A2b. 201678122-Bestuursrapportage RSD eerste halfjaar 2024

Er moesten werkafspraken worden gemaakt met de gemeenten en werkprocessen moesten worden ingericht. Gelukkig is dit allemaal goed verlopen. De invordering van de bijzondere bijstandsvordering van de gemeente Zevenaar wordt al gedurende een langere tijd door de RSD ingevorderd.

Administratieve fout betreft betalingen door een derde partij op de tussenrekening, fouten door RSD medewerker, fouten door bewindvoerders of derden. Om te leren van fouten door de RSD wordt per kwartaal gekeken of een vordering voorkomen had kunnen worden en wordt dit besproken met de betreffende medewerkers en acties ondernomen om dergelijke fouten in de toekomst te voorkomen. 4 Vorderingen die geen gevolg zijn van het schenden van de inlichtingenplicht vallen onder de WSNP. We zien dat ook vaker fraudeschulden worden meegenomen. De RSD probeert altijd de inning van de fraudevordering op te schorten totdat de WSNP is afgerond. Maar dit is eigenlijk niet de bedoeling van de WSNP. Na afloop van de WSNP behoort men schuldenvrij te zijn. 3

24

Stand van zaken debiteuren

4.5 ROOO Oekraïners Door de Russische inval in de Oekraïne zijn er veel Oekraïners gevlucht. Een deel hiervan heeft zich gevestigd in de Liemers.

ROOO Oekraïners die niet werken, komen in aanmerking voor leefgeld in het kader van de Regeling Opvang Ontheemden Oekraïne (ROOO). Dit leefgeld wordt betaald door de RSD aan de Oekraïners die zich bevinden in de gemeentelijke opvanglocaties (GOO) en de particuliere opvang (POO) in de gemeenten Duiven, Westervoort en Zevenaar. Regelmatig vinden er mutaties plaats doordat er nieuwe personen zich vestigen, vertrekken, gaan werken of stoppen met werken. Door een goede samenwerking met de gemeenten en de locatiemanagers loopt dit soepel. De RSD was afhankelijk van de informatie die werd verstrekt door de Oekraïners voor wat betreft het starten en stoppen met werk. Sinds kort is de RSD bevoegd om de gegevens in SUWI-inkijk te raadplegen. In dit systeem staat vermeld wanneer er is gestart/gestopt met werk en wat er is verdiend. Op deze wijze kan worden gecontroleerd of de ROOO-uitkering rechtmatig is verstrekt. Aantal personen die een ROOO-bijdrage ontvingen in juni 2024

GOO Duiven Westervoort Zevenaar

POO 63 13 34 110

Totaal 6 15 14 35

69 28 48 145

25

Uitgaven ROOO 1e half jaar 2024

Duiven Westervoort Zevenaar

GOO 84.058 38.102 60.697 182.857

POO 13.379 33.705 21.621 68.705

Totaal 97.437 71.807 82.318 251.562

Eigen bijdrage Sinds 1 juli 2024 is het mogelijk om een bedrag voor gas, water en elektra in rekening te brengen bij de Oekraïners van 18 jaar en ouder die in de gemeentelijke opvanglocaties wonen. De Oekraïners die leefgeld ontvangen, hoeven deze eigen bijdrage niet te betalen. De RSD is door de gemeenten gevraagd de vaststelling en de inning van de eigen bijdrage voor haar rekening te nemen. Met name het vaststellen van de eigen bijdrage is een behoorlijke klus. Mede gezien het feit dat dit voor de bestaande bewoners van de diverse gemeentelijke locaties gelijktijdig moet gebeuren. Het kan namelijk niet zo zijn dat ene bewoner van een locatie eerder een eigen bijdrage moet betalen dan zijn/haar buurvrouw/buurman. De verwachting is dat vanaf 1 november 2024 alle eigen bijdrages zijn opgelegd en zullen worden geïnd.

26

5 Trends en duiding 5.1 Instroom in de uitkering Volgens de meest recente septembercirculaire (2023) zou het aantal bijstandsontvangers moeten dalen met circa 1,2%. Landelijk is dit scenario reeds ingehaald door macro-economische ontwikkelingen, zoals de stijging van de rentestand. Hierdoor kunnen overheid en ondernemingen minder investeringen doen, hetgeen tot meer bijstandsontvangers leidt. De cijfers van het CBS laten in het eerste half jaar 2024 (cijfers t/m mei) een toename zien van een kleine 1%.5 De Liemerse gemeenten hebben grote onderlinge verschillen. Zowel Duiven als Westervoort zitten op een stijging van ruim 2%, terwijl Zevenaar per ultimo juni nog een afname van 1% kende. In absolute termen is Duiven gestegen met tien klantdossiers, Westervoort met zeven en zien wij bij Zevenaar een afname van acht klantdossiers. Landelijk is de verwachting dat de septembercirculaire 2024 een bijgesteld beeld zal laten zien van 2024 en van een verwachte daling van het aantal bijstandsontvangers geen sprake meer zal zijn. Oorzaak van bijstandsafhankelijkheid Oorzaken Andere oorzaak; zoals bijv vestiging in Nederland vanuit het buitenland, einde onderhoud door ouders, vermogen ingeteerd Beëindiging huwelijk/relatie Beëindiging studie Einde Ander inkomen, zoals einde alimentatie, einde inkomsten uit polissen Einde Arb. Dienstbetrekking /uitk.

ziekte Einde COA gelden Einde UWV uitkeringen; WW, WIA, Beëindiging Zelfstandig beroep of bedrijf Oorzaak bij partner Overnemen Uitkering andere gemeente Eindtotaal

Duiven

Westervoort

Zevenaar

Eindtotaal

16 6 4

3 3 4

22 3 7

41 12 15

2 1 6 7 3 1 13 59

7 12 3 3 2 10 47

3 4 17 10 4 2 9 81

5 12 35 20 10 5 32 187

Wat opvalt is dat het grootste gedeelte van de nieuwe instroom (tenminste 57%) indirecte instroom is. Op deze instroom zijn geen preventieve maatregelen te nemen. Denk hierbij aan vestiging van statushouders of gezinsmigranten in Nederland of overname van een andere gemeente. Leeftijdsopbouw van de nieuwe instroom Leeftijdscategorie Duiven Westervoort 18 t/m 26 18 13 27 t/m 35 12 16 36 t/m 45 7 5 46 t/m 55 10 6 56 t/m 66 12 6

5

Zevenaar 30 19 13 11 8

Eindtotaal 60 45 25 27 26

https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/82015NED?q=bijstandsuitkeringen 27

Als we kijken naar de leeftijdsopbouw bij de nieuwe instroom, dan valt op dat met name de leeftijdscategorie 18 tot en met 35 jaar oververtegenwoordigd is. Als we deze leeftijdscategorie afzetten tegen de reden van bijstandsafhankelijkheid, dan zien we daarin dat het binnen de groep tot 27 jaar om de volgende groepen gaat: statushouders, jongeren die zich na een verblijf in het buitenland in Nederland vestigen, en einde studie. Binnen de groep 27 tot 35 jaar zien we dat met name overname van andere gemeente en einde UWVuitkeringen naar voren komen. Gezien de instroom is het van belang om te onderzoeken of op de groep einde studie en einde UWV uitkering preventieve maatregelen te nemen zijn. Wanneer de uitkering van een andere gemeente wordt overgenomen, legt de RSD medewerker contact met de vorige gemeente om zoveel mogelijk informatie over reintegratietrajecten te krijgen, zodat een traject verder voortgang kan vinden.

5.2 Ontwikkelingen arbeidsmarkt / Re-integratie Het aantal langdurig werklozen, degenen die al een jaar of langer op zoek zijn naar werk bedroeg 61.000 in het tweede kwartaal van 20246. Het aantal langdurig werklozen is vrijwel onveranderd ten opzichte van het vierde kwartaal 2023. De arbeidsmarkt is nog altijd krap. In het tweede kwartaal van 2024 nam het aantal vacatures af en het aantal werklozen daalde licht. De arbeidsmarkt werd daardoor iets minder krap. Maar is nog altijd krap te noemen. De meeste vacatures zijn te vinden in de handel, de zakelijke dienstverlening en de zorg. De verwachting is dat de krapte voorlopig blijft. De verwachting is ook dat tekorten in techniek, IT en zorg toenemen en nieuwe instroom deze specifieke tekortgebieden waarschijnlijk niet kunnen vervullen7. Advies- en consultancybureau Mc Kinsey geeft aan dat het essentieel is om  de productiviteit te verhogen,  de arbeidsparticipatie te optimaliseren,  de mobiliteit op de arbeidsmarkt te vergroten  de arbeidsgeschiktheid van mensen te verbeteren De eerste twee zorgen ervoor dat kwantitatief de algehele krapte van de arbeidsmarkt vermindert. De laatste twee zorgen ervoor dat de beroepsbevolking aan de vraag kan voldoen.

De RSD kan zich met name richten op het toeleiden van inwoners naar de arbeidsmarkt en het helpen uitbreiden van deeltijddienstverbanden van inwoners die onder de werking van de Participatiewet vallen. We zien dat de aansluiting van onze doelgroep op de vraag van de arbeidsmarkt niet met elkaar in evenwicht is. Ofwel het niveau van de werkzaamheden die gevraagd wordt, ligt boven het kunnen van een groot deel van onze doelgroep. Ofwel een deel van de doelgroep is lichamelijk of geestelijk niet in staat om de gevraagde vacatures in te vullen. Zo vraagt een baan in de zorg fysiek veel van een medewerker. De RSD zet alles op alles om deze mismatch op te heffen met inzet van trajecten en voorzieningen. Daarnaast is er een goede samenwerking met het WSP om de voorlichting aan werkgevers vorm te geven. We zien een toename van het aantal statushouders, die vanuit het COA doorstromen naar gemeenten. Deze groep krijgt te maken met inburgeringsplicht, waarbij de RSD adviseert over het participatietraject en hier uitvoering aan geeft. Recent zijn afstemmingsoverleggen tussen gemeenten en de RSD gestart, om afspraken te maken en casussen te bespreken om meer synergie in de uitvoering te vinden.

6 7

CBS 2e kwartaal 2024 McKinsey 28

Inwoners tot 27 jaar die instromen in de bijstand hebben zwaardere problematieken. Zij staan al langere tijd op een wachtlijst van hulpverlening of zitten middenin een hulpverleningstraject. In sommige gevallen is het toekennen van een uitkering dan het enige wat de RSD kan doen. Al eerder is benoemd dat er veel inwoners zijn die te maken hebben met meerdere hulp- en dienstverleners. Om te zorgen dat de afspraken doenlijk zijn voor de inwoner, niet in strijd met andere afspraken en goed worden nageleefd, vraagt dit de nodige afstemming door de RSD medewerkers. Opvallend is dat we steeds vaker inwoners met een indicatie ambulante begeleiding treffen. Ook maken meer inwoners zich grote zorgen over de financiële situatie in het gezin, waarbij de stress overmant. De bestaanszekerheid staat onder druk. Zeker bij bijzondere ziektekosten of bijzondere kosten voor de kinderen weten inwoners zich vaak geen raad, omdat ook het armoedebeleid hier niet in voorziet. Denk hierbij bijvoorbeeld aan tandartskosten, brilkosten of eigen bijdragen gehoorapparaat. In vergelijking met voorgaand jaar zien we dat de problematiek, waarmee onze klanten te maken hebben, zich verdiept en complexer wordt. Er ontstaat meer samenloop van wetgeving tussen gemeenten en UWV. Vooral bij mensen die werken of gewerkt hebben met LKS.

Voorbeelden zijn LKS’ers die ziek zijn of ziek uit dienst gaan, inwoners die ziektewet, WIA of WW en bijstand ontvangen. Of inwoners met een UWV uitkering en een indicatie beschut werk. In deze situaties verschilt het welke organisatie verantwoordelijk is voor de re-integratie verplichting. Dit maakt het ingewikkeld voor medewerkers en al helemaal voor inwoners. Zij hebben geen overzicht meer bij wie ze moeten zijn en waar ze welke inlichtingen moeten geven. 5.3 Ontwikkelingen rondom Participatiewet in balans Het voormalige kabinet heeft drie sporen uitgezet ter verbetering van de PW Spoor 1: 20 maatregelen voor de korte termijn Spoor 2: herziening PW voor de lange termijn Spoor 3: Versterken van het vakmanschap van de professionals

Aanleiding      

De huidige PW wordt als te streng ervaren De menselijke maat wordt uit het oog verloren Uitspraken Centrale Raad van Beroep (CRvB) Te streng en disproportioneel sanctieregime Standaardverplichtingen in de wet die niet altijd toepasbaar zijn (wet taaleis, tegenprestatie, geüniformeerde arbeidsverplichtingen) Te strikte complementariteit (aanvulling tot aan de bijstandsnorm)

Doel van het wetsvoorstel: 1. 2. 3.

De regels en ondersteuning van de PW beter laten aansluiten op de mogelijkheden en omstandigheden van de mensen Het vergroten van de rechtszekerheid, zowel qua rechten als plichten Het creëren van meer handelingsruimte voor de uitvoerend professional

Uitgangspunten     

Wet en uitvoering eenvoudiger maken Vergroten van de rechtszekerheid voor de inwoners qua rechten en plichten Creëren van meer handelingsruimte voor de professionals Rekening houden met het denk- en doenvermogen van de klant Arbeidsinschakeling staat voorop, maar meer aandacht voor klanten die geen of verminderd perspectief op werk hebben (deelname aan de maatschappij) 29

    

Meer financiële zekerheid bieden - bijvoorbeeld voor klanten die inkomsten uit deeltijdarbeid krijgen/hebben Meer evenwicht tussen bestaanszekerheid, participatie en handhaving Werken vanuit vertrouwen Aanpassen van het systeem van verlagingen Codificatie van de uitspraken van de CRvB

Er moet worden aangesloten bij de intrinsieke motivatie in plaats van de extrinsieke motivatie vanuit de regels van de wet. Uitgaan van: Weten, Kunnen en Willen. Inzetten op voorkómen van regelovertreding. En als dan toch de regel overtreden is? Dan moet de professional afwegen of sprake is van niet weten, niet kunnen of niet willen en daarin proportionaliteit toepassen van de sancties. Het wetsvoorstel dat nu voorligt, beoogt 20 wijzigingen in de wetgeving. Enkele hiervan zijn:  niet meer standaard toepassen van de 4 weken zoektermijn  meer mogelijkheden om de uitkering met terugwerkende kracht toe te kennen  vrijlating van giften tot een maximaal bedrag  andere wijze van het vaststellen van het vermogen bij vermogensaanwas  andere uitkeringsnorm indien er sprake van een niet rechthebbende partner  andere uitkeringsnorm voor alleenstaande ouders die niet de alleenstaande ouderkop ontvangen van de belastingdienst  standaard normsverhoging voor uitwonende jongmeerderjarigen  geen kostendeler bij tijdelijk verblijf  verruiming van de bijverdiengrenzen  verhogen bestaanszekerheid voor bijverdienende bijstandsgerechtigde  vereenvoudigen van herinstroom in de bijstand na een periode van werk  aanpassen van het verrekenproces van inkomsten uit arbeid  introductie van het zogenaamde bufferbudget De RSD heeft al ingespeeld op de aankomende wijzigingen en daar waar

mogelijk zijn, verschillende zaken al ingevoerd. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2025. Het betekent voor inwoners dat meer maatwerk bij afwegingen gemaakt kan worden en inwoners menselijker worden behandeld. Financieel betekent dit dat er minder teruggevorderd kan worden en hogere uitkeringen verstrekt kunnen worden.

30

6 Organisatie inzet 6.1 Aandacht voor professionalisering In zijn algemeenheid heeft de RSD oog voor professionalisering. Alle medewerkers met een caseload zijn lid van de beroepsvereniging voor professionals in het sociaal domein. Vanuit de beroepsvereniging worden allerlei lezingen en workshops georganiseerd. De medewerkers kunnen hier gebruik van maken. Ook zijn er geregeld casuïstiekbijeenkomsten om van elkaar te leren. De invoering van de voorstellen die staan vermeld in het wetsvoorstel “Participatiewet in balans” en de evenredige belangenafweging hebben nogal wat gevolgen voor de werkwijze van de RSD-medewerkers die zich met rechtmatigheid bezig houden. Te weten: anders denken, minder zwart-wit. En ook een andere beoordeling waarbij de gevolgen voor de inwoners in beeld worden gebracht van de genomen beslissingen op de korte en lange termijn. En waarbij veel meer rekening moet worden gehouden met de individuele omstandigheden en de belangen en het denk- en doenvermogen van de inwoners. Daarnaast zal in klantrapportages uitgelegd moeten worden waarom een bepaalde keuze is gemaakt. Om dit allemaal onder de knie te krijgen, moeten er de nodige cursussen en workshops worden gevolgd. Daarnaast moeten er werkprocessen en documenten worden aangepast. Ook zal er extra getoetst worden om te bezien of de nieuwe werkwijze goed wordt toegepast.

De medewerkers die belast zijn met re-integratie hebben allen een training gevolgd om het Integratief Gedrags Model onder de knie te krijgen. Binnen dit model wordt het kunnen en willen van een inwoner goed in beeld gebracht. In de tweede helft van het jaar staat een verdieping gepland. Met de verdieping krijgen medewerkers meer tools om de belastbaarheid en de mogelijkheden van de inwoner beter in kaart te brengen. De kans dat iemand onterecht op de bank blijft zitten, of dat een mismatch op de werkplek plaatsvindt, moet daarmee afnemen.

6.2 Digitalisering Inwoners kunnen voor de meeste regelingen een aanvraag of wijziging digitaal doorgeven. Wanneer iemand niet digitaal vaardig is, blijft altijd de mogelijkheid bestaan om met een analoog formulier de aanvraag of wijziging in te dienen. Ook kan de inwoner hulp vragen. De RSD moet de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WMEBV) nog volledig implementeren. Op grond van deze wet is het verplicht om de inwoner per stap in het proces informatie over die stap in het proces te geven. Daarnaast moet de RSD de verplichtingen vanuit de WOO nog implementeren. Hierin loopt de RSD achter. We proberen om in 2025 aan de wetgeving te voldoen. RSD heeft in 2023 de beweging ingezet om meer data-gedreven te sturen. Deze ontwikkeling zet zich voort. We hebben in de eerste helft van 2024 een dashboard ontwikkeld waarin de kenmerken van het reintegratiebestand zijn terug te vinden. In de tweede helft van 2024 worden ook een dashboard KPI’s en dashboard instroom opgeleverd. We ontwikkelen deze dashboards door op afdelings- en medewerkersniveau.

31

Bijlage 1 Overzicht KPI’s tot en met 30 juni 2024 KPI 1: 250 plaatsingen Werk Scholing Zelfstandige Totaal aantal plaatsingen Waarvan LKS (KPI = minimaal 75)

KPI 2: 200 inwoners werkfit gemaakt Totaal werkfit gemaakt (nieuwe script zonder fout)

Totaal 150 2 4 156 80

Totaal 76

Duiven Westervoort Zevenaar 41 34 75 1 0 1 3 0 1 45 21

34 17

77 42

Duiven Westervoort Zevenaar 23 13 40

32

33

Bijlage 2 Overzicht Handhaving Maatregel- en boetebeoordeling Duiven Westervoort Zevenaar Maatregel beoordeling Maatregel waarschuwing Opleggen boete Boete afzien ivm dringende redenen Boete afzien ivm ontbreken verwijtbaarheid Boete opleggen Boete waarschuwing Eindtotaal

3 2 1 2

1 2 1 2

2 6 2

Totaal 3 3 21 5 2 8 6 24

Bijzondere onderzoeken handhaving 1e half jaar 2024 Duiven Anonieme melding Verzoek door Burgerzaken Handhaving: Feitelijke verblijfplaats Handhaving: Gezamenlijke huishouding Handhaving: Inkomsten Handhaving: Overige Handhaving: Vermogen Handhaving: Werkzaamheden zwart Intern verzoek Overige Westervoort Anonieme melding Handhaving: Feitelijke verblijfplaats Handhaving: Gezamenlijke huishouding Handhaving: Inkomsten Handhaving: Overige Handhaving: Vermogen Handhaving: Werkzaamheden Interne melding Zevenaar Anonieme melding Verzoek door Burgerzaken Handhaving: Feitelijke verblijfplaats Handhaving: Gezamenlijke huishouding Handhaving: Inkomsten Handhaving: Overige Handhaving: Vermogen Handhaving: Werkzaamheden Interne melding Overige Politie Eindtotaal

Aantal 40 5 3 3 4 8 3 1 4 3 6 27 5 6 2 4 2 1 2 5 86 6 7 17 15 16 5 3 8 3 5 1 153

34

Resultaat van de afgehandelde onderzoeken Duiven BR Beëindiging uitkering BR Geen uitkering ingezet BR Herzien van uitkering BR Uitkering toch ingezet BR Intrekking recht uitkering en terugvordering BR Ongewijzigd uitkering voortgezet BR Terugvordering onterecht verstrekte uitkering BR Wachttijd verstreken – onderzoek gestaakt SR Intrekking recht uitkering en terugvordering SR Ongewijzigd uitkering voortgezet (leeg) Westervoort BR Beëindiging uitkering BR Geen uitkering ingezet BR Herzien van uitkering BR Ongewijzigd uitkering voortgezet BR Terugvordering onterecht verstrekte uitkering BR Wachttijd verstreken – onderzoek gestaakt SR Beëindiging uitkering Zevenaar BR Beëindiging uitkering BR Geen onderzoek ingezet na vooronderzoek BR Geen uitkering ingezet BR Uitkering toch Ingezet BR Intrekking recht uitkering en terugvordering BR Ongewijzigd uitkering voortgezet BR Terugvordering van onterecht verstrekte uitkering BR Wachttijd verstreken – onderzoek gestaakt SR Beëindiging uitkering SR Ongewijzigd uitkering voortgezet SR Terugvordering van onterecht verstrekte uitkering SR Wachttijd verstreken – onderzoek gestaakt Zorgmelding (leeg) Eindtotaal

Aantal 40 4 1 3 2 4 15 2 3 2 1 3 27 7 1 1 10 4 2 2 86 19 1 4 5 1 34 1 1 2 3 6 1 1 7 153

BR is bestuursrechtelijk onderzoek SR is strafrechtelijk onderzoek

35

Aantal lopende onderzoeken op 01-07-2024 Duiven Bijzonder Onderzoek Handhaving: Gezamenlijke huishouding Handhaving: Inkomsten Handhaving: Werkzaamheden Handhaving: Overig BRP onderzoek Burgerzaken Westervoort Bijzonder Onderzoek Handhaving: Feitelijke verblijfplaats Handhaving: Gezamenlijke huishouding Handhaving: Inkomsten Handhaving: Vermogen Handhaving: Werkzaamheden BRP onderzoek Burgerzaken Handhaving: Overig Zevenaar Bijzonder Onderzoek Handhaving: Feitelijke verblijfplaats Handhaving: Gezamelijke huishouding Handhaving: Inkomsten Handhaving: Vermogen Handhaving: Werkzaamheden Handhaving: Overig BRP onderzoek Burgerzaken Eindtotaal

Aantal 15 9 3 4 1 1 6 6 11 9 1 3 1 1 3 2 1 1 35 22 4 4 4 2 6 2 13 13 61

36