5. 201586153 - Opbrengst participatietraject mogelijke locaties opwek zon-wind, januari 2020.pdf
Tekst van het document
ADVIES
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES
Inhoud
1.
1.1. Aanleiding 1.2. Voorbereiding vanuit Duiven en Westervoort 1.3. Ontwikkelingen in RES hangen samen met plannen voor circulaire economie
2.
3
4
5
Opdrachtgever: Gemeente Duiven Gemeente Westervoort Ons kenmerk: A19-GDW-067 Samenstellers: Anja Ahmic Lobke van Meijel Sylvana Rikkert Datum: 6 januari 2020
Opdracht
Aanpak
2.1. 2.2.
Methoden voor de verzameling van data Bereik onder inwoners
3 3 5 5
7
10 12
Bevindingen
13
Conclusies
23
Aanbevelingen
27
Bijlagenboek
32
3.1 3.2 3.3. 3.4 3.5
4.1 4.2 4.3. 4.4 4.5
Locaties voor wind & zon Zorgen voor inwoners Randvoorwaarden voor acceptatie Rol van gemeenten Rol van inwoners zelf en aanvullende ideeën
Locaties Zorgen van inwoners Randvoorwaarden voor acceptatie Rol van gemeenten Rol van inwoners zelf
1A: Zonne-energiekaart verkenningsonderzoek Arcadis 1B: Windenergiekaart verkenningsonderzoek Arcadis 2A: Opbrengst e-mails naar Samen1Nergie 2B: Overzicht en opbrengst van activiteiten door wethouders Duurzaamheid 2C: Opbrengst bewonersbijeenkomsten 3: Geanonimiseerde lijst van e-mails naar Samen1Nergie 4: Enquêtevragen en -resultaten • Enquêtevragen • Enquêteresultaten
14 16 19 20 21
24 24 25 25 26
33 33 34 35 37 46 65 65 66
1. Opdracht 1.1.
Aanleiding
Op 28 juni van dit jaar publiceerde het kabinet het klimaatakkoord. In dat akkoord is de doelstelling opgenomen om in 2030 de broeikasgassen in Nederland met 49% te reduceren, ten opzichte van 1990. Om dit ambitieuze doel te behalen, is besloten de reductiedoelstelling op regionaal niveau te verdelen via de Regionale Energie Strategie (‘RES’). Het land is opgedeeld in 30 zogenaamde ‘energie-regio’s’. Al deze regio’s moeten tot een ‘bod’ komen, waarin ze gezamenlijk 35 Terra wattuur (‘TWh’) aan groene energie gaan opwekken op land. De grootte van het bod per specifieke RES-regio is niet voorgeschreven, maar er is verzocht om een ruim bod te doen.
33
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES Impact-evaluatie KNHM Participaties
De gemeenten Duiven en
gezamenlijk voldoen aan de doelstelling om 35 TWh op te wekken
Westervoort vallen onder
aan hernieuwbare energie. Als dat niet het geval is, krijgen de regio’s
de RES-regio ‘Arnhem-
een ‘rest-opgave’ die verrekend moet worden in het definitieve bod.
Nijmegen’ samen met de
Dat definitieve bod moet op 1 maart 2021 af zijn. Daarna gaan alle
gemeenten Arnhem, Berg en
partijen in het land aan de slag op de plannen te verwerken in lokale
Dal, Beuningen, Doesburg,
omgevingsplannen en deze ook daadwerkelijk uit te voeren.
Druten, Heumen, Lingewaard, Nijmegen, Overbetuwe,
De komende decennia blijven de gemeenten samenwerken in
Renkum, Rheden, Rozendaal,
de RES om zo samen verder vorm te geven aan een duurzame
Wijchen en Zevenaar. Ook
energietransitie op gebied van elektriciteit, gas en warmte.
andere overheden (Provincie, Waterschappen), de netbeheerder en ook nietoverheid stakeholders nemen deel aan de RES. Gezamenlijk met bovenstaande partijen zitten de gemeenten Duiven en Westervoort nu veelvuldig om tafel om afspraken te maken over hoe de regio kan bijdragen aan de landelijke doelstellingen. Daarbij moeten de gemeenten gezamenlijk tot een bod komen over hoeveel energie ze samen op kunnen wekken. In het concept RES moeten ook gebieden staan voor het grootschalig opwekken van elektriciteit. In juni van 2020 moet het eerste concept RES van de regio ArnhemNijmegen klaar zijn. Deze concept-ressen worden doorberekend door het Planbureau voor de Leefomgeving (‘PBL’), om te zien of ze
4
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 1 Opdracht
Figuur 1. Landelijk tijdspad RES
1.2.
Voorbereiding vanuit Duiven en Westervoort
Arcadis heeft voor de gemeenten Duiven en Westervoort al deze beperkingen op een rij gezet. Het hele Arcadisonderzoek is hier te
Om een eerste beeld te krijgen van waar er binnen de
lezen.
gemeentegrenzen van Duiven en Westervoort aanvullende mogelijkheden liggen voor het opwekken van grootschalige
Uit het onderzoek zijn de volgende zoekgebieden naar voren
hernieuwbare energie, is de opdracht gegeven aan Arcadis om hier
gekomen voor duurzame energie-opwek via zonneparken (bijlage
onderzoek naar te doen. Dit onderzoek helpt bij de voorbereiding
1a) en windmolens (bijlage 1b) Deze kaarten zijn voorgelegd aan de
van de gemeenten op de gesprekken in RES-verband. Daarnaast
inwoners van Duiven en Westervoort om te horen in hoeverre er
geeft het onderzoek ook input voor een traject om van inwoners
draagvlak is voor de mogelijke zoekgebieden.
van de gemeenten te horen hoe zij aankijken tegen de plannen om aanvullende hernieuwbare energie op te wekken. Het onderzoek is beperkt tot het grootschalig opwekken door zon en wind, omdat dit de opties zijn die het RES voor 2030 mogelijk acht.
Ontwikkelingen in RES hangen samen met plannen voor circulaire economie
De plekken waar windmolens of zonneparken geplaatst worden,
Naast de regionale samenwerking, hebben de gemeenten Duiven
moeten voldoen aan wettelijke eisen en moeten aansluiten op
en Westervoort zelf ook ambities op het gebied van duurzaamheid.
bestaande plannen en kaders van de gemeenten en de provincie.
Deze krijgen vorm in een programma Circulaire Economie. Onder
Windmolens of zonneparken mogen bijvoorbeeld niet geplaatst
Circulaire Economie wordt ook verstaan hoe de gemeenten omgaan
worden in natuurgebieden (met Natura 2000-status), niet in de buurt
met afval, dat in een circulaire economie weer een grondstof
van de opslag van gevaarlijke stoffen, of in de directe omgeving van
wordt. En onder het programma vallen ook de aanpassingen die
woningen of andere kwetsbare objecten. Ook voor het plaatsen
de gemeenten gaan doen om zich te weren tegen een veranderend
van windmolens of zonneparken in de buurt van onder andere
klimaat, zoals vergroening van de openbare ruimte.
vaarwegen, spoorwegen of gewone wegen zijn beperkingen, net als het plaatsen in de buurt van hoogspanningsmasten en kabels.
5
1.3.
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 1 Opdracht
Om de omslag te kunnen maken naar een volledig energie-neutrale
Leeswijzer
maatschappij, is het belangrijk dat iedereen mee doet. De overheid,
In hoofdstuk 2 van dit rapport zetten we onze aanpak
bedrijven, organisaties en inwoners. Daarom hebben de gemeenten
uiteen. We beschrijven welke stappen we hebben gezet in de
Duiven en Westervoort nagedacht hoe ze inwoners en andere
inwonersconsultatie. De resultaten van de verschillende stappen in
partijen goed kunnen betrekken bij de omslag naar een duurzame
de consultatie, zijn op een rij gezet in hoofdstuk 3: Bevindingen. In
maatschappij. Hiertoe hebben ze in het voorjaar van 2019 een
hoofdstuk 4 trekken we uit deze bevindingen een aantal conclusies.
participatiestrategie laten maken. Deze strategie moet richting geven
Mogelijke vervolgacties voor de gemeenten Duiven en Westervoort
aan alle projecten die binnen het programma Circulaire Economie
omschrijven we in het laatste hoofdstuk met aanbevelingen. In
vallen. In de participatiestrategie zijn—door onder andere raads- en
de bijlagen zijn alle reacties van inwoners opgenomen, die op
inwonersconsultatie—zes uitgangspunten geformuleerd die richting
verschillende manieren zijn binnengekomen.
geven aan de wijze waarop de gemeenten Duiven en Westervoort inwoners en andere stakeholders betrekken bij de Circulaire Economie. De zes uitgangspunten uit de participatiestrategie zijn: 1. Als één gemeenschap werken aan circulaire economie 2. Iedereen doet mee op een manier die past 3. Alles draait om goede communicatie 4. Klein beginnen, slim aansluiten en stap voor stap uitbouwen 5. Meedoen betekent resultaten boeken 6. Waardering voor elkaar en elkaars inzet Deze uitgangspunten zijn de basis geweest voor de inrichting van de participatie voor de RES-aanpak. In het volgende hoofdstuk leggen we uit hoe dit participatietraject vorm heeft gekregen.
6
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 1 Opdracht
2. Aanpak Om inwoners van Duiven en Westervoort op de hoogte te brengen van de ontwikkelingen in de Regionale Energie Strategie en ze de ruimte te geven om hierin ook hun mening te geven en mee te doen, is een participatieplan gemaakt. De participatiestrategie die voor de zomer van 2019 is opgesteld, vormde het vertrekpunt voor het participatieplan. Waar de participatiestrategie in het algemeen rekening houdt met diverse stakeholders, is het participatieplan voor de RES met name gericht op inwoners. Maatschappelijke organisaties, verenigingen en bedrijven zijn ook uitgenodigd mee te denken en te reageren, en zijn veelal in een-op-een gesprekken met de wethouders geïnformeerd over de plannen in de RES.
77
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES Impact-evaluatie KNHM Participaties
In aanvulling op de participatiestrategie heeft het programmateam Circulaire Economie uitgangspunten geformuleerd die voor dit project specifiek gelden. In de tabel is toegelicht hoe deze uitgangspunten invulling hebben gekregen in de aanpak. Uitgangspunten
Invulling in aanpak
Iedereen is op basisniveau op de hoogte
• • •
Verschillende manieren van aanspreken om verschillende groepen mensen te benaderen
Er is ingezet op communicatie via verschillende kanalen • In een advertentie in huis-aan-huiskranten in Westervoort, Duiven en Zevenaar, zijn mensen uitgenodigd voor bewonersbijeenkomsten en om een online enquête in te vullen • Er zijn vijf bewonersbijeenkomsten georganiseerd in oktober-november • Via Facebookpagina’s van de gemeenten is ruchtbaarheid gegeven aan de bewonersbijeenkomsten en aan de enquête • Op de groene markt in oktober zijn mensen benaderd en geïnformeerd over de RES middels een folder, en uitgenodigd voor de bewonersbijeenkomsten • In gesprekken van de wethouders met organisaties, bedrijven en scholen in de periode oktober-november is de RES besproken
Dialoog is de basis. • We zorgen dat mensen • laagdrempelig hun • reactie kunnen geven • • Ruimte voor ventilatie van frustraties of zorgen
• • •
8
Het onderzoek van Arcadis en het RES proces is vertaald in een publieksvriendelijke versie, die digitaal beschikbaar is Er is bij de uitnodiging voor de bijeenkomsten een korte uitleg gegeven over de RES Bij de bewonersbijeenkomsten zijn mensen voorgelicht door middel van een presentatie
Door middel van vijf verschillende bewonersbijeenkomsten in buurthuizen/zalencentra op vijf verschillende locaties in de gemeenten Duiven en Westervoort, konden mensen zich laagdrempelig laten informeren en hun mening geven Ook online was ruimte voor het geven van een reactie door anoniem een online enquête in te vullen Via de website en Facebook werden inwoners opgeroepen een reactie te geven Op de bewonersbijeenkomsten waren wethouders aanwezig om een op een met mensen in gesprek te gaan Tijdens de bewonersbijeenkomsten waren gesprekstafels georganiseerd, waar inwoners met elkaar en ambtenaren in gesprek kunnen gaan over de frustraties, zorgen, vragen en ideeën die inwoners hebben. Op de bewonersbijeenkomsten waren gastheren en -vrouwen aanwezig om de inwoners te begeleiden op de avond en te zorgen dat ze hun verhaal kwijt konden Er stond een babbelbox bij de bewonersbijeenkomsten waar mensen hun verhaal kwijt konden Via online reacties en e-mail konden mensen ook zorgen delen
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 2 Aanpak
Uitgangspunten Plaats het verhaal in de bredere context van de energietransitie en de landelijke afspraken hierover Ook hier is dialoog de basis. Er wordt ruimte gemaakt voor een realistisch verhaal en voor perspectief Het bezoeken van een bewonersbijeenkomst moet wat opleveren
9
Invulling in aanpak • • •
• • •
• •
Er is via de publieke versie van het Arcadisrapport, via de onlinekanalen en in de presentaties op de bewonersbijeenkomsten duidelijk gemaakt hoe het RES project eruit ziet en hoe deze samenhangt met landelijke afspraken Op de bewonersbijeenkomsten waren twee films te zien, een over klimaatverandering en een over de energietransitie. In de uitnodiging voor de bewonersbijeenkomsten is gewezen op de website van Samen1Nergie, waarop veel informatie te vinden is over de energietransitie
Tijdens de bewonersbijeenkomsten en in de enquête is specifiek gevraagd naar ideeën van inwoners en manieren waarop ze bij willen dragen, hierop is veel respons gekomen Tijdens de bewonersbijeenkomsten zijn gesprekstafels georganiseerd, waar het onderwerp van gesprek grotendeels over werd gelaten aan inwoners. Zo kunnen inwoners ruimte nemen om hun ideeën met gemeenteambtenaren te delen Er is via de uitnodiging in de huis-aan-huis kranten, op de bewonersbijeenkomsten en via Facebook veelvuldig verwezen naar de website van Samen1Nergie waar veel inspirerende, positieve voorbeelden te vinden zijn
De gastheren en -vrouwen hebben expliciet gecontroleerd of mensen voldoende hun verhaal kwijt konden op de bewonersbijeenkomsten Bij vertrek kregen inwoners een linnen tas mee van Samen1Nergie
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 2 Aanpak
2.1.
Methoden voor de verzameling van data
De volledige vragenlijst
In de tabel hierboven staat hoe de verschillende uitgangspunten
inclusief
in de aanpak verwerkt zijn. Hieronder zetten we uiteen welke
antwoorden
verschillende manieren we hebben gebruikt om met inwoners in
is opgenomen
gesprek te gaan en wat die hebben opgeleverd.
in bijlage 4. De antwoorden op
Enquête
de vragen zijn
De online enquête heeft open gestaan van 28 oktober tot 1
verwerkt in de
december 2019. In de enquête konden inwoners reageren op
bevindingen die
de uitkomsten van het verkenningsonderzoek van Arcadis. Met
we in hoofdstuk 3
behulp van de kaarten met mogelijke locaties voor zonneparken
presenteren.
en windmolens konden inwoners reageren op welke locaties zij wel of niet geschikt vonden. Verder konden inwoners aangeven waar
In totaal hebben 204 inwoners de enquête ingevuld. In het figuur
volgens hen
hiernaast is te zien waar deze inwoners precies vandaan komen.
rekening mee gehouden moet
Er is een evenwichtige verdeling van leeftijd onder de mensen die
worden bij het
de enquête hebben ingevuld. Dat komt mede omdat de wethouders
plaatsen van
Tiedink en Breunissen samen met een ambtenaar een schoolbezoek
zonneparken
hebben gebracht aan het Candea College. Daar hebben zij samen
of windmolens,
met de brugklas de enquête ingevuld.
waar ze zich zorgen over maken en wat zij verwachten van de gemeenten.
10
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 2 Aanpak
Online reacties
Daarnaast zijn wethouders en medewerkers van de gemeente ook
Naast de enquête werden mensen ook op andere manieren
op al geplande gelegenheden en evenementen alert geweest op
uitgenodigd online te reageren. Zo was het mogelijk om
het vertellen van het verhaal van de samenwerking in de RES. Bij
berichten te plaatsen onder posts op sociale media over de
zo’n vijftien evenementen en ontmoetingen van de wethouders
bewonersbijeenkomsten. De berichten op Facebook- of Twitter
is hierover gesproken. Dit waren bijeenkomsten gericht op
zijn diverse malen gedeeld, maar men heeft onder die posts geen
ondernemers, organisaties en inwoners. Een overzicht van de
reacties achtergelaten.
activiteiten die wethouders Tiedink en Breunissen in het kader van de RES hebben bezocht, is opgenomen in bijlage 2b.
Ook was het mogelijk om per e-mail een (uitgebreidere) reactie te geven. Het e-mailadres stond vermeld in de uitnodiging voor de
De opbrengsten van de ‘persoonlijke interacties’ zijn op papier
bewonersbijeenkomsten en op de website. In totaal hebben 16
bijgehouden. Deze opbrengsten zijn verwerkt in het volgende
inwoners een e-mail gestuurd waarin ze uitgebreid hun zorgen of
hoofdstuk. De geanonimiseerde opbrengst van deze interacties is
ideeën hebben geuit.
tevens opgenomen in bijlage 2b.
De online bijdragen zijn verwerkt in de bevindingen in het volgende
Bewonersbijeenkomsten
hoofdstuk. Deze zijn gedistilleerd terug te vinden in bijlage 2a, en in
De belangrijkste mogelijkheden om in gesprek te gaan over de
totaliteit geanonimiseerd te vinden in bijlage 3.
Arcadisverkenning en over de samenwerking van de gemeenten in RES-verband, waren de bewonersbijeenkomsten. Om de drempel
Persoonlijke reacties
voor inwoners zo laag mogelijk te houden om naar deze avonden
Naast het geven van een online reactie, zijn ambtenaren inwoners
te komen, zijn ze op vijf verschillende plekken gehouden¹. In totaal
ook gaan opzoeken, zodat ze een-op-een hun mening konden geven.
hebben ongeveer 127 verschillende inwoners de vijf bijeenkomsten
In het kader van de dialoog is dat gebeurd op de groene markten,
bezocht.
de doorpakweek in Westervoort en de dialoog- en doorpakweek in Duiven.
¹ Op 29 oktober was een bewonersbijeenkomsten in Loo in Zalencentrum Berendsen, op 31 oktober in Westervoort in Kulturhus de Nieuwhof, op 7 november in Groessen in Zaal Gieling en op 14 en 21 november in Duiven in de Ogtent. 11
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 2 Aanpak
De bewonersbijeenkomsten werden opgebouwd volgens een
2.2.
Bereik onder inwoners
vast programma. Er werd gewerkt volgens een inloopprincipe; inwoners konden van 18.30 tot 21.00 binnenlopen. Er is een
Er is gewerkt vanuit vooraf vastgestelde uitgangspunten
‘festivalprogrammering’ gehanteerd; diverse programmaonderdelen
uit de participatiestrategie. Daarmee is gepoogd om de
draaiden simultaan, en sommige onderdelen draaiden
inwonersconsultatie zo goed mogelijk vorm gegeven. Er is
driemaal op een avond. Zo was iedereen in de gelegenheid alle
geprobeerd zoveel mogelijk mensen in de gemeenten te informeren
programmaonderdelen bij te wonen, en waren groepen tegelijkertijd
over de plannen en ze vervolgens in de gelegenheid te stellen
klein genoeg om kwalitatief goede gesprekken te voeren. De
om hierop te reageren. Desondanks beseffen we ons dat we met
programmaonderdelen van de bewonersbijeenkomsten waren:
alle verzamelde reacties, nog maar een fractie van de Duivense en Westervoortse bevolking gesproken hebben. Het bereik van
• •
• • • •
Een presentatie over de RES met mogelijkheid tot het stellen
de informatie is groter geweest dan het aantal reacties. Het is
van vragen
aannemelijk dat juist de mensen met een speciaal belang en
Een gesprekstafel met aandacht voor specifieke zorgen
de mensen met een sterke voor- of afkeur van opwek, hebben
en de wenselijkheid van verkende locaties voor zonne- en
gereageerd op de informatievoorziening en op de inspraakavonden
windenergie
zijn afgekomen. Omdat de opzet van de inspraakavonden en de
In gesprek met een van de twee wethouders Duurzaamheid
enquête veel ruimte boden voor een kwalitatieve inbreng van iedere
uit Duiven of Westervoort
geïnteresseerde, is er veel waardevolle informatie opgehaald. Deze
Twee films over energietransitie/klimaatverandering en over
manier van participatie is intensief, maar het geeft meer informatie
de landelijke afspraken over de energietransitie
dan een ‘voor’ of ‘tegen’ vraag per locatie, een antwoord dat
Een babbelbox om zorgen of ideeën op te kunnen nemen op
gemakkelijk aan te klikken is. Tegelijkertijd vraagt het ook veel van
een kort filmpje
de inwoner om te reageren en biedt het minder informatie over de
De mogelijkheid in gesprek te gaan met een avondgids
grote groep die wel op de hoogte is via allerlei media, maar geen reactie heeft gegeven. Tot slot moet ook de fase van de RES in acht
De opbrengsten van de avonden zijn geanonimiseerd verwerkt in
genomen worden; wanneer projecten concreter worden, zullen
bijlage 2c. Deze opbrengsten zijn gebruikt voor het schrijven van de
mensen ook meer geïnteresseerd en betrokken zijn.
bevindingen in hoofdstuk 3.
12
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 2 Aanpak
3. Bevindingen Inwoners in Duiven en Westervoort hebben zich op verschillende manieren uitgesproken over mogelijke locaties voor de (grootschalige) opwek van duurzame energie uit zon en wind. Daarbij zijn ook zorgen geuit en heeft men nagedacht over belangrijke randvoorwaarden voor de acceptatie van windmolens en zonneparken. Tot slot hebben inwoners zich uitgesproken over de rol die ze weggelegd zien voor de gemeenten en voor zichzelf.
1313
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES Impact-evaluatie KNHM Participaties
3.1.
Locaties voor wind en zon
voordat de gemeenten overgaan tot de bouw van grootschalige zonneparken. In enquêtes gaven enkele inwoners aan grootschalige
Inwoners zien grootschalige duurzame opwek van wind- en
zonneparken niet te steunen totdat opwek op daken optimaal
zonne-energie het liefst in de buurt van bedrijventerreinen,
geregeld is. Inwoners hadden vele ideeën over mogelijke opties
industriegebieden, verkeerscorridors en locaties die verder af liggen
hiervoor: het monteren van zonnepanelen op particuliere- en
van bewoond gebied. Inwoners willen liever geen windmolens
bedrijfsdaken, op kassen, en op (grote) parkeerplaatsen zoals die
dichtbij woongebieden, natuur, of op landbouwgrond. Voor
van TNT, ook als hiervoor eerst daken op parkeerplaatsen gebouwd
zonneparken ligt dit iets genuanceerder, deze vinden inwoners
moeten worden.
minder storend dan windmolens.
Inwoners vragen zich af hoe de plannen van Duiven en Westervoort zich verhouden tot plannen van aangrenzende gemeenten. Hier willen zij graag meer inzicht in. “Wat doen Zevenaar, Didam en Rheden?” Zonneparken De kaart met mogelijke locaties voor zonneparken is bijgevoegd als bijlage 1a. Inwoners zijn grotendeels positief of neutraal over locatieopties voor zonneparken 4, 5 en 6. Inwoners vinden opties 1, 2 en 3 onwenselijk, omdat die dichter bij woningen of natuur zijn. Tijdens bewonersbijeenkomsten spraken veel inwoners hun zorg uit over de volgorde waarin zonnepanelen geplaatst worden. Zij spraken een sterke wens uit om gemeenteacties eerst te richten op optimale belegging van zonnepanelen op daken van particulieren maar vooral van bedrijven. Volgens inwoners heeft dat prioriteit
14
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
Populaire alternatieve ideeën voor zonne-energie zijn zonnepanelen op de geluidswanden van de A12 en A15. Ook wordt geopperd voor lage zonnepanelen langs de Oost/Westlijn. Over de plaatsing van zonneparken zijn wel diverse kanttekeningen geplaatst door inwoners, waar we nader op ingaan in paragraaf 3.2.
Windmolens
Een aantal keer zijn voor aanvullende locaties, windmolens
De kaart met mogelijke locaties voor windmolens is bijgevoegd
in lijnformaties langs de A12, A15 en de Betuwelijn genoemd.
als bijlage 1b. Locatie A, die net als locatie 4 van zonneparken
Enkele inwoners wijzen op de potentie van windmolens in het
bij het industrieterrein ligt, wordt positief ontvangen. Tijdens
uiterwaardengebied langs de IJssel.
bewonersbijeenkomsten vroegen inwoners vaak om op dat terrein te concentreren, zodat windmolens elders in de gemeenten niet
We zien dat een kleine groep inwoners zich in de enquête zeer
of in mindere hoeveelheid nodig zijn. Inwoners zijn ook positief
negatief uitlaat over windmolens en zonneparken. Deze inwoners
over windmolenlocaties D en E. Inwoners vinden locaties B en
willen geen windmolens of zonneparken, op geen enkele locatie
met name C onwenselijk, omdat ze dichtbij woonwijken in Duiven
en onder geen enkele voorwaarde. Middels een analyse van de
en Westervoort liggen. Over de plaatsing van windmolens zijn wel
gegevens, kunnen we zien dat 20 mensen tegen het plaatsen van
diverse kanttekeningen geplaatst door inwoners, waar we nader op
windmolens is, en 18 personen tegen het plaatsen van zonneparken.
ingaan in paragraaf 3.2.
Gedeeltelijk zijn dit dezelfde mensen. Die zijn dus tegen het plaatsen van windmolens én zonneparken.
Alle inwoners-ideeën voor zon en wind op een rijtje •
Zonnepanelen op particuliere daken en bedrijfsdaken
•
Zonnepanelen op kassen
•
Zonnepanelen op (grote) parkeerterreinen
•
Windmolens in lijnformaties langs de A12, A15 en Betuwelijn en zonnepanelen op geluidsschermen naast die snelwegen
15
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
3.2.
Zorgen van inwoners
Ook vragen inwoners aandacht voor duidelijke eindtermijnen bij het afgeven van vergunningen.
In onderstaande paragraaf zetten we verschillende typen zorgen op een rij, die inwoners geuit hebben op de bewonersbijeenkomsten,
Overlast
via de enquête en via de andere kanalen.
Inwoners hebben veel zorgen over mogelijke overlast, met name van windmolens. Geluidsoverlast staat met stipt op één. 20% van
Tijdelijkheid
de geënquêteerden maakt zich zorgen over geluidsoverlast, en
Op de avonden is door diverse inwoners onbehagen geuit over
tijdens elke bewonersbijeenkomst en in sommige e-mails komt
het realisme van de grootte en tijdlijn van de opgave vanuit de
het onderwerp terug. Dit gaat met name over geluidsoverlast voor
Rijksoverheid naar de RES-regio’s. Wat betekent het nu precies voor
henzelf, maar ook de impact op dieren wordt benoemd. Tijdens de
de regio Arnhem-Nijmegen en voor Duiven en Westervoort? Worden
bewonersbijeenkomsten wordt deze zorg ook meermaals geuit.
de gemeenten met meer agrarische grond dan nog extra belast ten
Tegelijkertijd zijn er inwoners die deze zorg relativeren en aangeven
opzichte van stedelijker gemeenten?
dat de huidige generatie windmolens vrijwel geruisloos is.
De meeste inwoners erkennen dat er actie voor duurzame energie
Verschillende inwoners noemen horizonvervuiling als vorm van
nodig is. Sommige inwoners geven aan dat ze het wel als tijdelijk
overlast bij windmolens. Hierbij wordt vaak verwezen naar het
transitie kunnen zien, tijdelijke zonnevelden en windturbines
landelijk gebied rondom Duiven en Westervoort en hoe zonde
tot er technieken beschikbaar zijn die een langere ontwikkel- en
het zou zijn als op de landbouwgronden en natuurgebieden grote
realisatietijd nodig hebben. Inwoners vinden dat het tempo van
windmolens zichtbaar zouden zijn.
technologische innovaties hoog is. Hierdoor vragen inwoners zich af hoe de gemeenten ervoor zorgen dat er niet met verouderde
Potentiële overlast van slagschaduw wordt ook veel genoemd, vooral
techniek wordt gestart. Hoe kunnen de gemeenten ervoor zorgen
in de enquête. Tijdens bewonersbijeenkomsten wordt slagschaduw
dat zij bij langdurige projecten zoals windmolens, niet al heel snel
niet altijd besproken, maar stellen inwoners wel vragen over de
ingehaald worden door innovatie? Andere inwoners zien de transitie
hoogte van windmolens en lengte van windmolenwieken.
met lede ogen aan en zien ook tijdelijkheid niet als een optie.
Daarbij zijn wisselende geluiden te horen van inwoners; de ene heeft het liefst minder, maar hoge windmolens.
16
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
De ander ziet juist liever lagere windmolens, omdat die het uitzicht
Meerdere inwoners geven aan dat zorgen over overlast en veiligheid
minder zouden verpesten.
(gedeeltelijk of helemaal) weggenomen kunnen worden door windmolens verder van woningen af te bouwen. Veel inwoners
Sommige inwoners zijn ongerust over de felheid en het
vragen naar de afstandslimieten die worden gebruikt. Sommige
onregelmatige knipperen van lampjes op windmolens. Bovendien
inwoners die het Arcadisonderzoek hebben gelezen, stellen
uiten enkele inwoners zorgen om eventuele verspreiding van
vraagtekens bij de gekozen afstandslimieten. Zij zien graag ruimere
industriële rook als er extra windmolens bij de AVR geplaatst
minimumafstanden tot woningen.
worden. Natuur en biodiversiteit Een terugkomende zorg bij zonneparken is de schittering van de
Het rivierlandschap is uniek en verdient bescherming, vinden veel
panelen, mede in relatie tot verkeersveiligheid.
inwoners. Er is een wens om groene passages te behouden en vooral niet in de natuur te bouwen. Dit komt ook naar voren in reacties
Veiligheidsaspecten
op de verkenningskaarten: Sommige inwoners zijn sterk tegen
De zorgen over geluidsoverlast hebben bij meerdere inwoners een
verkenningslocaties in het Duivense Broek. De voornaamste reden
veiligheidscomponent: zij zijn ongerust over lange termijn-impact van
voor dit standpunt ligt bij de waardering voor het landschap, en een
laagfrequentiegeluid van de windmolens op het menselijk welzijn.
zorg dat groene gebieden, flora en fauna zullen verdwijnen.
Enkele inwoners zijn ongerust over specifieke veiligheidskwesties. Zij vrezen voor mogelijke zwavelhexafluoride die uit windmolens zou
Ook biodiversiteit vinden inwoners belangrijk. Tijdens de meeste
kunnen lekken, wieken die van een windmolen af kunnen vallen, en
bewonersbijeenkomsten was er aandacht voor biodiversiteit die kan
de gevolgen van mogelijke straling van windmolens.
bestaan onder de zonnepanelen, en naar onderzoek dat hierover gedaan wordt.
Bij zonnepanelen vragen inwoners naar mogelijke straling en gevolgen daarvan. Tevens vragen inwoners zich af zonnepanelen
Geënquêteerden vragen tevens herhaaldelijk aandacht voor het
niet brandgevaarlijk kunnen zijn.
gevaar van windmolens voor dieren, zoals (beschermde) weidevogels in het Duivense Broek.
17
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
Deze zorg speelt met name wanneer inwoners gevraagd worden
van onderhoudskosten. Enkele inwoners vragen zich af of er in de
waar rekening mee gehouden moet worden in toekomstig beleid.
toekomst geen schaarste van onderdelen gaat bestaan.
‘Verrommeling’ van het landschap
Enkele inwoners vragen specifiek naar de minimum- en maximum-
Vragen en opmerkingen over de hoogte van windmolens en
rendementen van windmolens. Meerdere inwoners uiten een zorg
zonneparken, ook gerelateerd aan de afstand tot woningen, waren
bij windstilheid of bij bewolking: wat is dan plan B om toch aan de
te horen op de bewonersbijeenkomsten en in de enquêtes.
elektriciteitsbehoefte te voldoen?
Inwoners willen weten hoe hoog en zichtbaar zonneparken en windmolens worden en hoe die keuzes tot stand komen.
Bovendien spelen er voor sommige inwoners zorgen rondom de klimaatvoetafdruk van windmolens en zonnepanelen. Dit speelt
Een regelmatige discussie op bewonersbijeenkomsten is de
vooral bij de bouw en afschrijving. Sommige inwoners geven aan dat
wenselijkheid of juist onwenselijkheid van clustering. Een merendeel
het veel energie kost om windmolens te maken. Andere inwoners
van de aanwezigen steunt concentratie in een klein aantal gebieden,
geven aan dat het recyclen van afgeschreven materialen, met name
zodat zo min mogelijk mensen er last van hebben. Echter, een
bij zonnepanelen, nog lastig is. Bovendien worden windmolens
aanzienlijk ander deel van inwoners beschouwt clustering in
gesmeerd met olie. Bij de klimaatvriendelijkheid hiervan zetten
enkele juist gebieden als ‘verrommeling’ van het landschap. In de
enkele inwoners vraagtekens.
gesprekken kwam ook naar voren dat inwoners het niet altijd met elkaar eens zijn over in welke formatie windmolens en zonneparken
Netwerkcapaciteit
geplaatst moeten worden. Sommige inwoners zien het liefst een
Tijdens meerdere bewonersbijeenkomsten delen inwoners zorgen
lange lijnformatie langs een van de snelwegen, anderen zien het
over de huidige limieten van netwerkcapaciteit. Extra grootschalige
liefst kleinere cirkelformaties her en der verdeeld in het landschap.
opwek maakt bovendien dat extra transformatorhuisjes nodig zijn. Inwoners hebben vragen over het aantal transformatorhuisjes,
18
Rendabiliteit en klimaatvoetafdruk
waar ze geplaatst worden, en hoe groot ze worden. Bij zonne- en
Meermaals vragen inwoners wanneer investeringen in windmolens
windenergie is eventuele opslag van belang, zeker bij windstilheid of
zijn teruggewonnen. Dit komt voort uit een zorg over bouw- en
in wintermaanden. Over de technische mogelijkheden voor opslag
materiaalkosten van windmolens, maar ook uit onbekendheid
werden tijdens de bewonersbijeenkomsten veel vragen gesteld.
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
Impact op toerisme, economische afbreuk en
3.3.
Randvoorwaarden voor acceptatie
waardevermindering Diverse geënquêteerden vragen aandacht voor de negatieve impact
Aan inwoners is tijdens bewonersbijeenkomsten, in de enquête
van extra windmolens en zonneparken op toerisme, met name als
en in een-op-een-gesprekken gevraagd onder welke voorwaarden
die gebouwd worden in het groen. Dit geldt ook voor economische
zij meer geneigd zijn om grootschalige opwek uit wind en zon te
afbreuk aan landbouwgrond, wat inwoners bij meerdere
accepteren. Met andere woorden: wat hebben inwoners nodig om
bewonersbijeenkomsten aanhalen. In het verlengde hiervan geeft
mee te gaan in deze ontwikkeling? Inwoners geven drie categorieën
een geënquêteerde aan dat bouwen op landbouwgrond een
randvoorwaarden aan. Ten eerste voorwaarden die te maken
toekomstige overstap naar kringlooplandbouw bemoeilijkt.
hebben met locaties en technische details. Financiële voorwaarden vormen een tweede categorie, gevolgd door voorwaarden aan
Tijdens gesprekstafels bij bewonersbijeenkomsten uiten sommige
initiatiefnemers.
inwoners zorgen over de waardevermindering van hun eigen woning, die windmolens in de buurt kunnen veroorzaken.
Randvoorwaarden aan locaties en aan de windmolens en zonnepanelen
Accuraatheid van kaartmateriaal
Inwoners spreken allereerst veel over criteria voor het type locaties.
Tot slot stellen inwoners veel vragen over het kaartmateriaal, ook
De acceptatiegraad van windmolens en zonneparken hangt direct
na toelichting bij presentaties tijdens bewonersbijeenkomsten. Die
samen met de mate van draagvlak voor locaties. Pas als andere
vragen worden gedeeld onder e-mailschrijvers en geënquêteerden.
opties volgebouwd zijn, zijn inwoners bereid om windmolens en
Zo zijn inwoners verward over de mate waarin mogelijke locaties
zonneparken in natuurgebied en op landbouwgrond te accepteren.
volgebouwd gaan worden. Ook blijkt het onduidelijk of het aantal
19
windmolensymbooltjes overeenkomt met het aantal windmolens dat
Inwoners hebben ook een voorkeur voor een proces met
de gemeenten denken te gaan bouwen. Andere inwoners stellen die
meerdere fases, waarbij niet alle energieprojecten in één keer
vragen niet, en gaan er vanuit dat het aantal windmolensymbooltjes
worden afgerond. Bovendien wensen inwoners duidelijkheid over
correspondeert met het werkelijk te bouwen aantal, en dat gebieden
afstandslimieten: waarop zijn deze gebaseerd, en is het mogelijk om
volgebouwd worden. Bovendien lijken twee toekomstige wijken niet
afstandslimieten tot woningen nog iets op te rekken?
opgenomen te zijn in de kaarten.
Ook wensen inwoners duidelijke informatie over maximale
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
hoogtes van windmolens en panelen in zonneparken, waaronder
Inwoners wijzen erop dat in de hechte gemeenschappen van Duiven
verantwoording van de keuzes voor die maximale hoogtes. Inwoners
en Westervoort goede communicatie met buren cruciaal is.
vinden het belangrijk dat bij hoogtebepaling van zonnepanelen tenminste de impact op biodiversiteit meegenomen wordt in de
Randvoorwaarden aan initiatiefnemers
besluitvorming.
Initiatiefnemers en ontwikkelaars moeten ten slotte voldoen aan randvoorwaarden,. Enerzijds door zelf een goed voorbeeld
Randvoorwaarden aan financiële opbrengsten
uit te dragen, bijvoorbeeld door eigen (bedrijfs)daken te
Inwoners stellen ook randvoorwaarden aan de bekostiging
benutten voor zonne-energie. Anderzijds door inwoners te
en opbrengst van windmolens en zonneparken. In e-mails en
betrekken, via draagvlaktoetsing en minimumcriteria voor
bewonersbijeenkomsten geven inwoners aan dat zij willen weten wie
burgerparticipatie.
profiteert, in financieel opzicht en in de zin van wie uiteindelijk van
Tijdens bijna alle bewonersbijeenkomsten en in enkele
de opgewekte energie gebruik kan maken. Inwoners geven vaak aan dat zij gecompenseerd willen worden als ze last ondervinden van de windmolens en zonneparken. Verder zien zij graag extra subsidies
e-mails naar Samen1Nergie komt terug dat inwoners de energietransitie belangrijk vinden voor volgende generaties. In één e-mail werd het volgende gezegd: “duurzame energie
voor duurzaamheidsinvesteringen bij eigen woningen. Tevens
zorgt voor een prettige, gezonde toekomst voor ons en onze
noemen sommige inwoners de potentie van een omgevingsfonds.
kinderen. We moeten nu iets doen!”
Tijdens meerdere bewonersbijeenkomsten onderschrijven inwoners
20
het belang van het vermijden van energiearmoede.
3.4.
Sommige inwoners uiten tijdens bewonersbijeenkomsten hun
Inwoners hebben uitgesproken ideeën en verwachtingen over de
zorgen over de impact van ‘verdienen aan wind en zon’ op de
rollen van de gemeenten Duiven en Westervoort. Die verwachtingen
sociale cohesie en nabuurschap. Projectontwikkelaars bieden grote
hebben veelal te maken met de rol van de gemeenten als
sommen geld aan agrariërs om op hun grond te kunnen bouwen.
informatievoorziener en organisator van inspraak voor inwoners.
Sommige mensen kiezen hiervoor, maar overleggen niet met buren
Maar ook als facilitator en aanjager van duurzame energie voor
over de impact hiervan op de directe omgeving. Dit kan leiden tot
zowel burgers en bedrijven, en als sparringpartner tegenover andere
wrevel in de lokale gemeenschap.
gemeenten uit de regio.
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
Rol van gemeenten
Bij alle bijeenkomsten geven inwoners aan dat het prettig
De gemeenten kunnen bedrijven financieel stimuleren en steviger
is dat ze door de gemeenten al vroeg betrokken worden in
inzetten op het handhaven van de Wet Milieubeheer.
dit proces. Inwoners zien bij vervolgstappen ook graag weer ruimte voor inspraak. Inwoners willen helder en transparant geïnformeerd worden. Zij willen weten welke onderzoeken er zijn geweest over duurzame energie en welke onderzoeken relevant zijn voor Duiven en Westervoort. Ook wensen inwoners toegankelijke informatie over hun eigen mogelijkheden: wanneer kunnen zij het best investeren in hun woning, en wat zijn dan de beste opties? Er is behoefte aan extra voorlichting, ervaringsverhalen, financiële regelingen en coaching. Bovendien willen inwoners geïnformeerd blijven worden over hetgeen gedaan wordt met hun meningen, welke
Inwoners zien graag dat de gemeenten meer informatie van regiopartners ophalen, en zich in RES-verband terughoudend opstellen. Inwoners uiten zorgen over het gebrek aan inzicht in de plannen van Zevenaar. Ook een grote zorg zijn Arnhem en Nijmegen, die waarschijnlijk te weinig ruimte hebben om hun inwoners te voorzien van duurzame energie. Inwoners willen niet dat Duiven en Westervoort zich te gemakkelijk aanbieden om het tekort van grotere steden op te vangen. Een inwonersidee is het inbrengen van verschillende scenario’s binnen het concept RES. Begin laag, en houd hogere alternatieve scenario’s achter de hand indien ze nodig zijn.
afwegingen meespelen, en wat de gemeenten helaas niet kunnen bewerkstelligen. Het eerlijke verhaal vertellen is voor inwoners belangrijk, zelfs als ze het met dat verhaal niet eens zijn.
3.5.
Inwoners willen ook dat de gemeente actief inwoners faciliteert en
Aan de reacties op de enquête en de opkomst van de
ondersteunt in de omslag naar duurzame energie. Zij verwachten bijvoorbeeld informatie en hulp van de gemeenten bij het opzetten van burgerinitiatieven. Maar de gemeenten moeten tevens actief randvoorwaarden stellen bij particuliere initiatiefnemers die duurzaam willen gaan opwekken in gemeentegebied en moeten inzetten op energie-neutrale woningbouw. Bij duurzame energieopwek van bedrijven is bovendien nog veel winst te behalen, vinden inwoners.
21
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
Rol van inwoners zelf en aanvullende ideeën
bewonersbijeenkomsten, zien we dat inwoners redelijk betrokken zijn bij het onderwerp. De verwachting is daarbij dat ze de komende periode, wanneer er concrete projecten gestart worden, meer geïnteresseerd en betrokken zullen worden. Uit de bewonersbijeenkomsten blijkt dat veel mensen wel willen verduurzamen, maar afwachten. Ze weten niet goed of dit het juiste moment is om iets aan hun huis te laten doen,
ze kunnen de consequenties van de snelle veranderingen op
een zonnepaneel ‘te adopteren’. 64% van de geënquêteerden
gebied van de energietransitie niet goed overzien. Anderen gaven
beantwoordt deze vraag met ‘ja’ of ‘misschien’, 36% beantwoordt de
tijdens de bewonersbijeenkomsten juist aan zelf al bezig te zijn met
vraag met ‘nee’. Dezelfde soort vraag is gesteld over participatie in
duurzaamheid. Ze gaven dan bijvoorbeeld aan hun eigen woning
windmolens. 59% van de inwoners is geïnteresseerd of misschien
al goed geïsoleerd te hebben of zonnepanelen op hun dak te
geïnteresseerd om ‘voor een aantrekkelijk tarief mede-eigenaar te
hebben. Het kan zijn dat mensen die toch al geïnteresseerd zijn in
worden van een windmolen’. 41% is hierin niet geïnteresseerd. Tot
duurzaamheid en/of de energietransitie, sneller geneigd zijn om naar
slot is ook gevraagd in hoeverre men op de hoogte gehouden wil
een bewonersbijeenkomst te gaan over dit thema.
worden van de vorderingen van het RES-proces. 91 geënquêteerden (van 204 totaal) beantwoordden deze vraag met ‘ja’.
We zien de betrokkenheid van de inwoners in ieder geval terug in het aantal alternatieve technieken dat genoemd wordt. Volgens de inwoners zijn er veel alternatieven mogelijk, die ook een bijdrage zouden kunnen leveren aan de energietransitie in Duiven en Westervoort. De volgende alternatieve technieken zijn genoemd: geothermie, riothermie, biogas, waterkracht, waterstof, warmte uit oppervlaktewater, stadswarmte, warmte uit kassen, thorium en kernenergie. Meermaals vragen inwoners naar recente onderzoeken hierover, en vragen zij of en aan welke haalbaarheidsonderzoeken Duiven en Westervoort meewerken. In de enquête zijn ook een drietal vragen gesteld over de (mogelijke) eigen rol van de inwoners. Allereerst is gevraagd of mensen geïnteresseerd zouden zijn om voor een aantrekkelijk tarief
22
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 3 Bevindingen
4. Conclusies Vanuit de participatiestrategie van Duiven en Westervoort, die over het betrekken van diverse stakeholders in het proces van de RES gaat, is een participatieplan gemaakt om specifiek inwoners te betrekken. Gezien de snelle doorlooptijd van de RES (het concept RES moet immers al in het voorjaar van 2020 klaar zijn) was er een periode van twee maanden om inwoners voor deze fase te consulteren. Inwoners zijn in de gelegenheid gesteld om te reageren op de plannen via bewonersbijeenkomsten, gesprekken met ambtenaren en wethouders, een enquête en een uitnodiging om te e-mailen.
2323
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES Impact-evaluatie KNHM Participaties
4.1.
Locaties
4.2.
Zorgen van inwoners
Inwoners van Duiven en Westervoort staan positief tegenover
Inwoners hebben diverse zorgen en onduidelijkheden met de
locaties A en 4, die bij het industrieterrein van Innofase liggen.
gemeenten gedeeld, vooral tijdens de bewonersbijeenkomsten.
Inwoners die voorstander zijn van clustering en concentratie, zien
Gemeenteambtenaren hebben veel onduidelijkheden (gedeeltelijk)
hier graag zoveel mogelijk ontwikkeld worden—zodat het elders
kunnen verhelderen.
in de gemeenten niet of minder nodig is. Ook zonneparklocaties 5 en 6, en windmolenlocaties D en E, worden positief bevonden
Zorgen varieerden van tijdelijkheid en overlast tot de accuraatheid
of geaccepteerd. Het minste draagvlak is voor de overige locaties,
van kaartmateriaal uit het verkenningsonderzoek. Een populair
omdat die dichter bij woningen of natuur liggen. Inwoners vinden
onderwerp tijdens bewonersbijeenkomsten was de rol van andere
dat er meer aandacht besteed moet worden aan de potentie van
(te verkennen) technologieën. Het blijkt dat inwoners veel bezig
energie-opwek bij de snelwegen en de Betuwelijn, bijvoorbeeld via
zijn met het ontwikkeltempo van technische innovaties en de
zonnepanelen op de geluidsschermen.
impact daarvan op keuzes die op korte termijn gemaakt worden. Zorgen over overlast vormen een tweede populaire categorie: van
Een sterke wens, en in sommige gevallen een randvoorwaarde van
geluidsoverlast tot slagschaduw, van knipperende windmolenlichten
inwoners, is om eerst in te zetten op optimale belegging van daken
tot schitterende zonnepanelen en van verminderd woongenot en
met zonnepanelen. Inwoners zien graag dat daarna pas doorgezet
horizonvervuiling tot financiële waardevermindering van huizen.
wordt met de bouw van zonneparken en extra windmolens.
Inwoners geven aan dat de gemeenten moeten inzetten op optimale belegging van daken, voordat grote projecten met windmolens en
Inwoners denken ook een stap verder. Ze spreken niet alleen een
zonneparken uitgevoerd worden. Inwoners willen dat de gemeenten
voorkeur uit voor (alternatieve) locaties voor energie uit wind en zon,
zaken als veiligheid, biodiversiteit, de kans op economische afbreuk,
maar noemen ook andere energiebronnen en technologieën die zij
en kansen om overlast te beperken, meenemen in hun afweging en
de moeite van het onderzoeken waard vinden.
willen ook kunnen zien hoe deze zaken de uiteindelijke beslissing beïnvloed hebben.
24
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 4 Conclusies
4.3.
Randvoorwaarden voor acceptatie
Ook is er vraag naar extra voorlichting, ervaringsverhalen en coaching, zodat inwoners leren over stappen die ze zelf kunnen
Drie type randvoorwaarden komen sterk naar voren onder
nemen.
inwoners: over locaties en technische specificaties, over financiële voorwaarden, en over criteria waar initiatiefnemers zich aan moeten
Inwoners willen dat Duiven en Westervoort initiatieven van burgers
houden. Inwoners willen dat de locaties met het meeste draagvlak
en bedrijven faciliteren, en dat de gemeenten bedrijven verder
de eerste keuze vormen, en dat locaties dichtbij veel woningen
stimuleren om te verduurzamen. Op handhaving van wettelijk
pas in het allerlaatste scenario (‘als het echt niet anders kan’)
verplichtte duurzaamheidsmaatregelen bij bedrijven kunnen de
gerealiseerd worden. Ook is een gefaseerd bouwproces wenselijk, en
gemeenten steviger inzetten.
hopen inwoners dat afstandslimieten verruimd worden. Financieel stellen inwoners als randvoorwaarden dat zij zelf profiteren of
Tegenover andere gemeenten willen inwoners dat Duiven en
gecompenseerd worden en zo naast de lasten ook de lusten lokaal
Westervoort meer informatie van regiopartners ophalen, en zich in
mee krijgen. Ten slotte zouden initiatiefnemers zelf het duurzame
de RES terughoudend opstellen. Inwoners vinden het onwenselijk
voorbeeld moeten geven, en vinden inwoners criteria voor
als Duiven en Westervoort te gemakkelijk aanbieden om het
burgerparticipatie belangrijk.
waarschijnlijke tekort van grotere steden op te vangen. Voor het concept RES raden sommige inwoners aan om eerst een conservatief bod te doen en scenario’s met hogere opwekcapaciteit achter de
4.4.
Rol van gemeenten
hand te houden. Die zien zij dan pas graag ingezet worden op het moment dat het nodig is.
Inwoners zien graag dat de gemeenten Duiven en Westervoort hun actieve opstelling richting de gemeenschap vasthouden in de komende periode waarin het concept RES duidelijk zal worden. In enquêtes en tijdens bewonersbijeenkomsten blijkt dat inwoners meer en vooral transparante informatie willen over de genomen stappen van de gemeenten en de afwegingen daarachter.
25
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 4 Conclusies
4.5.
Rol van inwoners zelf
Een redelijk aantal inwoners die op de bewonersbijeenkomsten is afgekomen doet zelf al iets aan het verduurzamen van de eigen woning. Bezoekers van de bijeenkomsten geven ook aan dat er een verantwoordelijkheid ligt bij de mensen zelf om een steentje bij te dragen. Uit de bewonersbijeenkomsten blijkt tegelijkertijd dat inwoners vaak afwachtend zijn, en behoefte hebben aan informatie en (financiële) ondersteuning bij het verduurzamen van hun eigen woning. In de enquête geeft ongeveer 60% van de inwoners aan geïnteresseerd (of misschien geïnteresseerd) te zijn in gedeeltelijk eigenaar worden van een zonnepaneel of windmolen. Een groot deel van de mensen zou dus mogelijk best een actieve rol willen spelen, maar goede voorlichting en begeleiding is hierbij wel nodig.
26
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 4 Conclusies
5. Aanbevelingen In dit laatste hoofdstuk geven we op basis van de opbrengsten van de inwonersconsultaties, een aantal aanbevelingen aan de gemeenten Duiven en Westervoort.
2727
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES Impact-evaluatie KNHM Participaties
Houd rekening met input inwoners
Hierover duidelijk communiceren naar de inwoners is ook van
De gemeenten hebben een zorgvuldig proces uitgezet om inwoners
belang voor de acceptatie van het uiteindelijke bod.
te informeren over en te betrekken bij de RES. Inwoners hebben
Als de RES eenmaal is opgesteld, zal de uitvoering tot stand komen
hun voorkeuren kunnen uitspreken, zorgen gedeeld en diverse
door middel van verschillende projecten. Afhankelijk van (de fase
randvoorwaarden meegegeven. Het spreekt voor zich dat we
van) het project kunnen de gemeenten kiezen om te:
adviseren om deze voorkeuren, zorgen en randvoorwaarden een zwaar gewicht toe te kennen in de besluitvorming. Het proces om
•
reguleren (kaders opstellen en handhaven)
te komen tot een bod is complex en afhankelijk van vele spelers,
•
regisseren (initiëren en mede mogelijk maken)
waarvan de meesten van buiten Duiven en Westervoort. Voor
•
stimuleren (anderen activeren iets te doen) of
het draagvlak van de concept- en definitieve boden binnen de
•
faciliteren (anderen in de gelegenheid stellen iets te doen).
gemeenten, is het essentieel om te kunnen laten zien op welke wijze rekening is gehouden met de input van de inwoners. Geef hierbij
We adviseren de gemeenten om bewust te zijn van de rol die je hebt
aan waarom beslissingen gemaakt zijn, en wat de invloed van de
als gemeente per project(fase) en hierover actief te communiceren
gemeenten Duiven en Westervoort was.
naar alle betrokkenen. Voor de projecten op het gebied van grootschalige opwek is het daarbij van belang te kiezen wie initiators en eigenaars worden. Hoe geef je vorm aan de opgave om 50%
Bepaal je rol
participatie te realiseren? En welke voorwaarden stel je aan lokale
Dat de gemeentelijke organisatie een belangrijke rol speelt in de
participatie of lokaal rendement bovenop de landelijk vastgestelde
energietransitie staat buiten kijf. Duiven en Westervoort kunnen er
kaders? We adviseren om verschillende scenario’s met voor- en
echter voor kiezen om diverse rollen aan te nemen. De gemeenten
nadelen uit te werken van de verschillende typen eigenaren, de
maken het concept RES in co-creatie met andere gemeenten, en
mate van lokale participatie en de vormen van lokaal rendement
zijn afhankelijk van de inzet van andere gemeenten en overheden
(bijvoorbeeld door een op te richten revolverend omgevingsfonds).
voor het uiteindelijke bod. Duiven en Westervoort hebben in de
Daarnaast is het van belang na te denken of de gemeenten het
totstandkoming dus een belangrijke, maar enigszins beperkte rol.
opstarten van inwoners coöperaties actief willen stimuleren, of over willen laten aan het initiatief van inwoners zelf.
28
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 5 Aanbevelingen
Het is hoe dan ook van belang om -los van de projecten- als
•
In de inwonersconsultatie zijn naast de locaties die uit het
gemeenten een proactieve opstelling te kiezen. Dit stimuleert
onderzoek van Arcadis kwamen, een aantal alternatieve
anderen ook om mee te doen met de energietransitie; inwoners,
locaties voor grootschalige opwek genoemd. Dat zijn met
bedrijven én investeerders en projectontwikkelaars. Om het belang
name de taluds van de A12/A15 en de omgeving van de
van de energietransitie uit te stralen, en daarmee anderen te
Betuwelijn. Het kan lonen om deze specifieke locaties nader
stimuleren, zien wij een aantal kansen:
te onderzoeken op haalbaarheid en mee te nemen in de uiteindelijke afweging voor locaties.
•
Omdat de locatievoorkeur van inwoners voor grootschalige opwek zich concentreert op Innofase, stellen we voor om snel
•
in te zetten op het ontwikkelen van projecten op deze locatie.
Voor inwoners is het niet altijd duidelijk waarom er ingezet moet worden op grootschalige opwek. Kleinschalige- en decentrale opwek, wordt dan ook veelvuldig als ‘alternatief’
•
Omdat er onder inwoners veel ideeën zijn over alternatieve
genoemd voor windmolens en zonneparken. Het is
technieken voor grootschalige opwek, is het goed om te
belangrijk voor het draagvlak voor grootschalige opwek
onderzoeken in hoeverre deze voor Duiven en Westervoort
om, simultaan met de projecten voor deze grootschalige
haalbaar en wenselijk zijn. Er kan overwogen worden om
energiebronnen, ook te investeren in kleinere projecten en
mee te doen aan een pilot voor een van deze technieken
de resultaten hiervan zichtbaar te maken. Draag hierbij ook
bijvoorbeeld. Het onderzoek kan ook meer theoretisch van
een voorbeeldrol uit, bijvoorbeeld door zonnepanelen op
aard zijn, door op basis van casestudies en literatuur te
gemeentegebouwen te plaatsen.
beschrijven waarom een bepaalde techniek voor Duiven en Westervoort wel of niet haalbaar en wenselijk is. Het inzetten
•
Grootschalige opwek van energie zoals nu geregeld wordt
van alternatieve technieken op korte termijn zal gelimiteerd
door middel van de RES, vraagt veel van inwoners. Voor
zijn, omdat de RES zich richt op resultaten in 2030. Het is
draagvlak en acceptatie onder inwoners, is het van groot
goed hierover eerlijk te communiceren met inwoners.
belang als overheid zelf het goede voorbeeld laat zien. Zet in op grote en kleine duurzaamheidsprojecten in de eigen organisatie (en vastgoed) en communiceer hierover
29
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 5 Aanbevelingen
•
Bedrijven zijn grootverbruiker van energie. Inwoners kijken
•
Er zijn nu ruim 300 inwoners die hun input hebben geleverd
dan ook naar wat bedrijven doen om hun steentje bij te
in deze inwonersconsultatie. Het is van belang te laten
dragen aan de energietransitie. Als overheid kan je bedrijven
zien welke plek hun zorgen en randvoorwaarden hebben
stimuleren en uitdagen om hierin een bijdrage te leveren
gekregen in de uiteindelijke besluitvorming. Het moet voor
door deze bedrijven in het zonnetje te zetten. Door middel
inwoners inzichtelijk en duidelijk zijn hoe hun input een
van kaders op het gebied van inkoop kan je ook sturen op
rol heeft gespeeld in de afwegingen voor de uiteindelijke
de duurzaamheid van bedrijven. Tot slot is het wenselijk
locaties, de keuzes voor zonneparken of windmolens en de
voor het draagvlak om te handhaven op de wettelijke
aantallen van deze energiebron.
duurzaamheidsverplichtingen van bedrijven volgens de wet Milieubeheer.
•
Er mag vanuit worden gegaan dat tussen de inwoners die nu gereageerd hebben, zeer betrokken inwoners zitten met veel interesse in het thema. We adviseren om onder deze
Communicatie is alles
groep inwoners te kijken of er een groepje samengesteld kan
Acceptatie van het concept RES, en dus de locaties van- en aantallen
worden dat fungeert als (wijk/dorps) ambassadeurs of als
in grootschalige opwek, valt of staat met een goede communicatie.
klankbord voor het programmateam. Dit zou bijvoorbeeld
De gemeenten zetten met de participatiestrategie, en concreet de
gekoppeld kunnen worden aan de bestaande structuur van
inwonersconsultatie nu, een goede eerste stap. Nu is het van belang
de klankbordgroep Samen1Nergie. Juist binnen deze groep
om de informatievoorziening voort te zetten gedurende de komende
actief betrokken inwoners kan ook de kiem liggen voor
periode. Wij doen een aantal aanbevelingen op het gebied van
verdere collectieve acties, zoals de oprichting van een lokale
communicatie:
energiecoöperatie.
•
Zorg voor communicatiemogelijkheden in twee richtingen. Ook in de volgende RES-fasen zullen inwoners vragen, zorgen en ideeën hebben. Het is goed als er verschillende kanalen zijn, online en offline, waar ze met hun zorgen terecht kunnen en antwoorden kunnen krijgen op hun vragen.
30
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 5 Aanbevelingen
•
De samenwerking in RES-verband, en de wijze waarop het bod voor grootschalige opwek tot stand komt, is complex. Informeer inwoners over het proces, de tijdlijn, de fase waarin je nu zit en over welke spelers aan zet zijn. Wees ook duidelijk wanneer inwoners zelf weer inspraak kunnen leveren of bezwaar kunnen maken.
•
Een transparante communicatie betekent ook eerlijk zijn over waarom sommige bezwaarpunten, zorgen of voorwaarden niet meegenomen zijn of uiteindelijk zijn verworpen. Daarnaast zal het ook in RES-verband lastig zijn soms volledig transparant te zijn, in verband met de strategie en onderhandelpositie van de gemeenten. Transparantie is in dat geval communiceren waarover je niet mag communiceren.
•
We zien dat er een aantal zorgen zijn die telkens terugkomen bij de inwoners. Het is goed om hier, via de vaste communicatiekanalen, aandacht aan te besteden. Die zorgen zijn onder andere de veiligheidsaspecten van de verschillende methoden van grootschalige opwek, netbeheer en netcapaciteit en de klimaatafdruk van de verschillende methodes van grootschalige opwek. De informatiebehoefte van inwoners zou in deze zaken ingevuld kunnen worden door het publiceren over- of verwijzen naar ‘whitepapers’ of blogs, over deze specifieke onderwerpen.
31
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | 5 Aanbevelingen
Bijlagenboek 1A: Zonne-energiekaart verkenningsonderzoek Arcadis
33
1B: Windenergiekaart verkenningsonderzoek Arcadis
33
2A: Opbrengst e-mails naar Samen1Nergie
34
2B: Overzicht en opbrengst van activiteiten door
35
wethouders Duurzaamheid
3232
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES Impact-evaluatie KNHM Participaties
2C: Opbrengst bewonersbijeenkomsten
37
3: Geanonimiseerde lijst van e-mails naar Samen1Nergie
46
4: Enquêtevragen en -resultaten
65
•
Enquêtevragen
65
•
Enquêteresultaten
66
1A: Zonne-energiekaart verkenningsonderzoek Arcadis
1B: Windenergiekaart verkenningsonderzoek Arcadis
De zoekgebieden voor zonne-energie die in het verkenningsonderzoek naar voren zijn gekomen. De zoekgebieden voor windmolens die in het verkenningsonderzoek naar voren zijn gekomen.
33
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | Bijlagenboek
2A: Opbrengst e-mails naar Samen1Nergie Opbrengst van de e-mails naar Samen1Nergie. De volledige e-mails staan geanonimiseerd in bijlage 3.
Ideeën Manieren
Randvoorwaarden
• • • •
Inzetten op verwarmen met waterstof Inzetten op kleinschalige opwek zonne-energie op daken Voorkeur voor zonne-energie Windmolens clusteren in urbane zones (2x)
• • •
Sturen op hoogte zonnepanelen Sturen op landschappelijke inspanning zonnepanelen Sturen op onderbegroeiing/begrazing/natuurontwikkeling zonnepanelen Regels aan ontwikkelaars opleggen over burgerparticipatie Regels aan ontwikkelaars opleggen over draagvlaktoetsing
• • Specifiek idee
• • • • •
Rol gemeente: • Hoe verhoudt gemeenteonderzoek zich andere onderzoeken? • Wat doen aangrenzende gemeentes? • Niet energieleverancier van Nijmegen en Arnhem worden (2x)
Zon: Open gebied rond de Rijksweg Wind: Linieopstelling noordzijde A12 & Knooppunt A12-A15
Onduidelijkheden in onderzoek: • Gebrek aan inzicht over plannen van grensgemeenten • Waarom keuzes voor deze specifieke windmolenhoogtes?
Locaties Geschikt
Wind: Gebied A
Ongeschikt
Wind: • Gebied C (dichtbij woon- en werkplaatsen van veel mensen) Ongespecificeerd: Landbouwgronden en natuurgebieden
NO-GO
Ongespecificeerd: Niet bij natuur
Zorgen
Zorgen en angsten
34
Technische zorgen en locatiezorgen: • Wat wordt hoogte van windmolens? • Windmolens zijn te hoog • Hoeveel windmolens? • Afstand windmolens tot bebouwing niet ver genoeg • Geluidsoverlast van windmolens (2x) • Wat is het vermogen van windmolens? • Wat is het rendement van windmolens, min en max? • Hoe past het in de bekabeling? • Wat als wind wegvalt? • Hoe lang duurt realisatie?
Opbrengst Participatietraject lokaal aandeel concept RES | Bijlagenboek
Wie gaat eraan verdienen? Gaan Duiven en Westervoort zelf gebruik maken van energie? Lelijk in de omgeving Slecht voor fauna Zichtlijnen moeten in stand gehouden worden
Overige zorgen: • Voert populisme en doorslaan niet de boventoon? • Hoe verhoudt RES zich tot andere klimaat- en energieplannen?
Betrokkenheid Verwachtingen van de gemeenten
• • •
Meer onderzoek naar geluidsoverlast windmolens. Conclusies uit onderzoeken delen met burgers. Extra aandacht voor maatschappelijk draagvlak, burgerparticipatie.
•
Complimenten voor het betrekken van inwoners
• •
Initiatiefnemer Edelweiss Renewables Grondbeheerder die grond beschikbaar wil stellen voor zonnepanelen en windmolens (3x)