het nieuwe sport- en beweegbeleid voor de periode 20252030. Het beleid is tot stand gekomen in samenspraak met sportverenigingen, beweegaanbieders en maatschappelijke partners om goed aan te sluiten op de praktijk. Het nieuwe sport- en beweegbeleid biedt een sterke visie op het bevorderen van een gezonde en actieve levensstijl voor alle inwoners en legt de focus op de organisatie van sport en bewegen. Er zijn vijf kernambities geformuleerd die richting geven aan de uitvoering. Sport wordt daarbij zowel als doel op zich en als middel ingezet om bredere maatschappelijke doelen te bereiken, zoals gezondheid en sociale samenhang. Naast de beleidsmatige uitgangspunten wordt begin 2025 het uitvoeringsprogramma sport en bewegen 2025-2030 opgesteld, waarin concrete acties en doelstellingen zijn opgenomen. Verenigingsondersteuning Verenigingsondersteuning wordt steeds belangrijker. Verenigingen staan onder druk door afnemend vrijwilligersaanbod, vergrijzing en financiële uitdagingen. Vanaf 2025 is verenigingsondersteuning ondergebracht bij uitvoeringsorganisatie Menswel. In 2024 is gestart met de ontwikkeling van een nieuw verenigingsondersteuningsbeleid.

Dit beleid wordt begin 2025 vastgesteld en vormt daarmee de basis voor de ondersteuning van sport- en cultuurverenigingen in de periode 2025-2030. Het doel is om verenigingen te versterken, zodat ze hun maatschappelijke rol kunnen blijven vervullen en bijdragen aan een actieve en gezonde gemeenschap. De ondersteuning wordt geboden in drie lagen: aanbodgericht, vraaggericht en impactgericht. Dit varieert van basisdiensten tot maatwerkbegeleiding met een sterke focus op duurzame maatschappelijke effecten. De ondersteuning wordt uitgevoerd binnen het bredere Sport- en Beweegbeleid van Echt-Susteren en richt zich op actuele thema’s die verenigingen helpen toekomstbestendig te worden. Parkmanagement In 2011 is de strategische visie Leisurepark de Bandert vastgesteld. De visie geeft richting aan de ontwikkeling van het park en benoemde ambities, uitdagingen en kansen. De afgelopen jaren is vooral geïnvesteerd in de fysieke ontwikkeling van het park, zoals het moderniseren en toevoegen van voorzieningen en infrastructuur. In 2025 start de parkmanager (0,5 fte) van uitvoeringsorganisatie Menswel met de volgende stap: de sociale en organisatorische ontwikkeling van het park. Dit betekent investeren in samenwerking, programmabeheer, productinnovatie, gezamenlijk aanbod en branding. Het Huis voor

Deel I - 14 -

de Sport Limburg heeft in 2024 samen met alle stakeholders een plan van aanpak voor parkmanagement opgesteld en begin 2025 hebben de partijen een intentieovereenkomst voor de uitvoering ondertekend. Vanaf 2025 wordt het plan van aanpak uitgevoerd in een tweejarige pilot. In deze periode werken de stakeholders aan de gezamenlijke doelen en de verdere ontwikkeling van parkmanagement. De pilot biedt daarmee de kans om het model in de praktijk te brengen en te verbeteren. Daarbij wordt onderzocht hoe de succesvolle onderdelen toepasbaar zijn op andere sportlocaties binnen de gemeente. De financiering van de pilot komt uit de middelen van de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC). Bij een succesvolle pilot is mogelijk aanvullend budget nodig om parkmanagement structureel te borgen. Evaluatie huur- en exploitatieovereenkomst binnensport De beheer- en exploitatieovereenkomst binnensportaccommodaties liep af op 31 december 2024. In 2024 is de samenwerking geëvalueerd en hebben beide partijen de wens uitgesproken om de samenwerking na 2024 te continueren. Juridisch onderzoek heeft uitgewezen dat verlenging van de bestaande overeenkomst niet mogelijk is. Dit soort overheidsopdrachten is aanbestedingsplichtig. Tegelijkertijd is een aanbesteding niet nodig als de gemeente een verticale samenwerking aangaat met de uitvoeringsorganisatie Menswel.

Om de continuïteit te waarborgen is er voor 2025 een tijdelijke overbruggingsovereenkomst afgesloten. Hiermee zijn het beheer en de exploitatie van de binnensportaccommodaties in 2025 geborgd en kan de gemeente toewerken naar een verticale samenwerking vanaf 2026. Medio 2025 wordt de uitwerking van de verticale samenwerking ter consultatie aan de raad voorgelegd en kan deze haar wensen en bedenkingen kenbaar maken. Padel Padel is een snelgroeiende racketsport die in Nederland nog steeds aan populariteit wint. In 2022 gaven twee tennisverenigingen tijdens een inventarisatie aan dat zij, met ondersteuning van de gemeente, padelbanen op hun sportaccommodaties wilden ontwikkelen. De gemeenteraad stelde hiervoor budgetten beschikbaar, mits de verenigingen zelf 50% van de investeringskosten bijdragen door huur aan de gemeente te betalen. De verenigingen zijn in 2023 en 2024 actief aan de slag gegaan met de realisatie van de padelbanen, waarbij ze ondersteuning kregen van een adviesbureau en de gemeente. Tennisvereniging Rosus heeft de padelbanen in 2024 gerealiseerd, en Tennisclub Echt verwacht de banen begin 2025 in gebruik te nemen. De verenigingen hebben van de gemeente subsidie ontvangen voor de realisatie van de padelbanen, met de verplichting om ook gebruik te maken van de landelijke subsidieregeling Stimulering Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties (BOSA).

Bij de subsidievaststelling in 2025 wordt de ontvangen BOSA-subsidie afgetrokken van de gemeentelijke subsidie. Het deel van het subsidievoorschot dat hiermee wordt gecorrigeerd, moet door de verenigingen worden terugbetaald aan de gemeente. Bibliotheekwerk In het kader van de wettelijke zorgplicht is de gemeente een huurovereenkomst aangegaan voor het pand aan de Bovenste straat 9 in Echt. Met als doel daar vóór 2026 een nieuwe, volwaardige en toekomstbestendige bibliotheek te realiseren. Programma 6: Sociaal domein Participatiewet / Minimabeleid Westrom Het traject tot oprichting van een nieuwe gezamenlijke entiteit voor de uitvoering van de Participatiewet in de regio Midden-Limburg is begin 2023 stopgezet door de gemeenten Roerdalen, Maasgouw en Roermond. Omdat de toekomst van Westrom nauw verweven was met de totstandkoming van deze nieuwe entiteit, heeft het dagelijks bestuur van Westrom zich naar aanleiding van bovengenoemde ontwikkeling beraden en aan de algemeen directeur de opdracht gegeven om nieuwe scenario’s te ontwikkelen voor de toekomst van Westrom. Het dagelijks bestuur (DB) heeft de voorkeur uitgesproken voor de verdere uitwerking van het scenario waarin de gemeente Roermond het werkbedrijf door laat groeien naar een volgende fase in de toekomst en volledig verantwoordelijk wordt voor de bedrijfsvoering van Westrom.

Deel I - 15 -

Op 1 juli 2024 heeft het DB van Westrom ingestemd met het behaalde onderhandelingsresultaat en besloten aan het algemeen bestuur (AB) te adviseren om dit vast te stellen alsmede om een voorgenomen besluit te nemen tot de overdracht van de uitvoeringsorganisatie van Westrom aan de gemeente Roermond onder de afgesproken financiële voorwaarden. Op 1 juli 2024 heeft het AB dit advies overgenomen. Vanwege het meerjarig strategische karakter van het voorgenomen besluit heeft het AB het voorgenomen besluit voor zienswijze voorgelegd aan de raden van de aan Westrom deelnemende gemeenten. Op 20 november 2024 heeft de definitieve besluitvorming door het AB plaatsgevonden tot de overdracht van de uitvoeringsorganisatie aan de gemeente Roermond per 1 januari 2025. Mensontwikkelbedrijf Echt-Susteren Met de invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van diverse wetten op het gebied van het bevorderen van de re-integratie en participatie van burgers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Door de decentralisatie krijgt de gemeente steeds meer taken en verantwoordelijkheden. Die ontwikkeling biedt de gemeente meer kansen en mogelijkheden maar ook meer verplichtingen die voortvloeien uit de wetgeving in het sociaal domein.

Deze uitdaging ligt er al sinds de invoering van de Participatiewet maar wordt door het wetvoorstel “Participatiewet in Balans” nog belangrijker. In Echt-Susteren wordt de uitvoering van de participatie en re-integratie vooral belegd bij externe partijen zoals Westrom. In de eigen organisatie zijn weinig eigen projecten om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan een (betaalde) baan/vrijwilligerswerk te helpen. Naar aanleiding van de ontwikkelingen op landelijk niveau en de toekomst rondom Westrom is onderzocht, of de huidige werkwijze van het plaatsen van mensen bij een externe partij nog voldoende toereikend en efficiënt is, of lokaal participatie en re-integratie voor een bepaalde doelgroep organiseren wenselijker en doeltreffender is. In het voormalig schoolgebouw op de Slek wordt een Mensontwikkelbedrijf gevestigd. Het gebouw moet technisch worden aangepast om aan de benodigde ontwikkelingen te voldoen. Deze aanpassing wordt begin 2025 uitgevoerd, waarna officieel gestart wordt. Het Mensontwikkelbedrijf heeft als belangrijkste focus het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners die moeite hebben met het vinden van werk. Deelnemers worden begeleid door onze eigen jobcoaches en klantregisseurs van Servicecentrum MER, om hun arbeidsvaardigheden te verbeteren en hun inzetbaarheid te vergroten.

Bij het MOB staat de mens centraal, waarbij werk wordt gezien als meer dan alleen een bron van inkomen. Werk biedt onafhankelijkheid, structuur, sociale contacten en draagt bij aan het persoonlijke welzijn van de deelnemers. Het MOB biedt een breed scala aan activiteiten en projecten die gericht zijn op het ontwikkelen van kennis, ervaring en vaardigheden. Het uitgangspunt is ‘Voor de gemeente, door de gemeente’, waarbij de lokale gemeenschap actief wordt betrokken bij de uitvoering van de projecten. De deelnemers worden uitgedaagd en ondersteund om hun werkvermogen te herontdekken en zich verder te ontwikkelen richting een duurzame arbeidsmarktpositie. Herontwerp Arbeidsmarktregio Midden-Limburg (AMR ML) Binnen de 35 arbeidsmarktregio’s spannen publieke en private organisaties, zoals UWV, gemeenten, werkgeversorganisaties, vakbonden, SBB en onderwijs- en opleidingsinstellingen, zich in om mensen te begeleiden naar passend werk of (arbeidsmarktgerichte) scholing. In de arbeidsmarktdienstverlening spelen daarnaast organisaties als sociaal ontwikkelbedrijven, brancheorganisaties, uitzendbureaus en re-integratiebureaus een belangrijke rol. Samen vormen al deze organisaties de arbeidsmarktinfrastructuur. Er zijn kansen in de samenwerking tussen partijen om de dienstverlening aan mensen te verbeteren. Er worden acties ondernomen op vier samenhangende maatregelen: 1.

Het creëren van één regionaal loket: het Werkcentrum; 2. het versterken van het van-werk-naar-werk-stelsel;

Deel I - 16 -

3. het meer centraal zetten van de ondersteuningsbehoefte; 4. het structureel borgen van een gezamenlijke publiek-private governance. Op 11 september 2024 is door de samenwerkende partners in de Arbeidsmarktregio Midden-Limburg de strategische agenda Midden-Limburg ondertekend. De partners zijn gezamenlijk tot een gedeelde visie gekomen die richting geeft aan de samenwerking, het beleid en de uitvoering voor de (middel-) lange termijn. In de arbeidsmarktregio Midden-Limburg komt één gezamenlijk regionaal loket: het Werkcentrum Midden-Limburg. Werkzoekenden, werkenden en werkgevers kunnen bij het Werkcentrum Midden-Limburg terecht voor vragen over werk, volgende loopbaanstappen, (arbeidsmarktgerichte) scholing en personeelsvraagstukken. 2025 zal fungeren als een transitiejaar waarna de verwachting is dat het Werkcentrum Midden-Limburg per 1 januari 2026 van start gaat. Sociaal boekhouder Een speerpunt in het armoedebeleid is het voorkomen dat mensen in armoede geraken en zorgen voor een betere toegankelijkheid van voorzieningen en regelingen. In 2024 heeft de sociaal boekhouder een hoog bereik gehad onder de inwoners, inzicht en overzicht geboden in de bureaucratische complexiteit van vele inkomensregelingen, en een leemte gevuld in de huidige dienstverlening van de gemeente. Dit alles is ten goede gekomen van de dienstverlening van de gemeente.

In 2025 vindt een verdere doorontwikkeling plaats op deze functie. Jeugd Transformatieopgaves jeugd(zorg) Er is landelijk, regionaal en lokaal veel aandacht voor een noodzakelijke transformatie van de jeugdzorg. Doelen, opgaves en prioriteiten zijn vastgelegd in de landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028, het Beleidskader Sociaal Domein Midden-Limburg-Oost en de Regiovisie Jeugd en Gezin (deze laatste twee zijn door gemeenteraden vastgesteld). Het doel is om meer jeugdigen laagdrempelig en vrijtoegankelijk te ondersteunen in hun eigen leefomgeving, waarbij de inzet van specialistische zorg waar mogelijk wordt voorkomen. Op basis van voorlopige cijfers lijkt er sprake te zijn van een lichte daling van het aantal jeugdigen die gebruik maken van een vorm van jeugdzorg. Desondanks nemen de uitgaven voor gemeenten toe. Dit heeft onder andere te maken met stijgende kostprijzen, waar gemeenten beperkt tot geen invloed op hebben. Ook wordt er relatief langer gebruik gemaakt van duurdere/zwaardere zorg, bijvoorbeeld omdat er zich vaker situaties voordoen waar veiligheidsvraagstukken een rol spelen. Hier is niet één verklaring voor te geven en Echt-Susteren is hier niet uniek in. Dit legt wel een steeds grotere druk op partners in de hele keten.

Om zorg van goede kwaliteit betaalbaar en tijdig beschikbaar te houden, is het nodig om te zorgen dat ondersteuningsvragen zoveel mogelijk beantwoord worden binnen een sterke sociale basis van onze gemeente. Zo is er ook in 2024 nauw samengewerkt met het Centrum voor Jeugd en Gezin, jongerenwerk (Menswel en XL Group), onderwijs, huisartsen en andere ketenpartners. Op basis van signalen uit de praktijk en onder andere de regionale gezondheidsmonitor wordt op casusniveau vormgegeven aan een effectieve samenwerking, maar prioriteren partners samen ook de meest urgente thema’s in de onderlinge samenwerking. Regionaal is in 2024 ook gestart met een project om te komen tot een sterkere samenhang/samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp. Tevens is gestart met projecten om de inzet van informele steun in onze gemeente voor jeugdigen te stimuleren en zo bij te dragen aan de kracht van de lokale sociale basis. Denk hierbij aan Steunouder, de ketenaanpak Kansrijke Start, inzet van burgervoogden en het breed uitrollen van de JIM-methodiek (Jouw Ingebrachte Mentor). Al deze acties hebben gemeen dat er gezocht wordt naar informele alternatieven voor professionele zorgverleners in het netwerk van gezinnen.

Deel I - 17 -

Om meer inzicht en samenwerking te realiseren bij verwijzingen naar specialistische zorg vanuit nietgemeentelijke verwijzers (met name huisartsen en Gecertificeerde Instellingen), is in 2024 gestart met een project waarbij een gedragsdeskundige vanuit de gemeente het inhoudelijke gesprek voert over verwijzingen die via deze route tot stand komen. Dit als aanvulling op de toenemende positieve inzet van Praktijkondersteuners Jeugd (van het CJG) in huisartsenpraktijken. Het landelijke advies van een deskundigencommissie over de voortgang van de Hervormingsagenda Jeugd laat zien dat, hoewel er stappen worden gezet, er nog veel moet gebeuren. Op dit moment wordt er nog gesproken over de beoogde besparingen en het bijbehorende financiële kader voor gemeenten komende jaren. Om het tij te keren van toenemende kosten voor specialistische hulp en om meer jeugdigen laagdrempelig te ondersteunen, moeten gemeenten blijven investeren in voorliggende voorzieningen en samenwerkingspartners die het fundament vormen van de sociale basis. Op korte termijn betekent dat mogelijk extra uitgaven die zich komende jaren inhoudelijk en financieel vertalen in positieve resultaten. Regionale samenwerking In toenemende mate werken gemeenten samen bij het realiseren van nieuwe projecten, maar ook bij de organisatie van het jeugdhulplandschap.

Om een robuuste regio te vormen, zijn in 2024 voorbereidingen gestart voor een toetreding tot de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Limburg-Noord (MGR). Voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang was dit al het geval, maar voor jeugd en WMO nog niet. In 2025 wordt dit verder voorbereid en zal dit ter besluitvorming aan gemeenteraden in Noord- en Midden-Limburg worden voorgelegd. Met de nieuwe inkoopprocedure voor ambulante jeugdhulp en wonen, zijn per 1 januari 2026 alle contracten op minimaal de schaal van Midden-Limburg georganiseerd. Deze vormen van samenwerking zijn allemaal gericht op efficiëntere bedrijfsvoering, uniforme afspraken tussen gemeenten en minder administratieve lasten voor zorgaanbieders. Jongerenparticipatie Het is belangrijk om jeugdigen te betrekken bij ontwikkelingen in de gemeente en hun participatie te stimuleren. Het inzetten van jongerenparticipatie is een investering van de gemeente: het levert een sterk gevoel van (lokale) democratie op en een actieve burger voor de langere termijn. Op basis van een behoefteonderzoek (waarbij ook dialoogsessies met jongeren hebben plaatsgevonden) en ervaringen van andere gemeenten is in 2024 een pilot project gestart waarbij door een extern projectleider een aanpak op het gebied van jongerenparticipatie in Echt-Susteren wordt vormgegeven.

Vanuit deze aanpak zullen komende tijd voorstellen worden uitgewerkt die de participatie van jongeren in de gemeente vergroten. Wmo Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW) Maatschappelijke ontwikkelingen zoals de energiecrisis, de inflatie, huisvestingsproblemen, kansen ongelijkheid, toenemende mantelzorg ondersteuning, eenzaamheid, uitgestelde zorg/ondersteuning, personele problematiek zorgen voor toenemende druk en onzekerheid. Deze maatschappelijke ontwikkelingen leiden ertoe dat persoonlijke vraagstukken op een aantal levensgebieden versterkt worden en dat de draagkracht van verschillende mensen onder druk staat. De onzekerheden over het eigen leven en de toekomst zijn toegenomen. Kwetsbaarheden op het gebied van armoede in algemene zin en mentaal welbevinden komen nadrukkelijker aan de oppervlakte. Dat uit zich onder andere in een toename van het aantal crisissen en het aantal incidenten en klachten. Het aantal informatie en adviesvragen en de complexiteit van hulpvragen is hierdoor in de afgelopen jaren toegenomen. De dienst- en hulpverlening van het AMW-ML is laagdrempelig en gratis toegankelijk zonder indicatie. Volksgezondheid TeamFIT TeamFIT is de werkwijze waarmee JOGG (jongeren op gezond gewicht) zich inzet voor gezondere sportlocaties en -evenementen, buurtlocaties, dagattracties en gemeente- en provinciehuizen. Dit ge-

Deel I - 18 -

beurt door onder andere het voedingsaanbod gezonder te maken. Daarnaast is er aandacht voor de thema's rookvrij en verantwoord alcoholgebruik binnen de sportomgeving. De JOGG-regisseur wordt hierin bijgestaan door de JOGG-Teamfit coach. De Teamfit coaches adviseren verenigingen kosteloos en helpen met het opstellen van een actieplan, zodat elke locatie passende ondersteuning krijgt. Wanneer de aanpassingen uit het actieplan zijn doorgevoerd ontvangen verenigingen de officiële TeamFIT badge. Om de badge daadwerkelijk te ontvangen vindt een externe beoordeling plaats. Eind 2024 zijn alle sportverenigingen aangeschreven en naar aanleiding daarvan hebben de eerste 2 verenigingen zich gemeld. R.K.V.V. Slekkerboys is aan de slag gegaan met gezonde tussendoortjes, een betere presentatie en het aanbieden van fruit tijdens wedstrijddagen en heeft inmiddels de topprestatiebadge gehaald. Groenteboxjes programma In maart 2024 is gestart met het Groenteboxjes programma op 9 kinderdagverblijven binnen EchtSusteren met in totaal 240 deelnemers. Het doel van het Groenteboxjes programma is het verbeteren van de kennis over groente en het verhogen van de groenteconsumptie bij kinderen van twee tot vier jaar.

Het programma geeft pedagogisch medewerkers en ouders praktische handvatten om groente op een leuke en speelse manier als tussendoortje te integreren in het dagelijkse ritme van kinderen in de leeftijd van twee tot vier jaar, op het kinderdagverblijf en thuis. Binnen dit programma krijgen kinderen, gedurende drie maanden, elke dag verschillende soorten groenten aangeboden op het kinderdagverblijf en worden ze beloond voor het eten ervan. Uit onderzoek van de Universiteit van Maastricht is gebleken dat het groenteboxje bewezen effectief is: na drie maanden is de kennis over groente bij kinderen verbeterd en hun groenteconsumptie verhoogd. Het programma liep tot 14 juni 2024 en wordt (bij voldoende belangstelling) voortgezet in 2025. Schoolfruit In september 2024 hebben 7 van de 11 basisscholen in de gemeente Echt-Susteren zich ingeschreven voor het EU-schoolfruit. Van de 4 scholen die zich niet hebben ingeschreven zijn er 2 scholen die al structureel schoolfruit aanbieden aan hun leerlingen. In totaal bieden binnen de gemeente dus 9 van de 11 basisscholen fruit aan hun leerlingen, ten opzichte van 4 scholen in het voorgaande jaar. OKO (middelengebruik) OKO staat voor Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en is geïnspireerd op het IJslands Preventiemodel.

De aanpak richt zich op het voorkomen van alcohol-, drugs- en tabaksgebruik door jongeren, een hoofdthema uit het Lokaal Preventieakkoord Echt-Susteren. Met OKO werkt iedereen in de gemeente samen aan het vormen van een positieve leefomgeving voor jongeren. Dit gebeurt in de volgende 4 omgevingen: thuis, school, in de vriendenkring en in de vrije tijd. Het richt zich op zowel beschermende factoren als risicofactoren. Eind 2024 is er een plan van aanpak gemaakt voor de verdere implementatie van OKO Echt-Susteren waarbij eerst gericht is op draagvlak, partnerschap en inspiratie door zowel intern als extern met betrokkenen (beleidsmedewerkers, ouders, onderwijs, jongeren etc.) het gesprek aan te gaan. Vervolgens wordt ingezet op concrete aanleidingen en het versterken van de omgevingsfactoren. Buurt- en speelplekken In 2024 is het nieuwe beleid rondom buurt- en speelplekken vastgesteld. Hierin ligt de focus niet alleen meer op spelen, maar op spelen, ontmoeten, sporten en bewegen. Het zijn plekken die bijdragen aan sociale cohesie in de buurt en die aanzetten tot bewegen en een gezonde leefstijl. Een ander kernpunt van het nieuwe beleid is het versterken van eigenaarschap van inwoners die zelf verantwoordelijk worden voor de realisatie en het beheer van buurt- en speelplekken. Dit komt onder andere tot uiting in een drietal inwonersinitiatieven in Echt.

Programma 7: Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting Ruimtelijke ordening In 2024 zijn relatief veel bestemmingsplanprocedures gevoerd, doordat veel initiatiefnemers hun bestemmingsplan vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 hebben ingediend. Deze piek is inmiddels afgenomen. De wetgever heeft voorzien in de mogelijkheid om in ieder geval in

Deel I - 19 -

2025 nog te kunnen werken met TAM-omgevingsplannen (Tijdelijke Alternatieve Maatregel), die vergelijkbaar zijn met de oude bestemmingsplannen. In de praktijk wordt echter veelal gewerkt met vergunningprocedures (buitenplanse omgevingsplan activiteit: BOPA), die op een later moment in het Omgevingsplan worden verwerkt. Daarnaast is ervaring opgedaan met het nieuwe proces voor de beoordeling van ruimtelijke projecten, het Initiatievenproces. Dit proces wordt voortdurend geëvalueerd en waar nodig geoptimaliseerd. In 2024 zijn de voorbereidingen gecontinueerd voor de Omgevingsvisie 2040 voor de gehele gemeente Echt-Susteren. De Omgevingsvisie beschrijft hoe inwoners van de gemeente Echt-Susteren willen wonen, werken en recreëren en hoe er wordt omgegaan met maatschappelijke opgaven zoals gezondheid, woningbouw, de energietransitie, het klimaat en het vestigen van bedrijven. Er is een proces gestart met een inventarisatie van bestaand beleid, doelen en ambities die door de gemeente, provincie en het Rijk zijn vastgesteld. In 2024 is de ‘Koers’ van de Omgevingsvisie vastgesteld: welke doelen en keuzes zijn nodig om de ambities en opgaves voor de gemeente te realiseren. Vervolgens is de concept Omgevingsvisie opgesteld. Dit concept is in verschillende sessies besproken met onze ketenpartners.

Daarnaast heeft er op 31 oktober 2024 een gemeentebrede sessie plaatsgevonden waarbij geïnteresseerde inwoners vragen konden stellen over het concept. De ontwerp Omgevingsvisie gaat begin 2025 in procedure en zal naar verwachting in het derde kwartaal van 2025 worden aangeboden aan de gemeenteraad voor vaststelling. Vervolgens wordt eind 2025 gestart met het opstellen van een (pilot) Omgevingsplan. Volkshuisvesting Het gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid volgt de Structuurvisie Wonen M-L 2022-2025 en wordt op termijn vervangen door een Volkshuisvestingsprogramma, conform de aankomende Wet versterking regie volkshuisvesting. Dit programma bepaalt de woningbouwopgave en richt zich onder andere op wonen en zorg, duurzaamheid en leefbaarheid. Er wordt geïnvesteerd in energiezuinige, toekomstbestendige woningen en sociale cohesie. Door de groei van senioren ligt de nadruk op grondgebonden seniorenwoningen, appartementen met lift en flexibele wooneenheden nabij voorzieningen. Daarnaast blijft de vraag naar betaalbare woningen voor starters en jongeren stijgen. In samenwerking met woningcorporaties en andere partijen wordt ingezet op het realiseren van de ambities. Binnen de gemeente Echt-Susteren wordt ingezet op de transformatie van bestaande detailhandel en ander vastgoed naar woonruimte.

Dit draagt bij aan een aantrekkelijke en leefbare omgeving en speelt in op de vraag naar geschikte woningen. Duurzaamheid en levensloopbestendigheid blijven hierbij belangrijke randvoorwaarden. In Limburg is binnen de Woondeal met elkaar afgesproken om tot en met 2030 ten minste 26.550 woningen te bouwen, met een uitbreiding van 20.000 extra woningen, die onderdeel zijn van een aanvullende ambitie. Volgens het coalitieakkoord streeft de gemeente Echt-Susteren ernaar om in de periode 2022-2026 ten minste 500 woningen toe te voegen aan de woningvoorraad of in aanbouw te hebben, met focus op Susteren en Echt. De gemeente stuurt aan op lokale en bovenlokale woonbehoeften en staan open voor innovatieve initiatieven die bijdragen aan een divers woningaanbod. De gemeente blijft de voortgang nauwlettend monitoren en spelen waar nodig in op veranderende woonbehoeften en marktontwikkelingen. Zo wordt gewerkt aan het woongenot voor onze inwoners. Kern Echt

Plan

Aantal woningen

Geplande start bouw/gereed

Bocage Apollo / Stoba-locatie Centrum Echt transformatie (detailhandel) Prinses Beatrixstraat Diepstraat Connect College

215 47 40

120 gereed In uitvoering Start bouw -enkele gereed

8 3 25

Bouw is gereed Onderzoek Planvoorbereiding gestart

Klooster en tuin

45

Egmondhof

20

Bestemmingsplan en exploitatieplan vastgesteld In uitvoering

Weijenpasweg (RvR)

6

Bestemmingsplan vastgesteld,

Koningsbosch

Sint Joost

Deel I - 20 -

Kern

Plan

Aantal woningen

Geplande start bouw/gereed beroep Raad van State ingediend.

Vlaskuilseweg - Kerkweg

14

Onherroepelijk bestemmingsplan, processen aanvraag omgevingsvergunning en verkoop lopen.

Op de Losplaats Susterderweg Holikiday

7 23

Planvoorbereiding In uitvoering

Chatelainplein (vml. Jan Linders) Chatelainplein 1 Heerweg (20 jongerenwoningen + 2 grondgebonden woningen)

8 30 22

Bouw is gereed Bouw is gestart medio 2025 Omgevingsplan in voorbereiding

Reinoudhof Willibrordusplein Louerveld Heidestraat Swentiboldstraat 2

7 21 167 20 10

Molenveldweg 6 Stationstraat 19 Mariaveld (zorgwoningen)

6 3 36

In uitvoering In uitvoering Omgevingsplan in voorbereiding Onderzoek/vooroverleg plan Onherroepelijke omgevingsvergunning Onherroepelijk bestemmingsplan Bouw gestart Voorlopig ontwerp

Kasteel ter Borchstraat

16

Mariahoop

Nieuwstadt

Pey

Susteren

Roosteren Onherroepelijk bestemmingsplan, aanvraag omgevingsvergunning ingediend

Totaal gereed 2024 Totaal gereed gemelde woningen

2024: 76 woningen gereed gemeld

Programma 8: Omgevingsrecht Vergunningaanvragen Binnen het programma Omgevingsrecht stond 2024 voor de MER Omgevingsdienst in het teken van de afhandeling van een piek aan vergunningaanvragen die in december 2023 zijn ingediend, net voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Als gevolg van deze piek, de gewijzigde wet- en regelgeving en nieuwe processen (zoals het Initiatievenproces) stonden afhandelingstermijnen en dienstverlening onder druk. Toch is de klanttevredenheid nog altijd ruim voldoende en boven het landelijk gemiddelde. Nu de Wabo-piek is afgehandeld ligt de focus voor de komende tijd meer op evaluatie en doorontwikkeling van processen en dienstverlening. Daarnaast is in 2024 verdere uitwerking gegeven aan het Interbestuurlijk Programma Versterking VTHstelsel (IBP). Dit betekent dat alle omgevingsdiensten in Nederland moeten voldoen aan de vastgestelde robuustheidscriteria. Daarbij was vooral de aandacht gericht op de Regionale Uitvoeringsdienst Limburg Noord (RUD LN). In 2024 is de keuze gemaakt om de RUD LN om te vormen naar een Omgevingsdienst die voldoet aan de landelijke robuustheidscirteria voor de milieu uitvoeringstaken.

De noodzakelijke maatregelen worden door een projectteam in de eerste helft van 2025 uitgewerkt in een bedrijfsplan, zodat de nieuwe robuuste RUD LN, zoals door de Minister bepaald, in 2026 gereed is Programma 9: Economische zaken en grondexploitaties Regionale samenwerking Samen met partners in de regio pakt SML (Samenwerking Midden Limburg) de kansen en uitdagingen op die er liggen om de regio te versterken. Het samenwerkingsverband kent 6 werkvelden: economie, energie, ruimte, mobiliteit, recreatie en toerisme, ruimte en wonen. In de werkvelden ontmoeten ambtenaren en bestuurders van de 7 gemeenten elkaar, wisselen informatie uit, stemmen beleid af en ontwikkelen samen plannen voor de regio. In september 2024 is tijdens het Netwerk Beraad SML besloten de

Deel I - 21 -

bestuurlijke overleggen voor Economie en Recreatie & Toerisme evenals Wonen en Ruimte te combineren. In 2024 is de Regio Deal Midden-Limburg (5e tranche) officieel gesloten met de ondertekening van het samenwerkingsconvenant door de Rijksoverheid, provincie Limburg en Regio Midden-Limburg. De Regio Deal brengt overheden, ondernemers en onderwijsinstellingen samen om te werken aan een sterkere regio. Met een investering van 40 miljoen euro, gefinancierd door het Rijk, provincie Limburg en de zeven Midden-Limburgse gemeenten, wordt ingezet op leefbaarheid, klimaat & landschap, economie, onderwijs & arbeidsmarkt en regionale samenwerking. De eerste projecten starten in 2025. De deal stimuleert een krachtige samenwerking en duurzame groei voor de hele regio. Bedrijventerrein Wolfskoul Op bedrijventerrein De Wolfskoul in Susteren is een ondernemersvereniging opgericht om samenwerking tussen ondernemers en de gemeente Echt-Susteren te versterken. Naast de geplande vernieuwing staan ook veiligheid, verduurzaming en netcongestie op de agenda. Ten aanzien van veiligheid vond er eind 2024 een integrale controle plaats op het terrein, uitgevoerd door de gemeente, politie en andere instanties. Dit gebeurde naar aanleiding van signalen over verdachte activiteiten, waaronder drugsvondsten. Ondernemers waarderen de inzet, die bijdraagt aan een veiliger bedrijventerrein.

Ontwikkeling bedrijventerrein De Berk III De gemeente is actief bezig met de verdere planvorming en uitvoering van De Berk III. Dit nieuwe terrein, aansluitend op het bestaande bedrijventerrein, is bedoeld om circa 45 kavels beschikbaar te stellen voor midden- en kleinbedrijven (MKB), met een gemiddelde kavelgrootte van ongeveer 2.500 m². De totale netto uitgeefbare grond beslaat circa 12,9 hectare. Duurzaamheid speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van De Berk III. De voorbereiding voor de BREEAM-NL Gebied-certificering op het niveau van 'Very Good' (3 sterren) voor dit bedrijventerrein is gestart. Dit onderstreept de ambitie om een duurzaam en omgevingsbewust bedrijventerrein te realiseren. Belanghebbenden en geïnteresseerden worden via informatieavonden en nieuwsbrieven op de hoogte gehouden van de voortgang. Uitbreiding bedrijventerrein De Loop West Op bedrijventerrein De Loop West is in 2024 gestart met de bouw van een nieuw distributiecentrum, ontwikkeld door projectontwikkelaar Intospace. Het centrum beslaat een oppervlakte van circa 100.000 m² en wordt gerealiseerd in fases. De ontwikkeling maakt deel uit van de uitbreidingsplannen voor De Loop West, waarbij duurzaamheid en efficiëntie centraal staan. De komst van het distributiecentrum draagt bij aan economische groei en werkgelegenheid in de regio. Naar verwachting zal het project in 2025 worden afgerond.

Business Park Midden-Limburg Het bovenregionale Businesspark Midden-Limburg is bijna volledig ontwikkeld. Met een totale oppervlakte van circa 40 hectare biedt het terrein grootschalige ruimte voor regionale, nationale en internationale (logistieke) ondernemingen. De ontwikkeling wordt gerealiseerd door Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML). Momenteel is er nog slechts één kavel te koop. Zodra deze is verkocht, is het bedrijventerrein volledig gerealiseerd en afgerond. Bedrijventerrein ‘t Vonderen Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML) is gestart met de voorbereiding voor de realisatie van een nieuw bedrijventerrein in de driehoek tussen A2, A73 en de N276. Onderdeel van deze voorbereiding zijn de grondverwerving en de planvorming. De verwachting is dat in 2025 een plan voor dit gebied in procedure gebracht wordt.

Deel I - 22 -

3. Rekeningsaldo 2024

Programmaverantwoording

2024 Deel I - 23 -

Deel I - 24 -

3. Toelichting analyse rekeningsaldo 2024 Programma

Omschrijving

Bevolking en bestuur

Lasten en baten secretarieleges

Positief €

66.300 € 1.002.000

Pensioenverplichtingen aan (oud)wethouders €

Openbare orde en veiligheid

-

Wegen

€

82.000

Hogere personeelskosten gedekt door voorziening afval

€

184.000

Hogere personeelskosten gedekt door voorziening riolering

€

149.000

€

-

€

57.000

Sociaal domein algemeen

€

141.300

Resultaat participatie

€

392.000

Uitvoeringskosten samenwerkingsverbanden Vluchtelingen i.v.m. noodtoestand Oekraïne Resultaat inburgering

€

187.700

€

524.500

€

607.100

Resultaat beschermd wonen

€

313.400

Resultaat algemeen jeugdbeleid

€

166.400

Verenigingsgebouwen, jeugd- en gemeenschapshuizen

€

101.400

Onderhoud div accommodaties sociaal domein

€

121.000

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

Woonwagens

€

66.200

Omgevingsrecht

Opbrengst omgevingsrecht leges

Beheer openbare ruimte

Onderwijs

Cultuur en sport

Sociaal domein

Markten Onderhoud div accommodaties cultuur en sport Resultaat jeugdhulp

Bijdrage MER OD

€

Algemene dekkingsmiddelen

€

80.000

Pachtzaken

€

84.000

Algemene uitkering (AU)

€

315.000

AU lasten en baten voorgaande jaren AU deelfonds participatie en overige posten Lasten heffingen en invordering gemeentelijk belastingen OZB woningen en niet-woningen

€

-

€

-

€

53.000

€

137.200

€

452.000

€

251.000

€

118.000

€

60.000

767.000

Reserve SC MER OD niet ingezet

Economische zaken en Grondexploitaties Landschapsbescherming

Negatief

€

122.000

€

120.300

Deel I - 25 -

Programma

Omschrijving €

69.000

Automatisering

€

87.000

Nieuwe markt diversen

€

73.000

Lease vervoermiddelen

€

190.000

Kapitaallasten - afschrijvingen

€

688.000

Forensenbelasting

Overhead

Diversen

Positief

Personeel

Reserve afschrijvingslasten investeringen Treasury - rente

€

€

436.000

€

170.800

€

118.000

205.000

Administratieve rente

Diversen

Negatief

€

94.722

€

6.054.322

€ 2.798.000

Afwijkingen < € 50.000 Bestuursapparaat

€

28.000

Bestuurlijke samenwerking - contributies

€

22.000

Veiligheidsbeleid

€

29.300

Rampenbestrijding

€

36.000

Begraafplaatsen en kosten dodenschouw

€

35.600

Nadeelcompensatie

€

22.400

Duurzaamheid lasten

€

48.000

Onderwijs

Bijdrage regionaal bureau leerplicht

€

13.000

Cultuur en sport

Exploitatie binnensport