A05b. 201710278-Een Gelders Akkoord
Tekst van het document
WEERBAAR gelderland-zuid samen tegen ondermijnende criminaliteit
Inhoud
Voorwoord Leeswijzer Hoofdthema's Begrippenlijst
Bijlage: Toelichting
Voorwoord
Weerbaar tegen ondermijning Wij, Gelderse gemeenten, RIEC-ON, districten Gelderland-Midden, Gelderland Zuid en Noord- en Oost-Gelderland en provincie Gelderland, werken al jaren samen met anderen aan de aanpak van ondermijning. Wij hebben de wens uitgesproken om gezamenlijk een basisniveau te formuleren waaraan we willen voldoen om als organisaties weerbaar te zijn
Met het basisniveau zijn wij weerbaar
tegen ondermijning. Ondanks dat iedere gemeente en de provincie diens eigen positie heeft en ieder district een eigen identiteit heeft, willen we collectief optreden. Daarbij treden wij op tegen criminelen die misbruik willen maken van legale structuren en daarmee de rechtsstaat aantasten en het vertrouwen van burgers in een integere overheid uithollen. De processen binnen gemeenten en provincies bieden – vaak onbedoeld – aanknopingspunten voor vermenging van onder- en bovenwereld. Criminelen maken misbruik van legale structuren en tasten daarmee de rechtsstaat aan. Zij proberen via druk, omkoping of misleiding invloed uit te oefenen op bestuurlijke besluitvorming, bijvoorbeeld rondom vergunningen of vastgoed. Daarom is bestuurlijke weerbaarheid essentieel. Alleen door besluitvorming te beschermen tegen criminele inmenging kunnen overheidsorganisaties effectief optreden tegen ondermijning en hun democratische legitimiteit behouden. Weerbaar zijn tegen ondermijning betekent in dit Gelders Akkoord dat een publieke organisatie in staat is om ondermijnende invloeden tijdig te signaleren, hierop gepast en effectief reageert—zowel preventief als repressief—en daarbij haar taken en verantwoordelijkheden richting de samenleving op een integere, transparante en toegankelijke manier kan blijven vervullen.
tegen ondermijning en integer in onze besluitvorming.
Een Gelders Akkoord Het basisniveau noemen we Een Gelders Akkoord omdat het werken aan een weerbare overheid iets is waar we samen aan werken (nu en in de toekomst), voor onszelf en voor
Districtelijke programma’s, Provincie Gelderland en RIEC Oost-Nederland
elkaar. Het werken aan dit basisniveau is niet vrijblijvend, omdat we met elkaar een norm
In de districten Gelderland-Midden
willen stellen waarop we onszelf toeleggen. Het is essentieel voor het functioneren van ons
(via Samen Weerbaar), Gelderland-Zuid
als collectief en heeft invloed op het gedrag van iedereen. Het is belangrijk dat we elkaar
(via Weerbaar Gelderland-Zuid) en Noord-
ondersteunen, gezamenlijk bijdragen en elkaar aanspreken op wat in het akkoord staat,
en Oost-Gelderland (via Samen voor een
zodat we als geheel succesvol kunnen zijn. Daarmee zijn we akkoord!
veilige regio Noord-en Oost-Gelderland) worden de gemeenten ondersteund bij de aanpak van ondermijning. Deze
Een organisatiebreed basisniveau
ondersteuning vindt onder andere plaats via:
Noodzakelijk voor een weerbare overheid tegen ondermijning, is een gedragen en
1.
opleidingen, trainingen en bewustwordingssessies;
duurzame beweging waaraan de hele gemeentelijke- en provinciale organisatie werkt. De ervaring leert dat de stap van bewustwording naar organisatiebrede borging van maatregelen om verschillende redenen uitdagend is. De weerbaarheidsopgave belandt
2.
capaciteit en deskundigheid voor
vaak op het bordje van de ambtenaar veiligheid, terwijl een ieder vanuit diens eigen plek
het uitvoeren van integrale controles
in de organisatie hier een rol in te vervullen heeft. Daarbij is het van belang dat inzet op
en analyses, in het bijzonder via
weerbaarheid tegen ondermijning niet wordt gezien als ‘extra werk’ of ‘iets nieuws erbij’,
de Districtelijke Ondermijnings-/
maar als randvoorwaarde voor goed bestuur die zoveel mogelijk in de gehele organisatie
ondersteuningsteams;
een plek moet krijgen binnen de bestaande werkzaamheden, taken en processen. De implementatie van het Gelders Akkoord is dan ook een organisatiebrede opgave.
3.
juridische ondersteuning bij het opstellen van onder andere
Om recht te doen aan de autonomie van de gemeenten en de diversiteit aan organiserend
beleid(sregels), verordeningen,
vermogen van gemeentelijke organisaties en de opgaven, is in dit Gelders Akkoord alleen de
handhavingsbesluiten, werkprocessen
opgave (het ‘wat’) geformuleerd. Dit is een combinatie van wat wettelijk al verplicht is
en voorbeeldbrieven;
en wat verder nog nodig is om als organisatie weerbaar tegen ondermijning te zijn. De nadere invulling (het ‘hoe’) wordt per district verder uitgewerkt. Daarmee is er ruimte voor maatwerk.
4.
ondersteuning bij communicatievraagstukken en rijker verantwoorden.
Het is belangrijk dat we elkaar ondersteunen, gezamenlijk bijdragen en elkaar aanspreken op wat in het akkoord staat, zodat we als geheel succesvol kunnen zijn.
Daarnaast ondersteunt de Provincie Gelderland gemeenten bij de aanpak van ondermijning. Dit doet ze onder andere via de programma’s Weerbare overheid en Weerbare samenleving. Concrete voorbeelden van ondersteuning via het programma Weerbare overheid zijn de Projecten Feniks (ondersteuning Wet Bibob), Theseus (bedrijventerreinaanpak), Ariadne (vakantieparkenaanpak) en de Districtelijke Ondermijningsteams. Vanuit het programma Weerbare samenleving ondersteunt de Provincie Gelderland gemeenten bij de aanpak van mensenhandel (zoals het voorkomen van slachtoffers en daders en het overweeghuis) en via het #Alertprogramma. Tot slot ondersteunt het RIEC OostNederland (naast de ondersteuning
Leeswijzer
binnen de districtelijke programma’s) bij
De dikgedrukte teksten zijn de uitgangspunten en vormen
de bestuurlijke aanpak van ondermijnende
samen het basisniveau dat is vastgesteld, waaraan
criminaliteit (waaronder de Wet Bibob, het
we werken en waar we op aanspreekbaar zijn. Door
faciliteren van de integrale samenwerking
op de nummering te klikken kunt u de bijbehorende
(onder andere via de casusaanpak), het
toelichtingen, denkrichtingen en suggesties lezen in de
uitvoeren van fenomeenonderzoeken en
bijlage. Deze toelichtende teksten maken geen onderdeel
(on)gevraagde advisering en voorlichting
uit van het Gelders Akkoord omdat we de districten
op de aanpak van ondermijnende
de ruimte bieden om zelf invulling te geven aan de
criminaliteit.
geformuleerde opgaven.
1 Bewustwording & Organisatieontwikkeling
Hoofdthema’s Klik op een themablokje om de uitgangspunten te bekijken
3
5
Beleid, Toezicht en Handhaving
Communicatie
2
4
Informatiepositie
Integere en Veilige Werkomgeving
Bewustwording & Organisatieontwikkeling
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
1.1
1.2
Terug naar overzicht
1.3
1.4
De verantwoordelijkheid
Wij besteden binnen onze
Wij benaderen ondermijnings-
Wij werken samen met relevante
voor de implementatie van de
hele organisatie periodiek
vraagstukken integraal. Alle
publieke- en private partners
weerbaarheidsnorm en het zijn
en structureel aandacht aan
organisatieonderdelen werken
in het versterken van onze
van een weerbare organisatie ligt
ondermijning en bieden
samen aan de aanpak van
weerbaarheid tegen ondermijning
bij de driehoek van burgemeester/
handelingsperspectief aan
ondermijning en hebben hier
en zoeken daarin actief
commissaris van de Koning
onze medewerkers en politieke
in hun werkprocessen
samenwerking op.
– gemeentesecretaris/
ambtsdragers.
aandacht voor.
provinciesecretaris – raads-/statengriffier.
Informatiepositie
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
2.1
2.2
Terug naar overzicht
2.3
2.4
2.5
Wij waarborgen
Wij zorgen ervoor dat
Wij hebben een intern
Wij hebben één of
Wij zorgen voor een
een adequate
onze informatiepositie
centraal meldpunt voor
meerdere medewerkers
periodiek intern of lokaal
informatiebeveiliging.
op de aanpak van
het ontvangen van
met een coördinerende
overleg waarbij signalen
ondermijning inzichtelijk
interne signalen van
rol die het meldpunt
van ondermijning worden
is en wordt ingezet in de
ondermijning en dragen
en het Werkproces
besproken.
aanpak. Dit doen wij door
dit actief uit.
Informatiegestuurd
het gestructureerd en op
Werken kunnen
juridisch verantwoorde
coördineren.
wijze verzamelen, verwerken, veredelen en verstrekken van informatie.
Beleid, Toezicht & Handhaving
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
3.1
3.2
Terug naar overzicht
3.3
3.4
Wij nemen de aanpak van
Onze APV is ondermijningsproof,
Medewerkers en bestuurders
Wij hanteren ons bestuurlijk
ondermijning op in de
we houden hier toezicht op en
zijn getraind en opgeleid in het
instrumentarium voor de aanpak
bestuurlijke plannen. Wij geven
handhaven bij geconstateerde
herkennen van signalen van
van ondermijning en evalueren
de aanpak verder vorm in daarbij
overtredingen.
ondermijning.
dat periodiek en structureel.
behorende uitvoeringsplannen.
We delen kennis, ervaringen en eventuele knelpunten in de aanpak met relevante interne- en externe partners.
3.5
3.6
3.7
3.8
Wij hanteren een actueel Bibob-
Wij beschikken over medewerkers
Wij zorgen dat medewerkers uit
Wij hebben en hanteren actueel
beleid en stemmen dit waar
die uitvoering kunnen geven aan
de verschillende beleidsdomeinen
beleid voor de toepassing van
mogelijk regionaal af.
de Wet Bibob en komen periodiek
en gemandateerde organisaties
artikel 13b van de Opiumwet en
bijeen om kennis en ervaringen
die verantwoordelijk zijn
beschikken over medewerkers die
uit te wisselen.
voor (het behandelen van)
voldoende zijn toegerust om daar
beschikkingen, overeenkomsten
uitvoering aan te geven.
en aanbestedingen, bekend zijn met het Bibob-beleid en weten waar ze aanvragen/verzoeken waarop de Wet Bibob van toepassing kan zijn neer moeten leggen.
Beleid, Toezicht & Handhaving
Terug naar overzicht
3.9
3.10
3.11
3.12
Wij hanteren actuele
Wij hanteren één toezicht-
Wij hanteren een sluitende
Wij benutten bewustwording,
verordeningen, beleidsregels
en handhavingskader op
(lokale) aanpak van
preventie en een persoons-
en contractstandaarden om
de Jeugdwet en Wmo 2015
mensenhandel door de gehele
gerichte aanpak om jonge aanwas
zorgfraude en zorgcriminaliteit
en beschikken over een of
organisatie en leren daarin van
in de criminaliteit te voorkomen
binnen de Wmo en Jeugdwet
meerdere toezichthouder(s)
elkaars best practices.
en/of hierop vroegtijdig in te
tegen te gaan.
die we inzetten bij signalen van
grijpen.
rechtmatigheidsproblemen en zorgfraude.
3.13
3.14
3.15
Wij zorgen voor bewustwording
Wij pakken openstaande
Wij voeren informatiegestuurde
bij de afdelingen/teams die te
bestuurlijke vorderingen
mono- en integrale controles uit
maken hebben met financiële
(boetes, dwangsommen, leges,
en handhaven op geconstateerde
processen over de risico’s
uitkeringen, etc.) in relatie tot
overtredingen in relatie tot
in relatie tot de aanpak van
ondermijning actief op.
ondermijning. Wij zorgen
ondermijning.
voor voldoende uitvoeringskracht.
Integere en Veilige Werkomgeving
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
Integere werkomgeving
4.1
4.2
Terug naar overzicht
4.3
4.4
Wij hebben actueel
Wij hanteren protocollen waarin
Wij hebben een actuele geldige
Wij voeren periodiek en
integriteitsbeleid vastgesteld en
beschreven staat hoe te handelen
gedragscode, hanteren deze en
structureel het gesprek over het
geïmplementeerd, hanteren dit,
bij (vermeende) schending van
zijn daarop aanspreekbaar. Deze
thema integriteit – onder meer in
communiceren erover en zijn
integriteit.
geldt voor medewerkers, politieke
relatie tot ondermijning.
erop aanspreekbaar.
ambtsdragers en externen die werk voor onze organisatie verrichten.
4.5
4.6
4.7
4.8
Wij hebben een intern meldpunt
Wij zijn alert op mogelijke
Wij laten voor kandidaat-
Wij adviseren politieke partijen/-
voor het ontvangen van
integriteitsvraagstukken, maken
bestuurders een risicoanalyse
groeperingen een risicoanalyse
interne signalen van mogelijke
deze bespreekbaar en handelen
uitvoeren.
uit te voeren voor
integriteitsschendingen en
daarnaar.
(kandidaat-)raadsleden.
dragen dit actief uit.
4.9
4.10
4.11
Wij hebben in een besluit bepaald
Wij besteden rondom de
Wij nemen in de overeenkomst
welke screeningsmaatregelen
eed- of belofteaflegging van
met ingehuurde medewerkers,
(zoals een VOG/VOG P of VGB)
nieuwe medewerkers specifiek
waarbij geen eed- en
plaatsvinden per profiel of
aandacht aan integriteit en
belofteaflegging plaatsvindt,
functieaspect.
informatieveiligheid, onder meer
een clausule op met een
in relatie tot weerbaarheid en
integriteitsverklaring en
ondermijning.
geheimhoudingsplicht.
Integere en Veilige Werkomgeving
Terug naar overzicht
Veilige werkomgeving
4.12
4.13
4.14
4.15
Wij hanteren een actueel
Wij zorgen voor een veilige
Wij zijn ons bewust van de
Wij weten waar risico’s in onze
agressieprotocol.
(fysieke) werkomgeving voor
veiligheidsrisico’s van het
werkprocessen zich bevinden en
onze medewerkers die zowel
verspreiden van de persoonlijke
beschermen onze medewerkers
in- als buiten ons gemeente- of
gegevens van medewerkers
en organisatie actief tegen deze
provinciehuis aan het werk zijn.
uit de gehele organisatie en
risico’s.
minimaliseren deze risico’s.
4.16 Wij zorgen dat er bij bedreiging van medewerkers en politieke ambtsdragers passende (fysieke) (beveiligings)maatregelen getroffen worden.
Communicatie
Klik op de nummers om de toelichting te lezen.
5.1 Wij hanteren een communicatiestrategie gericht op weerbaarheid tegen ondermijning intern richting onze organisatie én extern naar onze samenleving.
Terug naar overzicht
Ondanks dat iedere gemeente en de provincie diens eigen autonome positie heeft en ieder district een eigen identiteit heeft, willen we collectief optreden. Daarbij treden wij op tegen criminelen die misbruik willen maken van legale structuren en daarmee de rechtsstaat aantasten en het vertrouwen van burgers in een integere de overheid uithollen.
Begrippenlijst Cyberveiligheid:
Kwetsbare processen:
Ondermijning:
Deelgebied van informatiebeveiliging. De
Dit zijn functies of processen die betrekking
Ondermijnende criminaliteit is georganiseerde
bescherming van computersystemen, netwerken
hebben op taken, verantwoordelijkheden en
misdaad die gebruik maakt van en infiltratie
en digitale gegevens tegen cyberaanvallen, schade
werkzaamheden die vanwege de aard en inhoud
zoekt in legale structuren en instituties. Daarmee
en ongeautoriseerde toegang.
een risico kunnen vormen voor de integriteit van de
vervagen de grenzen tussen de bovenwereld
organisatie en doelwit kunnen zijn van criminelen.
(legale samenleving) en de onderwereld
Externe inhuur:
Het kan daarbij gaan om gevoelige informatie,
(georganiseerde misdaad). Met de term
Inhuur- en uitzendkrachten. Daaronder verstaan
documenten, besluiten (waaronder beschikkingen),
ondermijning bedoelen wij ondermijnende
we bijvoorbeeld werknemers die via een uitzend-
of financiële middelen. De weerbaarheid van de
criminaliteit en de schadelijke maatschappelijke
of detacheringsbureau werken, zzp’ers, externe
organisatie op met name die processen moet
effecten hiervan op de bovenwereld.
adviseurs, stagiairs, freelancers, tijdelijke inhuur
voldoende zijn geborgd. Oneigenlijke beïnvloeding van
via aanbestedingen en ingeleend personeel van andere overheidsorganisaties. Informatiebeveiliging:
Medewerkers:
besluitvorming(sprocessen):
Ambtenaren van gemeente en provincie en
Besluiten van overheidsorganisaties komen niet op
griffiers.
een legitieme, transparante en democratische wijze
Het geheel van beleid, maatregelen en
tot stand, maar worden onder druk van criminele,
protocollen om de beschikbaarheid, integriteit en
Netwerkbewustzijn:
economische of persoonlijke belangen gestuurd.
vertrouwelijkheid van informatie te waarborgen
Wanneer medewerkers en politieke ambtsdragers
Dit kan door bedreiging, omkoping, chantage,
– ongeacht de vorm waarin die informatie zich
zich bewust zijn van het netwerk waarin zij zich
misleiding of op andere wijze onder druk zetten
bevindt.
begeven. Zij zien zowel de kansen die dit netwerk
van ambtenaren en/of bestuurders.
biedt als de risico’s die het vormt. Ook zijn zij zich Kandidaat-bestuurders:
bewust van de rol die iemands netwerk heeft op
Periodiek:
Eenieder die mogelijk een bestuurdersfunctie
het functioneren als ambtelijk medewerker of
Iets dat op vaste of terugkerende momenten
gaat bekleden als burgemeester, wethouder,
politiek ambtsdrager.
plaatsvindt.
commissaris van de Koning of gedeputeerde.
Politieke ambtsdragers:
Structureel:
Weerbaarheid:
Burgemeester, commissaris van de Koning,
Iets dat vast onderdeel is van de organisatie, het
Het vermogen van publieke organisaties om
wethouders, gedeputeerden, (duo)raads- en
beleid of de werkwijze; verankerd in de structuur.
signalen van ondermijning en ongewenste
commissieleden en leden van Provinciale Staten.
beïnvloeding van het openbaar bestuur te Veilige publieke taak (VPT):
herkennen, daar preventief dan wel repressief op te
Samenwerkingspartners:
Inzet en maatregelen met als doel dat personen
reageren en daarnaast én daardoor te voldoen aan
Andere overheidsinstanties om mee samen te
met een publieke taak hun werk zo veilig mogelijk
de taken en verantwoordelijkheden die zij hebben
werken, niet zijnde gemeenten en provincies.
uit kunnen voeren. Veilige Publieke Taak wordt in
richting de samenleving, zoals het zijn van een
Te denken valt aan:
dit Gelderse Akkoord in alle gevallen gerelateerd
toegankelijke, transparante overheid.
•
Politie
aan de aanpak van ondermijning.
•
Openbaar Ministerie
•
Omgevingsdiensten
Veilige werkomgeving:
Betekent dat een publieke organisatie in staat is
•
Regionaal Informatie- en Expertisecentrum
Daar waar de fysieke, mentale en emotionele
om ondermijnende invloeden tijdig te signaleren,
(RIEC)
gezondheid van werknemers wordt beschermd.
hierop gepast en effectief te reageren—zowel
•
Uitvoeringsorganisaties
Dit betekent dat er maatregelen zijn om
preventief als repressief—en daarbij haar taken en
•
(Horeca)ondernemers
ongevallen, letsel en gezondheidsrisico's te
verantwoordelijkheden richting de samenleving
•
Bedrijfskringen en het Koninklijk Verbond van
voorkomen. Een veilige werkomgeving omvat
kan blijven vervullen op een integere, transparante
Ondernemers
ook dat medewerkers beschermd zijn tegen
en toegankelijke manier.
•
Woningcorporaties
discriminatie of geweld (zowel van binnen- als
•
Agrarische sector
buitenaf).
•
Waterschappen
De gemeentelijke en provinciale organisaties in de
•
Dorpsraden
provincie Gelderland. Dit betreft de verschillende
•
Inwoners/samenleving
teams/afdelingen in de organisaties, het college, de
•
Zorg en onderwijs
gemeenteraad/Provinciale Staten en griffie.
•
Sportverenigingen
“Weerbaar zijn”:
Wij: