Beleidsplan openbare verlichting 2024 tm 2027
Tekst van het document
........
Beleidsplan Openbare Verlichting Gemeente Echt-Susteren Voor de periode 2024-2027
Colofon Beleidsplan Openbare Verlichting gemeente Echt-Susteren voor de periode 2023-2032
Gemeente Echt-Susteren S. Verwijlen
Nobralux M. Mus K. van Oorschot Project: Versie: Status: Datum:
ES-23-02 V2 Definitief 19-12-2023
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................... 1 Leeswijzer ................................................................................................................. 3 1 Samenvatting ..................................................................................................... 4 1.1 Missie en visie ...................................................................................................................4 1.2 Strategie............................................................................................................................4 1.3 Financiën...........................................................................................................................5
2
Inleiding ............................................................................................................. 6 2.1 2.2 2.3 2.4
3
Algemeen ..........................................................................................................................6 Missie en visie ...................................................................................................................6 Doel van de openbare verlichting .....................................................................................7 Geldigheid en actualisatie ................................................................................................8
Huidige situatie .................................................................................................. 9 3.1 Areaal ................................................................................................................................9 3.2 Kostensoorten OVL .........................................................................................................10 Onderhouds- en beheerkosten .......................................................................... 10 Vervanging en verbetering (investeringen OVL) ................................................ 12 Energie- en netwerkkosten ................................................................................ 12 3.3 Energieverbruik en Klimaatakkoord ...............................................................................13
4
Beleidskeuze .....................................................................................................14 4.1 Wat zijn de uitgangspunten? ..........................................................................................14 Algemeen............................................................................................................ 14 Ontwerp ............................................................................................................. 14 Aanleg ................................................................................................................. 15 Materialen .......................................................................................................... 15 Onderhoud ......................................................................................................... 16 Beheer ................................................................................................................ 17 Participatie .........................................................................................................
17 4.2 Strategie..........................................................................................................................17 4.3 Financiën.........................................................................................................................19 4.4 Risicoparagraaf ...............................................................................................................19
Bijlagen ..................................................................................................................20
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
1
A A.1 A.2 A.3 A.4 A.5 A.6 A.7 B B.1 C C.1 C.2 C.3 C.4 C.5 C.6 D D.1 D.2 D.3 D.4 D.5 D.6 E E.1 E.2 E.3 F F.1
Wettelijke kaders ............................................................................................................21 Aansprakelijkheid ...........................................................................................................21 Elektriciteitswet ..............................................................................................................21 Wet natuurbescherming .................................................................................................22 Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) .........................................................................22 WIBON / CROW-500 .......................................................................................................23 CROW 400 .......................................................................................................................24 Europese regelgeving .....................................................................................................24 Richtlijnen .......................................................................................................................25 Richtlijn openbare verlichting .........................................................................................25 Duurzaam .......................................................................................................................26
Klimaatakkoord ...............................................................................................................26 Ledverlichting .................................................................................................................27 Dimmen ..........................................................................................................................27 Circulariteit .....................................................................................................................28 Maatschappelijk verantwoord inkopen ..........................................................................29 Lichthinder en lichtvervuiling .........................................................................................30 Esthetiek en materialen ..................................................................................................31 Masten ............................................................................................................................31 Armaturen ......................................................................................................................31 Lichtkleur ........................................................................................................................31 Aanstraling en lichtarchitectuur
.....................................................................................32 Reclameverlichting en “vreemde gebruikers” ................................................................32 Sportveldverlichting ........................................................................................................32 (Kosten)efficiënt .............................................................................................................33 Regie en organisatie .......................................................................................................33 Onderhoud .....................................................................................................................33 Vervangingen ..................................................................................................................34 Innovaties .......................................................................................................................35 De mast staat er toch, wat kan er nog meer aan? ..........................................................35 F.1.1 Slimme verlichting (smart lighting) .................................................................... 35 F.1.2 Voordelen slimme verlichting ............................................................................
35 F.1.3 Nadelen slimme verlichting ................................................................................ 36 F.1.4 Investering en opbrengsten ............................................................................... 36 F.2 Via smart lighting naar smart city ...................................................................................37 F.2.1 Innovatieve smart city oplossingen .................................................................... 37 F.2.2 De connected lichtmast ...................................................................................... 38 F.3 Regeren is vooruitzien ....................................................................................................38 F.3.1 Zhaga connector ................................................................................................. 38 F.3.2 Glasvezel ............................................................................................................. 39
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
2
Leeswijzer Dit beleidsplan bestaat uit vijf delen en is als volgt opgebouwd: Deel 1: Samenvatting In deel 1 is een samenvatting gegeven van het beleid, de te maken keuzes en bijbehorende exploitatielasten en investeringen. Deel 2: Inleiding Waarom verlichting in de buitenruimte? In deel 2 wordt het doel en de doelstellingen (missie en visie) van de openbare verlichting (OVL) in de gemeente beschreven. Deel 3: Huidige situatie Wat is er gerealiseerd en wat is de stand van zaken? Het derde deel beschrijft de huidige situatie in kwantiteit en kwaliteit, en geeft inzicht in de kostenbepalende factoren voor instandhouding van het areaal. Deel 4: Uitgangspunten Dit deel beschrijft de uitgangspunten voor instandhouding van de openbare verlichting. Er wordt inzicht gegeven in de kostenbepalende factoren in de gemeente. Het geeft een beschrijving van de verschillende scenario’s, ieder met een eigen ambitieniveau. De financiële en kwalitatieve impact van de te maken keuze is hierin inzichtelijk gemaakt. Deel 5: Bijlagen In de bijlagen worden de keuzes in detail weergegeven.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
3
1 1.1
Samenvatting Missie en visie Het doel van openbare verlichting in de gemeente is het bevorderen van de veiligheid en leefbaarheid in de openbare ruimte, gedurende de duisternis, waarbij het energieverbruik zo laag mogelijk dient te zijn tegen economisch verantwoorde kosten. Er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. De functie van de openbare ruimte bepaalt hierbij de kwaliteitscriteria van de verlichting. De gemeente Echt-Susteren heeft voor de openbare verlichting de volgende missie en visie geformuleerd: Missie: Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting, waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied.
1.2
Visie: Blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame, betrouwbare openbare verlichting, op tijdstippen, dat het nodig is. Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economisch en maatschappelijk verantwoorde kosten.
Strategie De gemeente Echt-Susteren heeft in het verleden ingezet op het verduurzamen van haar areaal door het plaatsen van LED verlichting. In 2025 zal de gemeente de laatste 756 conventionele armaturen vervangen voor een duurzame LED variant. Hierdoor wordt na dit jaar de maximaal haalbare besparing bereikt (54% ten opzichte van 2013). Wanneer het areaal volledig LED is, zal de gemeente Echt-Susteren inzetten op duurzame instandhouding van het areaal. De gemeente gaat hierbij op een structurele manier te werk met het reinigen van armaturen en schilderen van masten. Lichtmasten worden vervangen op basis van leeftijd en in gelijke aantallen per jaar vervangen.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
4
1.3
Financiën In de onderstaande tabel is een overzicht van het financiële effect van de strategie weergegeven. Meerjarenplanning Investeringen Aantal masten obv leeftijd Investering masten Reguliere armaturen 'Specials' Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€ €
€
Exploitatiekosten € Beheer- en Onderhoudskosten € Beheerkosten € Correctief onderhoud € Incidentele werkopdrachten € Schilderen Reinigen IV-schap (opzet en instandhouding) € Inspecties Energie- en netwerkkosten € Energiekosten € Energiebelasting € Netbeheerkosten (Enexis) €
2024 113.000 107 88 195 113.000 437.500 158.000 30.000 118.000 5.000 5.000 279.500 172.800 28.800 77.900
Energiebesparing t.o.v. 2013
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
5
50%
€
Beleidsperiode 2025 2026 115.000 € 23.250 30 € 23.250
€
144 144 115.000
€
€ € € € € € € € € € €
420.200 150.500 30.000 110.000 5.000 3.000 2.500 269.700 164.300 27.500 77.900 53%
€ €
2027 23.250 30 23.250
€
-
€
-
€ € € € € € € € € € € € €
425.500 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.500 158.000 26.600 77.900
€ € € € € € € € € € € € €
425.700 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.700 158.200 26.600 77.900
54%
54%
2 2.1
Inleiding Algemeen De gemeente Echt-Susteren heeft een gevarieerde openbare ruimte. Een deel van deze openbare ruimte is voorzien van openbare verlichting (OVL), op locaties waar het een bijdrage levert aan de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. De gemeente is als wegbeheerder verantwoordelijk voor de instandhouding van de openbare verlichting. In het voor u liggende beleidsplan wordt beschreven hoe het beheer en onderhoud in de periode 2024 tot en met 2027 uitgevoerd kan worden en tegen welke kosten. Het doel van dit document is: Het inzichtelijk maken van de kwantiteit en kwaliteit van het te beheren areaal openbare verlichting; Het vastleggen van de beleidsuitgangspunten en beheerstrategie die aansluit bij de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte; Het vastleggen van de reguliere onderhoudswerkzaamheden voor de komende beheerperiode; Het verkrijgen van de benodigde budgetten voor beheer-, onderhoud- en investeringsbudgetten en investeringskredieten voor het in stand houden van het areaal.
2.2
Missie en visie Het doel van het OVL-beleid is gebaseerd op de visie dat in een ideale situatie de OVL optimaal bijdraagt aan de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. Het energieverbruik dient zo laag mogelijk te zijn en er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. Het doel van het vaststellen van beleid is om een kader te scheppen waarbinnen de openbare verlichting effectief, kostenefficiënt en milieubewust in stand wordt gehouden. Dit alles binnen de daarvoor geldende wettelijke bepalingen en richtlijnen. De doelstellingen voor de openbare verlichting zijn vertaald naar een missie en visie: Missie openbare verlichting In een missie is aangegeven wat de gemeente wil betekenen voor haar inwoners en andere belanghebbenden op het gebied van openbare verlichting. De missie maakt duidelijk waar de gemeente voor staat en waarin zij zich onderscheidt van andere gemeenten. Missie gemeente Echt-Susteren: Het realiseren en in stand houden van een duurzame en betrouwbare openbare verlichting, waarbij de burger zich veilig voelt in het openbaar gebied.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
6
Visie openbare verlichting De visie bevat het langetermijnperspectief van de gemeente op het gebied van de openbare verlichting. Visie gemeente Echt-Susteren: Blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling en toepassing van een duurzame betrouwbare openbare verlichting, op tijdstippen, dat het nodig is. Hierbij wordt de benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economisch en maatschappelijk verantwoorde kosten.
2.3
Doel van de openbare verlichting Verlichting zorgt ervoor dat wij in staat zijn bij duisternis de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting (OVL) moet zaken zichtbaar maken die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte (leefbaarheid). Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn; een zo laag mogelijk energieverbruik, het toepassen van duurzame oplossingen en borging van een veilige en goed functionerende installatie. Dit alles tegen verantwoorde kosten en een zo laag en duurzaam mogelijk energieverbruik. OVL is het geheel aan masten, armaturen, lampen en kabels om openbaar toegankelijk gebied te verlichten. De gemeente is eigenaar van het bovengrondse gedeelte van de OVL. De netbeheerder (in de gemeente Echt-Susteren Enexis) is eigenaar van het ondergrondse gedeelte. Tot het ondergrondse gedeelte behoren de (ondergrondse) kabels, de aansluiting en de systemen om verlichting in- en uit te schakelen.
Een lichtpunt bestaat uit vier onderdelen: Lamp (lichtbron): zorgt voor de verlichting Armatuur: behuizing van de lichtbron Mast: houder van het armatuur Kabel: zorgt voor de aanvoer van elektriciteit
Sociale veiligheid Het gevoel van veiligheid ontstaat vooral als de openbare ruimte als overzichtelijk wordt ervaren. Dit houdt onder meer in dat men voetgangers op voldoende afstand kan herkennen en men hun intenties kan inschatten. Deze overzichtelijkheid ontbreekt als het zicht niet vrij is. Denk aan pilaren in een tunnel of donkere struiken. Er moet afstemming zijn tussen de openbare ruimte en de verlichting. Naast de verlichtingssterkte speelt gelijkmatigheid van het licht een belangrijke rol. Als er veel donkere plekken in een verder verlicht oppervlak zijn, wordt dit als onveilig ervaren. De onderlinge mastafstand is bepalend voor de gelijkmatigheid van de verlichting. Verkeersveiligheid Goede openbare verlichting stelt weggebruikers in staat zich veilig te verplaatsen, waarbij medeweggebruikers het verloop van de weg, obstakels en oneffenheden van het wegdek en goed kunnen worden waargenomen. Ook hier is gelijkmatigheid van de verlichting weer van belang. Als deze sterk varieert, beïnvloedt dit negatief het waarnemingsvermogen van de weggebruiker door het aanpassingsvermogen van het oog. Naast gelijkmatigheid is het niveau van de verlichting een belangrijke variabele. Het verlichtingsniveau wordt aangepast aan de wegcategorie en de verkeerssituatie. Drukke doorgaande wegen verlangen een hoger verlichtingsniveau dan wegen die minder vaak gebruikt worden.
Daarnaast wordt het verlichtingsniveau vaak verhoogd bij conflictgebieden, denk aan kruispunten of voetgangersoversteekplaatsen. Goede verlichting kan een onoverzichtelijke situatie een stuk veiliger maken.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
7
Leefbaarheid Leefbaarheid heeft betrekking op herkenbaarheid, sfeer en/of het benadrukken van het bijzondere karakter van de openbare ruimte: de beleving van de openbare ruimte. Dit wordt bevorderd als gebruikers van de ruimte zich prettig voelen en de behoefte ervaren om in de ruimte te zijn. Het bijzondere karakter van de openbare ruimte kan zowel in donkere als in lichte momenten met behulp van de verlichtingsmaterialen tot uitdrukking worden gebracht. Denk aan het plaatsen van klassieke masten in een historische omgeving of aan plaatsing van modern vormgegeven verlichting op een recent ontwikkeld plein. Functionele verlichting beïnvloedt de leefbaarheid; negatief als de installatie niet functioneert (niet brandend, scheef en/of beschadigd, beklad of bevuild) en positief als het onderhoud netjes wordt bijgehouden. Verlichting kan sfeer verhogend werken door middel van een weloverwogen lichtkleur. Het aanlichten van gebouwen en het gebruik van bijzondere verlichting kan de kwaliteit en de leefbaarheid van de openbare ruimte verbeteren.
Doel van de openbare verlichting
Sociale veiligheid
Verkeersveiligheid
Leefbaarheid
Vlotte en veilige afwikkeling van verkeer
Identiteit & sfeer Oriëntatie & informatie
Veilig gevoel Lage risicoaansprakelijkheid
Structuur & samenhang
Kwaliteit van de openbare verlichting
2.4
Geldigheid en actualisatie Dit beleidsplan wordt vastgesteld voor de periode van vier jaar, van 2024 tot en met 2027, met een doorkijk naar 2030.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
8
3
Huidige situatie Dit deel beschrijft de huidige situatie en de kwaliteit en kwantiteit van de aanwezige openbare verlichting beschreven.
3.1
Areaal Het OVL-areaal binnen de gemeente Echt-Susteren is als volgt samengesteld (peildatum mei 2023): 8.398 masten 8.549 armaturen 8.903 lichtbronnen Genoemde aantallen betreffen de verlichtingsobjecten in het beheer van de gemeente en zijn een momentopname, en bevat ook de reclame- en infoborden, NBD-aanwijsborden, tunnelverlichting, en schijnwerpers op bijzondere objecten. Buitensportverlichting is geen onderdeel van dit beleidsplan. Vanuit het areaalbestand is een selectie gemaakt met de leeftijdsopbouw van masten en armaturen. In onderstaande grafieken is de leeftijdsopbouw van masten en armaturen weergegeven.
De technische levensduur van masten is gesteld op 55 jaar, de technische levensduur van armaturen op 20 jaar. Het areaal bestaat voornamelijk uit masten van staal, met een gemiddelde leeftijd van 18 jaar. Op dit moment zijn er binnen de gemeente geen masten waarvan de technische levensduur is verstreken. De gemiddelde leeftijd van armaturen is met 5 jaar zeer laag. Van 152 reguliere armaturen is de technische levensduur verstreken.
De gemeente heeft 89% van haar areaal uitgevoerd in energiezuinige LED-verlichting. De ledverlichting verbruikt 73% van het totale energieverbruik voor de openbare verlichting. Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
9
De verouderde armaturen met conventionele SOX, SON, HPL, CDO en CPO gasontladingslampen (o.b.v. natrium, kwik of metaalhalogeen), met over het algemeen hogere vermogens, betreft slechts 4% van het areaal. Deze lichtbronnen zijn goed voor 16% van het energieverbruik van de openbare verlichting. Dat komt omdat deze lichtbronnen niet zuinig zijn en veelal niet gedimd worden. Tot slot is te zien dat meer dan de helft van het areaal is uitgevoerd met relatief energiezuinige PL en tl-verlichting. Deze 7% van het areaal verbruikt 11% van het totale energieverbruik van de openbare verlichting. Energieverbruik [kWh]
Categorie
Gemiddeld vermogen
%Areaal (aantal)
LED
18 Watt
89%
527.927
73%
47 Watt
7%
76.622
11%
75 Watt
4%
114.809
16%
laag vermogen (PL/TL) hoog vermogen (SOX/SON/OVERIG) Totaal
%Areaal (verbruik)
719.357
De benodigde investering om alle conventionele armaturen te vervangen voor een gedimde LED variant is ongeveer €350.000. Het totale energieverbruik zal dan dalen van 719 MWh naar ongeveer 593 MWh, een reductie van 18% ten opzichte van de huidige situatie.
3.2
Kostensoorten OVL Een goed inzicht in de kostensoorten van de OVL-installatie is voor het vaststellen en uitvoeren van beleid van groot belang. In dit deel wordt aandacht besteed aan de kostenbepalende factoren voor het instandhouden van de kwaliteit van de OVL. De kosten voor de OVL zijn grofweg te verdelen in de volgende groepen: Onderhouds- en beheerkosten; Investeringen voor vervanging en verbetering; Energie- en netwerkkosten.
Onderhouds- en beheerkosten Het beheer wordt door de gemeente ondersteund door een externe beheerpartij en wordt gebruik gemaakt van een extern beheersysteem. De ondersteuningen richt zich voornamelijk op de intake en afhandeling van meldingen en het voorbereiden en aansturen van onderhoudswerkzaamheden. Het onderhoud wordt één keer per vier jaar middels een openbare aanbesteding bij een gespecialiseerde onderhoudsaannemer belegd.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
10
Preventief onderhoud De werkzaamheden die voor preventief onderhoud worden uitgevoerd zijn: Schilderen Reinigen Schilderen De nieuw toe te passen stalen lichtmasten hebben een DCC met RAL 9005. Deze masten worden niet geschilderd. Het schilderen van stalen masten vindt uitsluitend plaats bij lichtmasten die al geschilderd zijn. Masten worden beoordeeld op kwaliteit en kunnen op basis hiervan worden geschilderd. Vanuit bestandsbeheer wordt een lijst gegenereerd van de te schilderen masten. Er wordt nagegaan of er projectmatige werkzaamheden plaatsvinden waar de schilderwerkzaamheden plaats dienen te vinden. Is dit het geval dan worden de werkzaamheden uitgesteld tot na de uitvoering van het project. Dit om te voorkomen dat masten die worden geschilderd alsnog vervangen worden. De gemeente gaat inzetten op het schilderen van masten vanaf 2026. Reinigen Het reinigen van lichtmasten heeft twee functies. Namelijk het behoud van conservering (coating of verzinklaag) en esthetisch, als onderdeel van de uitstraling van de openbare ruimte. Het reinigen van armaturen heeft, net als bij lichtmasten, een functie qua conservering en esthetisch, maar nog belangrijker voor de armaturen is dat het reinigen bijdraagt aan: De kwaliteit van verlichting. Transmissie van het licht door de kap wordt niet belemmerd door vuil of aanslag; De levensduur van het armatuur.
Essentieel voor de levensduur van de LED-units is de warmtehuishouding van het armatuur. Het armatuur kan zijn warmte kwijt via de koelribben op het armatuur. Als de koelribben bevuild zijn kan het armatuur zijn warmte minder goed kwijt en dat is nadelig voor de levensduur van de LED-unit. Voor het reinigen van armaturen en masten wordt vanaf 2026 een vast budget begroot. Correctief onderhoud Correctief onderhoud omvat het oplossen van storingen, schades en incidentele gebreken. Storingen Storingen worden verholpen volgens het onderhoudscontract. Dit betreffen storingen aan het bovengrondse deel van de installatie wat in eigendom en beheer is bij de gemeente. Jaarlijks heeft de gemeente ongeveer 550 storingen aan de openbare verlichting. In het geval dat de veiligheid in het geding is of een hinderlijke situatie aanwezig is, wordt direct gereageerd op de melding. Responstijden en uitvoeringsvereisten zijn vastgelegd in een meerjarig onderhoudscontract, dat periodiek (in principe eens per vier jaar) middels een openbare aanbesteding aan een deskundige onderhoudsaannemer wordt gegund. De contractvorm en omvang van het werk wordt bepaald op basis van actuele inzichten. Het voedingsnet behoort grotendeels tot het eigendom en verantwoordelijkheid van het netwerkbedrijf Enexis. Storingen aan het ondergrondse kabelnet worden daarom aan dit bedrijf doorgegeven.
Reparatie van deze storingen vallen binnen de verantwoordelijkheid van Enexis. Een beperkt deel van de verlichting (221 masten) is op een eigen net aangesloten. Dit betreft: Aasterbergerweg Heidestraat Prior Gielenstraat Vonderen Zuiderpoort Reparatie van storingen aan het eigen ondergrondse kabelnet valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Werkzaamheden aan dit kabelnet worden verzorgd door de onderhoudsaannemer.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
11
Schade en molest Het herstel van schade (vandalisme, storm- en/of aanrijdschade) of vernieling aan openbare verlichting wordt middels een onderhoudscontract met een aannemer geregeld. In 2022 heeft de gemeente 111 schadegevallen aan openbare verlichting gehad. Onderhoud- en beheerkosten Kosten 2024 Beheerkosten
€
30.000
Vaste kosten storingsdienst
€
18.000
Storingen
€
65.000
Niet verhaalbare schades
€
35.000
Incidentele werkopdrachten (bijplaatsen/ verplaatsen, etc)
€
5.000
Opzetten IV-schap
€
5.000
Totaalkosten regulier beheer
€
158.000
Vervanging en verbetering (investeringen OVL) Dit betreft de kosten voor vervanging van technisch afgeschreven materialen. Op basis van de levensduur van materialen en een gemiddeld tarief per lichtobject (inclusief arbeid) kan de jaarlijkse noodzakelijke vervanging worden bepaald. Er is met de volgende uitgangspunten rekening gehouden: Op het moment dat een armatuur technisch is afgeschreven wordt deze vervangen voor een energiezuinig led-armatuur voorzien van OLC en (statische) dimfunctionaliteit; De technische levensduur voor masten is gesteld op 40 jaar, voor armaturen is dit 20 jaar; Afschrijving lichtmasten in 40 jaar, armaturen in 20 jaar; In de kosten zijn leveringen en handelingen inbegrepen; De netwerkkosten (Enexis) voor het losnemen en heraansluiten van een lichtmast zijn inbegrepen; In de vervangingskosten zijn 10% kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (V.A.T.) inbegrepen. Vervangingswaarde areaal Lichtmasten € 6.588.000 Armaturen € 4.062.000 € 10.650.000
Gem. per jaar € 164.700 € 203.100 € 367.800
De werkelijke kosten, op basis van leeftijd, zullen jaarlijks fluctueren.
Energie- en netwerkkosten Dit betreft de kosten voor het ondergrondse netwerk en de energie die de OVL-installatie verbruikt: Voor de leveringskosten is gerekend met de huidige tarieven: €0,30 (piek) en €0,25 (dal) per kWh, exclusief belastingen. De tarieven voor energiebelasting is als volgt: Tarieven Energiebelasting 0 t/m 10.000 10.001 t/m 50.000 50.001 t/m 10 mln >10 mln
2023 € € € €
0,1256 0,1005 0,0394 0,0012
Het netwerk is eigendom van het netwerkbedrijf Enexis. Per aansluiting betaalt de gemeente een vaste vergoeding van € 9,14 per jaar voor instandhouding van het netwerk (netbeheerkosten).
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
12
De energiekosten voor de gehele installatie, inclusief energiebelasting, bedragen op basis van het berekende verbruik (719.357 kWh): Energie- en netbeheerkosten Kosten in 2024 Energiekosten € 172.800 Energiebelasting € 28.800 Netbeheerkosten € 77.900 € 279.500
3.3
Energieverbruik en Klimaatakkoord Nationaal zijn er energiebesparingsdoelstellingen (Energieakkoord) overeengekomen die ook impact hebben op het terugdringen van het energieverbruik van de OVL-installatie. In Nederland gaat namelijk ongeveer 1,5 procent van de geproduceerde elektrische energie naar OVL. Van de totale energierekening van een gemeente gaat ongeveer de helft naar openbare verlichting. In het Energieakkoord 2013 staan de volgende doelstellingen genoemd voor openbare verlichting (OVL) en verkeersregelinstallaties (VRI's): 20% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2020 ten opzichte van 2013; 50% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2030 ten opzichte van 2013; 40% van de OVL is voorzien van slim energiemanagement 1 in 2020; 40% van de OVL is energiezuinig in 2020. In 2019 is het Klimaatakkoord tot stand gekomen. Hierin ligt de nadruk op CO2-reductie. De nog lopende afspraken uit het Energieakkoord zijn integraal opgenomen in het Klimaatakkoord. Het berekende jaarverbruik op peildatum mei 2023 is 719.500 kWh. Volgens de Klimaatmonitor van de Rijksoverheid was het jaarverbruik in 2013 1.297.000 kWh. Dit betekent dat de gemeente EchtSusteren op dit moment een reductie van 45% heeft gerealiseerd ten opzichte van 2013. De maximaal haalbare energiebesparing, als alle conventionele is vervangen door een dimbare LEDvariant, wordt ingeschat op ongeveer 54%.
In 2024 en 2025 zullen alle conventionele armaturen in de gemeente Echt-Susteren worden vervangen door een dimbare LED-variant, hierdoor wordt na dit jaar de maximale besparing van 54% ten opzichte van 2013 bereikt.
1
Slim energiemanagement is: • anders schakelen dan het standaard brandrooster ‘Nacht’; • het regelen van het lichtniveau d.m.v. dimmen.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
13
4 4.1
Beleidskeuze Wat zijn de uitgangspunten? Tijdens een evaluatie zijn het oude beleid en de ambities, visie en keuzes is een basisbeleid geformuleerd. Het basisbeleid betekent voortzetting van de huidige uitgangspunten en toevoegingen van actuele inzichten, en kent de volgende hoofduitgangspunten.
Algemeen De openbare verlichting wordt in overeenstemming met de Nederlandse richtlijn (NPR 13201:2017) geplaatst; Bij het aanbrengen van openbare verlichting wordt rekening gehouden met de richtlijn Lichthinder van de NSvV, om overlast voor de omgeving te beperken; De gemeente volgt (voor OVL) niet het PolitieKeurmerk Veilig Wonen (PKVW); De gemeente wil in bepaalde gebieden de duisternis bevorderen. In het buitengebied wordt terughoudend met verlichting omgegaan en geldt het principe “Niet verlichten, tenzij…”. De gemeente volgt de richtlijnen NEN1010 en NEN3140 voor de elektrische veiligheid bij aanleg en instandhouding van haar areaal, voor het deel van de installatie waarvoor zij verantwoordelijk is; De aanleg en onderhoud van het aanlichten van panden en/of objecten is niet in het beheer van openbare verlichting opgenomen; De gemeente verlicht geen particulier terrein; Openbaar gebied met een recreatief karakter zoals natuurgebied, recreatieve wandelpaden, parken en honden uitlaatplekken worden niet verlicht; In strijdige situaties prevaleert de veiligheid en het algemeen belang.
Ontwerp Het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) en de functie van de weg (verkeer of verblijf), is leidend voor het soort openbare verlichting; Voor de afweging om te verlichten en met welk lichtniveau, en als vanwege de verkeersen/of sociale veiligheid toch verlichting noodzakelijk is, worden de determineertabellen uit de richtlijn NPR-13201 gehanteerd; De gemeente overweegt verlichting in het buitengebied alleen op die locaties waar dit voor de verkeersveiligheid nodig is, waar de eigen voertuigverlichting en andere mogelijkheden (zoals inrichting van de weg en markering) niet voldoende verkeersveiligheid bieden. Deze verlichting vormt dan een uitzondering, zoals bij kruisingen, zijwegen, inritten en onoverzichtelijke bochten en zal een oriënterend karakter hebben; Bij de vervanging van de bestaande masten streeft de gemeente er zo veel mogelijk naar dat de bestaande locatie wordt hergebruikt, om hogere kosten te voorkomen. Als de openbare ruimte integraal wordt aangepast, kan herverdeling van masten wel plaatsvinden; Afwijkingen op de ontwerprichtlijnen worden uitsluitend in overleg en na goedkeuring van de beheerder/beleidsmedewerker OVL uitgevoerd.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
14
Aanleg Lichtmasten zoveel als mogelijk plaatsen waar geen belemmering van de lichtbundel op kan treden (niet te dicht bij een kunstwerk of boom); Lichtmasten zoveel als mogelijk plaatsen waar bewoners geen lichthinder ondervinden (niet ter hoogte van ramen ed.), masten plaatsen ter hoogte van de scheiding van perceelgrenzen; Indien sprake is van lichthinder in woningen, worden passende maatregelen getroffen; De onderlinge lichtmastafstand dient zoveel als mogelijk constant te zijn. Indien het niet mogelijk is de onderlinge lichtmastafstand constant te houden (vanwege b.v. in- en uitritten) dient er een geleidelijke overgang in onderlinge lichtmastafstand te zijn; Bij het ontwerp en het plaatsen van lichtmasten wordt rekening gehouden met de inrichting van de openbare ruimte, zoals zijstraten, parkeervakken en bomen; Bij het ontwerp en het plaatsen van lichtmasten wordt rekening gehouden met perceelgrenzen en gevels. Indien sprake is van lichthinder in woningen, dan worden maatregelen getroffen in het afschermen van de lichtbundel; Straten met een toegang tot achterpaden dienen, in nieuwbouwplannen, ter hoogte van de achterpaden voorzien te worden van een lichtpunt.
Particuliere achterpaden worden niet door de gemeente verlicht; Bij nieuwe aanleg of vervanging van verlichtingsobjecten wordt rekening gehouden met de bereikbaarheid van het object, indien het object op particuliere grond staat (gemeentelijk Snippergroenbeleid); Afwijkingen op de ontwerprichtlijnen worden uitsluitend in overleg en na goedkeuring uitgevoerd.
Materialen De gemeente maakt overwegend gebruik van stalen masten die financieel in 40 jaar worden afgeschreven. Het vervagingsmoment van lichtmasten wordt bepaald door visuele kwaliteitsinspecties. Als masten langer dan 40 jaar staan, dan kan de stabiliteit van de mast gemeten worden. Als de mast voldoende stabiel is, wordt deze niet vervangen. Hiermee wordt het vervangingsmoment van lichtmasten verantwoord uitgesteld op basis van de verleende garantie en wordt duurzaamheid bevorderd; Klassieke masten van gietijzer worden niet op stabiliteit beproefd, deze masten worden op basis van toestandscontrole gerenoveerd; De financiële afschrijvingstermijn en de technische levensduur van armaturen is 20 jaar; Bij vervanging naar led armaturen past de gemeente statisch dimmen met dimregime Z06 toe om het energieverbruik verder terug te dringen. De verlichting wordt om 23:00u gedimd naar 50%, en om 6:30u terug naar 100%;
Nieuw toe te passen producten (lichtmasten en armaturen) voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en zijn voorzien van een CE-keurmerk; De gemeente hanteert, op basis van het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan, standaarden voor masten en armaturen: • In woonstraten worden paaltopmasten (lichtpunthoogte 4/4,75 meter) met kegelarmatuur geplaatst of masten met uithouder (lichtpunthoogte 6,5 meter) met kofferarmatuur. • Op erftoegangswegen worden masten met uithouder toegepast (lichtpunthoogte 6,5 meter) met kofferarmatuur; Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
15
•
Op fietspaden worden paaltopmasten (lichtpunthoogte 4 – 4,75 meter) toegepast met kofferarmatuur; • Op gebiedsontsluitingswegen worden lichtmasten met uithouder en kofferarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 6 – 8 meter met uithouder); • Op industriewegen worden lichtmasten met uithouder en kofferarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 6 - 8 meter met uithouder); • In het buitengebied worden lichtmasten met uithouder en kofferarmatuur toegepast (lichtpunthoogte 6 – 8 meter met uithouder); • In centrumgebieden en gebieden met een toeristisch karakter kunnen specials zoals klassieke lichtmasten en armaturen toegepast worden; De gemeente hanteert standaard ledverlichting in neutraal wit (4000K). In centrumgebieden, dorpskernen en gebieden met een toeristisch karakter kan warmer wit licht (≤ 3.000K) toegepast worden, afgestemd op de omgeving. Openbare ruimte
LPH [meter]
Woonstraten
4 - 4,75 6,5 6,5 4 - 4,75 6 8 8 6
Erftoegangswegen Fietspaden Gebiedsontsluitingswegen Industriewegen Buitengebied 2 Centrumgebied, Toeristisch gebied
Uithouderlengte [meter] Paaltop 1 Paaltop Paaltop 1 1,5 1,5 1
Lichtkleur [Kelvin] 4.000 4.000 4.000 4.000 4.000 4.000 4.000 4.000 3 n.t.b. 4
Dimmen
Standaard armatuurtype
Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Kegelvorm Koffervorm Koffervorm Koffervorm Koffervorm Koffervorm Koffervorm Koffervorm
Onderhoud Correctief onderhoud wordt middels een aanbesteding in de markt gezet; In het onderhoudscontract zijn verplichtingen opgenomen ten aanzien van prioriteiten en hersteltijden; Bij het onderhouden van een installatie wordt rekening gehouden met de duurzaamheidscriteria ten aanzien van energieverbruik en belasting van het milieu; De installatiekwaliteit wordt gecontroleerd tijdens incidentele storingen en bij specifieke meldingen; Het schadeverhaal is extern belegd. Aanrijdschades worden - zoveel mogelijk - verhaald op de veroorzaker of, indien onbekend, bij het Waarborgfonds Motorverkeer; Vanwege de bewaking van de kwaliteit van de OVL is het wenselijk om stalen lichtmasten te schilderen. Het schilderen van lichtmasten vindt incidenteel plaats op basis van toestandscontrole ; De gemeente Echt-Susteren gaat in deze beleidsperiode invulling geven aan haar installatieverantwoordelijkheid door het aanwijzen van een installatieverantwoordelijke, opstellen van een handboek en het uitvoeren van inspecties; Bij toepassing van lichtmastreclame worden de kosten voor verzwaarde lichtmasten gedekt door de jaarlijkse vergoeding van het reclamebureau. Contracten voor lichtmastreclame worden niet verlengd en daarmee wordt lichtmastreclame in de gemeente Echt-Susteren uitgefaseerd.
2 Zie uitgangspunten Ontwerp 3 Andere lichtkleur mogelijk bij hinder voor flora en fauna 4 Ter beoordeling van de beheerder OVL
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
16
Beheer Het ondersteunen van het beheer van de openbare verlichting, het voorbereiden en begeleiden van onderhoudswerkzaamheden is uitbesteed aan een externe beheerpartij; Voor het beheer wordt gebruik gemaakt van het (extern) beheersysteem.
Participatie Burgerparticipatie omvat alle vormen van samenwerking tussen overheid en burgers, zoals het samen met belanghebbenden ontwikkelen van beleid of uitvoeren ervan. Openbare verlichting is in het kader van wetgeving (aansprakelijkheid) gebonden aan richtlijnen en regelgeving. Hiervoor wordt de materiaalkeuze gemaakt op basis van lichtberekeningen, lichttechniek en beheermatige aspecten. Het betrekken van de bewoners bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleid is vanuit praktische toepasbaarheid voor openbare verlichting niet gewenst binnen de gemeente.
4.2
Strategie Hoe de gemeente de openbare verlichting (OVL) de komende beleidsperiode gaat verbeteren is hier uiteengezet. Het gepresenteerde scenario geeft inzicht in de investering en de gevolgen die deze investeringen hebben. Voor het scenario is een ‘score’ gegeven op de thema’s Veiligheid, Duurzaamheid, Kwaliteit en Kosten efficiënt. Deze score is een indicatie van het effect van het scenario voor het betreffende thema, afgezet tegen de huidige situatie. Het scenario is uitgewerkt op basis van het huidige prijspeil (2023) en niet geïndexeerd. De tarieven zijn gebaseerd op tarieven uit recente aanbesteding, de vaste tarieven van netbeheerder Enexis in 2023 en de Energiebelasting zoals vastgesteld voor kalenderjaar 2023. Eventuele areaaluitbreiding is niet in de berekeningen meegenomen. Lichtmasten Op dit moment heeft de gemeente Echt-Susteren geen vervangingsachterstand. De gemeente gaat vanaf 2026 lichtmasten vervangen op basis van technische levensduur, in gelijke aantallen per jaar. Dit zijn voor de periode tot en met 2032 gemiddeld 30 lichtmasten per jaar. Meerjarenplanning Aantal masten obv leeftijd Investering masten
2024 €
-
€
Beleidsperiode 2025 2026 30 € 23.250
2027 €
30 23.250
2028 €
30 23.250
2029 €
30 23.250
Doorkijk 2030 30 € 23.250
2031 €
30 23.250
2032 €
30 23.250
Armaturen Alle conventionele armaturen worden in 2024 en 2025 vervangen zodat hierna het volledige areaal bestaat uit LED. In 2024 worden de laatste 107 reguliere conventionele armaturen vervangen voor LED. In 2024 en 2025 worden ook 242 ‘specials’ vervangen. Dit betreft de niet-standaard armaturen met conventionele verlichting. Deze zijn fors duurder om te vervangen dan reguliere armaturen. De overige (LED-)armaturen worden op basis van leeftijd (afschrijvingstermijn) vervangen. De eerste LED armaturen zijn in 2010 geplaatst. Dit betekent dat er vanaf 2030 rekening gehouden moet worden met het structureel vervangen van LED-armaturen. Meerjarenplanning Reguliere armaturen 'Specials' Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€
2024 107 88 195 113.000
Beleidsperiode 2025 2026
€
144 144 115.000
€
-
2027
€
-
2028
€
-
Doorkijk 2030
2029
€
-
€
13 6.000
2031
€
59 27.000
2032
€
228 106.000
Na het vervangen van alle conventionele armaturen is het volledige areaal van energiezuinige ledverlichting voorzien en wordt de maximale besparing op exploitatiekosten bereikt. Onderhoud Wanneer het areaal in 2026 volledig bestaat uit LED-armaturen wordt er ingezet op een duurzame instandhouding van het areaal. Hierbij wordt extra aandacht besteed aan het schilderen van Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
17
masten, inspecties en reinigen van armaturen. Door extra in te zetten op de instandhouding van het areaal wordt er een veiligere situatie gecreëerd zowel door de kwaliteit van de materialen, verlichtingskwaliteit en de beeldkwaliteit. Effect op doelstellingen In onderstaande overzicht is het effect van de strategie op de doelstellingen weergegeven. Doelstelling Veilig Duurzaam Kostenefficiënt Kwaliteit
Effect strategie
Toelichting op deze score: Veilig: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Duurzaam: Dimbare LED-verlichting wordt toegepast en alle overige conventionele armaturen worden in 2024- en 2025 vervangen om zo de maximale besparing op energieverbruik te realiseren. Transport en vervoer van monteurs vanwege storingen afnemen door de langere levensduur van LED. Doordat de gemeente Echt-Susteren in de voorgaande beleidsperiode heeft ingezet op het vervangen van conventionele verlichting naar LED armaturen betekent dit dat in deze beleidsperiode slechts een beperkt aantal armaturen vervroegd vervangen wordt. Kosten efficiënt: Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED-lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. De onderhoudskosten nemen af, met name omdat LED-verlichting geen groepsremplace kent zoals bij conventionele lichtbronnen gebruikelijk is. De energiekosten nemen in hetzelfde tempo af, (dimbare) LED-verlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting.
Door de benodigde investeringen voor lichtmaten gelijkmatig te verdelen wordt in de beleidsperiode wordt hier een beheersbaar ritme gecreëerd voor planmatige efficiënte voorbereiding en uitvoering, én kan gebruik gemaakt worden van de jaarlijkse verbetering (prijs, kwaliteit, efficiëntie) van toe te passen materialen. Een deel van de armaturen wordt vervangen vóór het verstrijken van de technische levensduur. Vanwege deze kapitaalvernietiging wordt de score beperkt. Kwaliteit: De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
18
4.3
Financiën In de onderstaande tabel is het financiële effect van de scenario’s weergegeven. Voor de te verwachten energiekosten is gerekend met het voorlopige tarief dat door energieleverancier Vattenfall is gecommuniceerd voor 2023: € 0,35 (piek) en € 0,25 (dal) inclusief opslag. Ook is rekening gehouden met de netbeheerkosten van Enexis voor 2023. Meerjarenplanning Investeringen Aantal masten obv leeftijd Investering masten Reguliere armaturen 'Specials' Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€ €
€
Exploitatiekosten € Beheer- en Onderhoudskosten € Beheerkosten € Correctief onderhoud € Incidentele werkopdrachten € Schilderen Reinigen IV-schap (opzet en instandhouding) € Inspecties Energie- en netwerkkosten € Energiekosten € Energiebelasting € Netbeheerkosten (Enexis) € Energiebesparing t.o.v. 2013
4.4
2024 113.000 107 88 195 113.000 437.500 158.000 30.000 118.000 5.000 5.000 279.500 172.800 28.800 77.900 50%
€
Beleidsperiode 2025 2026 115.000 € 23.250 30 € 23.250
€
144 144 115.000
€
€ € € € € € € € € € €
420.200 150.500 30.000 110.000 5.000 3.000 2.500 269.700 164.300 27.500 77.900 53%
€ €
2027 23.250 30 23.250
€ €
2028 23.250 30 23.250
€ €
2029 23.250 30 23.250
Doorkijk 2030 € 29.307 30 € 23.250
€
2031 50.740 30 23.250
€
€
2032 129.483 30 23.250
€
€
-
€
-
€
-
€
-
€
13 6.000
€
59 27.000
€
228 106.000
€ € € € € € € € € € € € €
425.500 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.500 158.000 26.600 77.900
€ € € € € € € € € € € € €
425.700 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.700 158.200 26.600 77.900
€ € € € € € € € € € € € €
425.700 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.700 158.200 26.600 77.900
€ € € € € € € € € € € € €
425.700 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.700 158.200 26.600 77.900
€ € € € € € € € € € € € €
425.700 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.700 158.200 26.600 77.900
€ € € € € € € € € € € € €
425.700 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.700 158.200 26.600 77.900
€ € € € € € € € € € € € €
425.700 163.000 30.000 110.000 5.000 5.000 7.500 3.000 2.500 262.700 158.200 26.600 77.900
54%
54%
54%
54%
54%
54%
54%
Risicoparagraaf Schaarste Ten tijde van het opstellen van dit beleidsplan zijn de prijzen voor energie en grondstoffen (mede vanwege schaarste op de markt) sterk gestegen ten opzichte van voorgaande jaren. Dit heeft effect op diverse facetten van de exploitatie van Openbare Verlichting: De energiekosten zijn in een jaar tijd meer dan verdubbeld; De tarieven van de onderhoudsaannemer voor inzet van personeel en materieel zijn gestegen door sterke inflatie; De kosten voor aanschaf van materialen stijgen en de beschikbaarheid is fors afgenomen. Met name stalen lichtmasten zijn fors duurder; De kosten van netbeheerder Enexis voor het in stand houden van het voedingsnet zijn in 2023 met ongeveer 30% verhoogd ten opzichte van 2022; Aanpassing, uitbreiding en herstel van kabelstoringen in het Enexis voedingsnet kent langere doorlooptijden vanwege beperkte beschikbaarheid van koperkabel, gekwalificeerd personeel en specialistisch materieel. Omdat er geen duidelijkheid bestaat over het tijdelijke of blijvende karakter van deze prijsstijgingen en de effecten hiervan op de prijzen van arbeid, materiaal en materieel, is gekozen om het beleidsplan uit te werken op basis van het huidige prijspeil (2023) en geen voorspelling voor jaarlijkse indexeringen of prijswijzigingen op te nemen.
De gevolgen van bovengenoemde effecten zijn echter dagelijks merkbaar: De doorlooptijd voor herstel van (met name) schade is momenteel langer dan in het onderhoudscontract is vastgelegd; Beschikbare budgetten staan onder druk. Met de beschikbare middelen kan minder uitgevoerd worden, waardoor de vervangingsopgave vertraging op kan lopen; Het realiseren van uitbreidingen van openbare verlichting bij (her-) inrichting van de openbare ruimte loopt vertraging op, en vergt continu afstemming en bijstelling van planningen. De invloed van de gemeente, maar ook van haar onderhoudsaannemer en netbeheerder, op deze gevolgen is zeer beperkt. De gemeente zoekt samen met haar onderhoudsaannemer en netbeheerder steeds naar passende en realistische oplossingen.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
19
Bijlagen
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
20
A A.1
Wettelijke kaders De openbare verlichting moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Relevant zijn de Elektriciteitswet, de wet natuurbescherming, de Arbeidsomstandighedenwet (installatieverantwoordelijkheid), Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken (WIBON), regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond (CROW 400) en Europese regelgeving over te gebruiken producten.
Aansprakelijkheid De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimte die in eigendom of in beheer zijn van de gemeente. De gemeente kan in het kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld worden voor het niet naar behoren functioneren van de OVL. Hoewel het wettelijk niet is vastgelegd dat een weg of openbare ruimte verlicht moet worden, kan het ontbreken van verlichting of onjuiste verlichting wel worden aangemerkt als het plegen van een onrechtmatige daad, waaruit schadeplichtigheid kan ontstaan. Het areaal in de gemeente Echt-Susteren is relatief jong en goed onderhouden, waardoor de risico’s beperkt zijn. Het risico kan mogelijk toenemen als materialen verouderen en niet tijdig worden vervangen. In de onderstaande tabel is weergegeven op welke wijze de gemeente dit risico heeft beperkt en daarmee ook haar aansprakelijkheid heeft beperkt. Aansprakelijkheid kan beperkt worden door: Het periodiek en systematisch uitvoeren van inspecties en onderhoud. Een systeem van planmatig beheer (meerjaren vervangingsplan, beleidsplan). Een goed werkend klachtensysteem Snel handelen bij het verhelpen van schades en storingen.
De gemeente heeft dit als volgt geregeld: Het onderhoud van de OVL wordt verzorgd door de onderhoudsaannemer. De gemeente of haar beheerpartner controleert de werkzaamheden en voert inspecties uit. De gemeente heeft in de afgelopen jaren een vervangingsplan uitgevoerd, en stelt op basis van het beleidsplan een meerjaren vervangingsplan op. Meldingen van burgers worden geregistreerd in het beheersysteem waarna de onderhoudsaannemer de storing verder afhandelt. In het onderhoudsbestek zijn termijnen opgenomen waarbinnen storingen door de aannemer moeten worden opgelost. De beheerder stuurt actief op oplostermijnen, bij overschrijding kunnen kortingen opgelegd worden.
De gemeente contracteert via een aanbesteding een aannemer die het onderhoud verzorgt aan de installatie van de gemeente. Nakoming van overeengekomen oplostermijnen wordt actief gemonitord door een externe organisatie.
A.2
Elektriciteitswet Netbeheerders onderhouden het netwerk van kabels, ze transporteren elektriciteit en ze lossen storingen op. Hoe de netbeheerders dat moeten doen staat in zogeheten codes. Codes zijn uitwerkingen van de Elektriciteitswet en bevatten allerlei regels over hoe de netbeheerders zich moeten gedragen. Er staat ook in welke verantwoordelijkheid klanten van netbeheerders hebben. De procedure voor de totstandkoming van wijzigingen van de codes staat in de artikelen 31-39 van de Elektriciteitswet 1998.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
21
A.3
Wet natuurbescherming Per 1 januari 2017 heeft de Wet natuurbescherming de Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998 vervangen. De uitvoering van deze nieuwe wet komt grotendeels in handen van de provincies. Deze wet beschermt de leefgebieden van diverse dieren- en plantensoorten. Als de verlichting de natuur verstoord kan er besloten worden verlichting aan te passen of te verwijderen. Wanneer het plaatsen van de OVL mogelijk strijdig is met de Wet natuurbescherming, kan er gekeken worden naar alternatieven voor de OVL. Dergelijke situaties doen zich voornamelijk voor in gebieden waar flora en fauna hinder van het licht ondervinden, waaronder Natura 2000 gebieden.
Atlas Leefomgeving – Kaart met Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland (EHS)
In de gemeente Echt-Susteren komen gebieden voor waar flora en fauna hinder van licht kan ondervinden. - Bij nieuw aan te leggen verlichting zal de gemeente in zulke gebieden de Wet natuurbescherming volgen, en de richtlijn NPR 13201 en richtlijn Lichthinder (Richtlijnen) meewegen in haar afweging of, en hoe, te verlichten. - Bij vervanging van bestaande verlichting zal de gemeente de Wet natuurbescherming volgen, en de Richtlijnen meewegen in het ontwerp van de verlichtingsinstallatie. - Voor bestaande verlichting in natuurgebieden zal per geval beoordeeld worden of de verlichting in strijd is met de Wet natuurbescherming of afwijkt van de Richtlijnen, en zo nodig gesaneerd of aangepast kan worden.
A.4
Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van haar burgers en ambtenaren. Voor wat betreft het veilig werken met elektrische installaties is in de Arbowet vastgelegd hoe de veiligheid gewaarborgd moet worden. Onder deze installaties vallen onder meer de openbare verlichting, verkeerregelinstallaties maar ook bijvoorbeeld installaties in tunnels, sluizen, gemalen en rioleringsinstallaties. Op vrijwel alle installaties in de openbare ruimte zijn de laagspanningsnormen NEN1010:2020 en NEN3140+A1:2015 van kracht, en op sommige installaties de Bedrijfsvoering van elektrische installaties Hoogspanning NEN 3840:2011 nl, NEN-EN-IEC 61936 en NEN-EN 50522.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
22
In de Arbowetgeving is voor elektrotechnische installaties voorgeschreven dat de eigenaar van deze installaties de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit aanleg, beheer en onderhoud van deze installaties, moet vastleggen in schriftelijke procedures. Het is belangrijk om een zogenaamde installatieverantwoordelijke aan te wijzen. Hiermee wordt de verantwoording voor een veilige elektronische bedrijfsvoering bij een (rechts)persoon neergelegd. De aanwijzing dient door de bestuurder te worden gedaan en dient ook te worden geaccepteerd door de installatieverantwoordelijke. De installatieverantwoordelijke kan een persoon zijn uit de eigen organisatie of worden ingeleend. Ook een rechtspersoon kan worden aangewezen als installatieverantwoordelijke. Als er binnen de gemeente geen installatieverantwoordelijke expliciet is aangewezen en vastgelegd, dan valt die taak automatisch toe aan de hoogste functionaris. Voor gemeenten is dat de gemeentesecretaris. Hij of zij is persoonlijk aansprakelijk indien de installatie resulteert in een onveilige situatie op straat of als werkzaamheden onveilig worden uitgevoerd. De gemeente dient installatieverantwoordelijkheid op de juiste wijze te organiseren.
Zij kan dit doen door: Een inventarisatie uit te voeren; Procedurehandboek en veiligheidsmaatregelen vast te leggen; Instructies te verzorgen en te controleren op naleving; Controlemaatregelen voor de elektrotechnische bedrijfsvoering (RI&E) uit te voeren; Periodieke inspecties uit te voeren en rapportages te verzorgen. De gemeente Echt-Susteren gaat deze zaken in de komende beleidsperiode organiseren. Er wordt een procedurehandboek opgesteld en geïmplementeerd. Om de installatieverantwoordelijkheid in stand te houden moet er periodiek inspecties uitgevoerd worden en wordt jaarlijks een Risico Inventarisatie en Evaluatie opgesteld (RI&E). De onderhoudsaannemer in de gemeente EchtSusteren wordt geïnstrueerd om te handelen volgens het veiligheidshandboek. De gemeente Echt-Susteren zal in deze beleidsperiode haar verantwoordelijkheid ten aanzien van de elektrotechnische veiligheid van het OVL-areaal verbeteren en/of in stand houden door de benodigde inspecties en evaluaties uit te voeren.
A.5
WIBON / CROW-500 De Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (WION), ook wel grondroerdersregeling genoemd, is een Nederlandse wet die op 1 juli 2008 in werking is getreden. Sinds 1 oktober 2008 is het verplicht om bij elke ‘mechanische grondroering’ een graafmelding bij het Kadaster te doen. Vanaf 31-03-2018 de WIBON: Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken. De wet beoogt gevaar of economische schade door beschadiging van ondergrondse kabels of leidingen (water-, elektriciteit- en gasleidingen, telefoonlijnen en olie- en gasleidingen) te voorkomen. Jaarlijks vinden in Nederland ongeveer 34.000 incidenten plaats waarbij kabels of leidingen beschadigd raken bij mechanische graafwerkzaamheden. De wet vervangt ook de (vrijblijvende) zelfregulering zoals die bestond in de vorm van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC). Dit is in 2008 opgegaan in het Kadaster.
Beleidsplan Openbare Verlichting 2024 - 2027
23
De wet voorziet niet in een verdere inhoudelijke uitwerking van het proces en kennis. Deze is verder uitgewerkt in de CROW 500-richtlijn. De CROW-500 verplicht gravers tot het melden van elke ‘mechanische grondroering’, zoals graven, heien, intrillen, baggeren en het leggen van leidingen. Kabel- en leidingbeheerders moeten al hun (ondergrondse) kabels en leidingen binnen vastgestelde nauwkeurigheid digitaal beschikbaar hebben en melden bij het kadaster. De uitwisseling van die digitale informatie verloopt volgens het verplichte Informatiemodel Kabels en Leidingen (IMKL). De Check & Go kaart, beschikbaar gesteld door het Kabel en Leiding Overleg (KLO), laat zien welke stappen van initiatief- tot en met uitvoeringsfase genomen moet worden om graafschade te voorkomen. Belangrijk hierin voor de gemeente is haar verantwoordelijkheid als initiatiefnemer/ontwerper.
A.6
CROW 400 Vanaf 1 januari 2018 heeft er een overgang plaatsgevonden van de CROW132 naar de CROW400, dit betreft een aanpassing in de regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond. De opdrachtgever heeft een ongewijzigde verplichting om bij opdrachtverstrekking te kunnen verklaren dat de grond waarin gewerkt wordt “schoon” is of anderzijds aan te leveren wat de vervuilingsklasse is en dit te onderbouwen in een actueel rapport. Alle informatie met betrekking tot de overgang naar de CROW400 is terug te vinden op de website van de CROW: www.crow.nl.
A.7
Europese regelgeving Waar materialen aan moeten voldoen is beschreven in de Europese Regelgeving. Bepaalde producten mogen in Europa alleen op de markt worden gebracht als zij voorzien zijn van een CEmarkering. Op het gebied van OVL dienen alle materialen te zijn voorzien van het CE-merkteken. De gemeente schaft alleen producten aan die voorzien zijn van het CE-keurmerk. Vanuit Europese regelgeving is een afvalstoffenlijst opgesteld. Gasontladingslampen staan op deze lijst en behoren tot chemisch afval, dat via erkende verwerkingsbedrijven verwerkt moet worden. Het verantwoord verwerken van vrijgekomen gasontladingslampen, door de onderhoudsaannemer, is geregeld in het onderhoudsbestek.