Agendabundel

Bundel van de Politieke Avond van 23 november 2021

Agenda bijlagen Agenda Politieke Avond 23 november 2021.docx A A.1

-RAADZAAL Transitievisie Warmte / ronde tafel Kan de raad instemmen met de transitievisie warmte waarin een visie en tijdspad staat om gemeente Duiven van het gas af te krijgen tussen nu en 2050. https://youtu.be/8srCA8A\_c6A 0. Behandeladvies Transitievisie Warmte Duiven.docx 1a. Raadsvoorstel Transitievisie Warmte Duiven - getekend.pdf 1b. Raadsvoorstel Transitievisie Warmte Duiven - 201522817.docx 2. Concept Raadsbesluit Transitievisie Warmte Duiven - 201533072_2.docx Bijlage 1 - 201533041 – Transitievisie Warmte gemeente Duiven.docx Bijlage 2 -201533067 – TVW Bijlage E.pdf Bijlage 3 - 201533068 – TVW Bijlage F.pdf Bijlage 4 - 201533069 – TVW Bijlage G.pdf Bijlage 5 - 201533070 – TVW Bijlage H.pdf Bijlage 6 - 201533071 – Samenvatting voor inwoners.pdf Bijlage 7 - 201533073 – Memo inloopbijeenkomst 5 oktober 2021.doc Vragen fractie PvdA Duiven Transitievisie Warmte 23 nov 2021.docx Vragen GroenLinks met beantwoording - Transitievisie warmte.docx

A.2

Dashboard Sociaal Domein / ronde tafel Presentatie van de meest actuele cijfers en gegevens in het sociaal domein en mogelijkheid tot vragen en dialoog. 0. Behandeladvies Dashboard Sociaal Domein.docx Dashboard Sociaal Domein 3e kw 2021 Duiven.pdf Toelichting Dashboard Q3 Duiven.docx Vragen fractie PvdA Duiven Dashboard Sociaal Domein 23 nov 2021 met antwoorden.docx

A.3

Wijziging APV 2021 / ronde & debattafel De raad wordt gevraagd de APV te actualiseren. In de APV staan o.a. voorschriften op het gebied van openbare orde en veiligheid. 0. Behandeladvies Wijziging APV 2021.docx 1a. Raadsvoorstel Wijziging APV 2021 - getekend.pdf 1b Raadsvoorstel Wijziging APV 2021 - 201527763_1.docx 2. Concept Raadsbesluit Wijziging APV 2021 - 201534155_1.docx Bijlage - 201532087 – Was-Wordt tabel.docx Vragen CDA - 211123 CDA_vragen_PA_Wijziging_APV2021 met antwoorden.docx Vraag Pro Duiven APV met antwoord - magneetvissen.docx DOED - vragen Politieke avond Wijziging APV 23 nov. 21 met antwoorden.docx Vragen fractie PvdA Duiven Wijziging APV 2021 23 nov 2021 met antwoorden.docx

B B.1

- PUBLIEKSRUIMTE Kadernota Samen aan zet 2022 ev. Beschermd Wonen Duiven / ronde & debattafel De raad wordt gevraagd in te stemmen met de kaders om de transformatie uit te voeren waarbij cliënten die nu beschermd op locatie wonen zoveel mogelijk thuis (beschermd) blijven wonen. 0. Behandeladvies Kadernota Samen aan zet 2022 ev. Beschermd Wonen Duiven.docx 1a. Raadsvoorstel Kadernota Samen aan zet 2022 ev. Beschermd Wonen Duiven - getekend.pdf

1b. Raadsvoorstel Kadernota Samen aan zet 2022 ev. Beschermd Wonen Duiven -201533609.docx 2. Concept Raadsbesluit Kadernota Samen aan zet ev Beschermd wonen- 201532951_1.docx Bijlage 2 - Kadernota “Samen aan zet”2022 en verder.pdf Bijlage 3 - Bestuurlijke akkoord.pdf Bijlage 4 - Brief naar Raad voor Sociaal domein Duiven - 201532954_1.docx GroenLinks - Vragen PA 23 11 2021 Kadernota - met antwoorden.docx B.2

Najaarsnota 2021 gemeente Duiven / ronde & debattafel In de najaarsnota wordt de laatste financiële tussenstand gegeven richting het einde van het boekjaar. 0. Behandeladvies Najaarsnota 2021 gemeente Duiven.docx 1a. Raadsvoorstel Najaarsnota 2021 gemeente Duiven - getekend.pdf 1b. Raadsvoorstel Najaarsnota 2021 gemeente Duiven - 201535032.docx 2. Concept Raadsbesluit Najaarsnota 2021 gemeente Duiven - 201534737_1.docx Bijlage - Najaarsnota 2021 Duiven - 201535061.pdf Vragen fractie PvdA Duiven Najaarsnota 23 nov 2021 met antwoorden.docx

B.3

Vaststelling bestemmingsplannen Uitbreiding AVR en Geluidsverkaveling / ronde & debattafel Kan de gemeenteraad instemmen met het mogelijk maken van uitbreiding van de AVR-afvalverwering door een wijziging van het bestemmingsplan. 1a. Raadsvoorstel Vaststellen bestemmingsplannen Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase en Uitbreiding AVR-afvalverwerking - getekend.pdf 0. Behandeladvies Vaststelling bestemmingsplannen Uitbreiding AVR en Geluidsverkaveling.docx 1b. Raadsvoorstel Vaststellen bestemmingsplannen Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase en Uitbreiding AVR-afvalverwerking -201524050_1.docx 2.

Concept Raadsbesluit Vaststellen bestemmingsplannen Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase en Uitbreiding AVR-afvalverwerking 201531592_1.DOC.docx Bijlage 1 -2015 33065 – Inspraaknota .docx Bijlage 3 - 2015 33424 – Bestemmingsplan Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase, regels.pdf Bijlage 4 - 2015 33426 – Bestemmingsplan ‘Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase’, toelichting.pdf Bijlage 5a - 2015 33427 – Bestemmingsplan ‘Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase’, (5) bijlagen regels.pdf Bijlage 5b - 2015 33427 – Bestemmingsplan ‘Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase’, (5) bijlagen regels.pdf Bijlage 5c - 2015 33427 – Bestemmingsplan ‘Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase’, (5) bijlagen regels.pdf Bijlage 5d - 2015 33427 – Bestemmingsplan ‘Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase’, (5) bijlagen regels.pdf Bijlage 5e - 2015 33427 – Bestemmingsplan ‘Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase’, (5) bijlagen regels.pdf Bijlage 6 - 2015 33427 – Bestemmingsplan ‘Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase’, (5) bijlagen regels.pdf Bijlage 7 - 2015 33429 - Bestemmingsplan Geluidverkaveling bedrijventerrein InnoFase verbeelding.pdf Bijlage 8 - 2015 33430 – Bestemmingsplan ‘Uitbreiding AVR Afvalverwerking’, regels.pdf Bijlage 9 - 2015 33431 – Bestemmingsplan ‘Uitbreiding AVR Afvalverwerking’, toelichting.pdf Bijlage 10a - 2015 33432 – Bestemmingsplan

‘Uitbreiding AVR Afvalverwerking’, (4) bijlagen toelichting.pdf Bijlage 10b - 2015 33432 – Bestemmingsplan ‘Uitbreiding AVR Afvalverwerking’, (4) bijlagen toelichting.pdf Bijlage 10c - 2015 33432 – Bestemmingsplan ‘Uitbreiding AVR Afvalverwerking’, (4) bijlagen toelichting.pdf Bijlage 10d - 2015 33432 – Bestemmingsplan ‘Uitbreiding AVR Afvalverwerking’, (4) bijlagen toelichting.pdf Bijlage 11 - 2015 33433 – Bestemmingsplan ‘Uitbreiding AVR Afvalverwerking’, verbeelding.pdf Vragen GroenLinks - bestemmingsplan Uitbreiding AVR met antwoorden.docx Vragen fractie PvdA Duiven BP Uitbreiding AVR 23 nov 2021 met antwoord.docx

B.4

Geluidsopnamen publieksruimte 23 november 2021

Agenda bijlagen 1 Agenda Politieke Avond 23 november 2021.docx

Agenda Politieke Avond 23 november 2021 Raadzaal

Publieksruimte

Tijdstip: 19.30 – 20.30

Tijdstip: 19.30 – 20.30

Onderwerp: Transitievisie Warmte

Onderwerp: Kadernota Samen aan zet 2022 ev. Beschermd Wonen Duiven

Ronde tafel Portefeuillehouder: wethouder Tiedink

Ronde & debattafel Portefeuillehouder: wethouder Knuiman

Voorzitter: Carlo Veraart

Voorzitter: René Looijs

Tijdstip: 20.35 – 21.10

Tijdstip: 20.35 – 21.10

Onderwerp: Dashboard Sociaal Domein

Onderwerp: Najaarsnota 2021 gemeente Duiven

Ronde tafel Portefeuillehouder: wethouder Knuiman

Ronde & debattafel Portefeuillehouder: wethouder Goossen

Voorzitter: Geert-Jan Schrijner

Voorzitter: Henk Albers

Tijdstip: 21.15 – 22.15

Tijdstip: 21.15 – 22.00

Onderwerp: Wijziging APV 2021

Onderwerp: Vaststelling bestemmingsplannen Uitbreiding AVR en Geluidsverkaveling

Ronde & debattafel Portefeuillehouder: burgemeester Hieltjes

Ronde & debattafel Portefeuillehouder: wethouder Spaargaren

Voorzitter: Clemens Koning

Voorzitter: Sybrand Feenstra

A.1 Transitievisie Warmte / ronde tafel 1 0. Behandeladvies Transitievisie Warmte Duiven.docx

Onderwerp Ondertitel Portefeuillehouder Behandelend ambtenaar Belangrijkste bespreek- en/of beslispunten Historie

Termijn

Politieke Avond Voorzitter C. Veraart Behandeladvies

Transitievisie Warmte Duiven Kan de raad instemmen met de transitievisie warmte waarin een visie en tijdspad staat om gemeente Duiven van het gas af te krijgen tussen nu en 2050. Tiedink Zaaknummer Z/21/083626 Ankie Meijs. a.meijs@1stroom.nl Tim Kleingeld t.kleingeld@1stroom.nl 1. De gemeenteraad besluit tot vaststelling van de Transitievisie Warmte gemeente Duiven. 2. De gemeenteraad besluit tot starten met wijkuitvoeringsplannen in de De Vergert en Centrum/Oud-Zuid na vaststelling van de Transitievisie Warmte. In 2015 is het akkoord van Parijs vastgelegd en ondertekend door 195 landen, met als gezamenlijke doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 °C of 2 °C. Na het ondertekenen van het akkoord van Parijs is in Nederland een reductiedoelstelling van 95% CO2 ten opzichte van 1990 vastgelegd in de Klimaatwet van 2019. In het Klimaatakkoord staat beschreven hoe deze doelstelling behaald wordt. Eén van de vereisten hiervoor is dat elke Nederlandse gemeente in 2021 een Transitievisie Warmte vast moet stellen. Op donderdag 22 april is de gemeenteraad bijgepraat over de transitievisie warmte op een informele avond. Elke Nederlandse gemeente moet in 2021 een transitievisie Warmte vaststellen. De rijksoverheid is echter bekend met het feit dat dit in Duiven volgens planning net na 2021 zal plaatsvinden (zie raadsvoorstel argument 1,2).

23 november 2021 Ronde Tafel Griffie Zaal Domein Duur E.N. Bosscha Raadzaal Omgeving 60 minuten Tijdens de ronde tafel is er gelegenheid tot het stellen van informatieve vragen over het voorstel. Technische vragen dienen vooraf gesteld te worden, dit kan via griffie@duiven.nl. Bij technische vragen gaat het vaak om verzoeken tot feitelijke informatie (wie/wat/waar) die een ambtenaar kan beantwoorden. Overige vragen (o.a. waarom-vragen) kunnen op de avond zelf worden gesteld. Op de volgende Politieke Avond kan (indien gewenst) een debattafel worden ingepland over dit onderwerp.

Spreekrecht publiek

Inwoners/derden kunnen meepraten aan de ronde tafel. Aanmelden via griffie@duiven.nl. Voor meer informatie https://www.duiven.nl/meedoen

Opbrengst van de tafel 23-11 Raadsvergadering 18 januari 2022

1 1a. Raadsvoorstel Transitievisie Warmte Duiven - getekend.pdf

1 1b. Raadsvoorstel Transitievisie Warmte Duiven - 201522817.docx

** RAADSVOORSTEL Onderwerp : Transitievisie Warmte Duiven __________________________________________________________________________ Zaak- & documentnr. : Z/21/083626 /ADV/21/201522817Opsteller Portefeuillehouder : G. Tiedink Team

: A. Meijs : Ruimte, Samenleving en Ontwikkeling __________________________________________________________________________ Samenvatting De Transitievisie Warmte (TVW) geeft met een globaal tijdspad tussen nu en 2050 aan wanneer in welke wijk of buurt, aan de hand van wijkuitvoeringsplannen wordt gestart met het loskoppelen van aardgas. Bij de wijken waarmee wordt gestart zijn ook de warmtealternatieven in beeld gebracht. Beslispunten 1. De gemeenteraad besluit tot vaststelling van de Transitievisie Warmte gemeente Duiven. 2. De gemeenteraad besluit tot starten met wijkuitvoeringsplannen in de De Vergert en Centrum/Oud-Zuid na vaststelling van de Transitievisie Warmte. Aanleiding In 2015 is het akkoord van Parijs vastgelegd en ondertekend door 195 landen, met als gezamenlijke doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 °C of 2 °C. Na het ondertekenen van het akkoord van Parijs is in Nederland een reductiedoelstelling van 95% CO2 ten opzichte van 1990 vastgelegd in de Klimaatwet van 2019. In het Klimaatakkoord staat beschreven hoe deze doelstelling behaald wordt. Eén van de vereisten hiervoor is dat elke Nederlandse gemeente in 2021 een Transitievisie Warmte vast moet stellen. Hier wordt in een globaal tijdpad tussen nu en 2050 beschreven wanneer welke buurten of wijken van het aardgas kunnen worden losgekoppeld.

Het loskoppelen van aardgas draagt bij aan de reductiedoelstelling van CO2. Voor de startwijken maakt de gemeente ook al de mogelijke warmte-alternatieven bekend. Bij het aanduiden van de volgorde van de wijken is rekening gehouden met de koppelkansen, kansen voor inzet van restwarmte, gelijkvormige woningen en al lopende initiatieven van inwoners. De Transitievisie Warmte dient elke vijf jaar te worden geactualiseerd om innovaties en nieuwe inzichten mee te nemen. Beoogd effect De transitievisie levert een bijdrage aan de pijler ‘energietransitie’ binnen het programma Circulaire Economie (CE). Op deze manier wordt door gemeente Duiven en door alle andere Nederlandse gemeenten een invulling gegeven aan de Nederlandse energietransitie en wordt Nederland minder afhankelijk van fossiele brandstoffen.

Pagina 1

Argumenten 1.1 De Transitievisie Warmte is een eerste stap naar ‘gasloos’ en draagt bij aan het realiseren van CO2-reductiedoelstellingen Door te stoppen met het gebruik van deze fossiele brandstof en over te stappen op duurzamere vormen van energie, neemt de uitstoot van broeikasgassen af. 1.2 Het opstellen van een Transitievisie Warmte is een verplichting uit het Klimaatakkoord Om onze landelijke CO2-uitsoot te verminderen is elke Nederlandse gemeente verplicht om een Transitievisie Warmte op te stellen. In verband met de organisatie van een inloopbijeenkomst voor inwoners van de startwijken (zie ‘participatie en communicatie’) wordt de Transitievisie Warmte in 2022 behandeld door de gemeenteraad. Dit is bekend bij de Rijksoverheid. Door de Transitievisie Warmte voor gemeente Duiven vast te stellen wordt voldaan aan de eis vanuit het Klimaatakkoord. 1.3 De Transitievisie Warmte geeft richting aan inwoners, vastgoedeigenaren en stakeholders. Deze eerste Transitievisie Warmte geeft inzicht en houvast in het globale tijdspad van wijken die van het aardgas worden gekoppeld. Betrokkenen wordt uitgelegd op basis van welke criteria de volgorde van wijken en buurten tot stand is gekomen en kunnen daarop anticiperen. Elke vijf jaar wordt de Transitievisie Warmte geactualiseerd om rekening te houden met de meest recente innovaties en ontwikkelingen.

1.4 Het vaststellen van de visie dient als input voor Regionale Energie Strategie (RES) Nederland is onderverdeeld in 30 energieregio’s (RES-regio’s) om te onderzoeken waar en hoe duurzame elektriciteit het best opgewekt kan worden. Binnen de Regionale Structuur Warmte (RSW), dat binnen de RES Regio Arnhem-Nijmegen gaat over warmte, maken gemeenten met elkaar afspraken over de verdeling van deze warmte. Het vaststellen van de Transitievisie Warmte zorgt voor input die regionaal wordt meegenomen in de verdeling van beschikbare warmte uit bronnen in de regio. 2.1

De uitgangspunten voor betrokkenen zijn leidend tijdens de wijkuitvoeringsplannen

Om zorgvuldig om te gaan met belangen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zijn zeven uitgangspunten opgesteld, die gedurende het gehele proces centraal staan, te weten:

Pagina 2

• • • • • • •

Laagste totale nationale kosten voor inwoners en bedrijven. Iedereen moet mee kunnen in de warmtetransitie. Natuurlijke momenten benutten. Inzetten op besparing. Zorgvuldig en transparant proces gericht op breed draagvlak. Volksgezondheid en milieuvriendelijke oplossingen. Ruimte en rekening houden met nieuwe technologieën en accepteren van tussentijdse oplossingen.

Kanttekeningen 1.1 De Transitievisie Warmte kan voor weerstand zorgen bij inwoners Inwoners vinden het niet prettig als de gemeente voor hen bepaalt dat woningen van aardgas worden losgekoppeld. Ondanks dat de gemeente de plannen voor het aardgasalternatief samen met inwoners oppakt, kan er weerstand ontstaan tegen het besluit om woningen van aardgas te koppelen. 1.2 Er is nog veel onzeker Op basis van technische aspecten kan een logische volgorde van wijken en buurten worden gemaakt ten aanzien van loskoppelen van aardgas. De betaalbaarheid en mogelijkheden van een aantal warmte-alternatieven zijn op dit moment nog onzeker. Het opstellen van wijkuitvoeringsplannen en actualiseren van Transitievisies Warmte zorgen voor een steeds concreter beeld van de energietransitie. Een belangrijk uitgangspunt voor het afkoppelen van aardgas is dat iedereen mee kan doen (zie argument 2.2). 1.3 Beschikbare bovenlokale warmtebronnen zijn ontoereikend voor de hele regio De Transitievisie Warmte geeft inzicht in de mogelijke warmteoplossingen per wijk/gebied en in de beschikbare duurzame warmtebronnen. Van deze warmtebronnen worden twee grote bronnen (de AVR en de RWZI Nieuwgraaf), beide gelegen in de gemeente Duiven, als bovenlokale bron benoemd. Meerdere gemeenten in de regio kijken naar deze bronnen als alternatief voor aardgas in hun gebouwde omgeving.

Uit analyses is gebleken dat de potentie van deze bovenlokale bronnen niet toereikend is voor de warmtevraag van de hele regio. Het is dan ook van belang te sturen op een efficiënte verdeling van deze restwarmte om de maatschappelijke kosten voor de warmtetransitie zo laag mogelijk te houden. Met de gemeenten binnen het zogenaamde warmtecluster AVR (Arnhem, Duiven, Rheden, Westervoort, Zevenaar en Montferland) wordt overleg gevoerd over dit verdelingsvraagstuk. Hoe de verdeling er uit zal komen te zien zal pas blijken in de toekomst. De aannames in de Transitievisie Warmte over de beschikbaarheid van bronnen zijn dan ook nog uiterst onzeker. Hoewel deze warmtebron misschien voor de hand ligt, worden alle opties opengehouden om samen met inwoners te onderzoeken welk warmte-alternatief het beste past in de wijk.

2.1 Het aardgasvrij maken van startwijken is een grote opgave Pagina 3

De uitvoering van de aardgasvrije doelstellingen in de startwijken en het proces richting 2050 is een grote opgave voor de organisatie die vraagt om extra tijd en inzet van ambtenaren. De mate waarin het Rijk voornemens is met extra middelen de gemeenten te ondersteunen is nog onduidelijk, maar wel is duidelijk uit het Klimaatakkoord dat het maken van wijkuitvoeringsplannen een taak is waar de gemeente mee moet starten. 2.2 Het vinden van een passende oplossing vergt tijd In de Transitievisie Warmte zijn De Vergert en Centrum/Oud-Zuid aangemerkt als startwijken met een termijn van 2022 tot en met 2030. Het jaartal 2030 is gebaseerd op het Klimaatakkoord, waarin is afgesproken dat de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen moeten worden losgekoppeld van aardgas. Vanwege de verschillende factoren die van belang zijn in een succesvolle uitvoering van de aardgasvrije doelstellingen in de gemeente Duiven zal 2030 geen harde deadline zijn. Financiële paragraaf De warmtetransitie vraagt investeringen van woningeigenaren voor isolatie, installaties of de aanleg van nieuwe warmtebronnen. Doorgaans levert dit een besparing in de energielasten op, of meerwaarde voor de woning. Toch betekent dit niet automatisch dat elke maatregel betaalbaar en financierbaar is.

Om ze betaalbaar te maken, en om ervoor te zorgen dat iedereen (met een grote en kleine portemonnee) mee kan in de warmtetransitie, zijn er subsidies en financieringsregelingen (duurzaamheidsleningen) nodig. De Rijksoverheid speelt hier een belangrijke rol in. De gemeentelijke opgave en hiermee gepaarde uitgaven kunnen niet zonder extra financiële steun van het Rijk worden gerealiseerd. De mate waarin het Rijk voornemens is met extra middelen de gemeenten te ondersteunen is echter nog onduidelijk. Naar verwachting neemt het kabinet daarover op zijn vroegst in 2022 een besluit, na gesprekken en onderhandelingen tussen de VNG en het Rijk. Het huidige budget voor het programma Circulaire Economie (CE), waar het uitvoeren van de Transitievisie Warmte valt onder de programmalijn 'Energietransitie’, is procesgeld opgenomen. Verwacht wordt dat deze middelen niet toereikend genoeg zullen zijn, onder andere op basis van het onderzoek dat de Raad voor Openbaar Bestuur1 heeft uitgevoerd. Eventuele benodigde investeringsmiddelen zijn nog niet gebudgetteerd. De proceskosten van de wijkuitvoeringsplannen zijn wel opgenomen. Vooralsnog wachten we het standpunt van extra budget van het Rijk in deze af. Participatie en communicatie In maart 2021 is de Transitievisie Warmte aangekondigd via verschillende gemeentelijke kanalen, met de oproep om initiatieven uit de buurt te melden.

Ter ondersteuning worden er wekelijks nieuwsberichten gedeeld op de website ‘Samen1Nergie’ in de categorie aardgasvrij wonen.

1 ‘Van Parijs naar praktijk’

Pagina 4

In juni 2021 is het proces tot aan de vaststelling gedeeld met inwoners en is er een klankbordgroepbijeenkomst Circulaire Economie georganiseerd met technische toelichting, die ook aan de gemeenteraad is gegeven. Daarin hebben we bekeken hoe de Transitievisie Warmte overkomt op geïnteresseerde inwoners uit de gemeente en welke vragen er leven bij inwoners. Onze verdere communicatie geven we onder andere vorm op basis van de ervaringen die we tijdens deze bijeenkomst hebben opgedaan. In september 2021 hebben inwoners van de startwijken een brief ontvangen met meer informatie over het voornemen de betreffende wijk als startwijk aan te merken. In dezelfde week zijn de startwijken ook via diverse media bij de overige inwoners bekend gemaakt. De inwoners van de startwijken zijn in de brief uitgenodigd voor een inloopbijeenkomst op 5 oktober 2021. Ruim 80 inwoners hebben de inloopavond bezocht in een positief kritische stemming (zie bijlage: ‘memo inloopbijeenkomst’). Hiernaast is de mogelijkheid voor inwoners opengesteld om zowel online als offline vragen te stellen en plaatsen we artikelen op website en sociale media waarin wij het proces van de Transitievisie Warmte en de technische kant toelichten. Tijdens de ronde tafel is er ook de mogelijkheid vragen te stellen over de Transitievisie Warmte.

Uitvoering De wijkuitvoeringsplannen van de startwijken doen we samen met inwoners en kennen een doorlooptijd van ongeveer acht jaar. Hierin wordt het alternatief voor aardgas verder in detail uitgewerkt op gebied van haalbaarheid en betaalbaarheid. Naast het maken van wijkuitvoeringsplannen is landelijk afgesproken dat gemeenten de Transitievisie Warmte elke vijf jaar actualiseren, onder andere vanwege de verwachte technische ontwikkelingen. Bijlagen 201533041 – Transitievisie Warmte gemeente Duiven 201533067 – TVW Bijlage E 201533068 – TVW Bijlage F 201533069 – TVW Bijlage G 201533070 – TVW Bijlage H 201533071 – Samenvatting voor inwoners 201533073 – Memo inloopbijeenkomst 5 oktober 2021 201533072 – Raadsbesluit

Duiven, 19 oktober 2021. Burgemeester en wethouders van Duiven,

mr. drs. R.J. (Rutger den Haan) secretaris

mr. H.B. (Huub) Hieltjes burgemeester

Pagina 5

1 2. Concept Raadsbesluit Transitievisie Warmte Duiven - 201533072_2.docx

*ZFE2D837331* RAADSBESLUIT Zaak- & documentnr.

:

Z/21/083626/201533072

Datum besluitvorming : __________________________________________________________________________ Onderwerp

:

Transitievisie Warmte Duiven

Samenvatting De Transitievisie Warmte (TVW) geeft met een globaal tijdspad tussen nu en 2050 aan wanneer in welke wijk of buurt, aan de hand van wijkuitvoeringsplannen wordt gestart met het loskoppelen van aardgas. Bij de wijken waarmee wordt gestart zijn ook de warmtealternatieven in beeld gebracht. De raad besluit 1. De gemeenteraad besluit tot vaststelling van de Transitievisie Warmte gemeente Duiven. 2. De gemeenteraad besluit tot starten met wijkuitvoeringsplannen in De Vergert en Centrum/Oud-Zuid na vaststelling van de Transitievisie Warmte.

de griffier,

de voorzitter,

drs. W.R. (Wouter) Bosch

mr. H.B. (Huub) Hieltjes

1 Bijlage 1 - 201533041 – Transitievisie Warmte gemeente Duiven.docx

Lo

De WarmteTransitieMakers. – Atoomweg 50, 3542 AB Utrecht – info@dwtm.nl KVK 71166645 - BTW NL85606227B01 - NL60TRIO0338946349

Transitievisie Warmte Definitief Opdrachtgever: 1Stroom Projectnummer: GV19132-1Stroom Auteurs: De WarmteTransitieMakers Datum: 14-09-2021

De WarmteTransitieMakers. – Atoomweg 50, 3542 AB Utrecht – info@dwtm.nl KVK 71166645 - BTW NL85606227B01 - NL60TRIO0338946349 2

Samenvatting Waarom een Transitievisie Warmte en wat is het? Al tientallen jaren is het verbruik van aardgas een gemakkelijke manier om onze huizen te verwarmen, te douchen en te koken. Het klimaat verandert echter door de CO2-uitstoot van het verbruik van fossiele brandstoffen zoals aardgas. Om de klimaatdoelen te behalen hebben we in het klimaatakkoord afgesproken dat we uiterlijk in 2050 afscheid moeten nemen van fossiele brandstoffen en dus ook van het verbruik van aardgas voor koken, verwarming en warm water. In het klimaatakkoord is bepaald dat elke gemeente uiterlijk in 2021 een plan maakt voor de overstap van aardgas op andere, duurzame warmtebronnen. Dat plan presenteren we in deze Transitievisie Warmte. Voor de uitvoering van de transitie hebben we tot 2050 de tijd. De Transitievisie Warmte beschrijft hoe alle gebouwen, buurten en bedrijventerreinen in gemeente Duiven voor 2050 duurzaam verwarmd kunnen worden. We onderbouwen welke warmtevoorzieningen als alternatieven voor aardgas in 2050 in de verschillende wijken mogelijk voor de hand liggen. We selecteren vervolgens een aantal “startwijken” waar we samen met bewoners de eerste vervolgstappen willen zetten door naar een “wijkuitvoeringsplan” toe te werken. In het wijkuitvoeringsplan worden uiteindelijk de meest geschikte warmteoplossing(en) opgenomen en een planning voor de overstap vastgelegd.

In het laatste hoofdstuk van deze visie leggen we globaal uit wat die stappen richting het wijkuitvoeringsplan inhouden. Wie zijn betrokken bij het opstellen van de transitievisie? Deze Transitievisie Warmte is door de gemeente Duiven gemaakt, in overleg met de woningcorporatie Vivare en netbeheerder Liander. Energiebedrijf Vattenfall is geconsulteerd over de mogelijkheden die het bestaande warmtenet biedt. Het doel De Transitievisie Warmte heeft tot doel om de stappen naar een aardgasvrije gemeente in 2050 uit te stippelen. De weg daar naartoe vraagt een aantal veranderingen en keuzes. Onderstaande criteria staan bij deze keuzes centraal: • Laagste totale nationale kosten en laagste kosten voor bewoners en bedrijven • Iedereen moet mee kunnen in de warmtetransitie • Natuurlijke momenten benutten • Inzetten op besparing (primaire energie & CO -uitstoot) • Zorgvuldig en transparant proces gericht op breed draagvlak (met duidelijke, eerlijke en begrijpelijke informatie) • Volksgezondheid en milieuvriendelijke oplossingen • Ruimte en rekening houden met nieuwe technologieën en accepteren van tussentijdse oplossingen Toekomstig beleid en de toekomstige plannen voor de warmtetransitie zullen we steeds toetsen aan deze uitgangspunten. 2

Waar staan we nu? In de gemeente Duiven zijn in totaal 10.731 woningen en 732 bedrijfspanden. Het totale aardgasverbruik in gemeente Duiven in 2018 was 351 TJ (11 miljoen m3 aardgas). Meer dan de helft van het gasgebruik (193 TJ; 6 miljoen m3 aardgas) werd gebruikt in woningen, de rest (158 TJ; 5 miljoen m3 aardgas) ging naar bedrijven en industrie. Het grootste gedeelte van de woningen en de bedrijven (58%) is al aangesloten op een warmtenet. De huishoudens die nog aardgas verbruiken, halen aanzienlijk meer energie uit aardgas dan uit elektriciteit. Huishoudens gebruiken het aardgas hoofdzakelijk voor verwarming (75%), een kleiner deel wordt gebruikt voor warm water (20%) en om te koken (5%). , Warmtevraag in de toekomst Bij het zoeken naar duurzame warmte kijken we enerzijds naar verminderen van de vraag naar warmte door besparing via isolatie, anderzijds naar het inzetten van nieuwe duurzame warmtebronnen en

3

technieken. Voor de bestaande woningvoorraad lijkt door isolatie een beperking van de warmtevraag van circa 18% realistisch haalbaar. De besparingspotentie van bedrijfsgebouwen laat zich moeilijker voorspellen. Hiervoor gaan we uit van een besparingspotentie van 30%, het landelijk gemiddelde. Beschikbare warmtebronnen De warmtebronnen die het meest voorhanden zijn voor de gemeente Duiven zijn: • Bodemenergie (warmte-koude opslag in de bodem en bodemwarmtepompen); • Luchtwarmtepompen; • Restwarmte van de AVR afvalverbrandingscentrale; • Warmte uit het water van het Pannerdensch Kanaal door middel van aquathermie (ook wel Thermische Energie uit Oppervlaktewater, TEO, genoemd); • Restwarmte van de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Nieuwgraaf door middel van aquathermie; • Zonnewarmte van daken en veldopstelling. De inzet van warmtebronnen en technieken wordt aan de hand van de uitgangspunten van deze transitievisie in de wijkuitvoeringsplannen verder onderzocht, onderbouwd en uiteindelijk vastgesteld. Kansrijke warmtevoorziening per buurt Door de warmtevraag en de aanwezige warmtebronnen aan elkaar te koppelen is een eerste warmtevisie gemaakt, die aangeeft welke warmteoplossingen per wijk (of cluster gebouwen) op dit moment voor de hand lijken te liggen. Warmtenet kansrijk In de oranje gebieden is een warmtenet een serieuze optie.

Het centrumgebied van Duiven is kansrijk om een warmtenet aan te leggen. Dit gebied heeft een redelijk hoge warmtevraagdichtheid en dat maakt een warmtenet mogelijk kostenefficiënter dan andere oplossingen. De gebouwen kunnen dan van warmte worden voorzien door bijvoorbeeld de AVR of de RWZI. Daarnaast is een deel in Groessen kansrijk voor de aanleg van een warmtenet vanwege de redelijk hoge warmtevraagdichtheid en hogere temperatuur warmtevraag. Ook Loo heeft een kleine cluster waar een warmtenet wellicht kansrijker is dan andere oplossingen. Vanwege de grote afstand van Groessen en Loo tot de restwarmte van de AVR en RWZI zal voor dit deel een andere bron moeten worden gezocht, zoals zonthermie, aquathermie of misschien zelfs aardwarmte. Voor eigenaren van een goed geïsoleerde woning in het gebied kan het aantrekkelijker zijn een warmtepomp te nemen. Individueel/ Warmtenet kansrijk In deze gebieden is het nog onzeker wat de meest rendabele oplossing is: individueel of met een warmtenet. De warmtevraagdichtheid is hier niet zo hoog dat een warmtenet direct het meest kansrijk lijkt, maar het is zeker de moeite waard om het als één van de opties te onderzoeken. Dit is met name van toepassing op de gebieden die om het centrumgebied heen liggen, en in delen van de Vergert en Oud Zuid. Daarnaast geldt dit voor een deel van Loo en Groessen.

Er moet in meer detail onderzoek gedaan worden naar draagvlak, de besparingsmogelijkheden, de beschikbaarheid van nabije warmtebronnen en de kosten van het exploiteren van de warmtebronnen. Wanneer in aangrenzende gebieden een warmtenet gerealiseerd wordt, kan dit een kans zijn om een onzeker gebied ook op dit warmtenet aan te sluiten. Individueel Als woningen redelijk goed geïsoleerd zijn of in de toekomst kunnen worden, zijn individuele oplossingen zoals een luchtwarmtepomp of een bodemwarmtepomp geschikt. Ook klein-collectieve oplossingen zijn hier een optie, zoals een gezamenlijke bodemwarmtepomp voor 3 tot 7 woningen (via een miniwarmtenet). Ook in gebieden met een lagere bebouwingsdichtheid, waar bijvoorbeeld veel vrijstaande huizen of twee-onder-één-kap woningen staan, is de keuze voor individuele oplossingen logisch. Een warmtenet is hier al snel te kostbaar om aan te leggen, omdat de huizen ver uit elkaar liggen of de warmtevraag van de huizen laag is.

4

Individueel/ groen gas In een aantal wijken staan veel oudere woningen, die ook in de toekomst waarschijnlijk een hogere temperatuur warmteafgifte nodig hebben De bebouwingsdichtheid is hier laag. Dit zijn gebieden waar groen gas mogelijk de beste optie is in 2050, mogelijk in combinatie met een hybride warmtepomp. De toekomstige beschikbaarheid van zowel biogas als waterstof is echter onzeker. Beiden zijn schaars, en zullen dat naar verwachting blijven. Daarom zijn ook andere individuele oplossingen, zoals een warmtepomp, hier een optie. Hiervoor moeten de meeste woningen wel eerst vergaand geïsoleerd worden.

5

Bestaand warmtenet In Duiven is al op veel plekken een warmtenet aanwezig. In de volgende wijken bevindt zich al een warmtenet: Bedrijventerrein Innofase, Centerpoort Noord, Zuid en Nieuwgraaf, De Ploen, Lommerweide, West, Zuidwest, Zuidoost en De Nieuweling. De aanwezigheid van dit warmtenet biedt kansen voor de nabij gelegen gebieden. Door toekomstige ontwikkelingen komt er waarschijnlijk nog capaciteit vrij op de huidige warmtenetten om andere gebouwen ook bij aan te sluiten. Ook de andere gemeenten in de regio kijken naar de restwarmtebronnen als alternatief voor aardgas in hun gebouwde omgeving. Uit analyses is gebleken dat de potentie van deze bovenlokale bronnen niet toereikend is voor de warmtevraag van de hele regio. Het is dan ook van belang te sturen op een efficiënte verdeling van deze restwarmte om de maatschappelijke kosten voor de warmtetransitie zo laag mogelijk te houden. Met de gemeenten binnen het warmtecluster (Arnhem, Duiven, Rheden, Westervoort, Zevenaar en Montferland) wordt overleg gevoerd over dit verdelingsvraagstuk. Bedrijventerreinen Bedrijven die gevestigd zijn in wijken met een mix van woningen, winkels en kantoren, gaan gelijk op met de rest van de wijk. Voor bedrijventerreinen en kantorenparken zijn in sommige gevallen aparte plannen nodig.

Zo werken we met bedrijventerrein Synergiepark Innofase aan het verduurzamen maken van de bedrijven door uitwisseling van warmte, elektra, biogas, biomassa, water en restmaterialen. Met bedrijventerrein ’t Holland doen we onderzoek naar verduurzamingsmogelijkheden. De bedrijven in Centerpoort Noord, Zuid en Nieuwgraaf zijn voor een aanzienlijk gedeelte aangesloten op het bestaande warmtenet, maar er wordt ook nog veel aardgas verbruikt. De aanwezigheid van het bestaande warmtenet maakt aansluiting hierop in ieder geval een logische optie. Wanneer zetten we vervolgstappen? Om in 2050 aardgasvrij te zijn moeten we nu starten. We willen daarbij tot een logische volgorde komen om wijk voor wijk over te stappen naar andere warmtevoorzieningen. De volgende figuur laat zien in welke wijken zich kansen voordoen om de overstap naar aardgasvrij serieus te verkennen. De fasering is gebaseerd op natuurlijke vervangingsmomenten, lokale kansen en initiatieven die in specifieke wijken zijn opgezet door bewoners of lokale partijen. In hoofdstuk 6 vertellen we meer over kansen die zich voordoen in de verschillende buurten. Bewoners en andere belanghebbenden betrekken we intensief zodra we samen concrete plannen gaan maken voor hun wijk. Voor bewoners in wijken die later aardgasvrij worden, is het fijn om te weten dat er nog geruime tijd aardgas is.

Bewoners in deze wijken kunnen op voor hun logische momenten – zoals bij verhuizen en verbouwingen – hun woning aardgasvrij maken of daarop voorbereiden. Het Rijk ondersteunt dit via subsidies op bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen en voor de financiering ervan via goedkope leningen. Tegelijkertijd heeft de landelijke overheid aangekondigd via belastingen de aardgasprijs te laten stijgen. Dus ook in buurten waar nog geen concrete aanpak is gestart om aardgasvrij te worden, stimuleren we bewoners om minder aardgas te verbruiken. We gaan komende jaren met de bewoners van De Vergert (oost), aan de slag om vervolgstappen te onderzoeken en te zetten. Daarna volgt het noordelijke gedeelte van Oud Zuid gecombineerd met het westelijke deel van het centrum. Deze gebieden zijn logisch omdat er koppelkansen liggen met andere werkzaamheden. In hoofdstuk 6 wordt de keuze en exacte afbakening van deze gebieden verder toegelicht. Met de andere wijken starten we na 2030. De bewoners van andere wijken stimuleren we om hun woning stapsgewijs te isoleren.

6

Aanpak en volgende stappen De volledige overstap naar duurzame warmtevoorzieningen is zowel een sociale als een technische opgave. De gemeente heeft in deze transitie een regierol en werkt samen met andere partijen aan een gerichte aanpak die aanpassingen aan gebouwen afstemt op het sociale speelveld in een buurt en de benodigde aanpassingen van de infrastructuur. Hiervoor zet de gemeente in op: 1.

Een traject voor de startwijken; voor de startwijken werken we toe naar een wijkuitvoeringsplan. Daarin brengen we alle kosten, baten, voor- en nadelen in kaart, we betrekken bewoners actief en

7

2.

we beschrijven het besluitvormingsproces (met inspraak van bewoners). Pas als voor de wijk voldaan is aan de nodige financiële, sociale, wettelijke en technische randvoorwaarden en er draagvlak is voor de oplossing(en), leggen we dit vast in beleid. Het stimuleren en faciliteren van verduurzaming overige wijken; a. Energieloket voor advies en vragen: dit is het gemeentelijk energieloket waar bewoners en VVE’s terecht kunnen met vragen, en waar initiatieven zich kunnen melden die hier ondersteuning bij willen. Bewoners kunnen hier fysiek of online terecht voor advies over gunstige oplossingen voor hun woning en om meer te weten te komen over financiering-/subsidiemogelijkheden. b. Informatie en inspiratie via www.samen1nergie.nl: op deze website geven we goede voorbeelden, tips en adviezen voor onder andere de verduurzaming van woningen en de opwek van duurzame energie. Ook verwijzen we slim naar landelijke informatiebronnen zoals www.verbeterjehuis.nl en www.milieucentraal.nl c. Collectieve inkoopacties: Door met een grote groep hetzelfde product in te kopen kan er bespaard worden op de kosten. Voor de toekomst staan er nieuwe collectieve inkoopacties gepland, deze worden bekendgemaakt op de website van het duurzaamheidsprogramma Samen1Nergie. d.

Energiecoaches: Een andere manier om aan de slag te gaan met energiebesparing is door een afspraak in te plannen met één van de Duivense & Westervoortse energiecoaches. Dit zijn enthousiaste inwoners die met behulp van cursussen zijn opgeleid om hun medebewoners advies aan huis te geven om te verduurzamen. e. Energiecoöperatie De Liemers: Sinds kort is energiecoöperatie De Liemers actief in onze gemeente. We gaan graag in gesprek met de coöperatie om hun mogelijke rol en inzet in de warmtetransitie te verkennen.

Voor de meeste woningeigenaren geldt dat een natuurlijk vervangingsmoment van de huidige cv-ketel aangegrepen kan worden om de overstap te maken naar een hybride warmtepomp. Deze maatregel kan het gasverbruik aanzienlijk terugdringen en is voor veel woningen (vooral met energielabels E, D en C) ook financieel aantrekkelijk. De levensduur van een hybride warmtepomp systeem is ongeveer 15 jaar, waarna de overstap naar een volledig aardgasvrije oplossing gemaakt kan worden. Wat betekent de transitievisie voor inwoners van de gemeente Duiven? Deze transitievisie geeft een doorkijk naar wat er binnen de hele gemeente gaat gebeuren in de komende dertig jaar. Inwoners kunnen zien op welke termijn we in hun wijk kansen zien voor een overstap naar aardgasvrij. Tussentijds kunnen zij aan de slag met het verduurzamen van hun eigen woning om de toekomstige overstap naar duurzame warmte makkelijker te maken. Communicatie- en participatie Een belangrijke rol van de gemeente is de communicatie met bewoners over wat er op hen afkomt, en het organiseren van de participatie. Belangrijke uitgangspunten voor de communicatie en participatie zijn: In de communicatie hanteren we waar mogelijk drie niveaus: (1) eenvoudige informatie, voor iedereen te begrijpen, (2) de mogelijkheid voor inwoners om zich verder te verdiepen, bijvoorbeeld via een projectwebsite.

En (3) online beschikbaarheid van alle rapporten en onderzoeken voor de inwoners die alles willen weten. Elke wijk is anders. De diversiteit van wijken vraagt om maatwerk in de communicatie: in het soort informatie, keuze van de communicatiekanalen en de communicatie en participatieaanpak. We zijn helder over de harde kaders, over wat er al vast staat en over wat we nog niet weten of kunnen beloven. We zijn ook helder over rollen, verantwoordelijkheden, proces, planning, dilemma’s, hinder, risico’s, mate van invloed van bewoners, en communiceren daar actief over. We maken gebruik van bestaande netwerken en communicatiekanalen zoals het Energieloket, www.samen1nergie.nl en sociale media. Voor het organiseren van de participatie is een participatiestrategie opgesteld. De uitgangspunten hierin zijn: als één gemeenschap samenwerken aan circulaire economie; iedereen doet mee op een manier die

8

past; alles draait om goede communicatie; klein beginnen, slim aansluiten en stap voor stap uitbouwen; meedoen betekent resultaat boeken, en; waardering voor elkaar en elkaars inzet. Hoe gaan we om met voortschrijdend inzicht en innovatie? Nieuwe inzichten en ontwikkelingen nemen we mee door de Transitievisie Warmte iedere 5 jaar te vernieuwen, zoals voorgesteld in het landelijke Klimaatakkoord. Volgende versies van de transitievisie zullen in de loop van de tijd steeds nauwkeuriger beschrijven welke warmteoplossingen realiseerbaar zijn in de verschillende wijken van de gemeente Duiven. We hopen dat de Transitievisie Warmte iedereen in onze gemeente helpt zich zo goed mogelijk voor te bereiden op een toekomst zonder aardgas.

9

Inhoud Samenvatting ...............................................................................................................................................3 Voorwoord..................................................................................................................................................12 1.

Inleiding........................................................................................................................................13 1.1

Waarom een warmtevisie?........................................................................................................................................13

1.2

Doel van de visie...........................................................................................................................................................13

1.3

Wie heeft deze visie gemaakt?................................................................................................................................14

1.4

Hoe gaat het hierna verder? ....................................................................................................................................14

2.

Wat is de impact? ........................................................................................................................16

3.

Isoleren .............................................................................................................................................................................16 Koken ................................................................................................................................................................................16 Verwarming en warm water .....................................................................................................................................16 Hoe maken we keuzes? ...............................................................................................................20 3.1 Algemene uitgangspunten ............................................................................................................................................20 3.2 Hoe kiezen we de startwijken? .....................................................................................................................................21 3.3 Hoe kiezen we de aardgasvrije techniek? ................................................................................................................22

4. Warmtevraag en warmtebronnen .......................................................................................................25 4.1 Warmtevraag.......................................................................................................................................................................25 Huidig aardgasverbruik..............................................................................................................................................25 Energiebesparing..........................................................................................................................................................26 Toekomstige warmtevraag .......................................................................................................................................28 Hoge, midden- of lage temperatuur ....................................................................................................................28 Wijken en dorpen die nog aardgas verbruiken ................................................................................................31 Concentratie van de warmtevraag.........................................................................................................................31 Warmtenetten

............................................................................................................................................33 4.2 Warmtebronnen.................................................................................................................................................................33 Ruim beschikbare warmteoplossingen ................................................................................................................33 Beschikbare kleinschalige / lokale warmteoplossingen ................................................................................35 Opkomende technieken ............................................................................................................................................35 Waterstof, groen gas en biomassa...........................................................................................................36 5. Kansrijke warmtevoorziening per wijk in 2050 ..................................................................................37 5.1 Woonwijken .........................................................................................................................................................................37 5.2

Bedrijven en kantoren.................................................................................................................................................40

5.3

Bedrijven ..........................................................................................................................................................................40 Kantoren...........................................................................................................................................................................40 Betaalbaarheid en zekerheid oplossing...............................................................................................................40

6. Wanneer worden de wijken aardgasvrij? ............................................................................................41 6.1 Startwijken............................................................................................................................................................................43 6.2 Natuurlijk tempo (2022-2050) ......................................................................................................................................45 6.3 Middellange termijn (2030-2040) ...............................................................................................................................45

10

6.4 Lange termijn (2040-2050).............................................................................................................................................46 6.5 Middellange termijn (2030-2040) of natuurlijk tempo .......................................................................................46 6.6 Bedrijventerreinen .............................................................................................................................................................47 7. Uitvoeringsstrategie ..............................................................................................................................48 7.1 Procesonderdelen..............................................................................................................................................................48 7.2 Aanpak startwijken............................................................................................................................................................49 7.3 Aanpak overige wijken ....................................................................................................................................................50 7.4 Aanpak bedrijventerreinen, utiliteit en maatschappelijk vastgoed................................................................51 7.5 Rol van de gemeente in warmtenet

ontwikkeling................................................................................................51 7.6 Communicatie- en participatiestrategie ...................................................................................................................53 7.7 Financiering en betaalbaarheid....................................................................................................................................54 7.8 Doorontwikkeling Transitievisie Warmte .................................................................................................................55 Bijlage A Bouwjaren en energielabels .....................................................................................................56 Bijlage B Toelichting technische analyse.................................................................................................58 Voorspelling toekomstig energielabel .................................................................................................................58 Toekenning temperatuurniveau .............................................................................................................................58 Bedrijfspanden...............................................................................................................................................................59 Bijlage C Niet of beperkt

aanwezige warmtebronnen...........................................................................61 Bijlage D Toelichting Startanalyse Leidraad ...........................................................................................62 De Startanalyse van de Leidraad – versie september 2020 .........................................................................62 Buurt analyse Liander..................................................................................................................................................65 Bijlage E Infographic individuele oplossingen .......................................................................................69 Bijlage F Participatiestrategie Circulaire Economie ...............................................................................70 Bijlage G planning Integraal Beheer Openbare Ruimte ........................................................................71 Bijlage H Communicatie- en participatieplan Transitievisie Warmte ..................................................72

11

Voorwoord We gaan de komende tijd over van het gebruik van fossiele brandstoffen naar duurzame energie. Een overgang die gepaard gaat met emoties. Logisch, want we zijn verbonden met het landschap waar windmolens en zonneparken een plek krijgen en als het gaat om het op een andere manier verwarmen van onze huizen en bedrijven komen we zelfs bij u thuis. Daarom vind ik het belangrijk dat we elke stap in deze overgang samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven zetten. We kunnen als overheid simpelweg niet anders. We hebben iedereen nodig in dit proces. Niet alleen de techneuten onder ons, maar u ook. Voor u ligt de Transitievisie Warmte. Het is toch een behoorlijk technisch verhaal geworden. Er is veel aan gerekend en er staan veel beschikbare technieken voor duurzame verwarming van woningen en bedrijven in vermeld. Dat is ook nodig om in kaart te brengen wat een haalbaar plan is in een realistisch tijdspad. Het is nodig om u duidelijkheid te geven over wat er de komende tijd nodig is. Toch ben ik blij met de gesprekken die we met raadsleden en de klankbordgroep Samen1nergie voerden om te peilen of we op de goede weg zaten en of het nog wel te begrijpen was. Daarnaast hebben we de stappen die we zetten ook gezet in berichten die we deelden op ons platform Samen1nergie.nl en de (social) media kanalen van gemeente Duiven.

Met berichten als ‘bouwjaar van belang bij aardgasprijs wonen’ en ‘hoeveel energie kunnen we eigenlijk besparen’ nemen we u mee in de afwegingen die we in de Transitievisie Warmte moeten maken. En we gaan hiermee door, ook in de volgende stappen waarin we per buurt-, en wijk aan de slag gaan met isoleren van woningen en het maken van wijkuitvoeringsplannen. Zo zetten we stappen van fossiele brandstoffen naar duurzaam verwarmen en van meedenken naar meedoen. Met het vaststellen van deze visie start het traject van de wijkuitvoeringsplannen. Dat doen we zorgvuldig en daarvoor nemen we de tijd. Samen met alle betrokkenen. Samen werken we aan duurzame energie. Doe jij mee? Daar krijg je zelf ook energie van.

Gemma Tiedink Wethouder

12

1. Inleiding In Nederland gaan we stoppen met het gebruik van aardgas. Ook in gemeente Duiven zullen we tussen nu en 2050 het aardgas verder vervangen door duurzame warmte. Met onze aanwezige warmtenetten zijn we al een eind op weg, maar we hebben ook nog stappen te gaan. Die zetten we wijk voor wijk. Samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners gaan we als gemeente op zoek naar de beste oplossingen voor een duurzaam gemeente Duiven, waar onze én volgende generaties een prettige en leefbare toekomst hebben. In deze Transitievisie Warmte stippelen we het pad uit naar een duurzame en toekomstbestendige warmtevoorziening.

1.1 Waarom een warmtevisie? Al tientallen jaren is het verbruik van aardgas een gemakkelijke manier om onze huizen te verwarmen, te douchen en te koken. Het klimaat verandert echter door de CO2-uitstoot van het verbruik van fossiele brandstoffen zoals aardgas. Tijdens de klimaatconferentie van de Verenigde Naties in Parijs, eind 2015, bereikten bijna 200 landen overeenstemming over een klimaatakkoord. Afgesproken is dat de opwarming van de aarde beperkt wordt tot maximaal 2 graden, met 1,5 graad als streefwaarde. Vervolgens ondertekenden in Nederland in 2019 meer dan 100 partijen het landelijke klimaatakkoord. In 2050 moet de CO2-uitstoot met 95% verminderd zijn ten opzichte van 1990. Dit vraagt ingrijpende veranderingen in allerlei sectoren: industrie, landbouw, mobiliteit, de productie van elektriciteit en de wijze waarop we gebouwen verwarmen. Om de klimaatdoelen te behalen moeten we uiterlijk in 2050 afscheid nemen van fossiele brandstoffen en dus ook van het gebruik van aardgas voor koken, verwarming en warm water. In het klimaatakkoord is bepaald dat elke gemeente uiterlijk in 2021 een visie maakt voor de overstap van aardgas op andere, duurzame warmtebronnen. Die presenteren we in deze Transitievisie Warmte. Voor de uitvoering van de transitie hebben we tot 2050 de tijd.

1.2 Doel van de visie De Transitievisie Warmte (verder in dit document: de transitievisie) heeft tot doel om de stappen naar een aardgasvrije gemeente in 2050 uit te stippelen. We gaan daartoe in op drie hoofdvragen: ● Welke alternatieven voor aardgas zijn geschikt in de verschillende wijken in de gemeente Duiven? Een warmtenet, warmtepomp of duurzaam gas? ● Wanneer gaan de verschillende wijken van het aardgas af? We schetsen een globaal tijdpad tussen nu en 2050. ● Welke stappen gaan we de komende jaren zetten? (De uitvoeringsstrategie.) Wij voeren de warmtetransitie samen met inwoners, maatschappelijke partners en bedrijven uit. De Transitievisie Warmte is dan ook geen dichtgetimmerd plan, maar het geeft de kaders waarbinnen de komende jaren projecten worden opgestart. Het uiteindelijke resultaat is een Transitievisie Warmte die begrepen en gedragen wordt en die goed onderbouwt welke warmteopties interessant zijn.

13

1.3 Wie heeft deze visie gemaakt? De gemeente Duiven heeft de visie niet alleen opgesteld. We spraken met allerlei partijen om hun mogelijkheden en wensen in kaart te brengen. We werkten vooral samen met netbeheerder Liander en woningcorporatie Vivare. Liander beheert het elektriciteits- en gasnet en doet continue investeringen om onze energievoorziening betrouwbaar en veilig te Wilt u meedenken? houden. De woningcorporatie heeft veel woningen in We zijn benieuwd naar uw mening na het lezen bezit en zijn daarom een belangrijke partij. van de Transitievisie Warmte. U kunt uw reactie Energiebedrijf Vattenfall is geconsulteerd over de achterlaten via samen1nergie.nl Ook kunt u mogelijkheden die het bestaande warmtenet biedt. hier uw e-mailadres achterlaten, als u op de Ideeën en zorgen van bewoners en ondernemers hoogte wilt worden gehouden van de haalden we op door communicatie en interactie via ontwikkelingen. ons platform Samen1nergie. Ook spraken we met Klankbordgroep Samen1nergie over onze aanpak en overwegingen in de Transitievisie Warmte. Dit combineerden we met gedegen onderzoeken en technische informatie over de wijken.

1.4 Hoe gaat het hierna verder? Deze transitievisie geeft een doorkijk naar wat er in de gemeente gaat gebeuren de komende dertig jaar. Bewoners weten daardoor waar ze aan toe zijn, en kunnen beslissingen over hun woning hierop afstemmen. Dit is de start van een proces om de gemeente Duiven verder aardgasvrij te maken. Met de aanwezigheid van het bestaande warmtenet zijn we al flink op weg, maar toch verwarmen we nog ongeveer 40% van onze gebouwen met aardgas. Om dit de komende jaren verder omlaag te brengen selecteren we in deze transitievisie een aantal startwijken (of delen daarvan), die kansrijk zijn om als eerste van het aardgas af te gaan. We kijken daarbij over wijk- en buurtgrenzen heen en selecteren gebieden die een logische afbakening hebben. Hier starten we met vervolgstappen voor 2030. Voor deze wijken worden de komende jaren ‘wijkuitvoeringsplannen’ gemaakt, zie Figuur 1. Hierin worden de plannen concreter, en zal per wijk, buurt of zelfs per huishouden worden gekeken wat er mogelijk is. Deze wijkuitvoeringsplannen maken we samen met bewoners en andere betrokkenen – hiervoor volgt per wijk een participatietraject. Het vaststellen van dit wijkuitvoeringsplan gebeurt pas als bekend is wat de consequenties zijn voor de woonlasten van bewoners en ondernemers, er een gedegen haalbaarheidsstudie is afgerond en er voldoende draagvlak is.

Als het aardgas in een wijk wordt afgesloten, krijgen bewoners dat ruim van tevoren (circa 8 jaar) te horen1. In hoofdstuk 7 wordt uitgebreider ingegaan op de vervolgstappen.

Figuur 1 Na de Transitievisie Warmte (TVW) volgen wijkuitvoeringsplannen. De Transitievisie Warmte wordt iedere 5 jaar geüpdatet. De transitievisie zal eens in de vijf jaar bijgesteld worden en in de loop van de tijd steeds nauwkeuriger beschrijven welke warmteoplossing het beste past in elke wijk. Daarnaast is de gemeente bezig met het

1

De termijn van 8 jaar is voorlopig in het klimaatakkoord opgenomen en zal uiterlijk 2022 worden geëvalueerd. Dan

wordt definitief vastgesteld wat een goede termijn is.

14

opstellen van een Omgevingsvisie. Dit is een overkoepelende visie op de fysieke leefomgeving van de gemeente Duiven. Deze wordt opgesteld als onderdeel van de (nog in te voeren) Omgevingswet. De tijdspaden van de Transitievisie Warmte en de Omgevingsvisie lopen niet synchroon.

Samenhang met de Regionale Energiestrategie Uiteraard kijken we verder dan de gemeentegrenzen. De puzzel van warmte-opwek, -opslag en -gebruik maken we samen met andere gemeenten in de regio. We werken toe naar de Regionale Structuur Warmte, als onderdeel van de Regionale Energiestrategie (RES) van regio Arnhem-Nijmegen. Bovenlokale bronnen ontoereikend voor hele regio De TVW geeft inzicht in de mogelijke warmteoplossingen per wijk/gebied en in de beschikbare duurzame warmtebronnen. Van deze warmtebronnen liggen twee grote bronnen (de AVR en de RWZI Nieuwgraaf) binnen de gemeentegrens. Ook de andere gemeenten in de regio kijken naar deze bronnen als alternatief voor aardgas in hun gebouwde omgeving. Uit analyses is gebleken dat de potentie van deze bovenlokale bronnen niet toereikend is voor de warmtevraag van de hele regio. Het is dan ook van belang te sturen op een efficiënte verdeling van deze restwarmte om de maatschappelijke kosten voor de warmtetransitie zo laag mogelijk te houden. Met de gemeenten binnen het warmtecluster (Arnhem, Duiven, Rheden, Westervoort, Zevenaar en Montferland) wordt overleg gevoerd over dit verdelingsvraagstuk.