Document · PDF

Bijlagen bij de regels

Commissie Omgeving 19 mei 2025, gemeente Echt-SusterenBij agendapunt: Tijdelijke Alternatieve Maatregel (TAM)-Omgevingsplan 'Hoofdstuk 22b Louerveld'32.543 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Inhoudsopgave

Bijlagen bij de regels

Bijlage 1

Staat van bedrijfsactiviteiten

Bijlage 2 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens. Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren

Bijlage 3

Aan huis verbonden beroepen en bedrijven

215

Bijlage 4

Cultuurhistorische waardenkaart

217

Bijlage 5

Taxatierapport Louersveld, Susteren

221

Bijlagen bij de regels

Bijlage 1 Staat van bedrijfsactiviteiten

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten

BODEM

LUCHT

3 - cacao- en chocoladefabrieken vervaardigen van chocoladewerken met p.o. <= 200 m² 6 - suikerwerkfabrieken zonder suiker branden: p.o. <= 200 m² 0 Vervaardiging van ethylalcohol door gisting: Vervaardiging van wijn, cider e.d. - VERVAARDIGING VAN KLEDING; BEREIDEN EN VERVEN VAN BONT Vervaardiging van kleding en -toebehoren (excl. van leer) - HOUTINDUSTRIE EN VERVAARDIGING ARTIKELEN VAN HOUT, RIET, KURK E.D. 0 Houtconserveringsbedrijven: Kurkwaren-, riet- en vlechtwerkfabrieken - UITGEVERIJEN, DRUKKERIJEN EN REPRODUKTIE VAN OPGENOMEN MEDIA

VISUEEL

VERVAARDIGING VAN VOEDINGSMIDDELEN EN DRANKEN Zuivelprodukten fabrieken: - consumptie-ijsfabrieken: p.o. <= 200 m² Broodfabrieken, brood- en banketbakkerijen: - v.c. < 7500 kg meel/week, bij gebruik van charge-ovens Verwerking cacaobonen en vervaardiging chocolade- en suikerwerk:

VERKEER

0 2 0 1 0

CATEGORIE

10821 10821 110102 1102 t/m 1104 12 14 141 19 16 16102 162902 17 58

0 1 2 3 4 6 7 0 5 6 0 2 4

LANDBOUW EN DIENSTVERLENING T.B.V. DE LANDBOUW Akkerbouw en fruitteelt (bedrijfsgebouwen) Tuinbouw: - bedrijfsgebouwen - kassen zonder verwarming - kassen met gasverwarming - champignonkwekerijen (algemeen) - bloembollendroog- en prepareerbedrijven - witlofkwekerijen (algemeen) Fokken en houden van overige dieren: - bijen - overige dieren Dienstverlening t.b.v. de landbouw: - algemeen (o.a. loonbedrijven): b.o.<= 500 m² - plantsoenendiensten en hoveniersbedrijven: b.o. <= 500 m² KI-stations

GROOTSTE AFSTAND

1584 1584 1592 1593 t/m 1595 16 18 182 19 20 2010.2 205 21 22

GEVAAR

01 011, 012, 013 011, 012, 013, 016 011, 012, 013 011, 012, 013 011, 012, 013 0113 0163 011 0149 0149 0149 016 016 016 0162 02 10, 11 1051 1052 1071 1071 10821

GELUID

01 0111, 0113 0112 0112 0112 0112 0112 0112 0112 0125 0125 0125 014 014 014 0142 02 15 1551 1552 1581 1581 1584

INDICES

STOF

AFSTANDEN IN METERS

GEUR

OMSCHRIJVING

SBI-2008

nummer

SBI-1993

definitief maart 2009

LIJST 1 - ACTIVITEITEN

30 C

10 10 10 30 30 30

10 10 10 10 10 10

30 C 30 C 30 C 30 C 30 C 30 C

10 10 10 10 10 10

30 30 30 30 30 30

2 2 2 2 2 2

1G 1G 1G 1G 1G 1G

1 1 1 1 1

B B B B B

L L L

10 30

0 10

30 C 30 C

10 0

30 30 D

2 2

1G 1G

1 1

30 30 30

10 10 10

30 30 30 C

10 10 0

30 30 30

2 2 2

1G 1G 1G

1 1 1

30 C

30 30

10 10

30 30

10 10

30 30

2 2

1G 1G

1 1

30 C

GELUID

GEVAAR

CATEGORIE

VERKEER

VISUEEL

0 10 0 30 30 30 0

0 0 0 0 0 0 0

10 30 10 30 10 30 10

0 0 0 0 10 10 0

10 30 10 30 30 30 D 10

1 2 1 2 2 2 1

1P 1P 1G 2G 2G 2G 1G

1 1 1 1 1 1 1

VERVAARDIGING VAN GLAS, AARDEWERK, CEMENT-, KALK- EN GIPSPRODUKTEN Aardewerkfabrieken: - vermogen elektrische ovens totaal < 40 kW

VERVAARDIGING VAN KANTOORMACHINES EN COMPUTERS Kantoormachines- en computerfabrieken incl. reparatie

VERVAARDIGING VAN OVER. ELEKTR. MACHINES, APPARATEN EN BENODIGDH. Elektrotechnische industrie n.e.g.

VERVAARDIGING VAN MEDISCHE EN OPTISCHE APPARATEN EN INSTRUMENTEN Fabrieken voor medische en optische apparaten en instrumenten e.d. incl. reparatie

VERVAARDIGING VAN MEUBELS EN OVERIGE GOEDEREN N.E.G. Meubelstoffeerderijen b.o. < 200 m2 Fabricage van munten, sieraden e.d. Muziekinstrumentenfabrieken Sociale werkvoorziening

0 30 30 0

10 10 10 30

10 10 30 30

0 10 10 0

10 30 30 30

1 2 2 2

1P 1G 2G 1P

1 1 2 1

30 C

10 C

221 2222.6 2223 2223 2224 2225 223 23 24 2442 2442 26

581 18129 1814 1814 1813 1814 182 19 20 2120 2120 23

Uitgeverijen (kantoren) Kleine drukkerijen en kopieerinrichtingen A Grafische afwerking B Binderijen Grafische reproduktie en zetten Overige grafische aktiviteiten Reproduktiebedrijven opgenomen media - VERVAARDIGING VAN CHEMISCHE PRODUKTEN 0 Farmaceutische produktenfabrieken: 2 - verbandmiddelenfabrieken -

26 262, 263 262, 263 29 30 30 30 31 31 316 33 33 33 34 36 361 362 363 3663.1 37 40 40 40 40 40

23 232, 234 232, 234 27, 28, 33 26, 28, 33 26, 28, 33 26, 28, 33 26, 27, 33 26, 27, 33 293 26, 32, 33 26, 32, 33 26, 32, 33 29 31 9524 321 322 32991 38 35 35 35 35 35

0 1 A A 2

- PRODUKTIE EN DISTRIB. VAN STROOM, AARDGAS, STOOM EN WARM WATER C0 Elektriciteitsdistributiebedrijven, met transformatorvermogen: C1 - < 10 MVA D0 Gasdistributiebedrijven: D3 - gas: reduceer-, compressor-, meet- en regelinst. Cat. A

GROOTSTE AFSTAND

STOF

INDICES

GEUR

AFSTANDEN IN METERS

LUCHT

OMSCHRIJVING

SBI-2008

nummer

SBI-1993

definitief maart 2009

LIJST 1 - ACTIVITEITEN

BODEM

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten

B B

GROOTSTE AFSTAND

CATEGORIE

VERKEER

VISUEEL

30 C

10 0 10 0

0 0 0 0

30 10 30 30

10 10 0 10

30 10 30 30

2 1 2 2

2P 1G 3P 1P

1 1 1 1

0 10 0 10 10 30 10 10

0 10 0 0 10 10 10 10

10 30 30 30 30 30 30 30

0 0 0 0 0 0 10 10

10 30 30 30 30 30 30 30

1 2 2 2 2 2 2 2

1P 2G 2G 2G 2G 2G 2G 2G

1 1 1 1 1 1 1 1

10 0

0 0

30 30

10 30

30 30

2 2

2G 2G

1 1

0 30

30 30

0 30 R

30 30

2 2

1G 1G

1 1

LUCHT

GEVAAR

D4 - gasdrukregel- en meetruimten (kasten en gebouwen), cat. B en C E0 Warmtevoorzieningsinstallaties, gasgestookt: E2 - blokverwarming - WINNING EN DITRIBUTIE VAN WATER B0 Waterdistributiebedrijven met pompvermogen: B1 - < 1 MW - BOUWNIJVERHEID 3 - aannemersbedrijven met werkplaats: b.o.< 1000 m² - HANDEL/REPARATIE VAN AUTO'S, MOTORFIETSEN; BENZINESERVICESTATIONS Handel in auto's en motorfietsen, reparatie- en servicebedrijven B Autobeklederijen Autowasserijen Handel in auto- en motorfietsonderdelen en -accessoires 0 Benzineservisestations: 3 - zonder LPG - GROOTHANDEL EN HANDELSBEMIDDELING Handelsbemiddeling (kantoren) Grth in bloemen en planten Grth in dranken Grth in tabaksprodukten Grth in suiker, chocolade en suikerwerk Grth in koffie, thee, cacao en specerijen Grth in overige voedings- en genotmiddelen Grth in overige consumentenartikelen 0 Grth in vuurwerk en munitie: 1 - consumentenvuurwerk, verpakt, opslag < 10 ton 5 - munitie 0 Grth in hout en bouwmaterialen: 2 - algemeen: b.o. <= 2000 m² 4 zand en grind: 6 - algemeen: b.o. <= 200 m² 0 Grth in ijzer- en metaalwaren en verwarmingsapparatuur: 2 - algemeen: b.o. < = 2.000 m² Grth in kunstmeststoffen

INDICES

GELUID

35 35 35 36 36 36 36 41, 42, 43 41, 42, 43 41, 42, 43 45, 47 45, 47 451, 452, 454 45204 45205 453 473 473 46 46 461 4622 4634 4635 4636 4637 4638, 4639 464, 46733 46499 46499 46499 4673 4673 46735 46735 4674 4674 46752

AFSTANDEN IN METERS

STOF

40 40 40 41 41 41 41 45 45 45 50 50 501, 502, 504 5020.4 5020.5 503, 504 505 505 51 51 511 5122 5134 5135 5136 5137 5138, 5139 514 5148.7 5148.7 5148.7 5153 5153 5153.4 5153.4 5154 5154 5155.2

OMSCHRIJVING

GEUR

SBI-2008

nummer

SBI-1993

definitief maart 2009

LIJST 1 - ACTIVITEITEN

BODEM

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten

GROOTSTE AFSTAND

CATEGORIE

VERKEER

VISUEEL

0 0 10 10 0 0 0 0

0 0 0 10 0 0 0 0

10 10 10 10 C 0 30 10 10

0 10 10 10 10 10 10 10

10 10 10 10 10 30 10 10

1 1 1 1 1 2 1 1

1P 2P 1P 1P 1P 3P 1P 1P

1 1 1 1 1 1 1 1

10 10 0 0 10 10

0 0 0 0 0 0

10 10 C 10 C 30 C 10 C 30 C

10 10 10 10 10 10

10 10 10 30 D 10 D 30

1 1 1 2 1 2

2P 2P 2P 2P 1P 1 G/P

1 1 1 1 1 1

0 0

30 C 30 C

0 10

30 30 D

2 2

2P 1P

1 1

0 10 0 0 0

0 0 0 0 0

30 C 30 C 10 10 10

10 0 0 0 0

30 30 10 10 10 D

2 2 1 1 1

2G 3P 2P 1P 1P

1 1 1 1 1

30 C

LUCHT

GEVAAR

Grth in overige intermediaire goederen 0 Grth in machines en apparaten: Overige grth (bedrijfsmeubels, emballage, vakbenodigdheden e.d. - DETAILHANDEL EN REPARATIE T.B.V. PARTICULIEREN A Detailhandel voor zover n.e.g. Supermarkten, warenhuizen Detailhandel vlees, wild, gevogelte, met roken, koken, bakken Detailhandel brood en banket met bakken voor eigen winkel Apotheken en drogisterijen Bouwmarkten, tuincentra, hypermarkten Detailhandel in vuurwerk tot 10 ton verpakt Reparatie t.b.v. particulieren (excl. auto's en motorfietsen) - LOGIES-, MAALTIJDEN- EN DRANKENVERSTREKKING Hotels en pensions met keuken, conferentie-oorden en congrescentra Restaurants, cafetaria's, snackbars, ijssalons met eigen ijsbereiding, viskramen e.d. 1 Café's, bars 2 Discotheken, muziekcafé's Kantines Cateringbedrijven - VERVOER OVER LAND Taxibedrijven Pomp- en compressorstations van pijpleidingen - VERVOER OVER WATER / DOOR DE LUCHT A Vervoersbedrijven (uitsluitend kantoren) - DIENSTVERLENING T.B.V. HET VERVOER B Opslaggebouwen (verhuur opslagruimte) 1 Autoparkeerterreinen, parkeergarages Overige dienstverlening t.b.v. vervoer (kantoren) Reisorganisaties Expediteurs, cargadoors (kantoren) - POST EN TELECOMMUNICATIE Post- en koeriersdiensten

INDICES

GELUID

4676 466 466, 469 47 47 47 471 4722, 4723 4724 4773, 4774 4752 4778 952 55 55 5510 561 563 563 5629 562 49 49 493 495 50, 51 50, 51 50, 51 52 52 52109 5221 5222 791 5229 64 53 531, 532

AFSTANDEN IN METERS

STOF

5156 518 519 52 52 52 5211/2,5246/9 5222, 5223 5224 5231, 5232 5246/9 5249 527 55 55 5511, 5512 553 554 554 5551 5552 60 60 6022 603 61, 62 61, 62 61, 62 63 63 6312 6321 6322, 6323 633 634 64 64 641

OMSCHRIJVING

GEUR

SBI-2008

nummer

SBI-1993

definitief maart 2009

LIJST 1 - ACTIVITEITEN

BODEM

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten

74 7481.3 7484.4 75 75 75 80 80 801, 802 803, 804

10 C

0 0

0 C 0 C

10 10

1 1

1P 1P

2 2

10 C

VERHUUR VAN TRANSPORTMIDDELEN, MACHINES, ANDERE ROERENDE GOEDEREN Personenautoverhuurbedrijven Verhuurbedrijven voor roerende goederen n.e.g.

10 10

0 10

30 30

10 10

30 30 D

2 2

2P 2G

1 2

COMPUTERSERVICE- EN INFORMATIETECHNOLOGIE Computerservice- en informatietechnologie-bureau's e.d. Datacentra

0 0

10 30 C

0 0

10 30

1 2

1P 1P

1 1

SPEUR- EN ONTWIKKELINGSWERK Natuurwetenschappelijk speur- en ontwikkelingswerk Maatschappij- en geesteswetenschappelijk onderzoek

30 0

10 0

30 10

30 R 0

30 10

2 1

1P 1P

1 1

0 10 0

0 0 0

10 30 C 10

0 10 0

10 D 30 10

1 2 1

2P 2G 2P

1 1 1

0 10

0 0

30 30

0 10

30 30 D

2 2

1P 2P

1 1

nummer

VISUEEL

VERKEER

CATEGORIE

GROOTSTE AFSTAND

77 7711 772 62 62 62 58, 63 72 72 721 722 63, 69tm71, 73, 74, 77, 78, 80tm82 63, 69tm71, 73, 74, 77, 78, 80tm82 63, 69tm71, 73, 74, 77, 78, 80tm82 74203 82992 84 84 84 85 85 852, 8531 8532, 854, 855

GEVAAR

A Telecommunicatiebedrijven B0 zendinstallaties: B2 - FM en TV B3 - GSM en UMTS-steunzenders (indien bouwvergunningplichtig) - FINANCIELE INSTELLINGEN EN VERZEKERINGSWEZEN A Banken, verzekeringsbedrijven, beurzen - VERHUUR VAN EN HANDEL IN ONROEREND GOED A Verhuur van en handel in onroerend goed -

GELUID

61 61 61 61 64, 65, 66 64, 65, 66 64, 65, 66 41, 68 41, 68 41, 68 77

A B -

INDICES

STOF

642 642 642 642 65, 66, 67 65, 66, 67 65, 66, 67 70 70 70 71

AFSTANDEN IN METERS

GEUR

SBI-2008

OVERIGE ZAKELIJKE DIENSTVERLENING

A Overige zakelijke dienstverlening: kantoren Foto- en filmontwikkelcentrales Veilingen voor huisraad, kunst e.d. - OPENBAAR BESTUUR, OVERHEIDSDIENSTEN, SOCIALE VERZEKERINGEN A Openbaar bestuur (kantoren e.d.) - ONDERWIJS Scholen voor basis- en algemeen voortgezet onderwijs Scholen voor beroeps-, hoger en overig onderwijs

LUCHT

OMSCHRIJVING

SBI-1993

71 711 714 72 72 72 72 73 73 731 732

definitief maart 2009

LIJST 1 - ACTIVITEITEN

BODEM

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten

GROOTSTE AFSTAND

CATEGORIE

VERKEER

VISUEEL

10 0 0 10 0

0 0 0 0 0

30 C 10 10 30 C 30

10 0 0 0 0

30 10 10 30 30

2 1 1 2 2

3P 2P 1P 1P 2P

2 1 1 1 1

10 C

30 R

0 0 0

10 30 30 C

0 0 0

10 30 30 D

1 2 2

1P 2P 2P

1 1 1

0 0 0 0 0 0 30 0 0

0 0 0 0 0 0 10 0 0

30 C 30 C 30 C 30 30 C 10 30 C 30 C 10

10 0 0 0 0 0 0 0 0

30 30 30 30 30 10 30 30 10

2 2 2 2 2 1 2 2 1

2G 3P 3P 2P 2P 2P 1P 2P 2P

1 1 1 1 1 1 1 1 1

0 0 0 10 0

0 0 0 0 0

30 10 C 30 C 30 C 30 C

30 10 0 0 0

30 10 30 30 30

2 1 2 2 2

1P 1P 2P 3P 2P

1 1 1 1 1

30 R

LUCHT

GEVAAR

INDICES

GELUID

86 86 8610 8621, 8622, 8623 8691, 8692 871 8891 37, 38, 39 37, 38, 39 3700 3700 382 382 94 94 941, 942 9491 94991 59 59 591, 592, 601, 602 5914 9004 8552 85521 9101, 9102 91041 931 931 931 931 931 931 9200 92009 93 96 96012

AFSTANDEN IN METERS

STOF

85 85 8511 8512, 8513 8514, 8515 853 853 90 90 9001 9001 9002.2 9002.2 91 91 9111 9131 9133.1 92 92 921, 922 9213 9232 9234 9234.1 9251, 9252 9253.1 926 926 926 926 926 926 9271 9272.1 93 93 9301.2

OMSCHRIJVING

GEUR

SBI-2008

nummer

SBI-1993

definitief maart 2009

LIJST 1 - ACTIVITEITEN

BODEM

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten

GEZONDHEIDS- EN WELZIJNSZORG Ziekenhuizen Artsenpraktijken, klinieken en dagverblijven Consultatiebureaus 1 Verpleeghuizen 2 Kinderopvang - MILIEUDIENSTVERLENING A0 RWZI's en gierverwerkingsinricht., met afdekking voorbezinktanks: B rioolgemalen A0 Afvalverwerkingsbedrijven: A7 - verwerking fotochemisch en galvano-afval - DIVERSE ORGANISATIES Bedrijfs- en werknemersorganisaties (kantoren) Kerkgebouwen e.d. A Buurt- en clubhuizen - CULTUUR, SPORT EN RECREATIE Studio's (film, TV, radio, geluid) Bioscopen Theaters, schouwburgen, concertgebouwen, evenementenhallen Muziek- en balletscholen Dansscholen Bibliotheken, musea, ateliers, e.d. Kinderboerderijen B Bowlingcentra H Golfbanen 0 Schietinrichtingen: 11 - buitenbanen met voorzieningen: boogbanen 2 - binnenbanen: boogbanen F Sportscholen, gymnastiekzalen Casino's Amusementshallen - OVERIGE DIENSTVERLENING Chemische wasserijen en ververijen

GEVAAR

GROOTSTE AFSTAND

CATEGORIE

VERKEER

VISUEEL

0 0 0

30 10 10

0 0 0

30 10 10

2 1 1

1G 1P 1P

1 1 1

0 0 10 0

0 0 0 0

10 10 30 C 10 C

0 0 0 0

10 10 30 10 D

1 1 2 1

2P 2P 1P 1P

1 1 1 1

LUCHT

GELUID

A Wasverzendinrichtingen B Wasserettes, wassalons Kappersbedrijven en schoonheidsinstituten 0 Begrafenisondernemingen: 1 - uitvaartcentra 2 - begraafplaatsen Fitnesscentra, badhuizen en sauna-baden B Persoonlijke dienstverlening n.e.g.

INDICES

STOF

96013 96013 9602 9603 9603 96031 9313, 9604 9609

AFSTANDEN IN METERS

GEUR

9301.3 9301.3 9302 9303 9303 9303 9304 9305

OMSCHRIJVING

SBI-2008

nummer

SBI-1993

definitief maart 2009

LIJST 1 - ACTIVITEITEN

BODEM

Bijlage 1 Richtafstandenlijsten

Bijlage 2 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens. Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren

6500 voor Chr.

R A P P O R T

RAAP-RAPPORT 2943

Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

3750 voor Chr.

2200 voor Chr.

700 voor Chr.

150 na Chr.

320 na Chr.

Archeologisch

Adviesbureau 250 na Chr.

1650 na Chr.

RAAP-RAPPORT 2943

Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

L.J. Keunen, G.R. Ellenkamp & S. van der Veen

RAAP Archeologisch Adviesbureau BV, 2015

Colofon Opdrachtgever: gemeente Echt-Susteren Titel: Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens; een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie) Status: eindversie Datum: 24 februari 2015 Auteurs: ir. L.J. Keunen, ir. G.R. Ellenkamp & S. van der Veen MA Projectcode: ECHCU5 Bestandsnaam: RA2943_ECHCU5.indd Projectleider: ir. L.J. Keunen Projectmedewerkers: S. van der Veen MA & ir. G.R. Ellenkamp Bewaarplaats documentatie: RAAP Oost-Nederland Bevoegd gezag: gemeente Echt-Susteren ISSN: 0925-6229

RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. Leeuwenveldseweg 5b

telefoon: 0294-491 500

1382 LV Weesp

telefax: 0294-491 519

Postbus 5069

E-mail: raap@raap.nl

1380 GB Weesp © RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., 2015 RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

Samenvatting In het kader van het gewijzigde Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en ten behoeve van het opstellen van de nieuwe structuurvisie en de aanstaande actualisatie van bijna alle gemeentelijke bestemmingsplannen heeft de gemeente Echt-Susteren RAAP Archeologisch Adviesbureau in 2011 verzocht een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van het gemeentelijk grondgebied samen te stellen. Deze kaart, die in 2012 verscheen, was daarmee voor zover bekend de eerste gemeente in de provincie Limburg die dit voor haar totale gemeentelijke grondgebied met een dergelijke diepgang laat doen. Het project had tot doel een gedegen onderlegger voor de gemeentelijke ruimtelijke ordening te vormen, waarbij onder meer de provinciale cultuurhistorische waardenkaart verder ingevuld en gedetailleerd is. De samenwerking met heemkundekringen is daarbij prominent in het project opgenomen. In januari-februari 2015 is een actualisatie van de kaart doorgevoerd, waarbij voornamelijk de beeldbepalende bebouwing, de ensembles en een groot aantal landschappelijke lagen zijn aangepast. Het onderzoek naar het cultuurhistorisch erfgoed van de gemeente Echt-Susteren valt uiteen in meerdere onderdelen. Vertrekpunt van de inventarisatie uit 2012 was de implementatie van de provinciale gegevens en de aanvulling met nieuwe data, zowel door studie van RAAP als de inzet van heemkundekringen.

Voorts werd een nieuwe kartering van cultuurhistorische landschapstypen uitgevoerd en werden de gekarteerde eenheden gewaardeerd. Ook werden aardkundige landvormen in beeld gebracht en gewaardeerd, en is er een gebiedsgerichte waardering uitgevoerd. De gebiedsgerichte waardering heeft geleid tot vijf aardkundig waardevolle gebieden. In 2015 zijn enkele nieuwe inventarisaties en waardestellingen aan de cultuurhistorische waardenkaart toegevoegd. Dit resulteerde in drie kaartbijlagen: een kaartbijlage met de aardkundige waarden van de gemeente Echt-Susteren (kaartbijlage 1), een kaartbijlage waarop alle geïnventariseerde en bewerkte cultuurlandschappelijke gegevens in een logische samenhang zijn gepresenteerd (kaartbijlage 2) en een kaartbijlage met de gewaardeerde cultuurhistorische landschapstypen inclusief bijzondere cultuurhistorische ensembles (kaartbijlage 3). De methoden en achtergronden van de inventarisaties en waardering alsmede die van de actualisatie in 2015 zijn toegelicht in deze rapportage. Daarnaast worden er algemene en specifieke aanbevelingen gedaan over het gebruik van de geïnventariseerde en gewaardeerde gegevens.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

Inhoud Samenvatting ........................................................................................................................................ 5 1 Inleiding ............................................................................................................................................ 9 1.1 Kader ............................................................................................................................................... 9 1.2 Onderzoeksgebied .......................................................................................................................... 11 1.3 Opzet en leeswijzer ........................................................................................................................ 11 1.4 Taakverdeling en dankwoord ........................................................................................................... 13

2 Methoden en bronnen ................................................................................................................ 15 2.1 Algemene uitgangspunten ............................................................................................................... 15 2.2 Aardkundige waarden ..................................................................................................................... 15 2.3 Cultuurhistorische landschapstypen ................................................................................................ 19 2.4 Historische landschapselementen en bouwkunst ............................................................................. 24

3 Toelichting op de kaarten ......................................................................................................... 29 3.1 Aardkundige waardenkaart ............................................................................................................. 29 3.2 Cultuurhistorische landschapstypen ................................................................................................ 40 3.3 Historische landschapselementen en gebouwd erfgoed ................................................................... 57 3.4 Waardering van het cultuurlandschap .............................................................................................. 62 3.5 Verantwoord gebruik van de kaartbijlagen ....................................................................................... 64

4 Aanbevelingen en wenken ....................................................................................................... 65 4.1 Structuurvisie en bestemmingsplannen ........................................................................................... 65 4.2 Algemene aanbevelingen ................................................................................................................ 70 4.3 Specifieke aanbevelingen ............................................................................................................... 72

Literatuur .............................................................................................................................................. 83 Gebruikte afkortingen ..................................................................................................................... 84 Overzicht van figuren, tabellen en bijlagen ............................................................................ 85 Bijlage 1: Foto’s van aardkundige waarden in de gemeente Echt-Susteren ............. 87 Bijlage 2: Reliëflijnen .................................................................................................................... 101 Bijlage 3: Foto’s van objecten en panden (heemkundekring van Echt) .................... 105 Bijlage 4: Inventarisatie houtwallen in natuurgebied Het Marissen ........................... 115 Bijlage 5: Beschrijvingen van de cultuurhistorische ensembles ................................. 133 Bijlage 6: Concept-planregels .................................................................................................... 195

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

1 Inleiding

1.1 Kader Maar zeker heeft Limburg ‘fraaije landouwen, belangrijke wandelingen, overheerlijke gedenkteekenen, eene beminnelijke bevolking, goede logementen, en een goedkoop leven.’ En zij, voor wie het geen ‘vereischte is dat men de grenzen moet overschrijden of groote sommen verteren, om werkelijk genoegen te smaken,’ - zij kunnen er in ruimen overvloed vinden wat hen aantrekt en boeit en vriendelijke herinneringen achterlaat. 1 Dit citaat zou zomaar de voorganger van de bekende reclameslogan Zuid-Limburg: bright site of life kunnen zijn geweest. In werkelijkheid zijn het de woorden van de doopsgezinde predikant Jacobus Craandijk (1834-1912), die tussen 1875 en 1888 acht dikke reisverslagen schreef van zijn tochten door Nederland. Uit bovenstaand citaat blijkt dat Limburg indruk op hem had gemaakt. Hiervan hebben wij, in een iets modernere vorm, de titel van dit rapport afgeleid. In het kader van het gewijzigde Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en ten behoeve van het opstellen van de nieuwe structuurvisie en de aanstaande actualisatie van bijna alle gemeentelijke bestemmingsplannen heeft de gemeente Echt-Susteren RAAP Archeologisch Adviesbureau in 2011 verzocht een cultuurhistorische waardenkaart van het gemeentelijk grondgebied samen te stellen.

Dit verzoek hangt samen met de verplichting per 1 januari 2012 om rekening te houden met de aanwezige cultuurhistorische waarden bij het opstellen van een bestemmingsplan. Deze verplichting is vastgesteld in het Besluit ruimtelijke ordening en is een gevolg van beleid van de rijksoverheid om de monumentenzorg te moderniseren. Echt-Susteren was daarmee voor zover bekend de eerste gemeente in de provincie Limburg die dit voor haar totale gemeentelijke grondgebied liet doen. Het project had tot doel een gedegen onderlegger voor de gemeentelijke ruimtelijke ordening te vormen, waarbij onder meer de provinciale cultuurhistorische waardenkaart verder ingevuld dient te worden. De samenwerking met heemkundekringen is prominent in het project opgenomen. De gemeente heeft expliciet gekozen voor één cultuurhistorische waardenkaart voor het totale gemeentelijk grondgebied, zodat niet voor elk bestemmingsplangebied een afzonderlijke kaart met rapportage moest worden opgesteld. In januari-februari 2015 is een actualisatie van de kaart doorgevoerd, waarbij voornamelijk de beeldbepalende bebouwing, de ensembles en een groot aantal landschappelijke lagen zijn aangepast. Het rapport dat nu voor u ligt is dan ook een geactualiseerde versie van het rapport uit 2012.

Doel: het inventariseren en waarderen van cultuurhistorisch erfgoed teneinde een basis te leggen voor planologische borging van cultuurhistorische waarden.

Craandijk, 1882

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

345

340

350

345

200 195 190 185 180

180

185

190

195

200

350

340

Figuur 1. Ligging van het onderzoeksgebied (rood omlijnd); inzet: ligging in Nederland (ster).

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

1.2 Onderzoeksgebied De gemeente Echt-Susteren (figuur 1) ligt in de Nederlandse provincie Limburg in het Maasterrassenlandschap. De gemeente ontstond in 2003 door de fusie van de vroegere gemeenten Echt en Susteren. Herhaaldelijk vonden grenscorrecties plaats, waarvan de meest recente in 2010 in de omgeving van Nieuwstadt was. Echt-Susteren kent negen officiële woonkernen, waarvan Echt, Susteren en Pey meer dan 5.000 inwoners hebben. De overige kernen zijn Nieuwstadt, Koningsbosch, Roosteren, Sint Joost, Maria-Hoop en Dieteren. Daarnaast kent de gemeente meerdere buurtschappen. In totaal had de gemeente per 1 april 2011 32.196 inwoners; op 1 mei 2014 was dat teruggelopen naar 31.975 inwoners. 2 Met een oppervlakte van 104,6 km² betekent dat een bevolkingsdichtheid van 312 inwoners per km². Als plattelandsgemeente ligt de bevolkingsdichtheid nog altijd flink onder het landelijk gemiddelde van 401,4 inwoners per km². De gemeente wordt ontsloten via de autosnelwegen A2 en A73. Het knooppunt van deze snelwegen, Het Vonderen, ligt binnen de gemeente ten noorden van Echt. Ten westen van Susteren volgt de gemeentegrens over enige afstand de A2. Belangrijke N-wegen zijn de N274, N276, N296, N297 (zuidgrens van de gemeente bij Nieuwstadt) en N572. Aan de spoorlijn Maastricht-Venlo liggen de stations Echt en Susteren en het voormalig station Nieuwstadt (gesloten in 1938/1940).

De gemeente ligt bovendien aan de Maas. Het Julianakanaal doorkruist de gemeente van noord naar zuid. De gemeente Echt-Susteren grenst aan de Nederlandse gemeenten Maasgouw en Roerdalen in het noorden en Sittard-Geleen in het zuiden, de Belgische gemeente Maaseik in het westen en de Duitse gemeenten Selfkant en Waldfeucht in het oosten. Echt-Susteren is een van de vier Nederlandse gemeenten die zowel aan België als Duitsland grenzen (Sittard-Geleen, Vaals en GulpenWittem zijn de andere).

1.3 Opzet en leeswijzer Het onderzoek naar het cultuurhistorisch erfgoed van de gemeente Echt-Susteren valt uiteen in meerdere onderdelen. Vertrekpunt van de inventarisatie was de implementatie van de provinciale gegevens en de aanvulling met nieuwe data, zowel door studie van RAAP als de inzet van heemkundekringen. Daar werd in tweede instantie het herzien van de provinciale data aan toegevoegd als uitgangspunt. Voorts werd een nieuwe kartering van cultuurhistorische landschapstypen uitgevoerd en werden de gekarteerde eenheden gewaardeerd. Ook werden de aardkundige landvormen in beeld gebracht en gewaardeerd en zijn er vijf aardkundig waardevolle gebieden geduid. Het onderzoek leidde tot drie kaartbijlagen: een kaartbijlage met de aardkundige waarden van de gemeente Echt-Susteren (kaartbijlage 1), een kaartbijlage waarop alle geïnventariseerde en bewerkte cultuurlandschappelijke gegevens in een logische samenhang zijn gepresenteerd (kaartbijlage 2) en een kaartbijlage met de gewaardeerde cultuurhistorische landschapstypen inclusief bijzondere cultuurhistorische ensembles (kaartbijlage 3). Deze rapportage geeft een toelichting 2

Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

Geologische perioden Tijdvak

Chronozone

Archeologische perioden Datering

Datering

Tijdperk

Nieuwste tijd (=Nieuwe tijd C) Laat Subatlanticum

Nieuwe tijd

- 1650

A Laat

- 1150 na Chr.

Vol Karolingisch Merovingisch laat Merovingisch vroeg

Vroeg Subatlanticum

Laat

Romeinse tijd

Holoceen

Ottoons Vroeg

Middeleeuwen

Midden Vroeg

-0

Laat

IJzertijd

- 450 voor Chr.

Midden Vroeg Laat

Bronstijd

Subboreaal

Midden Vroeg

Neolithicum

- 3700

(Nieuwe Steentijd)

Laat Glaciaal

Preboreaal Late Dryas Allerød Vroege Dryas Bølling

Laat Vroeg

Midden

Denekamp

Vroeg Glaciaal

Pleistoceen

Weichselien Pleniglaciaal

Vroegste Dryas

- 7300

Mesolithicum

- 8700

(Midden Steentijd)

- 9700

Midden Laat Midden Vroeg

- 1500 - 1250 - 1050 - 900 - 725 - 525 - 450 - 270 - 70 na Chr. - 15 voor Chr. - 250 - 500 - 800 - 1100 - 1800 - 2000 - 2850 - 4200 - 4900/5300 - 6450 - 8640 - 9700

- 11.050 - 11.500

Laat

- 12.000

Jong B

- 12.500 - 13.500 - 30.500

Prehistorie

Boreaal

- 12.500 - 16.000

Jong A

- 35.000

Hengelo

- 60.000 Moershoofd Odderade

Paleolithicum - 71.000

(Oude Steentijd)

Midden Brørup

Eemien Saalien II Oostermeer Saalien I Belvedère/Holsteinien Glaciaal x Holsteinien Elsterien

Laat Vroeg

Atlanticum

- 1795

- 114.000 - 126.000 - 236.000 - 241.000

- 250.000

- 322.000 - 336.000 Oud

- 384.000 - 416.000 463.000

tabel1_standaard_GeoBioArcheo_RAAP_2010

Tabel 1. Geologische en archeologische tijdschaal.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

op de onderzoeksmethoden (hoofdstuk 2) en op de kaartbijlagen (hoofdstuk 3). Tot slot worden er algemene en specifieke aanbevelingen gedaan over het gebruik van de geïnventariseerde en gewaardeerde gegevens (hoofdstuk 4). Zie tabel 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde geologische en archeologische perioden. Achterin dit rapport is een lijst met gebruikte afkortingen opgenomen.

1.4 Taakverdeling en dankwoord Luuk Keunen (RAAP Oost-Nederland) was als projectleider verantwoordelijk voor de loop van het project en de communicatie met de opdrachtgever en de projectmedewerkers. Daarnaast hield hij zich voornamelijk bezig met de landschapstypologie en de rapportage. Steven van der Veen (RAAP Oost-Nederland) voerde de implementatie van de provinciale gegevens en de aanvullende elementeninventarisaties uit. Tevens was hij verantwoordelijk voor de verwerking van de gegevens die door de heemkundekringen werden aangeleverd. Reinier Ellenkamp (RAAP Zuid-Nederland) voerde het onderzoek naar de aardkundige waarden uit. Bart Moonen (ex-RAAP Zuid-Nederland) en Mijke Peeters (RAAP Zuid-Nederland) waren als beleidsadviseur aan de eerste fase van het project verbonden. Aan de totstandkoming van de kaarten en het toelichtende rapport hebben meerdere personen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie meegewerkt. Namens de gemeente waren dat mw. E. Janssen, mw. M. Stokbroeckx (later: Servicecentrum MER), mw. M.J.H. Gulikers, dhr. R. Vogten en dhr. J. Botjes. Het Huis van de Kunsten was eerste fase (2011-2012) vertegenwoordigd in de persoon van dhr. Th. Custers. Namens de verschillende verenigingen zaten aan tafel dhr. B. Locht (heemkundekring Echter Landj), dhr. W. Schulpen (Vrienden der Natuur Susteren), dhr. P. van Hoof (heemkundekring Nieuwstadt) en dhr. F.

Schreurs (stadsgidsen Echt-Susteren-Nieuwstadt).

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

2 Methoden en bronnen

2.1 Algemene uitgangspunten Het eindproduct van het voorgestelde onderzoek bestaat uit op perceelsniveau (100-1.000 m²) uitgewerkte kaartbeelden, gekoppeld aan een geografisch informatiesysteem (GIS met databases) met exacte gegevens over de geografische ligging en aard van waardevolle cultuurlandschappelijke en historisch (steden)bouwkundige waarden en elementen. De presentatieschaal van de papieren kaarten is 1:25.000 voor de kaartbijlagen 1 en 3 en 1:10.000 voor kaartbijlage 2 (conform de schaal van de archeologische waarden- en verwachtingskaart die RAAP in 2010 opstelde 3), maar de achterliggende digitale informatie zal waar mogelijk met een hogere nauwkeurigheid worden gekarteerd, zodat de gegevens op perceelsniveau kunnen worden toegepast. 4 Ten behoeve van de inventarisatie van landschappen en elementen zijn de volgende bronnen gebruikt: -

Tranchotkaart 1801-1814;

Kadastrale minuutplans 1842 5;

Topografisch-Militaire Kaart (TMK) 1850, in nettekening en steendruk;

Chromotopografische Kaart des Rijks (bonneblaadjes) ca. 1910;

algemene literatuur over Limburg en bijzondere literatuur over (delen van) de gemeente EchtSusteren (zie literatuurlijst);

bijeenkomsten met de vertegenwoordigers van meerdere heemkundekringen in de gemeente Echt-Susteren.

Deze rapportage is in de eerste plaats een beknopte toelichting op wat er op de kaart is afgebeeld. Voor een uitgebreide landschapsgeschiedenis verwijzen we naar de rapportage bij de archeologische waarden- en verwachtingskaart. 6 In onderstaande paragrafen komen de onderzoeksmethoden voor de aardkundige waarden, cultuurhistorische landschapstypen en landschapselementen aan bod.

2.2 Aardkundige waarden De gemeente Echt-Susteren kenmerkt zich door een grote landschappelijke variatie. Om alle landschappelijke elementen/aardkundige waarden te benoemen en begrenzen heeft een uitvoerig

3 4 5 6

Verhoeven e.a., 2010 Zie hierna voor de mate van detail van de provinciale databases Het kadaster trad in 1842 in werking, maar de kartering vond al eerder plaats. Verhoeven e.a., 2010

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

onderzoek plaatsgevonden. De verschillende stappen die daarbij zijn doorlopen worden hieronder toegelicht.

2.2.1 Bureauonderzoek Als basis voor de aardkundige waardenkaart is uitgegaan van de resultaten van de archeolo gische verwachtingskaart (RAAP-rapport 1951, deelrapport II) en de indeling in zes landschapstypen zoals die door de gemeente Echt-Susteren reeds wordt gehanteerd. Daarnaast zijn verschillende bronnen opnieuw ter hand genomen. Daarmee is op een hoog detailniveau inzicht verkregen in de processen die het landschap hebben gevormd en is vervolgens een landschappelijke hoofdindeling gemaakt.

2.2.2 Definiëren aardkundige landvormen Als basis voor het definiëren van de aardkundige waarden is gebruik gemaakt van de geomorfologische kaart, waarop reeds redelijk gedetailleerd de verschillende landvormen staan weergegeven die in de gemeente Echt-Susteren te vinden zijn. 7 Met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland, de bodemkaart, de topografische kaart en de verschillende historische kaarten zijn vervolgens afzonderlijke landvormen (her)begrensd en benoemd. Dat wil zeggen dat van elke onderscheiden landvorm nauwkeurig is vastgelegd wat de genese ervan is, tot welke landschappelijke hoofdeenheid en -groep de landvorm behoort, wat de verschijningsvorm ervan is en tot welk Maasterras hij behoort. In tabel 2 is voor elk van deze kenmerken aangegeven welke onderscheidingen gemaakt zijn. De ‘genese’ omschrijft de ontstaanswijze van de landvorm/aardkundige waarde, zoals die in het landschap herkenbaar is. De ‘hoofdindeling’ is mede gebaseerd op de historisch-geografische genese

hoofdindeling

vorm

groep

terras

antropogeen

beekdal

dal

afbraakwand

Caberg 1

beek

dekzand

duinen

afgraving

Caberg 2

beekinsnijding

holoceen Maasdal

geul

bebouwing

Caberg 3

colluvium

Hoog van Koningsbosch

glooiing

beekdal

Eisden-Lanklaar

eolisch - aggregatie

Maasterrassen

laagte

dal

eolisch

eolisch - deflatie

rivierduin

erosie

ophoging

dalvlakteterras

Geistingen

plateau

dalvlakteterras met dekzand

holoceen Maasdal

rivier

rug

dekzandglooiingen

Mechelen a/d Maas

rivierinsnijding

terras

dekzandrug

Rothem2

smeltwater

vlakte

dijkdoorbraak

Sint Pietersberg2

tektoniek

wand

geul meanderend

(leeg)

water

geul vlechtend glooiing van hellingmateriaal holle weg landduinen met laagtes ophoging plateauterras rivieroeverwal riviervlakte uitblazingsbekken water

Tabel 2. Overzicht van de per landvorm gedefinieerde aardkundige kenmerken. 7

Staring Centrum & RGD, 1989

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

indeling (zie kaartbijlage 2). De ‘vorm’ geeft weer hoe de landvorm/aardkundige waarde in het landschap herkenbaar is. Onder ‘groep’ is een verdere detaillering van de hoofdindeling op basis van de vorm en genese. Het ‘terras’ geeft aan tot welk Maasterras de landvorm/aardkundige waarde behoort. Tot slot is op basis van de kenmerken ‘hoofdindeling’, ‘genese’ en ‘vorm’ voor elke onderscheiden landvorm een logische code gegenereerd. Het betreft een samentrekking van de eerste letters van de voor deze kenmerken toegekende waarde (voorbeeld: hoofdindeling ‘Maasterrassen’, genese ‘rivier’ en vorm ‘geul’, resulteert in de code MRG).

2.2.3 Veldtoets De resultaten van de voorgaande stap zijn aan dhr. B. Locht vanwege zijn deskundigheid op het vlak van het Echter landschap, voorgelegd. Daarop is zijn input vervolgens in het veld gecontroleerd door projectmedewerker R. Ellenkamp. Daarvoor is de gemeente in twee dagen systematisch doorkruist, waarbij alle typen landvormen zijn nagelopen en onduidelijkheden met betrekking tot begrenzing en genese zijn opgelost. Daarnaast is vastgesteld of landvormen daadwerkelijk in het landschap te onderscheiden zijn en is getracht vast te stellen in hoeverre landvormen door menselijk ingrijpen zijn aangetast. In bijlage 1 zijn referentiefoto’s genomen van kenmerkende specimen van de onderscheiden landvormen.

2.2.4 GIS-bewerkingen Het definiëren van de aardkundige waarden en de verwerking van de resultaten van de veldtoets hebben uitgemond in een kaart waarop alle landvormen in de gemeente Echt-Susteren staan weergegeven. Door middel van een aantal GIS-bewerkingen is voor alle onderscheiden landvormen een serie topografische karakteristieken berekend. Het betreft de centrumcoördinaat (X en Y), de oppervlakte (m²), de omtrek, de hoogte (maximum, minimum en gemiddeld, in m +NAP), het hoogteverschil (m) en de reliëfklasse. Die reliëfklassering is een rekenkundige range die de herkenbaarheid van een landvorm/aardkundige waarde representeert. De klassering is gebaseerd op een logische verdeling die ontstaat wanneer voor elke landvorm het hoogteverschil wordt gedeeld door de oppervlakte. Er is onderscheid gemaakt tussen vier klassen, waarbij klasse 1 staat voor nauwelijks uitgesproken landvormen (relatief beperkt hoogteverschil over een relatief groot oppervlak) en klasse 4 staat voor zeer uitgesproken landvormen (relatief groot hoogteverschil over een relatief klein oppervlak).

2.2.5 Aardkundig waardevolle gebieden (ensembles) Voor het toekennen van een waarde aan de onderscheiden landvormen/aardkundige waarden, is gebruik gemaakt van een reliëfklassering. Immers hoe groter de reliëfklasse, hoe beter herkenbaar het element in het landschap is. Deze aanpak is echter sterk objectgericht, waaraan twee nadelen kleven: -

de cultuurhistorische waardenkaart (waarvan de aardkundige waardenkaart een onderdeel is) gaat niet uit van een objectgerichte, maar van een gebiedsgerichte aanpak;

een landvorm staat nooit op zichzelf, maar krijgt pas waarde in context met omringende landvormen.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

Figuur 2. Steilranden en hoogtelijnen (bron: Actueel Hoogtebestand Nederland).

Naast de waardering op basis van de reliëfklasse is daarom ook een gebiedsgerichte waardering toegepast. Daarbij zijn op gemeentelijk niveau vijf aardkundig waardevolle gebieden aangewezen. Dit gebeurde op basis van de volgende uitgangspunten: -

alle landschappelijke hoofdeenheden moeten vertegenwoordigd zijn;

typerende landvormen moeten vertegenwoordigd zijn en in samenhang voorkomen;

de vorm moet in het veld duidelijk herkenbaar zijn;

de genese moet op basis van de overige kenmerken door een ‘leek’ te beredeneren zijn;

de begrenzing houdt op detailniveau rekening met bestaande grenzen.

In algemene termen kan een aardkundig waardevol gebied dus omschreven worden als een begrensd gebied waar de voor de gemeente (en regio) typerende landvormen in optima forma herkenbaar zijn. Bij het definiëren van de gebieden zijn zowel de gegevens uit het bureauonderzoek als de veldgegevens (algehele gebiedskarakteristieken) meegenomen. De vijf gebieden, afgebeeld op kaartbijlage 1, geven op een hoog detailniveau weer waar de gemeente Echt-Susteren aardkundig gezien voor staat.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

2.2.6 Steilranden De reliëflijnen/steilranden op de oorspronkelijke aardkundige waardenkaart zijn gebaseerd op de aanduidingen op de geomorfologische kaart. 8 Ten behoeve van de verfijning en waardering hiervan heeft een nadere analyse van de steilranden plaatsgevonden. Daartoe is allereerst gebruik gemaakt van het Actueel Hoogtebestand Nederland. Op basis hiervan is een bestand met hoogtelijnen gegenereerd, waarmee eenvoudig de reliëfsprongen vast te stellen waren op basis van de dichtheid aan hoogtelijnen (figuur 2). Vervolgens is voor de gedefinieerde reliëflijnen bepaald tot welke landschappelijke hoofdeenheid deze gerekend worden en wat de genese ervan is. Daarbij is uitgegaan van de reeds vastgestelde waarden op de onderliggende aardkundige waardenkaart. Verder is aan de hand van het AHN bepaald wat het hoogteverschil is van elke afzonderlijke reliëflijn. Tot slot is een veldtoets uitgevoerd, waarbij van elke reliëflijn de herkenbaarheid in het landschap is bepaald. Zo kan het voorkomen dat een reliëflijn weliswaar wordt gekenmerkt door een aanzienlijk hoogteverschil, maar dat de helling te flauw is en zodoende niet als steilrand in het landschap herkenbaar is.

2.3 Cultuurhistorische landschapstypen 2.3.1 Inleiding Landschappen zijn op basis van veel aspecten te typeren. In de vorige paragraaf is aangegeven hoe landschappen ingedeeld kunnen worden op basis van de geologische ontstaanswijze. Voor de cultuurhistorische waardenkaart is het echter van belang om het landschap te typeren op basis van de occupatie- en ontginningsgeschiedenis. De aanwezige aardkundige landvormen blijken vaak sturend te zijn geweest bij de occupatie van een gebied, maar kunnen niet één op één over worden genomen. In het onderstaande gaan we in op de methode van kartering en de waardering van de cultuurhistorische landschapstypen.

2.3.2 Kartering Het karteren van cultuurhistorische landschapstypen op een schaalniveau dat geschikt is voor toepassing op het niveau van individuele plangebieden dient systematisch en consequent plaats te vinden. Binnen elk landschapstype zou de variatie zo gering mogelijk moeten zijn. Uiteraard is dat nooit volledig te bereiken, omdat het landschap per definitie veelvormig is en je altijd zult moeten generaliseren. Desondanks zijn de afgelopen jaren met succes classificatiesystemen voor het historisch cultuurlandschap ontwikkeld, passend in een Wageningse traditie van landschapstypering bij de Stichting voor Bodemkartering en zijn opvolgers. 9 Het doel van dit onderdeel is het karteren van de aanwezige cultuurhistorische landschapstypen en daarmee, in combinatie met de aardkundige en archeologische kaarten, het leggen van een gedegen basis voor een gebiedsgerichte planologische en beleidsmatige benadering van cultuurhistorie. In de afgelopen jaren is er al de nodige aandacht besteed aan het typeren van 8 9

Staring Centrum & RGD, 1989 Baas & Brand, 2011; Wageningen is één van de fundamenten van de historische geografie in Nederland, achtereenvolgens onder leiding van dr. A.W. Edelman-Vlam (1909-1999), A.D.M. Veldhorst, prof. drs. J.A.J. Vervloet en hun medewerkers aan de Stichting voor Bodemkartering, DLOStaring Centrum, Alterra en de Wageningen Universiteit. Toepassing van kennis in beleidsvorming is altijd een peiler geweest binnen de Wageningse instituten. Daarom wordt er wel gesproken over ‘Wageningse tradities’ binnen de historische geografie.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

verschillen de landschappen in de gemeente Echt-Susteren, onder meer in het kader van twee provinciale landschapsstudies 10 en in het kader van de structuurvisie (in voorbereiding). De landschapstyperingen die tot nu toe zijn opgesteld, hebben zeer verschillende uitgangspunten. De typeringen van Renes zijn gedetailleerd, maar ze hebben als nadeel dat de grens tussen de twee gebieden (Zuid-Limburg, 1988; Noord- en Midden-Limburg, 1999) dwars door de gemeente Echt-Susteren loopt. Bovendien zitten er enkele methodische haken en ogen aan; zo is er bijvoorbeeld sprake van een gedetailleerde opsplitsing in perioden van heideontginningen in de 19e eeuw (1806/1840-1890, 1890-1990) 11 terwijl de ruimtelijke verschillen (waar het feitelijk om gaat) tussen die ontginningen betrekkelijk gering waren en zijn. Het nut van de opsplitsing in meerdere perioden is dus vanuit een landschappelijk oogpunt minder relevant; het is hooguit vanuit een historisch perspectief van belang en vooral gestuurd door de beschikbaarheid van bronnenmateriaal. Daarnaast is in de kartering het onderliggende reliëf, zoals de terrassenstructuur, maar in beperkte mate te herkennen, terwijl dit voor het gebruik van het historisch landschap van Echt-Susteren van wezenlijk belang is. Ook worden bossen in de systematiek van Renes onontgonnen terrein genoemd, iets wat nu toch zeker niet meer zo beschouwd wordt.

De landschappelijke indeling uit de structuurvisie biedt een goede basis, maar is voor de gedetailleerde omgang met cultuurhistorische waarden feitelijk nog te grofschalig. De subtiele verschillen die het landschap en de daarin aanwezige cultuurhistorie nu juist zo bijzonder maken, komen hierin, met grofschalige eenheden als ‘hoogterras’, nog onvoldoende uit naar voren. Bovendien is voor een secure borging van cultuurhistorie in bestemmingsplannen, die op een gedetailleerd schaalniveau 1:10.000 worden opgesteld, ook meer detail en een fijnere verdeling van het gemeentelijk grondgebied in vlakken noodzakelijk. Daarom presenteren we in dit project een verbijzondering van landschapstypen voor de discipline ‘cultuurhistorie’. In samenwerking met de gemeente Echt-Susteren is besloten om een nieuwe gedetailleerde landschapskartering voor het gehele gemeentelijk grondgebied op een consistente wijze te laten plaatsvinden. Daarmee kan vervolgens gebiedsgericht beleid geformuleerd worden dat betrekking heeft op een cultuurhistorisch landschapstype of een van de deelgebieden die dat landschapstype als kenmerk heeft gekregen. 12

Onderbouwing van de methode Centraal in de gekozen methodiek voor de landschapskartering staat het historische landschapstype en wat daarvan in het tegenwoordige landschap nog terug te vinden is. Daarmee biedt de gedetailleerde typering, bruikbaar op perceelsniveau een goede en kwalitatief hoogwaardige basis om de historische kwaliteiten van het agrarisch en stedelijk cultuurlandschap te monitoren, te stimuleren en op andere wijzen te gebruiken voor gemeentelijk beleid. Het zorgvuldig karteren van 10 11

Renes, 1988; 1999 Die uitsplitsing is het gevolg van het gebruik van (te) veel referentiekaarten. Ook bij de inventarisatie van historische wegen is dit een lastig punt in de dataset van Renes.

In de structuurvisie wordt voor het beleid uitgegaan van zes landschapstypen; in feite een opschaling en integratie op basis van meerdere disciplines. Wel wordt de waardering van cultuurlandschappen uit deze rapportage opgenomen in het beleid, met name door aan de twee hoogste klassen alsmede aan de ensembles een onderzoeksplicht bij planinitiatieven te koppelen.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

landschapstypen is een goede manier is om cultuurhistorische waarden niet alleen te inventariseren, maar vooral ook planologisch te verankeren (zie de wenken in hoofdstuk 4). Bovendien biedt deze manier de beste mogelijkheden om cultureel erfgoed niet alleen te beschermen, maar ook op een positieve manier te ontwikkelen. Door middel van het helder krijgen van de essentiële en gedetailleerde kenmerken van de verschillende landschapstypen kan landschap ook inspirerend werken en kunnen kansen en mogelijkheden optimaal benut worden. Historische contrasten tussen verschillende landschapstypen, zowel de hoofdlijnen als subtiele verschillen, kunnen versterkt worden. Daarvan profiteert niet alleen het landschap zelf, maar ook bijvoorbeeld de gebruikers, bewoners en recreanten die elk op hun eigen manier met het landschap te maken hebben. De versterking van historische contrasten sluit aan bij de vertrekpunten van de gemeente in het kader van de structuurvisie. 13

Uitgangspunten van de typologisering Voor de kartering van de landschapstypen heeft de Topografisch-Militaire Kaart van Nederland een belangrijke rol gespeeld als ijkjaar. Op basis van deze kaart zijn de grenzen tussen de verschillende landschapstypen, zowel op hoofd- als subniveau, getrokken. De kartering voor de TMK heeft plaatsgevonden tussen 1844 en 1852, waarna tussen 1850 en 1864 alle kaartbladen verschenen. Veldtekeningen en daarop gebaseerde nettekeningen vormden de basis van de TMK, die in zijn eindversie als zwart-witte steendruk is verschenen. Het onderzoeksgebied is ingedeeld in cultuurhistorische hoofdlandschapstypen en sublandschapstypen op basis van de ‘Wageningse methode’. 14 De laatste worden op kaartbijlage 2 weergegeven. Na een kartering van de hoofdlandschapstypen zijn alle eenheden verdeeld in kleinere gebieden (sublandschappen), waarbij de stelregel is gehanteerd dat een belangrijk deel van de ruimtelijke variatie in deze subtypen opgenomen moest zijn. Deze verdeling is gemaakt op basis van de volgende criteria: -

verschil in vorm, regelmaat en positionering (o.a. van verkaveling);

verschil in historisch en hedendaags grondgebruik;

verschil in genese;

verschil in natte dan wel droge omgeving;

verschil in openheid/geslotenheid voor wat betreft opgaand groen.

De sublandschapstypen zijn in meerdere groepen in te delen, zoals droge kampontginningen, natte kampontginningen en beekdalen.

Renes constateerde in 1999 al specifiek voor Echt dat de landschappelijke contrasten hier sterk zijn genivelleerd als gevolg van de ruilverkavelingen (Renes, 1999: 421 en 423). Het Echterbroek kreeg weinig aanpassingen te verduren, in tegenstelling tot de oude ontginningen ten westen ervan en de heideontginningen aan de oostzijde.

Deze methode is vanaf de jaren zeventig ontwikkeld door de Stichting voor Bodemkartering en zijn opvolgers, en is later onder meer verder uitgewerkt door Bureau Overland (o.a. Gelderland) en RAAP.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

score

omschrijving

volledig gewijzigd

overbouwd

verkaveling sterk gewijzigd, grondgebruik sterk gewijzigd

hoofdstructuur verkaveling grotendeels intact, grondgebruik sterk gewijzigd

hoofdstructuur verkaveling grotendeels intact, grondgebruik merendeels intact

verkaveling grotendeels intact, grondgebruik grotendeels intact

Tabel 3. Waardering gaafheid van de topografie. score

omschrijving

volledig gewijzigd

overbouwd

openheid/geslotenheid sterk gewijzigd, bebouwing grotendeels verplaatst

openheid/geslotenheid half intact, bebouwing deels origineel, deels gewijzigd

openheid/geslotenheid grotendeels intact, bebouwing merendeels origineel gesitueerd

openheid/geslotenheid grotendeels intact, bebouwing als origineel gesitueerd

Tabel 4. Waardering gaafheid van de fysiognomie.

2.3.3 Waardering Landschapswaardering De waardering van het historisch cultuurlandschap heeft plaatsgevonden door elk gekarteerd deelgebied op drie criteria te beoordelen: -

de gaafheid van de topografie ten opzichte van de situatie omstreeks 1840, d.w.z. type grondgebruik, verkaveling, etc.

de gaafheid van de fysiognomie ten opzichte van de situatie omstreeks 1840, d.w.z. de openheid of geslotenheid van het landschap (aan- of afwezigheid van opgaand groen), de aanwezigheid van bebouwing, etc.

de aanwezigheid van bijzondere kenmerken, waardoor het gebied een hogere waardering zou moeten krijgen dan het op basis van andere twee criteria zou krijgen.

Op elk criterium is een score van 0 tot 5 genoteerd. Voor de eerste twee criteria is dat op basis van een strakke definitie gebeurd (tabellen 3 en 4), voor de laatste op basis van ‘expert judgement’. Voor het derde criterium hebben we geen exacte omschrijving gegeven wat er onder welke score verstaan wordt, omdat dit per deelgebied kan verschillen en het afhangt van de bijzonderheid die in dat specifieke deelgebied aan de orde is. Het kan bijvoorbeeld gaan om bijzondere bebouwing of elementen die aanwezig zijn of een verkavelingsstructuur die van regionaal belang is. Het criterium zeldzaamheidswaarde komt hier bijvoorbeeld in terug. Een totaalwaardering werd uiteindelijk berekend door de drie scores op te tellen en door drie te delen. Voor een gewogen gemiddelde werden geen argumenten gevonden. Daardoor telt elk criterium even zwaar. De scores die uit deze berekening kwamen, zijn in een aantal waarderingscategorieën (van zeer laag tot zeer hoog) verdeeld (tabel 5).

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

gemiddelde score

waardering

0-0,4

zeer laag

0,5-1,4

laag

1,5-2,4

laag-gemiddeld

2,5-3,0

hoog-gemiddeld

3,1-3,4

hoog

3,5-4,4

zeer hoog

Tabel 5. Scores en klassen van de waardering.

Alhoewel op basis van bovenstaande criteria een vrij objectieve score berekend kan worden, blijft de waardering toch een bepaalde mate van subjectiviteit houden. Dat komt met name door het derde criterium (‘bijzondere kenmerken’). Door de manier van waarderen zou een klein gebied theoretisch een hogere kans op een hoge waardering maken dan een groot gebied. Daar is echter tijdens het waarderen rekening mee gehouden. Bovendien is bijvoorbeeld waarderen per rasterhok niet mogelijk, omdat de scores vasthangen aan de deelgebieden van het landschap. Het gaat daarbij om gedefinieerde homogene deelgebieden. Een lage waardering voor een gebied betekent daarmee niet dat er in het gebied geen enkele bijzondere individuele waarde kan voorkomen! Daarnaast dient nog te worden opgemerkt dat de historische kernen niet in de waardering zijn meegenomen. Daarvoor is een afzonderlijke waardering door een stedenbouwhistoricus aanbevelenswaardig (zie aanbevelingen in hoofdstuk 4), waarbij ook de waardering van gebouwd erfgoed (o.a. van wederopbouwarchitectuur in Susteren) een belangrijke rol zal spelen. De algemene indruk op basis van de beschikbare gegevens is dat de kleinere kernen hoog scoren en de grotere kernen (Echt, Susteren, Nieuwstadt) middelmatig tot hoog. Daarnaast heeft er evenmin een stedenbouwkundige waardering plaatsgevonden van de wijken buiten de oude dorps- stadskernen.

Daardoor wordt de recentere bebouwing vooral als ‘verstoring’ van het oude cultuurlandschap beschouwd en scoren de landschapstypen onder de bebouwing dus relatief laag op de waarderingskaart. Als echter de stedenbouwkundige waarde in ogenschouw wordt genomen, is het zeer goed mogelijk dat een deel van het bebouwde gebied een hogere waarde krijgt. De weergegeven ensembles in Susteren (zie hieronder) geven al een indicatie van waar bijzondere stedenbouwkundige zones kunnen voorkomen.

Ensembles Het karteren van de ensembles heeft plaatsgevonden door na te gaan waar bijzondere landschappelijke, stedenbouwkundige en bouwhistorische kwaliteiten bij elkaar komen. Daarbij is vooral gekeken naar de landschapswaardering (zie hierboven), maar ook naar de inventarisatie van de historische bouwkunst. Bovendien is voor dit onderdeel, en dan met name waar het de stedenbouwkundige aspecten betreft, gebruik gemaakt van de kennis die bij de lokale deskundigen aanwezig was. Daardoor bieden de weergegeven ensembles vooral een goed overzicht van die plekken waar historische kernen in relatie tot hun landschappelijke omgeving een hoge waarde vertegenwoordigen. Hierbinnen komen veel beeldbepalende panden voor; een van de redenen om het ensemble aan te duiden.

RAAP-RAPPORT 2943 Fraaie landstreken, belangrijke wandelingen en indrukwekkende gedenktekens Een cultuurhistorische en aardkundige waardenkaart van de gemeente Echt-Susteren (actualisatie)

2.4 Historische landschapselementen en bouwkunst 2.4.1 Inleiding Cultuurhistorische landschapstypen en de karakterisering daarvan vormen het raamwerk van een cultuurhistorische inventarisatie, maar het in beeld brengen van de waardevolle elementen vormt een verdere detaillering daarvan. Vaak heeft er al het nodige aan inventarisaties plaatsgevonden; elke provincie in Nederland kent inmiddels een provinciale cultuurhistorische waardenkaart. De inventarisaties die daarvoor hebben plaatsgevonden vormen een waardevol vertrekpunt voor de inventarisatie van historische landschapselementen. De gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart is, net als de provinciale, als een erfgoed-GIS opgezet. Dat GIS is in het kader van dit rapport gebruikt om kaarten te vervaardigen. Het GIS bestaat uit de laag met cultuurhistorische landschapstypen, lagen met de aardkundige landvormen en een groot aantal lagen die betrekking hebben op landschapselementen. Hiertoe behoren onder meer de provinciale databases en de nieuw vervaardigde gemeentelijke databases. Het erfgoed-GIS is vervaardigd in MapInfo 12.0 (.TAB-files) en ten behoeve van het gemeentelijk gebruik omgezet naar shapefiles (.shp). De bestanden met verschillende herkomst zijn zoveel mogelijk in één uniform systeem geïntegreerd, waarbij van elk object de oorspronkelijke bron is vermeld om de herkomst te kunnen herleiden.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=EchtSusteren&id=a3c235c4-f30f-42fd-b156-ce6a30899aaa