A2c.Bijlage 2 - Vraag en antwoord publicaties omgevingsdiensten.pdf

Vraag en antwoord publicaties omgevingsdiensten Inleiding In week 46 zijn in de regionale kranten De Gelderlander en Tubantia, dagblad Trouw, tv-programma EenVandaag en weekblad De Groene Amsterdammer artikelen en items gepubliceerd over toezicht en handhaving in het milieudomein. In de berichten kwam ook het functioneren van de omgevingsdiensten aan de orde. “Bedrijven worden weinig tot niet gecontroleerd, overtredingen worden nauwelijks beboet, de verschillen tussen regio’s als het gaat om toezicht en handhaving zijn groot en de omgevingsdiensten hebben hun cijfers niet op orde. Al met al een beeld dat niet onverdeeld positief en niet erg gunstig is voor bestuurders van gemeenten en provincies en de medewerkers van de 29 omgevingsdiensten. De artikelen zijn gebaseerd op onderzoek van het onafhankelijke journalistieke platform Investico. Investico schreef het basisverhaal, de redacties van de andere nieuwsmedia hebben dit aangevuld met een eigen regionale/landelijke insteek. De Gelderlander heeft een verzoek in gediend voor een vervolg. 1. Is door ODRA meegewerkt aan het onderzoek van Investico en De Gelderlander? Ja. Afgelopen zomer heeft Investico ODRA benaderd met een hele serie vragen. Over aantal milieucontroles, handhavingsverzoeken, aantal en hoogte van boetes, lasten onder dwang(som/bestuursdwang), aantal BOA’s en aantal klachten en de afhandeling van klachten.

De Gelderlander heeft later dit najaar vergelijkbare vragen gesteld. Voor beide redacties geldt dat de belangrijkste cijfers van de gevraagde informatie zijn geleverd. De conclusie die De Gelderlander trok dat ODRA geen cijfers heeft geleverd is feitelijk onjuist. Ook hebben we de journalisten verwezen naar onze jaarverslagen. We hebben enkele verkeerde conclusies nog kunnen tackelen, maar de publicaties zelf hebben we niet vooraf kunnen controleren op feitelijke onjuistheden. 2. Is er ook gesproken met de journalisten? Ja, zeker. Naast leveren van cijfers is uitgebreid gesproken met de journalisten en toelichting gegeven bij de cijfers. Met name over hoe ODRA werkt en wat het verschil is tussen bestuursrecht en strafrecht. We hebben met De Gelderlander in de werkplaats van cluster Meten & Advies gesproken, om door onze eigen mensen te kunnen vertellen over meten en de normstelling inzake PAK (Polycyclische aromatische koolwaterstoffen of polycyclische aromaten) en giftige stoffen (Zeer zorgwekkende stoffen, ZZS), waar met name in Nijmegen publiciteit over is geweest. Tot dusver heeft de redactie niets gedaan met deze informatie. 3. Meetdienst De provincies Gelderland en Noord-Brabant hebben als enige van de twaalf provincies een eigen geaccrediteerde meetdienst. De meetdienst van ODRA bijvoorbeeld is de enige (publieke)

meetdienst in Nederland die geaccrediteerd PAK mag meten bijvoorbeeld in de schoorsteen van asfaltcentrales of ijzergieterijen. Bij ODRA is veel kennis en ervaring op dit terrein. 4. Meten en weten Er is een relatie tussen meten en weten en publiciteit. Het is niet verwonderlijk dat over ijzergieterij en de asfaltproductie in Gelderland veel bekend is over de emissies. Daar wordt in opdracht van de provincie actief gemeten. Met deze informatie is door De Gelderlander niets gedaan.

5. Wat is het verschil tussen bestuursrecht en strafrecht? We constateerden in de vraagstelling dat bij de journalisten het verschil tussen bestuursrecht en strafrecht niet duidelijk is. Dat loopt ook in de artikelen door elkaar. In het bestuursrecht is preventief toezicht gericht op voorkomen en herstellen van overtredingen. Strafrecht is punitief, dus sanctionerende handhaving. De teneur van de artikelen was erg sterk op ‘law and order’ gericht, op bestraffen en beboeten. Dat is in de praktijk van omgevingsdiensten minder aan de orde. We sturen in het bestuursrecht op de volgende wijze: 1. Voorkomen (= goede vergunningen en advies); 2. Toezicht (= controleren op naleven); 3. Als laatste op handhaven (= herstellen van de overtreding). 6. Zijn er dan geen instrumenten om bedrijven (en ook instellingen en burgers) te bestraffen? Wel degelijk heeft ODRA instrumenten om bedrijven, instellingen en burgers een ‘tik op de vingers’ te geven als de voorschriften in vergunningen of de normen uit wet- en regelgeving worden overschreden. Dat gaat in stappen maar is altijd afhankelijk van de impact van de overtreding en het gedrag van de overtreder.

Grosso modo worden deze stappen gevolgd bij overtredingen: • Waarschuwing door een toezichthouder (die wordt vastgelegd in een aanschrijving/brief); • Vervolgcontrole met per brief een voornemen tot handhaving (als…, dan…); • Last onder dwangsom (overtreding moet binnen gestelde termijn opgelost zijn, anders volgt een dwangsom), verbeuring en invordering; • Last onder bestuursdwang (als binnen termijn overtreding niet is opgelost, dan sluiten we het bedrijf, trekken we vergunning in). Strafrecht kan op ieder moment van overtreden parallel ingezet worden, dit is afhankelijk van de aard en omvang van de overtreding en al dan niet calculerend gedrag van de overtreder. ODRA heeft hiervoor twee BOA’s voor het omgevingsdomein in dienst, zij schakelen dan rechtstreeks met het Openbaar Ministerie. Onze acties toetsen we altijd aan de landelijke handhavingsstrategie (LHS). 7. Hoeveel handhavingsverzoeken, boetes en processen verbaal heeft ODRA opgemaakt? In strafrecht kennen we twee soorten van inzet. De Bsbm, die wordt veelal voor ‘kleine overtredingen’ gegeven. Denk aan vuilniszak in de berm, vuil verbanden in eigen tuin en stropen. Door ODRA zijn afgelopen twee jaar (2019 en 2020) nog geen tien boetes uitgedeeld.

Dat heeft twee redenen: een pragmatische reden (bezwaar maken tegen een Bsbm betekent dat een alsnog een PV opgemaakt moet worden, dat is 50-100 uur werk/PV voor een BOA), in het ODRAwerkgebied ligt het accent op grotere bedrijven. De inzet van Bsbm is geen passende maatregel grote overtredingen, daar wordt een proces-verbaal voor opgemaakt. Een Bsbm boete wordt tevens vaak aangevochten en daarna geseponeerd & of verlaagd.

Handhavingsverzoeken zijn 317 (’19) en 281 (’20) uitgevoerd. Het totaal aan milieucontroles is 2.385 (’19) en 2.748 (’20). Het totaal aantal vervolgcontroles is 579 (’19) en 948 (’20) en de jaren ’19 en ’20 zijn in totaal 182 lasten onder dwangsom uitgeschreven. 8. Is deze kritiek terecht? De insteek van de verhalen had ook anders kunnen zijn (zie ook opinie van Tijs van Bree in Trouw). De meeste bedrijven voldoen aan de wet- en regelgeving en de voorschriften in de vergunning (soms is sprake van kleine overtredingen). In de berichtgeving is gekozen voor een andere insteek, die negatiever uitpakt voor de omgevingsdiensten. We moeten tot onze spijt constateren dat onze input zeer selectief is verwerkt. Dat is voor de beeldvorming niet goed. De media bewijzen niet alleen ons een slechte dienst, maar blijven vooral in gebreke om lezers en samenleving eerlijk en onderbouwd te informeren over ons werk. Omgevingsdiensten kunnen zeker nog winst boeken in slagkracht als zij uniform mandaat hebben van hun opdrachtgevers. De kritische beschouwing in de artikelen is daarmee ook een aansporing. In het Algemeen Bestuur van ODRA is het nieuwe risicobeleid vastgesteld, waarin explicieter wordt welke keuzes we maken in toezicht. 9. En zijn milieu en volksgezondheid in gevaar? Nee.

Als zou blijken dat, bijvoorbeeld na klachten van omwonenden, bedrijven overlast veroorzaken, dan wordt de klacht altijd geverifieerd. Mochten dan vermoedens zijn dat emissies risico’s voor de volksgezondheid hebben, dan wordt direct opgetreden. Onze meetdienst heeft daarin een belangrijke rol. • •

Zie ook statement ODRA feitelijk statement op onze internetsite Milieu-boetes uitdelen is maar het halve werk | Trouw

Arnhem 23 november 2021