Bijlage Risico universum

3. Risico-identificatie RISICOKLASSE RISICOCATEGORIE RISICOCOMPONENT KERNRISICO UITLEG Risiconiveau 1 Risiconiveau 2 Risiconiveau 3 Risiconiveau 4 Aantal risico's 39 Aantal risico's dat speelt 40 van toepassin g

Belangrijk

Aantal belangrijke risico's 15 Aantal normale risico's 25 Aantal onbelangrijke risico's 0 Toelichting inschatting

I. Omgeving 1. Externe risico's 1.1 Economisch Binnen de omgevingsklasse 13 componenten ('thema's') Hangt samen met de stand van de van risicomanagement worden onderscheiden economie of een trendbreuk in de onderscheiden we 1 binnen de externe economische groei: economische categorie: i.e. externe risico's. risicocategorie: economisch, versus laagconjunctuur, financieelpolitiek, sociaaleconomische crisis, hoogconjunctuur kennisintensivering en maatschappelijk, ecologisch verdienstelijking van de economie, het (gezondheid / milieu), niveau van consumenten en/of juridisch (wet- en producentenvertrouwen (consumeren regelgeving), technologisch, en investeren), monetair beleid concurrenten, sourcing overheid resp. overheidsbestedingen (samenwerkingsverbanden), resp. belasting-instrumentarium, en keten- en systeemcrisis. netwerkverbanden, klantbehoeften, geografisch / demografisch, beschikbaarheid van kapitaal / relatie met aandeelhouders, rampen / calamiteiten.

1.1.3 Financieel-economische crisis

Door een gebeurtenis (bijv. kredietcrisis, vastgoedcrisis, YEN/Roebel crisis) omslagpunt in economie krijgt uitmondend in serieuze problemen die (inter)nationaal worden gevoeld.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

1.1.6 Monetair beleid van overheid, overheidsbestedingen, belastinginstrumentarium

De overheid inclusief DNB staan diverse middelen tot hun beschikking om het economisch klimaat te beïnvloeden, anderzijds is de overheid ook een economische actor die ook consequenties ondervindt van de andere economische actoren.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

1.2.1 Politieke druk

Vanuit hiërarchische posities of machtsblokken worden andere suboptimale- oplossingen opgedrongen of feiten anders ingekleurd.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

1.2.4 Politieke interventie

Externe acties van politieke partijen of stromingen die invloed hebben op de beleidsvoering en/of bedrijfsvoering van een organisatie of branche.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

1.2 Politiek Hier gaat het om het machtscentrum op nationaal resp. supra-nationaal niveau: politieke druk, politiek optimisme, politieke instabiliteit, oorlog, onteigening / nationalisatie, protectionistische maatregelen.

1.3 Sociaal-maatschappelijk Aspecten en/of trends die hierbij een rol spelen zijn: maatschappelijk verantwoord ondernemen, duurzaamheid, dalend vertrouwen in de (centrale / lokale) overheid,

1.3.3 Dalend vertrouwen in de (centrale / lokale) overheid

Overheid wordt steeds minder ervaren als alwetend en het goed met de burger voorhebbend.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

1.5.1 Complexiteit / Regeldruk

Onvoldoende inzicht in wat regels en principes beogen.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot. De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

1.5 Juridisch / Wet- en regelgeving Hieronder valt de complexiteit van regelgeving wat een afspiegeling/weerspiegeling is van de complexe maatschappij, de regeldruk / regelzucht (probleem constateert,

Regeldruk: men reageert op een probleem of een incident door het opleggen van nog meer regels. 1.8 Samenwerkingsverbanden ('sourcing') Dingen samen doen in de bedrijfsketen of ketenoverstijgend. Samenwerkingsmodel met leveranciers. Hieronder valt ook de concurrentie tussen ketens en/of netwerken (bijv. inkoopcombinaties). (operationeel / tactisch qua insteek)

1.8.1 Evaluatie zelf doen / uitbesteden / samen doen (bondgenoot) 1.8.2 Wederzijdse afhankelijkheid

Met argumenten onderbouwde 'make, buy or ally (bondgenoot)' beslissing. Win/winsituatie ('halen en brengen'), complementaire competenties, verdeling van opbrengsten.

Speelt

Normaal

Speelt

Normaal

1.10.1 Kritischer consument

Klant met hogere eisen, minder snel tevreden klant, minder loyale klant, klant die alles wil voor heel weinig. Recalls.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

1.11.1 Vergrijzing

Mensen leven langer, blijven langer fit en gezond, verouderd werknemersbestand in organisatie. Veranderende samenstelling van de nederlandse beroepsbevolking, aandeel ouderen stijgt. Stijgende levensverwachting. Bijv. leidend tot hogere pensioenen zorguitgaven.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

1.13.1 Overstroming

Wateroverlast doordat dichtbij rivieren of in uiterwaarden of onder de zeespiegel of extreme neerslag (regen) etc.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

1.10 Behoeften klanten / afnemers Behoeften van klanten wijzigen zich of worden kritischer, heeft effect op de levensduur van de producten resp. op de verkoopbaarheid van de producten.

1.11 Geografisch / demografisch Hieronder vallen trends als vergrijzing, ontgroening en stijgende opleidingsbehoefte.

1.13 Rampen / Natuurelementen / Calamiteiten Hieronder vallen overstromingsgevaar, blikseminslag, aardbeving, transportgevaren, strenge vorst, en orkaan/tornado. Dit soort catastrophes kunnen tot een rampzalig verlies lijden. M.a.w. kan van invloed zijn op de continuïteit van de organisatie als geheel of op een van de deelactiviteiten.

1.13.4 Transportcatastrofe

Risico-universum gemeente Echt-Susteren Intellectueel eigendom van dit risico-universum berust bij Clascon Risk Consultancy

Neerstortende vliegtuigen, botsende auto's, zinkende schepen, botsende treinen, etc.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

3. Risico-identificatie II. Organisatie Binnen de organisatieklasse van risicomanagement worden 5 categorieën onderscheiden: mens, middelen, proces, project en systeem.

2.Mensrisico's Binnen de categorie mensrisico's worden 3 componenten ('thema's') onderscheiden: management, integriteit / fraude, medewerkers / personeel.

2.1 Management Hieronder vallen kernrisico's ('aspecten') zoals besluitvorming, competenties / vaardigheden, delegeren (gebrek of teveel), leiderschap, commitment & betrokkenheid, conflicthantering, en opvolging van kritische functies. 2.1.2 Competenties / vaardigheden (kunde) management en medewerkers 2.1.4 Leiderschap

Vaardigheden en/of capaciteiten die onvoldoende aansluiten op profieleisen. Geen koers bepalen of richting geven waarheen je wilt gaan, geen stempel drukken op, knopen niet durven door te hakken.

Speelt

Normaal

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot. De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

2.2.5 Belangenverstrengeling

Verschillende petten probleem, onzuiver beslissen vanwege andere belangen die meespelen. Buiten de formele bevoegdheden treden, niet op basis van gezag en autoriteit, maar op basis van 'strepen' zaken / beslissingen doordrukken, de van jou afhankelijk mensen op oneigenlijke wijze beïnvloeden. Niet op een beredeneerde wijze keuzes maken / besluiten nemen / zaken uitvoeren / dingen doen.

Speelt

Belangrijk

Speelt

Belangrijk

De tastbare, ontastbare en financiële bezittingen van de organisatie dienen te worden aangewend voor de juiste en ethische doeleinden door werknemers of anderen. Oogje dichtknijpen bij onacceptabele situaties resp. overtredingen van wet en regels.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

3.1.5 Onderhoud vastgoed

Het besparen op onderhoud kan grote financiële gevolgen hebben voor vastgoedobjecten.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

3.3.3 Subsidies

Een belangrijk deel van de financiering kan bestaan uit toegezegde subsidies waarbij aan voorwaarden moet worden voldaan, en dat laatste (zeer) lastig, moeilijk, complex of onmogelijk is. Fluctuaties in rente%.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

2.2 Integriteit & Fraude Hieronder vallen aspecten zoals managementfraude, werknemersfraude, externe fraude, onvoldoende integriteit, belangenverstrengeling, machtsmisbruik, illegale activiteiten, ongeautoriseerd gebruik en corruptie/omkoping.

2.2.6 Machtsmisbruik

2.2.8 Ongeautoriseerd gebruik

2.2.10 Gedogen 3.Middelenrisico's Binnen de categorie middelenrisico's worden 5 componenten ('thema's') onderscheiden: (bedrijfs)vastgoed, machines/apparatuur, financieel, imago / reputatie, en beloning.

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot. De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

3.1 (Bedrijfs)vastgoed Hieronder vallen aspecten zoals objectrisico, leegstand, huurderrisico, huurerosie en onderhoud.

3.3 Financieel Hieronder vallen aspecten als: financiering kort: liquiditeit, financiering lang: solvabiliteit, subsidies, rente, valuta, grondstoffen / halffabrikaten, krediet/debiteurenrisico, levenrisico, schaderisico, grondprijzen, complexe financiële producten (derivaten), marktrisico, actuarieel risico, indexatierisico en matchingrisico.

3.3.4 Rente

4.Procesrisico's Binnen de categorie procesrisico's worden 4 componentrisico's ('thema's') onderscheiden: inrichting, uitvoering, kwaliteit, en veiligheid.

3.3.17 Durationrisico

Het begrip duration staat voor zowel de looptijd- als de rentegevoeligheid van een belegging. Daarbij wordt de looptijd gewogen met de contante waarden van de toekomstige kasstromen uit die belegging. Omdat de rente als discontovoet hierbij een belangrijke rol speelt, geeft duration ook de rentegevoeligheid van de waarde van die belegging aan.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

3.3.18 Counterpartyrisico (tegenpartij risico)

Het kan gebeuren dat een afnemer of een leverancier zijn toekomstige verplichtingen niet nakomt. Bij een opgaande markt ligt het counterpartyrisico voornamelijk aan de leverancierszijde van een onderneming. In geval van een neergaande markt verschuift dit risico naar de afnemerskant.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

4.1.1 Inrichting

Het actueel houden van processen: de mate waarin processen en producten aansluiten op de vraag van de klant.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

4.2.2 Planning

De dingen verkeerd doen door onjuiste planning of onjuist/onvolledig stappenplan. Onbewust en onopzettelijk fouten maken of vereiste handelingen vergeten.

Speelt

Normaal

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot. De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

5.1.3 Planontwikkeling

Omvat ruimtelijke planontwikkeling (stedenbouwkundig en programmatisch), ontwerp (bouwkundig), technisch (installaties), financieel (kosten/baten en wijze van financiering), en samenwerking met participanten (andere partijen). Verwijst kortom naar de markttechnische, financiële, juridische en bouwkundige onderbouwing (business case). Van formeel commitment tot contractonderhandelingen.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

5.1.4 Grondexploitatie

De grondexploitatie is een berekening van de kosten en opbrengsten van alle grond in een bouwplan.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

5.2.1 Politiek / bestuurlijk / maatschappelijk

Hierbij kan gedacht worden aan het politieke en maatschappelijke draagvlak voor het project, (nieuw) overheidsbeleid en maatschappelijke weerstand tegen de gebiedsontwikkeling.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

5.2.2 Economisch

Bij economische trends kan gedacht worden aan de ontwikkeling van de kantoren-/woningmarkt en van de grondprijzen in de regio.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

4.1 Inrichting Hieronder vallen aspecten als: lay out, routing, doorstroombepaling en structuur (proces).

4.2 Uitvoering Uitvoeringsfouten als gevolg van uitbestedingsrisico's, planningsrisico's en onbewustheid in de uitvoering.

4.2.3 Onbewustheid 5.Projectrisico's Binnen de categorie projectrisico's worden 3 componentrisico's ('thema's') onderscheiden: projectinhoudelijk, projectomgeving, en projectorganisatie.

5.1 Projectinhoudelijk Hieronder vallen kernrisico's (aspecten) als: (PPS)constructie, plankwaliteit, planontwikkeling, grondexploitatie, ruimtelijk / technisch, en exploitatie (project).

5.2 Projectomgeving Hieronder vallen kernrisico's (aspecten) als: politiek / bestuurlijk / maatschappelijk, economisch, wet- / regelgeving / juridisch, financieel / financiële parameters,

Bij bijv. PPS-projecten wordt een plan samen met belanghebbende publieke en private partijen uitgewerkt en gerealiseerd. De projectleider loopt het risico dat (op een gegeven moment) bij de betrokken partijen het commitment ontbreekt of de belangentegenstellingen te groot zijn om tot een gezamenlijk plan te komen.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

Hierbij gaat het om een adequate verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden binnen de projectorganisatie en van de deelnemende partijen. Verdeling tussen stuurgroep, werkgroep en projectleider. Hierbij gaat het om de kwaliteit, motivatie en capaciteit (beschikbaarheid) van de project-medewerkers,

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

5.3 Projectorganisatie Hieronder vallen kernrisico's (aspecten) als: structuur, proces, cultuur, personeel, en middelen (project). 5.3.1 Structuur

5.3.4 Personeel

Risico-universum gemeente Echt-Susteren Intellectueel eigendom van dit risico-universum berust bij Clascon Risk Consultancy

3. Risico-identificatie 6. Systeemrisico's 6.2 Governance Binnen de categorie Bestuur, toezicht en verantwoording systeemrisico's worden 7 onvoldoende op elkaar afgestemd. componentrisico's ('thema's') Kernrisico's zijn: internal governance en onderscheiden: external governance. organisatieontwerp / structuur / architectuur, governance, ICT, cultuur, logistiek, innovatie, communicatie. 6.2.1 Internal governance

De taak- , bevoegdheids- en verantwoordelijkheidsverdeling tussen directie/bestuur, divisie- /sectormanagement, stafmanagement en operationeel management is onvoldoende op elkaar afgestemd of onduidelijk.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

6.2.2 External governance

De taak- , bevoegdheids- en verantwoordelijkheidsverdeling tussen directie/bestuur, toezicht (commissarissen, gemeenteraad) en stakeholders (aandeelhouders, burgers) is onvoldoende op elkaar afgestemd of onduidelijk.

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

III. Informatieverwerking en 8.Stuur- en 8.4 Besluitvorming en opvolging / followverschaffing managementinformatieup Binnen de risico's informatie(verwerkings en Op tactisch niveau (middle verschaffings)pilaar van mgt) met onjuiste, onvolledige risicomanagement worden 4 of niet tijdige informatie categorieën onderscheiden: werken. Draait om operationele informatie, stuur- componenten en kernrisico's en managementinformatie, zoals: definiëren van strategische informatie, en geaggregeerde kpi's, Kpi externe verantwoording. Het rapportering, begroting / risico samenhangend met de budget, besluitvorming en vraag hoe cruciaal juiste, tijdige opvolging / follow-up. en volledige informatievoorziening is voor het adequaat sturen en beheersen van de betreffende activiteit en ter ondersteuning van adequate (management-)beslissingen.

8.4.1 Besluitvorming en opvolging / follow-up Naar aanleiding van kpi-/uitzonderingsrapportages vindt besluitvorming operationele informatie en stuuren plaats en worden actielijsten opgesteld en qua voortgang gemonitord. managementinformatie 8.4.2 Kwaliteit operationele rapportages en De informatieve waarde (kwaliteit) van de operationele rapportages en managementrapportages de managementrapportages is te beperkt.

9.Strategische 9.1 Strategieformulering en informatierisico's Strategische besluitvorming Het gaat bij de strategie beslissingen zijn besluiten niet over het voorspellen van de onder onzekerheid. toekomst, maar over het samenbrengen Strategische beslissingen zijn van vaardigheden die de organisatie in moeilijke beslissingen omdat er staat stellen om opportuniteiten meestal geen eensgezindheid (mogelijkheden) te signaleren en te bestaat bij de beslissers ontwikkelen. Er bestaat geen methode (college van bestuur / directie), om met zekerheid tot een goede strategie dit kan het gevolg zijn van de te komen. Golden rules of business onzekerheid. Op strategisch of success hebben niet gewerkt en zullen bestuursniveau (top mgt) met waarschijnlijk ook in de toekomst niet onjuiste, onvolledige of niet werken. Schema's helpen alleen maar om tijdige informatie werken. zorgvuldig creatief na te denken. Strategie Draait om componenten is meer een wegwijzer dan een (thema's) zoals: routebeschrijving. Het opstellen van een strategieformulering en strategie is meer een kunst dan een besluitvorming, en strategietechniek. Het is dan ook niet eenvoudig executie om na de feiten (ex-post) te oordelen of er wel een goede strategische keuze werd gemaakt. Diverse vertekeningen in besluitvorming resp. beoordelingsfouten kunnen optreden als gevolg van rationele vooroordelen en/of cognitieve illusies.

Diverse soorten: bijv. groupthink (kuddegedrag), narrow framing (beperkt denkkader), zelfoverschatting, onder- en overreactie, reeksen, niets doen prefereren boven handelen, selectief geheugen, verliesafkeer, etc. Draait om kernrisico's (aspecten) bij waarneming, interpretatie en besluitvorming als: beleidsvorming, interactiviteit, formulering, haalbaarheid, waarnemingsfilter, mentaliteitsfilter, en machtsfilter.

9.1.8 Machtsfilter

Informatie die een aantasting betekent van de (machts)positie van diegenen die moeten beslissen zullen deze informatie tegenhouden en desnoods de boodschappers uitsluiten uit het proces van strategieformulering en besluitvorming.

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

9.2.2 People barrier / menselijke barrière

Verborgen agenda's ('ze willen het niet'): only 25% of managers have incentives linked to strategy

Speelt

Belangrijk

De kans van optreden is groot en het gevolg bij optreden is groot.

9.2 Strategie-executie 4 barrières kunnen worden onderscheiden. Niet tijdige, onjuiste en/of onvolledige strategie uitvoering. Resultaten komen niet overeen met afspraken, doelstellingen worden niet behaald. Draait om kernrisico's (aspecten) als: visie barrière, menselijke barrière, management barrière, en middelen barrière.

10.Externe verantwoordingsrisico's Onjuiste of niet tijdige verantwoording naar belanghebbenden buiten de organisatie. Draait om componenten (thema's) zoals: financiële informatieverschaffing, en niet-financiële informatieverschaffing.

10.1 Financiële informatieverschaffing Draait om kernrisico's als: jaarverslag en jaarrekening, en rechtmatigheid.

10.1.2 Rechtmatigheid

Risico-universum gemeente Echt-Susteren Intellectueel eigendom van dit risico-universum berust bij Clascon Risk Consultancy

Zijn de middelen ingezet voor hetgeen ze bedoeld zijn (geoormerkt).

Speelt

Normaal

De kans van optreden is klein en het gevolg bij optreden is groot.