Jaarrekening 2023 deel I

Programmarekening 2023

In Echt-Susteren vieren we het goede leven. We zijn met trots een Cittaslow gemeente. Meer informatie op www.echt-susteren.nl/cittaslow.

Programmaverantwoording en programmarekening deel I

2023

Inhoud I.

JAARVERSLAG

1

Inleiding

3

2

Terug- en vooruitblik

7

3

Rekeningsaldo 2023

27

4

Auditing en control

35

5

Financiële positie

43

6

Aanwending post onvoorzien

49

7

Programma’s 7.1 Bevolking en bestuur 7.2 Openbare orde en veiligheid 7.3 Beheer openbare ruimte 7.4 Onderwijs 7.5 Cultuur en sport 7.6 Sociaal domein 7.7 Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting 7.8 Omgevingsrecht 7.9 Economische zaken en grondexploitaties 7.10 Algemene dekkingsmiddelen 7.11 Overhead

53 55 66 73 98 107 123 146 156 162 178 187

8

Recapitulatie programma’s

189

9

Paragrafen 9.1 Inleiding paragrafen 9.2 Lokale heffingen 9.3 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 9.4 Onderhoud kapitaalgoederen 9.5 Financiering 9.6 Bedrijfsvoering 9.7 Verbonden partijen 9.8 Grondbeleid 9.9 Openbaarheidsparagraaf 9.10 Rechtmatigheidsparagraaf

193 195 196 203 218 222 229 237 271 281 283

1. Inleiding

Programmaverantwoording

2023 Deel I - 3 -

Deel I - 4 -

1.

Inleiding

Jaarverslag Het verslag bestaat uit het jaarverslag en de jaarrekening. In het verslag wordt teruggekeken op de belangrijkste gebeurtenissen en ontwikkelingen in 2023. De jaarrekening gaat in op de financiële aspecten van de uitvoering van het beleid in 2023. In het verslag wordt per programma verantwoording afgelegd aan de hand van teksten uit de begroting. Daarna volgen de paragrafen met onder andere informatie over het weerstandsvermogen, de bedrijfsvoering en het grondbeleid. Rekeningsaldo Het jaar 2023 sluit af met een positief rekeningsaldo van circa € 2.347.000. Na de 2e bestuursrapportage 2023 was er een voorlopig positief rekeningsaldo van afgerond € 1.633.000 geraamd. Voor een toelichting op het saldo en de bestemming wordt verwezen naar hoofdstuk 3 van deze jaarrekening. Peildatum De jaarrekening 2023 is samengesteld in de eerste maanden 2024, tussen januari en maart. Omdat de besluitvorming in de raad pas begin juli 2024 plaatsvindt, kan het vreemd overkomen dat bijvoorbeeld wordt gesproken over ‘in het tweede kwartaal van 2024 wordt….’ terwijl dit kwartaal bij de besluitvorming al is afgelopen. 1 april 2024 wordt als peildatum van de tekstbijdragen aangehouden. Toelichting belangrijkste verschillen Bij de programma’s zijn op hoofdlijnen de voornaamste verschillen toegelicht tussen de bedragen uit de kolom ‘bijgestelde begroting 2023’ en de kolom ‘rekening 2023’.

Voor een toelichting op de verschillen tussen ‘primitieve begroting 2023‘ en ‘bijgestelde begroting 2023’ wordt verwezen naar met name de 1e en 2e bestuursrapportages 2023 en de overige begrotingswijzigingen die in de vergaderingen van de gemeenteraad in 2023 zijn vastgesteld. Vergelijkende indicatoren/kengetallen rekening 2022 en begroting 2023 Per product van deze rekening 2023 wordt in tabelvorm een overzicht gepresenteerd van indicatoren en kengetallen. In deze tabel worden ook vergelijkende cijfers opgenomen uit de rekening 2022 (kolom realisatie 2022) en de begroting 2023. In een aantal gevallen wijken deze vergelijkende cijfers af van de oorspronkelijke rekening 2022 en begroting 2023. Dit komt omdat nieuwe informatie heeft geleid tot een aanpassing van het betreffende cijfer. Echt, 21 mei 2024 College van burgemeester en wethouders van Echt-Susteren

Deel I - 5 -

Deel I - 6 -

2. Terug- en vooruitblik

Programmaverantwoording

2023 Deel I - 7 -

Deel I - 8 -

Terug- en vooruitblik Algemeen Uitrol Gift Lokale Bon aan inwoners In 2023 hebben de huishoudens van de gemeente Echt-Susteren een gift van € 150 gekregen in de vorm van een Lokale Bon. Op deze manier hebben onze inwoners een financieel steuntje gekregen in de moeilijke tijden. Voor de gift is gekozen voor de lokale bon om zo de gelden binnen de gemeente te houden. In totaal zijn 14.042 bonnen uitgegeven. Van deze bonnen is 94,5% geactiveerd. Van de geactiveerde lokale bonnen is 96,5% ook werkelijk uitgegeven bij onze lokale ondernemers. Op 31 december 2023 is de geldigheid van deze lokale bonnen vervallen. Terugkijkend kunnen we spreken over een succesvolle actie. Programma 1: Bevolking en bestuur Aanschaf Facematch apparatuur Vanaf 1 december 2023 maken de medewerkers aan de balie gebruik van een scanner voor gezichtsvergelijking. De apparatuur wordt ingezet bij het aanvragen van een reisdocument, rijbewijs en bij een vestiging vanuit het buitenland. De apparatuur wordt als hulpmiddel ingezet om de identiteit deugdelijk vast te stellen en om identiteitsfraude te voorkomen. Tweede Kamerverkiezingen Bij de Tweede Kamerverkiezingen in november 2023 is voor het eerst voor centrale stemopneming gekozen. Dat betekent dat op de verkiezingsavond alleen de stemmen op lijstniveau zijn geteld en de volgende dag in de sporthal op kandidaatsniveau.

Voor de verkiezingen van het Europees Parlement is wederom de keuze voor centrale stemopneming gemaakt. Oekraïne Ook in 2023 heeft team KCC zorggedragen voor het inschrijven van Oekraïense ontheemden die verblijven in een van de gemeentelijke of particuliere opvanglocaties in onze gemeente. Paspoortpiek Vanaf 2024 verwachten we een stijging in het aantal aanvragen voor paspoorten en identiteitskaarten. In 2014 is de geldigheidsduur van deze documenten aangepast van 5 naar 10 jaar. Dat zorgde ervoor dat tussen 2019 en 2024 weinig nieuwe documenten aangevraagd zijn. Vanaf 2024 verlopen de eerste documenten met 10-jarige geldigheid. Dit betekent dat veel burgers vanaf 2024 hun documenten gaan vernieuwen. Om iedereen de mogelijkheid te bieden om tijdig een nieuw reisdocument aan te vragen, kunnen inwoners op dinsdag tussen 09.00u en 13.00u zonder afspraak op het gemeentehuis terecht. Gecombineerde geslachtsnaam Op 1 januari 2024 is Wet Introductie Gecombineerde Geslachtsnaam (WIGG) in werking getreden. Dit betekent dat men vanaf 1 januari 2024 bij het eerste kind dat op of na 1 januari 2024 wordt geboren, de achternamen van beide ouders gegeven kunnen worden. Hiermee wordt tegemoetgekomen aan de toenemende vraag vanuit de samenleving naar meer keuzevrijheid in het naamrecht. Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) De Wet, het Besluit en Regeling BRP zijn per 15 mei 2023 aangepast.

Door deze wijzigingen is er sprake van de structurele inbedding van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA). Bij LAA worden signalen van mogelijk onjuiste adresgegevens geselecteerd. Wij, als gemeente, ontvangen deze signalen om nader te onderzoeken of de adresgegevens inderdaad onjuist zijn. Het LAA-signaal is daarmee een van de aanleidingen om een adresonderzoek te starten. Programma 3: Beheer openbare ruimte Algemene verkeerstechnische aanpassingen Ter verbetering van de verkeersveiligheid zijn in 2023 op meerdere locaties snelheidsremmende maatregelen toegepast. Zo zijn de Echterstraat en Sint Joosterweg in Echt zijn voorzien van snelheidsremmende maatregelen, is de snelheid in de Hoogstraat en Slekkerstraat in Slek aangepakt en de Peutenweg en Gebroekerstraat afgewaardeerd naar een 30km/h-zone. Deel I - 9 -

De Pissummerweg is ter verbetering van de fietsveiligheid fysiek afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. In 2024 worden meerdere straten in het kader van de verkeersveiligheid aangepakt. Onder andere de straten Maasbrachterweg, Nobelweg en Fahrenheitweg in Echt, Susterderweg Nieuwstadt en Dominicusweg Maria Hoop verdienen aandacht en zijn in de planfase om voorzien te worden van snelheidsremmende maatregelen. De Mussenstraat, Emmastraat en Julianastraat zijn reeds in een ver gevorderd stadium om snelheidsremmende maatregelen uit te gaan voeren. In samenspraak met de provincie Limburg wordt de kruising van de N276-Holtummerweg aangepakt dat vooral in het teken staat van het creëren van een veilige fietsoversteek Uitvoering projecten GRP 2022-2026 Om de volksgezondheid te beschermen en wateroverlast te beperken, is op basis van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2022-2026 onderhoud uitgevoerd aan het gemeentelijke riool. Enkele voorbeelden van uitgevoerd onderhoud zijn: - Het relinen van 251 meter riool; - Het reinigen van 13.795 kolken; - Inspectie van 30 kilometer riolering; - Onderhoud aan 250 gemalen. Om wateroverlast te verminderen en de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) te behalen, is conform het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) voor de periode 2022-2026 geïnvesteerd in de voorbereiding van het Maatregelen- en Investeringsprogramma (MIP).

Deze voorbereiding bestond onder andere uit het opstellen van een hemelwaterstructuurplan. Aan de hand van dit plan wordt de komende jaren vanuit het MIP geïnvesteerd om een groot gedeelte van de kern Susteren af te koppelen. Dit zal resulteren in minder overstorten op Rode Beek en een beter beheer van de waterhuishouding. Verder hebben 56 particulieren gebruikgemaakt van de stimuleringsregeling om verhard oppervlak van privéterreinen af te koppelen. Vergroening Markt fase 2-3 In kwartaal 1, 2024 wordt gestart met de vergroening van de omgeving rondom de Nieuwe Markt (het marktplein en de randen). Insteek is meer ruimte voor groen. De eerste fase van vergroening, voornamelijk rondom het gemeentehuis, heeft in de winter van 2022 plaatsgevonden met een aansprekend en kwalitatief resultaat. Op basis hiervan wordt nu de resterende ruimte van de Nieuwe Markt aangepakt om hiermee het sterk versteende plein / parkeerplaats Nieuwe Markt vriendelijker in te richten zonder hierbij het functionele gebruik zoals bereikbaarheid, parkeren, evenementen, de weekmarkt en de jaarlijkse kermis uit het oog te verliezen. Vergroening in de openbare ruimte wordt steeds belangrijker in het kader van het veranderende klimaat.

Onder de noemer klimaatadaptatie kunnen op basis van dit project belangrijke onderdelen worden benoemd zoals; -het ontstenen van de openbare ruimte om hitte eilanden / opwarming en afstraling openbare ruimte en gebouwen te verminderen, -meer ruimte te bieden voor infiltratiemogelijkheden hemelwater en vasthouden hiervan tijdens drogere perioden, -het verbeteren en vergroten van de biodiversiteit (voedselaanbod voor insecten). Naast de vergroening van de Markt in Echt, zijn er diverse vergroeningsprojecten van verschillende grootte gerealiseerd in de ander kernen. Bijvoorbeeld “verbindspark Molenstraat” in Roosteren, de Dorpstraat in Pey en de F.A. Cortenstraat in Nieuwstadt 1 miljoen bomenplan In 2023 is de uitvoering van het 1 miljoen bomen afgerond. De succesvolle uitvoering hiervan heeft geleid tot een kwalitatieve uitbreiding van het bomenareaal met 395 stuks bomen en 5500 stuks bosplantsoen verspreid over diverse locaties binnen de gemeente. Olmstraat In 2023 heeft de voorbereiding plaats gevonden van bovengrondse aanpassingen openbare ruimte Olmstraat. Door veranderende klimatologische uitdagingen wordt deze straat op basis van de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie aangepakt waarbij er meer ruimte is voor groen en water. Deel I - 10 -

Daarnaast wordt er aandacht geschonken aan het verbeteren van de huidige monocultuur met iepen en omvorming hiervan naar een meer gevarieerdere structuur die tevens bijdraagt aan (meer) biodiversiteit. Evaluatie hondenbeleid Met als doel de eerder genomen maatregelen te evalueren heeft deze input geleid tot verbetermaatregelen zoals onder andere; het verhogen van de bestaande hekwerken hondenuitlaatplaatsen, het bijplaatsen van hondendispensers, het uitbreiden van uitlaatplaatsen. Deze maatregelen worden in 2024 uitgevoerd. Duurzaamheid Programmatische aanpak thema duurzaamheid In 2023 is gestart met de programmatische aanpak van duurzaamheid. De energiecrisis en de daarmee samenhangende energiearmoede hebben nog meer duidelijk gemaakt dat duurzaamheid meer is dan het opwekken van duurzame energie. Duurzaamheid heeft te maken met gedrag, raakt de leefomgeving, leefbaarheid en toekomstbestendigheid van onze inwoners, verenigingen, ondernemers en stichtingen. Zowel maatschappelijke als sociale als ruimtelijke vraagstukken vragen om een integrale benadering waarbij vanuit duurzaamheid uitdagingen maar ook oplossingen benoemd worden. Duurzaamheidspeiling In 2024 houden we een duurzaamheidspeiling onder onze inwoners. het doel is inzicht te krijgen in het kennisniveau van onze inwoners op verschillende duurzaamheidsonderwerpen.

We krijgen ook inzicht in de rol die onze inwoners voor zichzelf en de gemeente zien in de uitdagingen op het gebied van duurzaamheid. Tot slot willen we graag inzicht in de mening van onze inwoners over de manier waarop we als gemeente invulling moeten geven aan doelstellingen vanuit het klimaatakkoord en landelijke weten regelgeving. De opgehaalde informatie gebruiken om de huidige gemeentelijke energievisie te herijken. Deze herijking gaan we naar verwachting in 2025 ter vaststelling aan de raad voorleggen. Regionale Energiestrategie Noord en Midden Limburg (RES NML) In 2024 wordt de nieuwe bijdrage aan de RES NML bepaald. In 2023 heeft de raad haar zienswijze kunnen indienen op de voorgestelde centrumregeling en bijdrage per inwoner. De definitieve regeling wordt de eerste helft van 2024 aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. Als gemeente blijven we aandringen op het gezamenlijk aanpakken van thema’s rondom isoleren, netcongestie en kennisdeling. Ontzorging inwoners In de tweede helft van 2024 lanceren we het ontzorgingstraject voor onze inwoners. Het traject voorziet in hulp bij het verduurzamen van de woning vanaf het moment van bewust worden tot en met de nazorg op de uitgevoerde verduurzamingsmaatregel. Klantvriendelijkheid en maatwerk staan centraal in het traject. De aangeboden diensten worden afhankelijk van vraag steeds verder uitgebreid.

Het ontzorgingstraject, de klantreis, is dynamisch proces. Vanuit de integrale gedachte is er een brede projectgroep waarin ook woningcorporaties en energiecoöperatie vertegenwoordigd zijn. samen met maatschappelijk beleidsdomein, sociaal beleidsdomein en ruimtelijk domein worden binnen de projectgroep keuzes gemaakt op het gebied van benaderen van communicatie, aanbod van diensten et cetera. Woningbouw In de voorbereidingen van de nieuwe wijk Louersveld is duurzaamheid een belangrijk thema. In 2024 wordt onderzocht of en op welke manier er een collectieve energievoorziening voor deze wijk gerealiseerd kan worden. Hierbij wordt gekeken naar een voorziening die betrouwbaar, financieel haalbaar en schaalbaar is. Tevens worden de mogelijkheden rondom het besparen van drinkwater onderzocht. In 2024 wordt er een keuze gemaakt over wat wel en wat niet wordt uitgevoerd. Bedrijventerreinen Bedrijven moeten hun processen en mobiliteit verduurzamen. De noodzakelijke stroomvoorziening hiervoor kan echter niet worden aangesloten door Enexis. Voor het nieuwe bedrijventerrein De Berk III kan een bedrijf geen grootverbruikersaansluiting krijgen.

Deel I - 11 -

Als gemeente willen we onze bedrijven stimuleren om te verduurzamen. We willen ook het juiste bedrijf op de juiste plek. Om dit mogelijk te maken moeten ondernemers zich organiseren (ondernemersvereniging) en moet bestaande netcapaciteit en contractuele levercapaciteit optimaal benut worden. De energyhub. Voor 2024 gaan we als gemeente actief aan de slag met het faciliteren van processen om ondernemers te organiseren en energyhubs mogelijk te maken. Ondernemers zijn zelf aan zet. Lokaal invloed en netcongestie Vanuit landelijke overheid wordt steeds meer ingezet op lokale regie op de energievoorziening. Lokaal wordt in deze benaderd vanuit een hoge mate van publieke betrokkenheid/participatie. Lees lokale of gemeentelijke energiegemeenschap. Het doel is invloed houden op de energieprijzen en de beschikbare netcapaciteit optimaal te benutten. Voor 2024 gaan we als gemeente meer inzetten op het volgen van de landelijke tendens. Hiermee willen we de netcongestie voor de kortere termijn beheersbaar houden en niet beperkend te laten zijn voor ontwikkelingen. Dit in afwachting op de noodzakelijke uitbreiding van de kabelcapaciteit. Duurzame opwek In 2024 koersen we verder op de realisatie van de resterende 4 zonneparken. Bij 1 zonnepark komt een batterij dat bijdraagt aan voorkomen van netcongestie.

Onderzoek “groen in eigen beheer” Met als doel een verbetering van de kwaliteit van onze openbare ruimte, beter in te spelen op lokale situaties en meer sturing op specifieke onderhouds- en beheersmaatregelen, is er eind 2022 door BOR een onderzoek gestart naar de mogelijkheden rondom de haalbaarheid van “groenonderhoud in eigen beheer” en overige onderhoudsmethoden. Aanvang 2023 heeft dit geleid naar een tussenrapport waarin zowel het volledig groenonderhoud in eigen beheer als het volledig groenonderhoud in extern beheer negatief geadviseerd worden. Een positief advies is gegeven over gebiedsgericht werken waarbij de bulkonderhoudswerkzaamheden door externe partners en de niet bulkwerkzaamheden deels door eigen teams wordt uitgevoerd. De externe partners zullen hun werkzaamheden in 3 separate percelen verrichten. De eigen teams zijn werkzaam in aangewezen kantons (gebieden). De combinatie van beiden zorgt voor minder afhankelijkheid van partners en een betere sturing op kwaliteit en lokale situaties. Medio 2023 is het onderzoek afgerond en zijn de voorbereidingen gestart om BOR in de juiste vorm te organiseren. Uitvoering van de transitie van BOR is voorzien vanaf 2024. Een extra aandachtspunt zijn de verwachte stijgende kosten van derden door krapte op aannemersmarkt.

Wegen In 2023 is beheer en onderhoud uitgevoerd aan de verhardingen volgens het principe ‘schoon, heel en veilig’. Onderhoud heeft plaatsgevonden op kwaliteitsniveau ‘basis’ voor zowel de wegen binnen de bebouwde kom als ook de wegen buiten de bebouwde en dit is volgens de vigerende Wegbeheernota 2022-2026. In 2023 is bijvoorbeeld onderhoud uitgevoerd aan: - Oude Rijksweg Zuid inclusief de rotonde te Susteren - Wandelpaden Gildelaan te Susteren - Hoogstraat en Slekkerstraat te Slek - Wegen Kloosterveld te Sint Joost - Echterstraat en Sint Joosterweg te Echt - Herstel bestrating diverse locaties te Slek - Herstel bestrating fietspaden en loopstroken Houtstraat – Brugweg te Pey De Wegbeheernota 2022-2026 is vastgesteld in de extra raadsvergadering van 18 januari 2023. Hierin is het kwaliteitsniveau basis vastgesteld voor alle verhardingen. Het kwaliteitsniveau basis zit nu tegen hoog aan maar blijvende monitoring van de kwaliteit van de wegen is belangrijk om waar nodig op tijd te kunnen bijsturen. Op basis van verschillende theoretische (model) berekeningen lopen de kosten de komende jaren verder op en moet het budget voor wegbeheer op termijn mogelijk worden bijgesteld. Tijdens de vaststelling van de Wegbeheernota 2022-2026 heeft de raad aangegeven dat er aanvullend budget gevraagd moet worden om het kwaliteitsniveau basis, tegen hoog aan, te kunnen blijven Deel I - 12 -

continueren de komende jaren. Extra budget is aangevraagd via de 1ste bestuursrapportage 2023 en Kadernota 2024 en deze extra middelen zijn toegekend. Programma 4: Onderwijs Onderwijshuisvesting In 2020 is samen met de schoolbesturen een Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) opgesteld welke inzicht geeft in de toekomstige ontwikkelingen op het terrein van de onderwijshuisvesting. Daarbij is onder meer gekeken naar de demografische- en onderwijskundige ontwikkelingen, de bouwkundige staat van de schoolgebouwen en de ontwikkelingen op dat gebied (denk aan de verduurzaming). Connect College Naar aanleiding van het IHP is voor de renovatie van de locatie van het Connect College aan de Populierlaan door de gemeenteraad op 16 december 2020 een subsidieregeling vastgesteld en een krediet gevoteerd van € 2.264.500. Met de renovatie zou in de loop van 2021 gestart worden. Bij de uitwerking van het renovatieplan constateerde het schoolbestuur echter dat het gebouw niet zo goed was geïsoleerd dan aanvankelijk was aangenomen. Het onverkort uitvoeren van de renovatieplannen zou kunnen leiden tot een desinvestering, wanneer nadien verduurzamingsmaatregelen getroffen zouden moeten worden.

Het schoolbestuur heeft voor de verduurzaming van het gebouw een aangepast plan ingediend, waarvan de kosten zijn begroot op ruim € 9,7 miljoen en vervolgens bij het rijk een subsidie aangevraagd voor het verbeteren van het binnenklimaat en het doorvoeren van verduurzamingsmaatregelen. Het rijk heeft op 30 november 2023 een subsidie verleend van ruim € 5,8 miljoen. Er vindt overleg plaats met het schoolbestuur over de verdeling van de resterende kosten. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheid om op een gedeelte van het schoolterrein, gelegen aan de Populierlaan, woningbouw te realiseren. Het schoolbestuur is volop bezig met de voorbereidingen. Ingevolge de planning van de schoolbestuur zal uiterlijk 1 maart 2025 worden gestart met de werkzaamheden. Taalschool De Driepas Omdat de bestuursovereenkomst met COA, aangaande het AZC, met ingang van 1 januari 2021 met 10 jaar is verlengd, is samen met het schoolbestuur, basisschool De Driepas en Buurthuis St. Joost een onderzoek gestart naar de mogelijkheden om de leerlingen van het asielzoekerscentrum c.q. de Taalschool onder te brengen in het schoolgebouw aan de Mispelstraat, daar waar mogelijk in samenwerking met het buurthuis. Dit houdt verband met de slechte bouwkundige staat van het huidige houten gebouw van de Taalschool dat gelegen is op het terrein van het AZC. In 2023 is gewerkt aan de uitwerking van het plan.

In 2024 vindt besluitvorming hierover plaats. Wanneer akkoord is de start van de werkzaamheden in de 4e kwartaal van 2024 voorzien. Voor de huisvesting van de leerlingen van het AZC heeft de gemeente een zogenaamde OHBAvergoeding ontvangen van € 942.649. Andere huisvestingsplannen Voor de in het IHP genoemde plannen is jaarlijks € 1 miljoen op het meerjareninvesteringsplan (MIP) beschikbaar. Momenteel is het opstellen van een IHP niet verplicht en heeft het geen juridische status. De in het IHP opgenomen (toekomst)plannen kunnen niet door het schoolbestuur worden afgedwongen. Er is echter een wijziging van de onderwijswetten in voorbereiding waarbij het IHP wel een juridische status gaat krijgen. Dit houdt in dat er voldoende financiële middelen in de meerjarenbegroting (4 jaar) worden opgenomen om te voorzien in de in het IHP voor deze periode opgenomen plannen. Daarnaast zal er ook duidelijkheid komen over de bekostiging van renovatie (en verduurzaming) van schoolgebouwen, als een volwaardig alternatief voor nieuwbouw. De wetswijziging is voorzien voor 2025. In juni 2023 hebben de Medezeggenschapsraden van de basisscholen Patricius en Op de Slek ingestemd met de fusie van beide scholen per 1 augustus 2023. In februari 2024 heeft het schoolbestuur laten weten het schooljaar 2024-2025 geen gebruik meer te zullen maken van het schoolgebouw van basisschool op de Slek.

Verzocht is om het gebouw aan het einde van het schooljaar 2023-2024 terug te nemen in eigendom. Daarnaast is verzocht om een overleg over de toekomstige huisvesting van basisschool Patricius. Het huidige schoolgebouw (1953/1988) is gedateerd. Deel I - 13 -

Fusie basisscholen Patricius/Op de Slek Zoals hiervoor vermeld hebben de Medezeggenschapsraden van de basisscholen Patricius en Op de Slek in juni 2023 ingestemd met de fusie van beide scholen per 1 augustus 2023. Vanwege een verdere terugloop van het aantal leerlingen op basisschool Op de Slek hebben de Medezeggenschapsraden van beide basisscholen met de fusie ingestemd. Het grootste deel van de leerlingen van basisschool Op de Slek is in augustus verhuisd naar basisschool Patricius. Alleen de Slekker leerlingen van groep 8 maken hun basisschoolcarrière af in het schoolgebouw in Slek. Vanaf januari 2024 tot uiterlijk aan de zomervakantie hebben deze leerlingen gezelschap van enkele groepen van SBO De Horst, vanwege een verbouwing van het schoolgebouw. Pilot voorschoolse educatie in de asielopvang Op 1 augustus 2022 is gestart met een pilot waarbij in de ochtenden voorschoolse educatie (het peuterprogramma) wordt aangeboden aan de kinderen die woonachtig zijn op het asielzoekerscentrum. COA regelt de accommodatie. De Stichting Kinderopvang Echt-Susteren - Maasgouw (SKEM) zorgt met subsidie van de gemeente met de inzet van deskundig personeel voor de opvang. Ook de Oekraïense peuters die woonachtig zijn op de opvanglocatie nabij het asielzoekerscentrum kunnen hier terecht. De pilot is verlengd tot 1 augustus 2024.

Leerlingenvervoer schoolbezoek In 2023 is besloten het leerlingenvervoer op te dragen aan de gemeenschappelijke regeling (GR) Omnibuzz, samen met de gemeenten Roermond, Weert, Nederweert, Maasgouw en Roerdalen. De GR Omnibuzz voert het wmo vervoer uit voor 30 Limburgse gemeenten en voor enkele gemeenten ook het jeugdwetvervoer. Met de toevoeging van het leerlingenvervoer hoopt men een kwaliteitsslag te kunnen maken. Begin 2024 is men bezig met het afronden van de aanbesteding voor de vervoerders, deze zullen in augustus 2024 starten, met de aanvang van het schooljaar 2024-2025. Programma 5: Cultuur en sport Sport Herijking Sportvisie 2020 Echt-Susteren De Sportvisie 2020 ‘Echt-Susteren leefbaar en sportief’ is aan herijking toe. Door corona en de indiening van een plan van aanpak Brede Spuk/Gala/Iza kon hier (nog) geen uitvoering aan worden gegeven. Een eerste aanzet hiertoe is inmiddels geleverd via de totstandkoming van het Sportakkoord 2.0. Het Lokaal Sportakkoord 2.0 is hoofdzakelijk bedoeld om te voldoen aan de voorwaarde van het Landelijk Sportakkoord II waarin is opgenomen dat deze voor 30 juni 2023 ingediend moet worden. Binnen die termijn is een interactieve actualisering inclusief verdiepingsslag niet mogelijk geweest.

Die verdiepingsslag volgt tijdens het proces van het actualiseren van het lokaal sport- en beweegbeleid dat in het eerste halfjaar van 2024 wordt ingezet. Het nieuwe, herziene sportbeleid moet dan ook gezien worden als een verdere uitwerking van het Lokale Sportakkoord 2.0. Lokaal Sportakkoord 2.0 Eind 2022 is landelijk het Hoofdlijnen Sportakkoord 2.0 ondertekend. Het Ministerie van VWS, NOC*NSF, Vereniging van Nederlandse Gemeenten/Vereniging Sport en Gemeenten en het Platform Ondernemende Sport hebben via dit akkoord de handen ineen geslagen om drie ambities te realiseren: het versterken van het fundament, het vergroten van het bereik en het meer zichtbaar maken van de betekenis van sport. Gemeenten kunnen hun lokaal sportakkoord herijken aan de ambities die in het Hoofdlijnen sportakkoord 2.0 zijn afgesproken. Voor de herijking en uitvoering van een lokaal Sportakkoord is uitvoeringsbudget beschikbaar. Om voor dit budget in aanmerking te komen moeten gemeenten aan een aantal voorwaarden voldoen. Een van deze voorwaarden betreft het herijken van het lokaal sportakkoord. Dit akkoord moest uiterlijk 30 juni 2023 worden ingediend bij de Vereniging Sport en Gemeenten. De ambities van het landelijk Sportakkoord zijn vertaald in de notitie ‘Herijking Lokaal Sportakkoord Echt-Susteren’.

Dit akkoord is goedgekeurd door de Vereniging Sport en Gemeenten en vormt een belangrijke opmaat voor het actualiseren van de Sportvisie 2020 ‘EchtSusteren leefbaar en sportief’.

Deel I - 14 -

Coördinator sport en preventie Het integraal zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Sportakkoord II en het Woonzorgakkoord (sociale basis) hebben grotendeels eenzelfde doel: positieve gezondheid voor iedereen door integraal samenwerken. Om dat doel te verwezenlijken is integrale, beleid-overstijgende samenwerking nodig. Zowel binnen als buiten het gemeentehuis moeten verschillende sectoren de handen ineenslaan om gezamenlijke einddoelen te behalen. Om de kwaliteit en effectiviteit van en samenhang tussen de verschillende projecten daarbinnen te waarborgen, is het nodig om integraal programmamanagement in te zetten. De coördinator sport en preventie draagt daar, vanuit sport en preventie, aan bij. De Sport Preventie coördinator is sinds het voorjaar 2023 werkzaam bij de Stichting Menswel en zorgt enerzijds voor regie over de uitvoering van de lokale akkoorden en is kartrekker van het lokaal Kernteam sport- en preventie. Kernteam sport en preventie Het lokaal Sportplatform en het Lokaal Preventieplatform zijn eind 2023 samengevoegd om meer afstemming en samenwerking te zoeken bij de uitvoering van beide lokale akkoorden. De belangen van sport en gezondheid worden binnen dit kernteam op een evenredige wijze behartigd.

Het Kernteam wordt ambtelijk bijgestaan door de beleidsambtenaren, verantwoordelijk voor de taakvelden sport, bewegen, cultuur, gezondheid/preventie, jeugd en participatie. Evaluatie huur- en exploitatieovereenkomst binnensport De huidige huur- en exploitatieovereenkomst binnensportaccommodaties eindigt in 2024. Partijen wensen de samenwerking na 2024 te continueren. In 2024 wordt de samenwerking geëvalueerd en geactualiseerd. Invoering parkmanagement Park in de Bandert heeft de laatste jaren een ware metamorfose ondergaan. Diverse nieuwe functies zijn in het park gehuisvest terwijl bestaande voorzieningen werden gemoderniseerd. Nu de fysieke randvoorwaarden voor een vitaal en toekomstbestendig park goed zijn ingevuld, kan de sociale infrastructuur van het park een impuls gebruiken. Met name op het gebied van samenwerking, programmabeheer, productinnovatie, gezamenlijk aanbod en branding. Door middel van de invoering van parkmanagement dient de maatschappelijke functie van het park duurzaam te worden versterkt en de mogelijkheden van het park optimaal te worden benut. Voor de invoering van parkmanagement wordt, onder regie van een externe partij en in samenspraak met de gebruikers van het park, in het eerste halfjaar van 2024 een plan van aanpak ontwikkeld. Padel De padelsport is in populariteit enorm toegenomen.

De tennisverenigingen krijgen veel vraag naar padelvoorzieningen. Vanuit deze ontwikkeling is door TC Echt en TV Rosus concreet de vraag aan de gemeente gesteld voor de aanleg van padelbanen. Voor de gemeente is het belangrijk dat de padelvoorzieningen voldoende verspreid in de gemeente aanwezig zijn en dat er voldoende ingespeeld kan worden op toekomstige ontwikkelingen rondom padel en tennis. De haalbaarheid van de aanleg van padelbanen is in 2023 onderzocht, waarbij, naast voldoende spreiding nadrukkelijk is gekeken naar de behoefte en toekomstbestendigheid van het aanbod aan padelvoorzieningen. De resultaten van dit onderzoek hebben geleid tot het besluit om twee padelbanen in sportpark Coppelweide Susteren (TC Rosus) te realiseren. De aanleg van deze banen is begin 2024 gereed. Een besluit over de aanleg van padelbanen in Park In de Bandert ligt nog niet voor. Cultuur Muziekonderwijs Met Stichting CultuurPerron (voorheen Myouthic) en de plaatselijke muziekverenigingen zijn in 2023 gesprekken gevoerd over de voortgang van het muziekonderwijs en het toekomstperspectief van hafabra in Echt-Susteren. Door de verenigingsondersteuner zijn de kansen en bedreigingen door middel van een enquête onder de muziekverenigingen in beeld gebracht. Begin 2024 vindt overleg plaats over de uitkomsten van deze enquête.

Deel I - 15 -

Klankbordgroep Cultuur Echt-Susteren De Klankbordgroep Cultuur Echt-Susteren heeft haar activiteiten per 1 januari 2023 beëindigd. De Klankbordgroep is in 2006 op initiatief van en in samenwerking met het gemeentebestuur in het leven geroepen. Taak van de groep was om het gemeentebestuur gevraagd en ongevraagd te adviseren over initiatieven ten behoeve van het culturele leven in de gemeente. De Klankbordgroep hield zich daarnaast ook bezig met de organisatie van Culturele projecten als Sjarabang, Cultuurprijs en Open Podium. Deze activiteiten zijn in 2019 overgenomen door de Stichting Kunst- en Cultuurraad EchtSusteren. Huldiging Oetblinkers De huldiging van de Echt-Zösterse Oetblinkers (sport- en muziekkampioenen) heeft in 2023 een nieuwe opzet gekregen. Programma 6: Sociaal domein Opbouwwerk/samenlevingswerk De gemeenschapshuizen zijn essentieel voor de leefbaarheid van de kernen. Het zijn ontmoetingsplekken voor verenigingsactiviteiten en activiteiten in het kader van participatie, zorg en service. Bestaande gemeenschapshuizen worden in stand gehouden en waar nodig aangepast om te voldoen aan de behoeften van de kern. Op basis van demografische ontwikkelingen, maatschappelijke veranderingen en verbreding van de functionaliteit wordt hierbij rekening gehouden met de toekomstbestendigheid van de gebouwen.

Binnen de bandbreedte van het krediet gemeenschapshuizen ad € 2.500.000 (MIP 2023-2026) wordt geïnvesteerd in aanpassingen en/of nieuwbouw van gemeenschapshuizen. In het MIP 2024-2027 zijn voor 2024 en 2025 respectievelijk € 460.000 en € 2.250.000 toegevoegd voor de investeringen voor gemeenschapshuizen. Planmatig onderhoud vindt plaats ten laste van de voorziening onderhoud gemeenschapshuizen. In Roosteren hebben we in aanvulling op de verduurzaming en toekomstbestendig maken van het MFC ook veel andere ontwikkelingen op het gebied van leefbaarheid. De sportkantine is vanuit een burgerinitiatief uitgebreid met een jeugdhome. Hierdoor is de sportkantine meer toekomstbestendig en kan deze ook gebruikt worden voor de grotere sportevenementen. Het jeugdhome is ingericht voor een diversiteit aan activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar die gericht zijn op het kennis maken met elkaar en om samen te spelen. Maar ook voor (groot)ouders om elkaar te leren kennen. Dit ter vervanging van de ‘schoolpoort momenten’ die met het sluiten van de basisschool verdwenen zijn. Er is een pilot waarbij de vrijwilligers zelfredzaam worden gemaakt in een goed programma voor oudere kinderen. Gedurende de pilotperiode van 3 jaar is er ondersteuning vanuit jongerenwerk verzorgd door Menswel, onze partner in welzijnswerk. Het jeugdhome is multifunctioneel inzetbaar.

Niet alleen voor sportactiviteiten maar ook als aanvulling op de activiteiten in het gemeenschapshuis. Ook is er een voetbalkooi gerealiseerd voor de jeugd in de leeftijd 12+. Deze voorziening wordt ook betrokken in de pilotperiode t.a.v. jeugd- en jongerenactiviteiten. Tot slot is er een opbergvoorziening gerealiseerd ten behoeve van kindervakantiewerk. Hierdoor kunnen spullen ten behoeve van verschillende activiteiten beter met elkaar gedeeld worden. Door deze ontwikkelingen hebben vrijwilligers elkaar beter gevonden. Zijn nieuwe gemeenschapsactiviteiten ontwikkeld en oude gemeenschapsactiviteiten weer nieuw leven ingeblazen. Het aantal actieve vrijwilligers is verveelvoudigd alsook het aantal activiteiten. Centrale ontmoetingsplekken Voor alle gemeenschapshuizen geldt dat de gemeente positief staat ten opzichte van cofinanciering van duurzaamheidsinitiatieven. Het voorbeeld van het eerste gemeenschapshuis “ los van het gas” in Maria Hoop vraagt om navolging. Ook in 2023 werden actief, en in goed overleg met de verschillende gemeenschapshuizen, de mogelijkheden onderzocht om te komen tot verdere verduurzaming van de accommodaties. Indien van toepassing is daarvoor een separaat voorstel aan de gemeenteraad voorgelegd. In de kern Echt is een project in ontwikkeling om de aula van het Connect College geschikt te maken voor grotere culturele voorstellingen.

Beheer en exploitatie van de gemeenschapshuizen zijn ondergebracht bij de gebruikers, die hiervoor afzonderlijke beheerstichtingen hebben opgericht. Het gebruik van de gemeenschapshuizen is intensief. Deel I - 16 -

In dit gebruik neemt de doelgroep senioren een steeds belangrijker plaats in en valt er een verschuiving in de aard van activiteiten waar te nemen van recreatie en ontmoeting naar serviceverlening, ondersteuning en zorg. Gebruiksmogelijkheden, toegankelijkheid, verblijfsmogelijkheden blijven daardoor permanente aandachtspunten, evenals verduurzaming. Wmo  In 2023 is het regionale inkooptraject Wmo begeleiding en kortdurend verblijf afgerond. Per 1 januari 2024 zijn nieuwe overeenkomsten afgesloten, zodat levering van deze maatwerkvoorziening gewaarborgd blijft;  In 2021 is door de colleges in Midden-Limburg besloten om de maatschappelijke opvang te spreiden over de gehele regio Midden. In Echt-Susteren zal daarom in 2024 een maatschappelijke opvang locatie worden geopend voor een drietal inwoners die tijdelijk huisvesting nodig hebben ter overbrugging naar eigen huisvesting;  De beleidsagenda Meedoen en Wonen werkt sinds 2022 aan een inclusieve samenleving.

De gemeenten in Noord- en Midden-Limburg werken samen aan het versterken van de aandacht voor inwoners met kwetsbaarheden, de beleidsagenda Meedoen en Wonen 2024 geeft hier richting aan;  In 2024 start de campagne Limburg Openhartig (voortkomend uit de anti-stigma campagne MER gestart in 2022) waar in de media en op social media aandacht voor wordt gevraagd om inwoners met psychische kwetsbaarheden positief aandacht te geven, vanuit het voorbeeld van de MER is deze campagne uitgerold over alle gemeenten in Noord- en Midden-Limburg;  In 2024 zal een onderzoek starten naar aandacht voor woonzorgoplossingen voor bijzondere doelgroepen in de regio, voor inwoners en complexe problematiek die moeilijk een stabiel leven kunnen leiden;  De inzet van ervaringsdeskundigen is in 2023 voorbereid en wordt in 2024 geborgd in de regio Noord- en Midden-Limburg. Voor alle gemeenten worden inzetbare ervaringsdeskundigen aangewezen;  In 2023 is een samenwerkingsovereenkomst van de gemeenten in Noord- en Midden-Limburg zelfmoordpreventie voorbereid. De Alliantie zelfmoordpreventie Noord- en Midden-Limburg (MET ggz projectleiding in samenwerking met gemeenten) biedt in alle gemeenten zelfmoordpreventie en zal in 2024 de nodige activiteiten organiseren, zoals preventietrainingen;  De toestroom van jongeren naar Beschermd Wonen Wmo is in 2023 groter gebleken dan verwacht.

Jongeren komen moeilijk aan huisvesting en soms wordt er onnodig beroep gedaan op beschermd wonen. In 2024 is er regionaal extra aandacht voor jongeren die ondersteuning nodig hebben bij het vinden van huisvesting en daarbij woonbegeleiding kunnen gebruiken, dit ook om te voorkomen dat deze jongeren vanwege knelpunten op de woningmarkt in te zware vormen van hulpverlening terecht komen (zoals beschermd wonen en Wlz verblijf);  Het programma Grip op onbegrip, gesubsidieerd door ZonMw, wordt voortgezet in de regio Noord- en Midden-Limburg en richt zich op thema’s waar er sprake is van een samenspel tussen zorg & veiligheid (zoals de aanpak verward gedrag en vroegtijdige signalering). Ondersteuning burgerinitiatieven sociaal domein De subsidieregeling innovatieve activiteiten toegepast, ter ondersteuning van vernieuwende ideeën en arrangementen in het sociale domein. Jeugd In 2023 is de landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 vastgesteld. Deze beschrijft de ingrijpende en noodzakelijke veranderingen om het jeugdhulpstelsel inhoudelijk en financieel duurzaam in te richten en voor de meest kwetsbare jeugd beschikbaar te houden. Het gaat om een andere manier van denken en werken, waarbij meer ondersteuningsvragen beantwoord worden met laagdrempelige voorzieningen en gemeenten kritisch zijn op de inzet van specialistische (niet vrij-toegankelijke) jeugdhulp.

Van gemeenten wordt verwacht dat zij in de nabijheid van gezinnen ondersteuning organiseren, in nauwe verbinding met voorliggende partners. Tevens moeten gemeenten meer regionaal samenwerken om administratieve lasten te beperken en slagvaardiger te zijn bij het inrichten van het jeugdhulpstelsel.

Deel I - 17 -

In regionaal verband investeerden MLO gemeenten in 2023 in de samenwerking met o.a. het Centrum voor Jeugd en Gezin, zorgaanbieders en Gecertificeerde Instellingen (GI). In het afgelopen jaar is de nieuwe overeenkomst voor het jeugdhulp segment ‘Opnamevervangende behandeling en behandeling met verblijf’ van kracht gegaan. Tevens is er in 2023 gestart met het voorbereiden van een nieuwe aanbesteding voor de uitvoering van ambulante jeugdhulp (begeleiding en behandeling, zowel individueel als in groepsverband). Binnen deze aanbesteding wordt invulling gegeven aan de maatschappelijke opgave om hulpverlening zoveel als mogelijk te ‘normaliseren’, in de nabijheid van gezinnen te organiseren en in nauwe verbinding met voorliggende partners. Gemeenten in de regio Midden-Limburg Oost (MLO) hebben in 2022 een regiovisie Jeugd en Gezin vastgesteld, welke voorsorteert op de uitgangspunten van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. In 2023 zijn gemeenten in MLO proactief aan de slag gegaan met het implementeren van deze regiovisie Jeugd en Gezin. De regiovisie Jeugd en Gezin heeft veel aandacht voor het versterken van de sociale basis en het domeinoverstijgend werken, onder andere met onderwijs, gezondheid en veiligheid.

In 2024 wordt er binnen de implementatie in kaart gebracht welk aanbod er reeds bestaat voor de jeugd van Echt – Susteren en hetgeen, op basis van de Hervormingsagenda Jeugd en de regiovisie Jeugd en Gezin nog gerealiseerd moet worden. Deze inventarisatie vindt ook regionaal plaats. In Echt-Susteren is in 2023 veel geïnvesteerd in de samenwerking met ‘voorliggende partners’ die actief zijn in de sociale basis. Naast de intrinsieke waarde heeft dit ook een preventieve werking ten aanzien van de inzet van gespecialiseerde hulp. Jongerenwerkers zijn actief in alle scholen van het Primair Onderwijs (PO). Zowel vanuit het jongerenwerk in het PO alsook vanuit het Voortgezet Onderwijs (VO) en MBO is er in 2023 extra aandacht geweest voor integraal en domeinoverstijgend samenwerken, naast onderwijs onder andere ook met het domein gezondheid (POH-J en het Vincent van Gogh instituut preventie) en het domein veiligheid. Andere voorbeelden van investeringen in laagdrempelige voorzieningen die onze gemeente in 2023 heeft gedaan zijn de programma’s van de ketenaanpak Kansrijke Start en Steunouder. Bij Kansrijke Start staat de samenwerking tussen het medische en sociaal domein centraal om een zo goed mogelijke start van een kind te realiseren in de ‘eerste 1000 dagen’. Samen met de gemeente Maasgouw is er in 2023 een lokale coalitie Kansrijke Start opgezet.

Uitgerolde programma’s: Nu Niet Zwanger, Voorzorg, Centering Ouderschap, Centering Zwangerschap en Ouders Inc. In 2023 heeft de gemeente Echt-Susteren besloten om de samenwerking met het CJG te continueren. Vanaf eind 2023 sluit de gemeente aan bij (team)overleggen van het CJG met het doel om verbinding te leggen. Tevens om het gesprek te voeren over normaliseren en de-medicaliseren, mede gericht op verbeteringen. Er wordt ingezet op de goede dialoog tussen beleid, bedrijfsvoering en uitvoering met als doel het samen duiden van data en nodige inhoudelijke ontwikkelingen. In 2024 wordt deze samenwerkingslijn voortgezet. Tevens wordt er meer aangesloten bij zowel het CJG en de GI’s om een ombuiging te creëren in de route verwijzingen vanuit de GI’s en het medisch domein. Dit heeft als doel om de jeugdige tijdig, nabije en passende hulp te bieden en de zorg financieel houdbaar te houden. Participatie Breed Offensief In 2023 heeft de uitvoering van de agenda breed offensief plaatsgevonden. Het breed offensief is een brede agenda om de arbeidsmarktkansen voor mensen met een arbeidsbeperking te vergoten. De Participatiewet is als gevolg hiervan op een aantal plaatsen gewijzigd, zowel landelijk en lokaal beleid.

Westrom Het traject tot oprichting van een nieuwe gezamenlijke entiteit voor de uitvoering van de Participatiewet in de regio Midden-Limburg is begin 2023 stopgezet door de gemeenten Roerdalen, Maasgouw en Roermond. Omdat de toekomst van Westrom nauw verweven was met de totstandkoming van deze nieuwe entiteit, heeft het dagelijks bestuur van Westrom zich naar aanleiding van bovengenoemde ontwikkeling beraden en aan de algemeen directeur de opdracht gegeven om nieuwe scenario’s te ontwikkelen voor de toekomst van Westrom. In het kader van de bestuurlijke opdracht zijn de gemeentelijke visies op de intensiteit van de nieuwe doelgroep en het takenpakket van het sociaal werkbedrijf in het bredere geheel verkend. Deel I - 18 -

Op basis van de opgehaalde informatie zijn in het dagelijks bestuur van Westrom mogelijke varianten besproken. Het dagelijks bestuur heeft de voorkeur uitgesproken voor de verdere uitwerking van een scenario waarin de gemeente Roermond het werkbedrijf door laat groeien naar een volgende fase in de toekomst en volledig verantwoordelijk wordt voor de bedrijfsvoering van Westrom. Parallel aan dit traject heeft de gemeente Roermond een onderzoek laten uitvoeren naar de manier waarop in de toekomst de brede doelgroep van de Participatiewet optimaal bediend kan worden en welk construct c.q. samenwerking hiervoor nodig is. Het college van de gemeente Roermond heeft besloten om de doorontwikkeling van de Participatiewet vorm te geven door het ontwikkelen van een eigen mensontwikkelbedrijf en hier in 2024 inhoudelijk en financieel onderzoek naar te doen. Hierbij wordt tevens de mogelijkheid om Westrom te integreren in het mensontwikkelbedrijf onderzocht. Begin 2024 heeft het dagelijks bestuur van Westrom ingestemd met het onderzoeken van de inhoudelijke, juridische en financiële gevolgen van een mogelijke overname van Westrom door de gemeente Roermond per 1 januari 2025. Vervolgstap is dat de vijf Westromgemeenten nu in gezamenlijkheid gaan onderzoeken of deze variant ook daadwerkelijk realiseerbaar is, rekening houdend met de belangen van de verschillende partijen.

Mensontwikkelbedrijf Echt-Susteren (MOB) Met de invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van diverse wetten op het gebied van het bevorderen van de re-integratie en participatie van burgers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Door de decentralisatie krijgt de gemeente steeds meer taken en verantwoordelijkheden. Die ontwikkeling biedt de gemeente meer kansen en mogelijkheden maar ook meer verplichtingen die voortvloeien uit de wetgeving in het sociaal domein. Deze uitdaging ligt er al sinds de invoering van de Participatiewet maar wordt door het wetvoorstel “Participatiewet in Balans” nog belangrijker. In Echt-Susteren wordt de uitvoering van de participatie en re-integratie vooral belegd bij externe partijen zoals Westrom. In de eigen organisatie zijn weinig eigen projecten om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan een (betaalde) baan/vrijwilligerswerk te helpen. Naar aanleiding van de ontwikkelingen op landelijk niveau en de toekomst rondom Westrom wordt onderzocht, of de huidige werkwijze van het plaatsen van mensen bij een externe partij nog voldoende toereikend en efficiënt is en of lokaal participatie en re-integratie voor een bepaalde doelgroep organiseren wenselijker en doeltreffender is: “Door de gemeente, voor de gemeente”.

Een lokaal MOB is bij uitstek een op de lokale situatie afgestemd participatie- en re-integratie instrument om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt via een intensieve begeleiding weer te activeren met als doel uiteindelijk (betaald) werk te verrichten. Herontwerp Arbeidsmarktregio Midden-Limburg (AMR ML) De Stuurgroep AMR ML heeft in 2022 de opdracht gegeven om te komen tot een herontwerp van de AMR ML, op basis van een inhoudelijke (middel)lange termijnvisie. Eind 2022 en begin 2023 zijn betrokken partijen geïnterviewd. Vervolgens zijn de eerste contouren van het herontwerp AMR ML ontwikkeld en begin 2023 gepresenteerd aan alle betrokken partijen. In voorjaar en zomer 2023 is er gewerkt aan de arbeidsmarktanalyse AMR ML. Daarnaast wordt er ook gewerkt aan de strategische agenda. In het najaar is een verdere concretiseringslag in het herontwerp gemaakt. Dit project heeft een langere doorlooptijd en zal ook in 2024 nog blijven doorlopen om stappen richting implementatie te maken. Ook wordt vanuit de rijksoverheid vanaf 2022 sterk ingezet op een uitbreiding van de infrastructuur van de 35 Arbeidsmarktregio’s. Het landelijke traject heeft vanwege de nieuwe verkiezingen in november 2023 vertraging opgelopen. Het betreft een meerjarig traject, waarvan de contouren in de kamerbrief van 11 oktober 2022 kenbaar zijn gemaakt. Dit zijn: 1.

Dienstverlening: het kabinet streeft ernaar om in iedere arbeidsmarktregio (in totaal 35) minimaal één regionaal werkcentrum (RWC) in te richten. Een RWC kan zorgen voor het vergroten van het bereik van de beschikbare dienstverlening, het herkenbaar maken van de dienstverlening en het vindbaar maken voor (groepen) mensen en werkgevers. 2. Governance- en ondersteuningsstructuur: het kabinet is voornemens om één gezamenlijke governance- en ondersteuningsstructuur voor de arbeidsmarktinfrastructuur in te richten op regionaal en Deel I - 19 -

landelijk niveau, in de vorm van één landelijk beraad en in iedere arbeidsmarktregio één regionaal beraad. Deze contouren zijn als kaders meegenomen in het Herontwerp. Inburgering Pilot Zachte Landing Een aantal escalaties hebben laten zien dat er verbinding mist tussen een aantal cruciale (keten)partners in de kern. Met name woningcorporaties, beleid en uitvoering. In 2023 is de pilot Zachte landing ontwikkeld en wordt uitgerold in 2024. De pilot zal door Stichting Menswel in 2024 en 2025 worden uitgevoerd. Binnen de pilot wordt een poule vrijwilligers opgezet die zorg dragen voor een zachte landing voor statushouders in hun leefomgeving en de woonomgeving sensitief maken voor nieuwkomers. Stichting Menswel is verantwoordelijk voor de scholing en begeleiding van deze vrijwilligers. Door middel van de Pilot gaan we meer verbinding aanbreng in de aanpak van begeleiding van de statushouder binnen onze gemeente. Juridische dienstverlening Specifieke juridische dienstverlening voor statushouders wordt momenteel niet belegd. Eind 2023 en begin 2024 wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om deze dienstverlening te beleggen. Spreidingswet Op 1 februari 2024 treedt de Spreidingswet in werking. Welke effecten dit zal hebben op de taakstelling van de gemeente is nog niet bekend. Dit zal in 2024 duidelijk moeten worden.

Volksgezondheid/preventie IZA In september 2022 hebben veertien landelijke partijen (o.a. ministerie van VWS en een groot aantal partijen in de zorg) het Integraal Zorgakkoord (IZA) ondertekend. Het doel van IZA is de zorg voor de toekomst betaalbaar en goed toegankelijk te houden. De vraag naar zorg neemt toe, en vooral ook de vraag naar meer complexere zorg. Dit komt door de vergrijzing. Tegelijkertijd speelt de toenemende krapte op de arbeidsmarkt een grote rol, er zijn grenzen aan de beschikbaarheid van zorg. IZA maakt vooral voor de zorgsector middelen vrij om de problemen aan te pakken en de zorg de transformeren. Voor gemeenten komen voornamelijk de middelen vrij om regionaal samen te werken aan een regionale preventie structuur. De gemeente is in 2023 samen met de 14 gemeenten van de samenwerkingsregio Noord- en Midden-Limburg (NML) een samenwerkingsovereenkomst aangegaan. Deze samenwerkingsovereenkomst regelt de regionale mandaatstructuur en de wijze van samenwerking tussen de 14 gemeenten ten aanzien van de besteding van de SPUK (Specifieke Uitkering) IZA voor de realisatie van de doelen voortkomend uit het IZA (de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden (looptijd van 2023-2026)). Daarnaast heeft de gemeente eind 2023 ingestemd met het vaststellen van het Regioplan Noord- en Midden-Limburg.

Hierin staat hoe de regio de toegankelijkheid van de zorg, en daarmee de druk op de arbeidsmarkt en toename van een complexere zorgvraag oppakt. Het regioplan vormt het kader voor de gemeenten om hun activiteiten in het kader van IZA te ontwikkelen. In 2024 gaan we als samenwerkende gemeenten verder aan de slag met het schrijven van het Gemeentelijk Uitvoeringsplan IZA en de verder concrete uitwerking daarvan. GALA Op 3 februari 2023 ondertekenden de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het ministerie van VWS het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040 met weerbare gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Met de gezamenlijke afspraken op het gebied van gezondheid en welbevinden in het GALA wordt gebouwd aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak van preventie, gezondheid en sociale basis. In 2023 is in samenwerking met de verschillende beleidsvelden binnen het Sociaal domein van de gemeente, het Plan van Aanpak GALA geschreven. Middels dit Plan van Aanpak zijn alle beleidsvelden binnen het Sociaal domein van de gemeente met elkaar gekoppeld.

In 2024 wordt de stap gemaakt richting onze belangrijkste ketenpartners, om in samenhang uitvoering te gaan geven aan het Plan van Aanpak GALA voor de periode 2024-2026.

Deel I - 20 -

Overgewicht De gecombineerde leefstijlinterventie HealthyLIFE is gecontinueerd in 2023. De gecombineerde leefstijlinterventie is bedoeld voor volwassenen met overgewicht, diabetes type II of hart- en vaatziekten en vormt sinds de komst van GALA één van de ketenaanpakken die gemeentes dienen aan te bieden. In 2024 zal er onderzocht worden of de gecombineerde leefstijlinterventie in deze vorm wordt voortgezet of dat er gekozen wordt voor een andere interventie c.q. aanpak. Voor kinderen en jongeren tot 21 jaar zijn we eind 2022/begin 2023 begonnen met het implementeren van de JOGG aanpak, die zich richt op het gezonder maken van de omgeving van kinderen. Verder zal in 2024 gekeken worden naar de mogelijkheden voor de aanpak Kind Naar Gezond Gewicht. In 2024 zal JOGG verder geïmplementeerd worden waarbij een start wordt gemaakt met TeamFIT. TeamFIT is onderdeel van JOGG en adviseert scholen en verenigingen op het gebied van gezond voedingsaanbod en een rookvrije omgeving. Roken Op het gebied van rookvrije omgeving heeft regelmatig overleg plaats gevonden met de beleidsmedewerker ruimtelijke ordening in het kader van het nieuwe speeltuinenbeleid om aandacht te vragen voor rookvrije speeltuinen. Ook is er gekeken of het rookvrij maken van bepaalde gebieden (bijvoorbeeld rondom scholen) kan worden meegenomen in de actualisatie van de APV.

Verder hebben we aandacht voor de NIX-18 campagnes en starten we in 2024 met TeamFIT (zie hierboven). Kernteam Sport en Preventie Sinds een aantal jaren wordt uitvoering gegeven aan het Lokaal Sportakkoord Echt-Susteren. Hierin staat het stimuleren van sport, bewegen en gezondheid centraal. In 2021 is daar het Lokaal Preventieakkoord bij gekomen. Het lokaal Sportplatform en het Lokaal Preventieplatform hebben reeds de intentie uitgesproken om meer afstemming en samenwerking te zoeken bij de uitvoering van beide akkoorden. Dit heeft geresulteerd in de afspraak om beide gremia samen te voegen tot één kernteam. Het kernteam wordt gecoördineerd door de coördinator sport en preventie. (zie ook programma 5 sport en cultuur). Doorontwikkeling sociaal domein- lokale sociale basis De toenemende vergrijzing, oplopende arbeidstekorten en stijgende kosten zetten de houdbaarheid van de zorg en ondersteuning onder druk, zowel in de curatieve en langdurige zorg als het sociaal domein. De vraag naar zorg en ondersteuning neemt toe, vooral door de toename van het aantal chronisch zieken in combinatie met de vergrijzing. De toenemende vraag, toenemende kosten en personele krapte zijn een bedreiging voor de continuïteit van zorg en ondersteuning.

Gemeenten zien in de praktijk dat veel gezondheidsproblematiek samenhangt met de sociale, maatschappelijke en economische positie van inwoners en dat het met het oog op de houdbaarheid van het stelsel nodig en urgent is om hier aandacht voor te hebben en te verkennen hoe zij met onder meer met zorgverzekeraars kunnen samenwerken aan een beweging die meer gericht is op preventie. Met name domein overstijgend blijkt het ingewikkeld om aan preventie te werken. Om de zorg en ondersteuning op het juiste moment, op de juiste plek en met een hoge kwaliteit en patiënttevredenheid aan te kunnen bieden en betaalbaar te houden, is deze samenwerking wel van groot belang. Een preventieve beweging is noodzakelijk, waarbij meer wordt geïnvesteerd in ‘de voorkant’ om zo te voorkomen dat problematiek zwaarder wordt en er minder vaak een beroep wordt gedaan op maatwerkvoorzieningen. Om de gewenste beweging naar de voorkant goed te kunnen maken, is het nodig dat er een doorontwikkeling plaatsvindt in het sociaal domein. In de kern is het essentieel dat de sociale basis wordt versterkt. De sociale basis dient te worden versterkt met meer oog voor de menselijke maat en de nabijheid van ondersteuning en zorg, vanuit de leefwereld of de situatie van de inwoner, gebiedsgericht en domein overstijgend.

Deze versterking van de sociale basis is des te meer nodig in onzekere tijden waar veel verandert, de sociale samenhang onder druk staat en mensen met financiële zorgen worden geconfronteerd. Het is ook belangrijk om te kiezen voor een bredere benadering van de sociale basis. Enerzijds heeft de sociale basis een waarde in zichzelf; het gaat over de gemeenschap en de lokale sociale samenhang in de kernen. Anderzijds gaat het om een instrumentele benadering; een sterke sociale basis om vanuit Deel I - 21 -

preventie, zelfredzaamheid, omkijken naar elkaar en lichte ondersteuning het beroep op gespecialiseerde zorg voor een deel overbodig te maken, terug te dringen of te vervangen. Bij kinderen en gezinnen heeft de sociale basis ook een pedagogische functie (it takes a village to raise a child). Dit alles vraagt om intensieve samenwerking tussen het sociale domein, wijkverpleegkundige zorg, huisartsenzorg, jeugdgezondheidszorg, GGD, GGZ en andere ketenpartners. In 2023 is het project doorontwikkeling sociaal domein van start gegaan waarbij er gestart is met een pilot doorontwikkeling sociale wijkteams. Het spreekuur van het sociaal wijkteam in de kern Echt is uitgebreid met andere expertises en de openstelling voor het publiek is ruimer. In 2024 zal deze pilot verder doorlopen. Naast deze pilot zullen ook andere ontwikkelingen ingezet worden zoals de ketenaanpak Welzijn op Recept (gekoppeld aan de pilot doorontwikkeling sociale wijkteams) en de positionering van clientondersteuning. Hierbij wordt ook de samengewerkt met het medisch domein en de zorgverzekeraar. Programma 9: Economische zaken en grondexploitaties Toerisme en recreatie Het plan recreatie en toerisme 2022-2024 in Het Smalste Stukje Nederland is vanaf 2022 de basis voor de toeristische activiteiten (verblijfstoerisme en dagrecreatie) die onder de profilering van Het Smalste Stukje Nederland worden uitgevoerd.

Kernwaarden hiervan zijn ontspanning, onthaasting, gastronomie en bezinning. In 2023 had in de uitvoering Covid-19 nog slechts een zeer beperkte impact op de toeristische sector. Wel heeft er een heroriëntatie plaatsgevonden op activiteiten die voor de pandemie vanuit de gemeente werden opgepakt. Beurzen en evenementen (zoals onze eigen beleeffietsdag) zijn gepauzeerd. In 2024 staat de beleeffietsdag wederom op de agenda. Marketing, communicatie en branding Veel energie is het afgelopen jaar gestoken in de beleving, uniformiteit en uitstraling van zowel de oude alsook nieuwe producten van HSSNL. Bestaande routes zijn in een nieuw jasje gestoken en er zijn nieuwe ommetjes gerealiseerd. Ommetje Magisch Kabouterbos, gelegen in Maria Hoop, is speciaal ontwikkeld voor kinderen. Eind 2023 vond de opening van deze korte en interactieve route plaats. In 2024 wordt dit ommetje extra onder de aandacht gebracht op de basisscholen van de gemeente en wordt gekeken naar mogelijke uitbreiding in de vorm van een speelplek. In 2024 worden daarnaast de ommetjes boswandeling Sint Joost en Europarcs vernieuwd. Daarnaast wordt doorlopend gewerkt aan de professionele bebording van de routes en zijn en worden diverse wandelpanelen in de buitenruimte vervangen (vanwege verouderde constructie) en waar nodig geactualiseerd.

Ook wordt in 2024 verder gewerkt aan de verbetering van de mountainbikemogelijkheden in de gemeente in de vorm van een gravelbikeroute. Ook online wordt de toerist steeds beter bediend. Het bereik van HSSNL wordt groter en de social media campagnes worden professioneel geïntensiveerd. Hiermee ligt niet alleen focus op de kernwaarden en kernactiviteiten van HSSNL, maar krijgt HSSNL en de gewenste verbreding steeds meer vorm. In dat kader is in 2023 ook een start gemaakt aan het onderzoek naar de behoeftes, ervaringen en wensen van toeristische bezoekers van Het Smalste Stukje Nederland in relatie tot de Cittaslow-filosofie (waarbij nadruk ligt op kwaliteit van leven en balans). Dit onderzoek bouwt voort op het bestaande onderzoek van de meerwaarde van HSSNL voor inwoners. Het gastenonderzoek wordt uitgerold in 2024. De uitkomsten van het vervolgonderzoek worden meegenomen bij de strategische invulling van Het Smalste Stukje Nederland, om te komen tot een (nog) krachtigere positionering. Projecten Samen met buurgemeente Maasgouw zijn in Roosteren voorzieningen gerealiseerd (markeringen van voormalige forttorens, omleiding bestaande wandelroute, zitbank en informatiebord) die herinneren aan het voormalige Fort Cantelmo, een verdedigingswerk uit de 17e eeuw.