3. Programmabegroting Duiven 2027-2030 versie 9 nov 2026 (nieuw)
Tekst van het document
Begroting 2027-2030 GEMEENTE DUIVEN Versie 9 november 2026 na verwerking erratum
Programmabegroting 2027-2030 2 van 182 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 - Voorwoord ..........................................................................................................3 Hoofdstuk 2 - Bestuurlijke hoofdlijnen ......................................................................................4 2.1 Beleidsmatige hoofdlijnen ...............................................................................................5 2.2 Financiële hoofdlijnen .....................................................................................................7 2.3 Begroting in één oogopslag ..........................................................................................12 2.4 Autorisatie .....................................................................................................................13 Deel I - Beleidsbegroting ........................................................................................................15 Hoofdstuk 3 - Programma's ....................................................................................................15 3.1 Bestuur ..........................................................................................................................16 3.2 Maatschappij .................................................................................................................29 3.3 Omgeving
......................................................................................................................44 3.4 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................................65 Hoofdstuk 4 - Paragrafen ........................................................................................................73 4.1 Lokale heffingen ............................................................................................................73 4.2 Weerstandsvermogen en Risicobeheersing .................................................................83 4.3 Onderhoud Kapitaalgoederen .......................................................................................91 4.4 Financiering .................................................................................................................102 4.5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................108 4.6 Verbonden partijen ......................................................................................................111 4.7 Grondbeleid .................................................................................................................120 4.8 Openbaarheid .............................................................................................................127 4.9
Duurzaamheid .............................................................................................................128 Deel II - Financiële begroting ................................................................................................130 Hoofdstuk 5 - Financiële begroting .......................................................................................130 5.1 Algemeen ....................................................................................................................131 5.2 Kaders en uitgangspunten ..........................................................................................132 5.3 Financieel meerjarenperspectief .................................................................................133 5.4 Baten en lasten per programma ..................................................................................134 5.5 Overzicht kosten overhead .........................................................................................135 5.6 Baten en lasten per taakveld .......................................................................................135 5.7 Overzicht incidentele baten en lasten .........................................................................137 5.8 Geprognosticeerde balans ..........................................................................................145 5.9 EMU-saldo
..................................................................................................................145 5.10 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ...............................................................146 Deel III - Bijlagen ..................................................................................................................148 Bijlage 1 - Overzicht in begroting voorgestelde begrotingswijzigingen .............................150 Bijlage 2 - Overzicht Financieel gezond 2026 ...................................................................153 Bijlage 3 - Meerjareninvesteringsplan ...............................................................................155 Bijlage 4 - Overzicht van reserves en voorzieningen ........................................................159 Bijlage 5 - Overzicht per reserve en voorziening ..............................................................163 Bijlage 6 - Overzicht subsidies ..........................................................................................175 Bijlage 7 - Risicoregister ...................................................................................................176 Bijlage 8 - Overzicht BBV-indicatoren ...............................................................................178 Bijlage 9 - Kerngegevens
..................................................................................................179 Bijlage 10 - Samenstelling bestuur ....................................................................................180 Programmabegroting 2027-2030 3 van 182 Hoofdstuk 1 - Voorwoord Voor u ligt de programmabegroting 2027-2030 van de gemeente Duiven. Deze begroting vormt het financiële en beleidsmatige kader voor de komende jaren en geeft richting aan de uitvoering van gemeentelijke taken en opgaven. Daarbij sluit zij aan op de ambities uit het coalitieakkoord ‘Koesteren wat ons bindt, bouwen aan wat komt’ en vertaalt deze naar de dagelijkse praktijk van bestuur, beleid en uitvoering. Deze begroting staat in een bijzonder perspectief. De komende jaren staan in het teken van de mogelijke gemeentelijke herindeling met de gemeenten Westervoort, Zevenaar en Doesburg. Daardoor is deze bestuursperiode korter dan gebruikelijk. De aandacht gaat daarom niet alleen uit naar het realiseren van de ambities en opgaven voor deze bestuursperiode uit het coalitieakkoord, maar ook naar het zorgvuldig uitvoeren van bestaand beleid, het afronden van lopende opgaven en het voorbereiden van een goede overdracht aan de nieuwe gemeente. Vanuit die gedachte kiest het college voor een koers van continuïteit, betrouwbaarheid en zorgvuldigheid.
We bouwen voort op de sterke basis van Duiven, Groessen en Loo: een betrokken samenleving, aantrekkelijke woonkernen, sterke sociale verbanden en een dienstverlening waarop inwoners kunnen vertrouwen. Tegelijkertijd werken we aan opgaven die blijvende aandacht vragen, zoals wonen, duurzaamheid, leefbaarheid, vergrijzing en de kwaliteit van onze voorzieningen. Daarbij richten we ons niet alleen op de resultaten van vandaag, maar ook op wat we willen nalaten voor morgen. De keuzes in deze begroting dragen bij aan een sterke organisatie, gezonde financiën, kwalitatief goede voorzieningen en een solide uitvoeringspraktijk. Zo zorgen we ervoor dat wat in Duiven, Groessen en Loo is opgebouwd, behouden blijft en een stevig fundament vormt voor de nieuwe gemeente. Deze begroting laat zien hoe wij daar de komende jaren invulling aan geven. Met realistische keuzes, aandacht voor onze inwoners en oog voor een zorgvuldige overgang werken we verder aan een sterk, leefbaar en vitaal Duiven. Zo koesteren we wat ons bindt en bouwen we aan wat komt. Programmabegroting 2027-2030 4 van 182 Hoofdstuk 2 - Bestuurlijke hoofdlijnen In dit hoofdstuk zijn de beleidsmatige en financiële hoofdlijnen opgenomen. Ook is hier een infographic opgenomen voor de Begroting in één oogopslag en een overzicht van de lokale lastendruk.
Op basis van deze informatie op hoofdlijnen heeft de raad direct inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen. De programmabegroting 2027-2030 is de formele basis voor de P&C-cyclus 2027. De begroting is de uitwerking van de bij de voorjaarsnota 2026 gestelde kaders. Het in de voorjaarsnota opgenomen beleid is op basis van de besluitvorming en nieuwe ontwikkelingen geactualiseerd. Daarnaast bevat de programmabegroting de uitwerking van het coalitieakkoord. Doordat dit akkoord pas laat in het proces van de Voorjaarsnota werd vastgesteld kon het niet meer in de Voorjaarsnota worden verwerkt. Ook de meicirculaire wordt om die reden in deze programmabegroting verwerkt. De begroting is ingedeeld op programmaniveau. Er zijn drie programma’s: Bestuur, Maatschappij en Omgeving. Per programma worden onder andere ontwikkelingen genoemd die van invloed (kunnen) zijn op het programmadoel en de hoofddoelen en de inhoudelijke speerpunten. Nieuwe ontwikkelingen zijn in beeld gebracht In de Programmabegroting worden speerpunten voor het komende jaar alsmede de onontkoombare beleidsontwikkelingen voor de komende jaren in beeld gebracht. Ondanks de lastige financiële situatie is het nodig om op bepaalde onderdelen extra geld of inzet te vragen om in de toekomst goed te kunnen blijven functioneren als lokale overheid en partner binnen de samenleving.
Ook deze wensen worden in deze begroting allemaal meegenomen. Om te komen tot een structureel sluitende programmabegroting worden in de honorering van deze wensen keuzes gemaakt. Financieel duurzaam beleid blijft het uitgangspunt Voor de gemeente Duiven is financieel duurzaam beleid altijd een belangrijk uitgangspunt. Het doel is om een structureel sluitende begroting te presenteren. Incidentele zaken mogen met incidenteel geld worden gedekt. Voor goedkeuring van de begroting door de Provincie is het in ieder geval noodzakelijk om de jaarschijf 2027 structureel sluitend te hebben. De ontwikkelingen van het Gemeentefonds zijn van grote invloed op dit beleid. Het lijkt er op dat het Rijk hierin de gemeenten niet veel tegemoet zal komen. In de Meicirculaire 2026 zijn geen aanvullende gelden beschikbaar gesteld en experts geven aan dit ook in de septembercirculaire niet te verwachten. Het uit deze Programmabegroting voortkomende financiële plaatje is dan ook niet alleen positief. Het begrotingssaldo voor dekkingsmaatregelen bedraagt ruim € -1,4 miljoen. Vanuit het provinciaal toezicht is het toegestaan om het surplus van de Algemene reserve als dekkingsmiddel in te zetten, maar ook om een stelpost op te nemen voor onderuitputting op kapitaallasten.
Daarnaast is de hoogte van de voorziening Wegen dusdanig opgelopen, dat wij voorstellen de dotatie voor de komende drie jaren met € 200.000 per jaar te verlagen. Naast de stelpost onderuitputting kapitaallasten voor een bedrag van € 400.000 is er van het surplus in de Algemene reserve € 874.000 noodzakelijk om in 2027 een sluitende begroting te kunnen presenteren. Dit blijft ruim binnen de provinciale norm van 10%. Programmabegroting 2027-2030 5 van 182 2.1 Beleidsmatige hoofdlijnen Versterken wat goed is, voorbereiden op wat komt Deze begroting geeft uitvoering aan de ambities uit het coalitieakkoord. Centraal daarin staat het behouden en versterken van de kwaliteiten die Duiven, Groessen en Loo kenmerken: een sterke sociale basis, betrokken gemeenschappen, een aantrekkelijke leefomgeving en goede voorzieningen voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Het coalitieakkoord heeft daarbij een bijzonder karakter. Het betreft een overgangsakkoord voor een relatief korte bestuursperiode, in een fase waarin tegelijkertijd wordt gewerkt aan de voorbereiding van een mogelijke herindeling binnen De Liemers. Dat vraagt om een zorgvuldig evenwicht tussen het voortzetten van de ingezette koers en het voorbereiden op toekomstige bestuurlijke ontwikkelingen.
De focus ligt daarom op het versterken van bestaande kwaliteiten, het afronden van ontwikkelingen die al in gang zijn gezet en het creëren van een sterke uitgangspositie voor de toekomst. De opgaven op het gebied van wonen, leefbaarheid, sociale samenhang, veiligheid en bestuur staan daarbij niet los van elkaar. Gezamenlijk dragen zij bij aan leefbare, veilige en toekomstbestendige dorpen en wijken waarin inwoners prettig kunnen wonen, werken, ontmoeten en meedoen. Daarbij worden keuzes gemaakt die bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van Duiven, Groessen en Loo en tegelijkertijd de uitgangspositie van Duiven, Groessen en Loo voor de toekomst versterken. Deze koers krijgt vorm langs vijf samenhangende bestuurlijke opgaven die richting geven aan het gemeentelijk handelen en als rode draad door de programma's van deze begroting lopen. 1. Verantwoord besturen en bouwen aan de toekomst De komende jaren staan in het teken van belangrijke bestuurlijke ontwikkelingen binnen De Liemers. De voorbereiding op een mogelijke herindeling vraagt om zorgvuldige keuzes die zowel recht doen aan de belangen van inwoners van vandaag als aan de bestuurlijke opgaven van morgen. Dit vraagt om een gemeente die stabiliteit, continuïteit en betrouwbaarheid biedt.
Daarom ligt de nadruk op het zorgvuldig uitvoeren van bestaande ambities, het afronden van lopende projecten en het verantwoord omgaan met publieke middelen. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een sterke bestuurlijke, organisatorische en financiële basis die de gemeente voorbereidt op toekomstige ontwikkelingen. Continuïteit van dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties staat daarbij centraal. 2. Investeren in een sterke sociale basis De sociale basis vormt het fundament van een veerkrachtige samenleving .Een sterke samenleving begint bij inwoners die kunnen meedoen, elkaar ontmoeten en waar nodig ondersteuning ontvangen. Ontwikkelingen als vergrijzing, toenemende zorgvragen en arbeidsmarktkrapte maken een krachtige sociale basis belangrijker dan ooit. Daarom ligt de focus op preventie, vroegsignalering en sociale samenhang. Initiatieven zoals het Sterk Lokaal Team, Buurtkracht, mantelzorgondersteuning en activiteiten gericht op kansengelijkheid dragen hieraan bij. Ook wordt geïnvesteerd in de randvoorwaarden die ontmoeting en betrokkenheid mogelijk maken, zoals sport, cultuur, vrijwilligerswerk en een vitaal verenigingsleven.
Programmabegroting 2027-2030 6 van 182 Deze inzet versterkt niet alleen de zelfredzaamheid van inwoners, maar draagt ook bij aan leefbare buurten, het voorkomen van overlast en het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid van de gemeente. 3. Ruimte bieden aan wonen en ontwikkelen De vraag naar woningen blijft groot en vraagt om blijvende inzet op woningbouw en gebiedsontwikkeling. Daarom wordt verder gewerkt aan de uitvoering van de woningbouwopgave en de ontwikkeling van nieuwe woongebieden. Projecten als Biezenkampen, Ploen-Noord en Plakse Weide dragen bij aan het bieden van passende woningen voor verschillende doelgroepen. Ruimtelijke ontwikkeling gaat daarbij verder dan het toevoegen van woningen alleen. Een goede woonomgeving vraagt ook om ontmoetingsplekken, bereikbaarheid, veiligheid, groen en voorzieningen die bijdragen aan levendige, aantrekkelijke en toekomstbestendige wijken en dorpen. Ook is het versterken van de economie en werkgelegenheid een aandachtspunt. Ontwikkelingen als Centerpoort-Noord en Graafstaete II dragen hier aan bij. 4. Versterken van leefbaarheid en kwaliteit van de leefomgeving Een aantrekkelijke leefomgeving draagt direct bij aan het welzijn van inwoners en de kwaliteit van wonen, werken en recreëren. Daarom wordt geïnvesteerd in een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte, verkeersveiligheid, groen, klimaatadaptatie en duurzaamheid.
Ontwikkelingen als Vitaal Centrum, het Groen-Blauw Raamwerk en investeringen in de openbare ruimte dragen bij aan leefbare en toekomstbestendige wijken en dorpen. De gemeente zet daarbij in op een gezonde leefomgeving waarin ruimtelijke kwaliteit, natuur en gebruikswaarde hand in hand gaan. Een aantrekkelijke leefomgeving wordt bepaald door meer dan de inrichting van de openbare ruimte alleen. Ook sociale samenhang, veiligheid, ontmoeting en betrokkenheid van inwoners dragen bij aan de leefbaarheid van dorpen en wijken. Investeringen in jongerenwerk, ontmoeting, sport en preventie leveren dan ook een belangrijke bijdrage aan een prettig en veilig leefklimaat. Door fysieke en sociale investeringen in samenhang te bezien wordt gewerkt aan dorpen en wijken waar inwoners zich thuis voelen en prettig samenleven. 5. Vergroten van maatschappelijke en digitale weerbaarheid Internationale spanningen, digitale dreigingen, ondermijnende criminaliteit en maatschappelijke onzekerheid vragen om een weerbare samenleving en een betrouwbare overheid. Daarom wordt geïnvesteerd in cyberveiligheid, informatieveiligheid, crisisbeheersing, openbare orde en veiligheid en de continuïteit van dienstverlening. Het versterken van weerbaarheid draagt eraan bij dat de gemeente ook onder veranderende omstandigheden betrouwbaar kan blijven functioneren.
Daarnaast is er aandacht voor de maatschappelijke weerbaarheid van inwoners, organisaties en gemeenschappen. Dit vraagt niet alleen om veiligheidsmaatregelen. Ook sterke gemeenschappen, actieve verenigingen, een sterke sociale basis en inwoners die naar elkaar omzien dragen bij aan het vermogen van de samenleving om met toekomstige uitdagingen om te gaan. Tot slot De begroting 2027 staat in het teken van het versterken van de kwaliteiten van Duiven, Groessen en Loo en het voorbereiden op toekomstige ontwikkelingen. De focus ligt op een sterke sociale basis, ruimte voor wonen en ontwikkeling, een aantrekkelijke leefomgeving, een weerbare samenleving, zorgvuldig bestuur en een krachtige toekomst voor De Liemers. Daarmee worden bestaande kwaliteiten versterkt, lopende ontwikkelingen voortgezet en voorwaarden gecreëerd voor de uitdagingen en kansen van morgen. 2.2 Financiële hoofdlijnen In deze paragraaf is de ontwikkeling van ons begrotingssaldo, ook wel de verloopstaat van de begroting genoemd, opgenomen. Het Financieel meerjarenbeeld geeft aan hoe ons begrotingssaldo zich sinds de vaststelling van de voorjaarsnota op 7 juli 2026 heeft ontwikkeld en op basis van de financiële effecten van de voorgestelde begrotingswijzigingen in deze begroting gaat ontwikkelen.
Financieel meerjarenbeeld Stand/P&C-product | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand na voorjaarsnota | -1.554 | -1.293 | -302 | -43 Gemeentefonds - Meicirculaire 2026 | 4 | -258 | -261 | -84 Beginstand begroting 2027 | -1.550 | -1.551 | -563 | -127 Mutaties begroting Autonome ontwikkelingen | 1.012 | 1.123 | 1.187 | 1.579 Bestaand beleid - actualisatie | -113 | -149 | -198 | -190 Nieuw beleid - voorstellen | -772 | -672 | -663 | -567 Totaal mutaties begroting | 126 | 301 | 325 | 822 Saldo programmabegroting 2027-2030, voor | -1.424 | -1.250 | -238 | 695 dekkingsmaatregelen Dekkingsmaatregelen | 1.474 | 550 | 500 | 250 Saldo programmabegroting 2027-2030, na | 50 | -700 | 262 | 945 dekkingsmaatregelen Structurele exploitatieruimte Overzicht structureel saldo | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totaal saldo | 50 | -700 | 262 | 945 Waarvan incidenteel | -664 | 506 | 564 | 367 Structureel saldo | 714 | -1.206 | -302 | 578 Het provinciale toezicht ziet er op toe dat gemeenten een structureel sluitende begroting presenteert. Daarmee stelt de provincie de eis aan de gemeente het structurele saldo te presenteren. In Duiven is er sprake van een structureel sluitende begroting in het eerste en laatste jaar.
Bovendien geeft de hoogte van de algemene reserve de ruimte om ook in de komende jaren het surplus te gebruiken voor een structureel sluitende begroting. Programmabegroting 2027-2030 | 7 van 182 De toelichting op de incidentele baten en lasten geven wij in hoofdstuk 5.7 weer. Overzicht belangrijkste financiële ontwikkelingen Het volgende overzicht geeft inzicht in de belangrijkste financiële ontwikkelingen. Hier zijn alleen bedragen groter dan € 50.000 opgenomen. Alle voorgestelde wijzigingen zijn in de programma's en in totaliteit in de bijlagen (per soort wijziging) opgenomen. Per programma wordt ook een toelichting voor de wijzigingen groter dan € 15.000 gepresenteerd.
Ontwikkelingen > € 50.000 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Programma 1 | Bestuur 1Stroom - investeren in cyberveiligheid | -60 | -54 | -54 | -54 Integrale veiligheid - weerbare | -165 | -75 | -75 | -75 samenleving Veiligheid - extra | -64 | -64 | -64 | -64 jongerenwerker/straatcoach Totaal programma 1 | Bestuur | -289 | -193 | -193 | -193 Programma 2 | Maatschappij 1Stroom - verenigingsondersteuner | -90 | -90 | -90 | 0 Basisonderwijs - versterken | -63 | -63 | -63 | -63 bewegingsonderwijs Cultuur - versterking cultuur- en | -60 | -60 | -60 | -60 muziekeducatie in het basisonderwijs Jeugd - aframing compensatiemiddelen | 655 | 696 | 696 | 696 Jeugd - pilot Kansengelijkheid | -110 | -110 | 0 | 0 Kapitaallasten - actualisatie | 82 | 97 | 112 | 126 Maatschappelijke ondersteuning - | -56 | -111 | -111 | -111 terugdraaien bezuiniging Santé partners Subsidies - Indexering subsidieplafonds | -65 | -65 | -65 | -65 Triominos - onderzoek efficiënter beheer | 0 | -121 | -141 | -141 Veilig-thuis - actualisatie budget | -73 | -73 | -73 | -73 Totaal programma 2 | Maatschappij | 221 | 100 | 205 | 310 Programma 3 | Omgeving 1Stroom - formatie handhaving | -90 | -90 | 0 | 0 buitengebied 1Stroom - formatie toezichthouder | -63 | -63 | -63 | -63 bouw/RO 1Stroom - formatie vergunningverlener | -63 | -63 | -63 | -63 bouw Circulus - Aanpassing tarieven |
-150 | -150 | -150 | -205 Kapitaallasten - actualisatie | 138 | 186 | 203 | 280 Stijging opbrengst afvalstoffenheffing | 350 | 350 | 305 | 372 Totaal programma 3 | Omgeving | 122 | 171 | 232 | 322 Programma 4 | Algemene dekkingsmiddelen 1Stroom - formatie handhaving | 90 | 90 | 0 | 0 buitengebied Programmabegroting 2027-2030 | 8 van 182 Belastingopbrengsten - volumestijging | 24 | 77 | 157 | 503 OZB en nareizigers Jeugd - pilot Kansengelijkheid | 110 | 110 | 0 | 0 Kapitaallasten - actualisatie | 220 | 173 | 125 | 77 Triominos - onderzoek efficiënter beheer | 0 | 188 | 188 | 0 Totaal programma 4 | Algemene | 444 | 637 | 469 | 580 dekkingsmiddelen Totaal belangrijkste ontwikkelingen | 499 | 715 | 714 | 1.020 Weerstandsvermogen De Algemene Reserve bedraagt per 1 januari 2027 bijna € 27 miljoen. Dit ligt ruim boven de € 8,3 miljoen die berekend is als bovengrens om het gemiddelde risico op te kunnen vangen. De Algemene Reserve wordt nu vooral gebruikt om mogelijke structurele effecten van ingezet beleid op te vangen. De grootste risicofactoren voor de gemeente blijven de Algemene Uitkering en de ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein, de zogenaamde open einde regelingen. Met een weerstandsratio van 3,6 scoort de gemeente in de beoordeling uitstekend en is er zelfs ruimte om het surplus van de Algemene Reserve in te zetten als dekkingsmiddel en extra ruimte in de begroting.
Programmabegroting 2027-2030 | 9 van 182 Reservepositie Naam reserve | Eindstand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand 31-12-2025 | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- 2026 | 2026 | 2027 | 2027 | 2028 | 2028 | 2029 | 2029 | 2030 | 2030 Algemene reserves Programma 4 - Algemene dekkingsmiddelen Algemene reserve | 32.679 | -5.862 | 26.817 | -2.351 | 24.465 | -1.081 | 23.384 | -880 | 22.504 | -770 | 21.734 Totaal Algemene reserves | 32.679 | -5.862 | 26.817 | -2.351 | 24.465 | -1.081 | 23.384 | -880 | 22.504 | -770 | 21.734 Bestemmingsreserves Programma 1 - Bestuur Wet Open Overheid | 121 | -6 | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 Nieuwe Wet Inburgering | 73 | -73 | - | - | - | - | - | - | - | - Totaal programma 1 - Bestuur | 194 | -80 | 114 | - | 114 | - | 114 | - | 114 | - | 114 Programma 2 - Maatschappij Beschermd wonen | 1.363 | 1.363 | 1.363 | 1.363 | 1.363 | 1.363 Doelgroepen vervoer | 480 | -92 | 388 | -173 | 215 | -215 | - | - | - | - Groeneblauwe ontwikkelingen in tussengebied Duiven/Westervoort | 388 | 388 | 388 | 388 | 388 | 388 Hervormingsagenda Jeugd | - | 750 | 750 | -450 | 300 | -300 | - | - | - Onderwijsachterstandenbeleid | 25 | -25 | - | - | - | - | - | - | - | - Parkmanagement | 85 | -85 | - | - | - | - | - | - | - | -
Statushouders | 107 | -107 | - | - | - | - | - | - | - | - Totaal programma 2 - Maatschappij | 2.448 | 441 | 2.889 | -623 | 2.266 | -515 | 1.751 | - | 1.751 | - | 1.751 Programma 3 - Omgeving Betaalbare woningbouw | 1.541 | -254 | 1.287 | -180 | 1.107 | -100 | 1.007 | -100 | 907 | -100 | 807 Circulaire economie | 438 | -30 | 409 | 409 | 409 | 409 | 409 Fonds bovenwijkse voorzieningen | 1.395 | -70 | 1.326 | 1.326 | 1.326 | 1.326 | 1.326 Gevolgen grondwaterverontreiniging | 281 | 281 | 281 | 281 | 281 | 281 Groen onderhoud | 188 | 188 | -49 | 139 | -49 | 90 | -49 | 42 | 42 Het Groenfonds | 57 | -24 | 34 | -24 | 10 | -24 | -14 | -24 | -37 | -24 | -61 Implementatie Omgevingswet | 509 | -70 | 438 | -33 | 405 | 405 | 405 | 405 Integraal huisvestingsplan | 70 | -4 | 67 | 67 | 67 | 67 | 67 Klimaatadaptatie | 154 | 154 | 154 | 154 | 154 | 154 Migratie en integratie | 2.730 | -142 | 2.588 | 2.588 | 2.588 | 2.588 | 2.588 Naam reserve | Eindstand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand | Mutaties | Stand 31-12-2025 | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- | begrotingsjaar | 31-12- 2026 | 2026 | 2027 | 2027 | 2028 | 2028 | 2029 | 2029 | 2030 | 2030 Ontwikkeling A15 | 969 | -100 | 869 | -100 | 769 | -100 | 669 | -100 | 569 | -100 | 469 Vitale dorpen en wijken | 220 | -11 | 209 | 209 | 209 |
209 | 209 Totaal programma 3 - Omgeving | 8.553 | -704 | 7.849 | -385 | 7.464 | -272 | 7.191 | -272 | 6.919 | -224 | 6.695 Totaal bestemmingsreserves | 11.195 | -343 | 10.852 | -1.008 | 9.844 | -787 | 9.057 | -272 | 8.784 | -224 | 8.560 Geblokkeerde reserves Stimuleringsfonds | 111 | 111 | 111 | 111 | 111 | 111 Totaal reserves | 43.985 | -6.205 | 37.780 | -3.360 | 34.420 | -1.869 | 32.551 | -1.153 | 31.399 | -994 | 30.405 Programmabegroting 2027-2030 12 van 182 2.3 Begroting in één oogopslag
Programmabegroting 2027-2030 13 van 182 2.4 Autorisatie Bij de autorisatie van budgetten (begrotings- en investeringsbudgetten) hebben wij aansluiting gezocht bij de regelgeving volgens de Gemeentewet (art. 189-192 e.v.) en de Wet Dualisering Gemeentebestuur. Deze wet schrijft voor dat de gemeenteraad op hoofdlijnen stuurt en dat het college van burgemeester en wethouders de dagelijkse uitvoering van zaken voor haar rekening neemt. Om dit te ondersteunen heeft de wetgever een splitsing gemaakt in de gemeentebegroting. Voor de gemeenteraad is er de programmabegroting ter ondersteuning van het sturen op hoofdlijnen en de kaderstellende en controlerende taak. Daarnaast is de in de Financiële verordening de nodige informatie opgenomen. Programmabegroting Dit is de begroting die (onder andere) de kaderstellende functie ondersteunt. Met de kaderstellende functie wordt bedoeld dat op het niveau van programma’s middelen, de begrotings- en investeringsbudgetten, worden toegewezen en de doelstellingen en uit te voeren activiteiten om deze doelstellingen te bereiken worden vastgesteld. Het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen wordt in dit verband gelijk gesteld aan een programma. De raad stelt de programmabegroting vast en autoriseert daarmee het college om deze middelen in te zetten om de opgenomen doelen te realiseren.
Budgetten Exploitatiebudgetten De raad autoriseert het college op het niveau van programma’s. Het college is daarmee bevoegd uitvoering te geven aan het realiseren van de doelstellingen van het betreffende programma met behulp van de daarbij opgenomen middelen. Voorwaarde daarbij is dat het college bij de besteding van de budgetten bestaand beleid binnen de grenzen van het totale budget van het programma blijft. Binnen deze grenzen is het college bevoegd om de wijze van besteding van de budgetten aan te passen als dit noodzakelijk is voor het bereiken van de door de raad vastgestelde doelstellingen van het betreffende programma. Hiervoor hoeft, volgens de voorschriften, geen begrotingswijziging aan de raad te worden voorgelegd. Bij het schuiven met budgetten tussen verschillende programma’s, moeten de raad goedkeuring gevraagd worden door middel van het voorleggen van een raadsvoorstel met begrotingswijziging. Voor budgetten die zijn toegekend voor nieuw beleid of actualisatie van bestaand beleid geldt een strikter regime: hiervoor is voorafgaande toestemming van de raad vereist bij verwachte over- of onderschrijding, omdat de raad deze middelen voor een specifiek doel heeft vastgesteld.
Bij tussentijdse voortgangsrapportages en jaarverslag en -rekening legt het college verantwoording af over de uitvoering, de besteding van de middelen en de bereikte resultaten van het betreffende programma en de realisatie van de doelstellingen. Verschillen groter dan €15.000 worden toegelicht. Investeringsbudgetten In de programmabegroting worden per programma naast de exploitatiebudgetten ook de investeringsbudgetten uit het investeringsprogramma die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van het betreffende programma gepresenteerd. Door de autorisatie op het niveau van de programma’s is het college dus bevoegd om ook uitvoering te geven aan de investeringen. Hiertoe wordt per investering een krediet, inclusief bijbehorende dekking en eventueel in te stellen dekkingsreserves en de jaarlijkse kosten van rente en afschrijving gepresenteerd. Indien bij een kredietaanvraag blijkt dat het te voteren bedrag noodzakelijkerwijs hoger is dan het in het investeringsprogramma opgenomen bedrag moet het college vooraf om autorisatie vragen. Hierbij worden de daarbij behorende dekkingsmiddelen aangegeven. In dergelijke gevallen legt het college ook een begrotingswijziging voor. Na goedkeuring door de raad, met de bijbehorende begrotingswijziging, is het krediet beschikbaar gesteld.
Uiteraard legt het college ook over de uitvoering van de investeringsbudgetten, zowel inhoudelijk als financieel, tussentijds (indien er sprake is van noodzakelijke aanpassingen) en bij het jaarverslag verantwoording aan de raad af. Programmabegroting 2027-2030 14 van 182 Budgetten reserves en voorzieningen Bij de programmabegroting worden per programma ook de betreffende reserves en voorzieningen gepresenteerd. Op basis van het budgetrecht is de raad bevoegd reserves in te stellen en toevoegingen en onttrekkingen te autoriseren. De bij het onderdeel reserves opgenomen mutaties gelden in dit verband als vast te stellen kader. Voor noodzakelijke wijzigingen hierin wordt een apart voorstel ingediend. Voor voorzieningen geldt een ander regime. De raad stelt een voorziening in op basis van bijvoorbeeld een onderhoudsplan. Bij de instelling van de voorziening bepaalt de raad de hoogte van de jaarlijkse dotatie. De werkelijke bestedingen ten laste van de voorziening vinden plaats op basis van het vastgestelde onderhoudsplan. Deze bestedingen vallen binnen het mandaat van het college. Programmabegroting 2027-2030 15 van 182 Deel I - Beleidsbegroting De hoofdstukken 3 (Programma's) en 4 (Paragrafen) vormen samen de beleidsbegroting.
Hierin wordt het beleid van gemeente Duiven voor 2027 inhoudelijk uitgewerkt, zowel per beleidsterrein (programma's) als programma-overstijgend (paragrafen). Hoofdstuk 3 - Programma's Een programma is een samenhangend geheel van doelstellingen en daarbinnen activiteiten die bijdragen aan de realisatie van deze doelstellingen. Het programma is het niveau waarop de gemeenteraad de budgetten autoriseert. De raad bepaalt het aantal programma’s en hoe de activiteiten onder een programma worden samengevoegd. Per programma zijn de volgende onderdelen opgenomen: Algemeen Deze paragraaf is de algemene inleiding van het programma. Elk programma opent met een aantal vaste, contextuele onderdelen: • Omschrijving - een korte typering van het programma en wat eronder valt. • Wat willen we? - de maatschappelijke doelen op hoofdlijnen. • Ontwikkelingen - relevante trends en actuele ontwikkelingen binnen het programma. • Beleidskaders - de vastgestelde beleidsnota's en -kaders waarop het programma is gebaseerd. • Risico's - de belangrijkste risico's binnen het programma. • Verbonden partijen - de gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen of stichtingen die bijdragen aan het programma. Wat willen wij bereiken en wat gaan we daarvoor doen? De zogenaamde eerste twee W-vragen presenteren we in één tabel.
Hierin maken wij onderscheid tussen speerpunten (Wat willen we bereiken?) en activiteiten (Wat gaan we daarvoor doen?). Onderdelen die hierbij worden opgenomen zijn: risico's, planning, financiën en participatie. Ook zijn de verplichte BBV-indicatoren hier opgenomen. Wat gaat het kosten? Hier presenteren wij de exploitatiekosten behorende bij de programma's. Het uitgangspunt is de vastgestelde voorjaarsnota 2026. Daarna presenteren wij de financiële ontwikkelingen tot deze begroting. Tot slot geven wij inzicht in de in deze begroting voorgestelde begrotingswijzigingen. Dit leidt samen tot de actuele stand van de begroting. In de gemeente Duiven werken wij met drie echte programma's: 1. Bestuur; 2. Maatschappij; 3. Omgeving. Daarnaast is het 'programma' Algemene dekkingsmiddelen opgenomen. De programma's worden in de volgende pagina's nader uitgewerkt. Programmabegroting 2027-2030 16 van 182 3.1 Bestuur Inleiding Het programma Bestuur richt zich op de relatie tussen de gemeente en haar inwoners, ondernemers en samenwerkingspartners. Externe ontwikkelingen Herindeling De voorgenomen herindeling van de gemeenten Duiven, Westervoort, Doesburg en Zevenaar per 1 januari 2029, zoals vastgelegd in het principebesluit, vormt een belangrijke ontwikkeling voor de komende jaren.
Deze ontwikkeling heeft invloed op de bestuurlijke koers van de gemeente en op de keuzes die in aanloop naar de herindeling worden gemaakt. Ook vraagt dit de komende periode om aandacht binnen de organisatie en de samenwerking binnen de Liemers, zodat de gemeente zich zorgvuldig kan voorbereiden op de toekomstige situatie. Verder zijn er op dit moment geen bijzondere externe ontwikkelingen te melden die invloed hebben op de te bereiken doelstellingen en activiteiten binnen dit programma. Wat willen we bereiken? De gemeente is een betrouwbare overheid die duidelijk, eerlijk en betrokken werkt. Dit betekent dat: de dienstverlening toegankelijk, begrijpelijk en voorspelbaar is en aansluit bij wat inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen nodig hebben; deze groepen op een passende manier worden betrokken bij het maken van beleid en besluiten. Samenwerking met andere gemeenten en organisaties draagt bij aan een effectieve uitvoering. Ook het waarborgen van een veilige leef- en werkomgeving versterkt het vertrouwen in de overheid. Deze uitgangspunten vormen samen het doel van het programma Bestuur. Beleidskaders Integraal Veiligheidsplan (2022); I&A visie (2024); Participatie beleidskader (2024).
Verbonden partijen 1Stroom; Samenwerking de Liemers; Veiligheids- en Gezondsheidsregio Gelderland-Midden; Euregio Rijn-Waal; Streekarchivariaat De Liemers en Doesburg. Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Weerbare samenleving Er zijn toenemende geopolitieke spanningen in de wereld, dreigingen die onze samenleving ontwrichten, klimaatverandering en een groter risico op langdurige stroomuitval. Hierdoor moeten de overheid, instellingen en inwoners zich voorbereiden op onverwachte situaties en weerbaarder worden tegen langdurige verstoringen. Gemeenten spelen een sleutelrol in het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Een crisis, of het nu gaat om stroomuitval, een overstroming of een hybride dreiging, heeft namelijk in de eerste plaats lokaal impact. Om gemeenten te helpen bij deze opgave heeft de VNG een handreiking opgesteld. Deze handreiking vormt de basis voor de aanpak. Programmabegroting 2027-2030 17 van 182 Doel Zorgen dat inwoners zo goed mogelijk voorbereid zijn op een langdurige verstoring. Daarnaast moet ook de gemeentelijke organisatie voorbereid zijn, zodat de meest kritische processen in een voorkomend geval zo veel mogelijk door kunnen gaan. Risico's Als inwoners zichzelf niet kunnen redden tijdens een langdurige crisis dan komen vooral de meest kwetsbare mensen in de knel.
Als de gemeente haar kritische processen en vitale voorzieningen niet in de lucht kan houden, dan kan dat tot ernstige ontwrichting van de samenleving leiden. Planning Het zal meerdere jaren vergen om alle maatregelen uit de VNG handreiking uit te voeren. Met de eerste maatregelen is in 2026 een start gemaakt. Op basis van een nog op te stellen plan van aanpak volgt een nadere uitwerking van de planning bij dit speerpunt. Financiën De implementatie van de VNG-maatregelen past niet binnen bestaande budgetten of beschikbare capaciteit. De benodigde middelen voor 2027, voor het opstellen van een plan van aanpak en inrichten van noodsteunpunten, staan opgenomen onder activiteit 1.1.1. Participatie Een onderdeel van de VNG-maatregelen is dat de gemeente gesprekken organiseert met inwoners en ondernemers over wat zij nodig hebben om weerbaar en veerkrachtig te worden of dit te versterken en om de samenredzaamheid te bevorderen. 1.1.1 Uitwerken van maatregelen voor een weerbare samenleving Voor de opgave rondom de maatschappelijke weerbaarheid sluit de gemeente aan op de door de VNG ontwikkelde handreiking met maatregelen voor gemeentelijke weerbaarheid. Deze omvat onder andere maatregelen op het gebied van continuïteit van de organisatie, crisisbeheersing, vitale voorzieningen, sociaal weefsel en zelfredzaamheid van inwoners.
Het betreft een integrale, meerjarige opgave waarbij samenwerking noodzakelijk is, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als met externe partners. Voor het kunnen uitvoeren van deze brede opgave zijn het aanstellen van een projectleider en uitvoeringsbudget nodig. Financiën Uit ervaringen bij omliggende gemeenten is een projectleider voor 24 uur per week nodig. Deze uren zijn voor Westervoort en Duiven samen. Het project is naar verwachting na vier jaar afgerond. De kosten voor Duiven bedragen € 54.900 per jaar tot en met 2030. Daarnaast is budget nodig voor het inrichten van noodsteunpunten, het organiseren van sessies (sprekers, materiaal) en trainingen van medewerkers en vrijwilligers. De kosten voor de zes noodsteunpunten zijn eenmalig en zullen zich voornamelijk in 2027 voordoen. In 2026 loopt een regionale pilot over noodsteunpunten. Na de pilot wordt bekend welke voorzieningen een noodsteunpunt moet hebben en daarmee worden ook de kosten bekend. Voor de inrichting van de steunpunten wordt eenmalig € 15.000 per steunpunt begroot in 2027. Ofwel € 90.000 in totaal. De kosten van het organiseren van sessies en trainingen zullen structureel zijn. De kosten hiervoor bedragen € 20.000 per jaar. N.B. Landelijk zijn middelen toegezegd voor 2026 (€ 10 miljoen) en voor 2027 (€ 60 miljoen) voor het opzetten van noodsteunpunten binnen alle gemeenten.
De middelen zullen via de veiligheidsregio beschikbaar worden gesteld. Tot op heden is het niet duidelijk welke middelen naar individuele gemeenten vloeien. Vandaar dat op dit moment nog geen concrete dekking voor deze activiteit kan worden toegevoegd. Hiervoor hebben wij een p.m.- post opgenomen. Programmabegroting 2027-2030 18 van 182 Planning De projectleider moet onder andere een projectplan gaan maken met het ambitieniveau, prioritering, planning en de concrete uitwerking van de maatregelen. Het zwaartepunt voor het realiseren van de noodsteunpunten zal in 2027 komen te liggen. De overige acties starten in 2027 en lopen door in 2028, 2029 en 2030. 1.2 Aanpak gevoel van onveiligheid en onveilige plekken Naar aanleiding van de moord op een jonge vrouw bij Duivendrecht in augustus 2025 kwam de veiligheid van vrouwen volop in de aandacht te staan. In Duiven is een veiligheidsenquête gehouden en daarna een schouw op potentieel onveilige plekken. In de enquête zijn 49 locaties genoemd waar mensen zich onveilig voelen. Het station is het vaakst genoemd (30 x). Verder viel op dat bij 21 van de 49 locaties de aanwezigheid van ‘hangjeugd’ werd genoemd als reden waarom mensen zich onveilig voelen. Uit de schouw kwam naar voren dat een specifieke aanpak per locatie niet nodig is. De verlichting en de inrichting van de openbare ruimte is voldoende.
Voor donkere plekken zijn alternatieve routes beschikbaar. Na de enquête en de schouw is bekeken welke maatregelen passend zijn om het gevoel van veiligheid in onze gemeente te verhogen. Er worden vier maatregelen aanbevolen: 1. het aanstellen van een extra ambulante jongerenwerker, 2. meer toezicht op donkere en afgelegen plekken (fietsroutes en parken) door politie en gemeentelijke handhavers, 3. tunneltjes beter verlichten en verfraaien, 4. communiceren over verbetermaatregelen. Het college heeft ervoor gekozen om de aanbeveling voor een extra ambulante jongerenwerker in te vullen met een straatcoach. Daarom wordt hier verder gesproken over straatcoach. De straatcoach zal functioneren naast de reeds bestaande ambulante jongerenwerker, zodat ze elkaar aanvullen. Doel De genoemde aanbevelingen moeten bijdragen aan een beter gevoel van veiligheid. Risico's Duiven is over het algemeen een veilige gemeente. Gevoelens van onveiligheid bij met name vrouwen bestaan en die willen we serieus nemen. Geen maatregelen nemen, doet afbreuk aan deze gevoelens. Planning Als er een positief besluit wordt genomen over het budget voor een straatcoach, dan zal aan Santé Partners de opdracht worden gegeven om de werving te starten. Voor meer aanwezigheid en toezicht op donkere en afgelegen plekken wordt overleg gevoerd met de politie.
De verlichting in tunneltjes wordt al in september 2026 verbeterd. De verfraaiing van de tunneltjes willen we nog dit jaar in gang zetten. Financiën De kosten voor de uitvoering van de aanbevelingen zitten voornamelijk bij het aanstellen van een straatcoach voor Duiven en Westervoort gezamenlijk. Meer toezicht door politie en handhaving zal uit bestaande formatie komen. Indien de kosten voor het verfraaien van de tunneltjes hoger worden dan € 15.000, dan wordt dat meegenomen in de Najaarsnota. Programmabegroting 2027-2030 19 van 182 Participatie Voorafgaand aan de gehouden schouw is via sociale media een oproep gedaan voor deelname aan de schouw. Hoewel de respons niet groot was, waren de deelnemers aan de schouw erg betrokken en was de schouw waardevol om te doen. Via de veiligheidsenquête is eveneens informatie opgehaald over onveilige plekken. 222 mensen vulden de enquête in en 130 mensen hebben locaties benoemd die zij als onveilig beschouwen. 1.2.1 Uitwerken maatregelen voor extra jongerenwerker/straatcoach Het college heeft ervoor gekozen om de aanbeveling voor een extra ambulante jongerenwerker in te vullen met een straatcoach. De straatcoach vult de reeds bestaande ambulante jongerenwerker aan. Samen kunnen zij een hele goede preventieve en signalerende rol vervullen. De straatcoach gaat de straat op en bezoekt plekken in de openbare ruimte waar jongeren samenkomen.
Hij gaat daar in gesprek met de jongeren en luisteren wat er speelt. Op die manier heeft de gemeente constant in beeld welke jongeren waar op straat ‘hangen’. De straatcoach leert de jongeren kennen en kan vroegtijdig eventuele problemen signaleren. Vanuit de invalshoek straatcoach worden jongeren ook aangesproken op intolerant en grensoverschrijdend gedrag. Hierbij moet naast ‘jongeren’ ook gedacht worden aan ‘jong volwassenen’. Gedragingen en problemen zoals spijbelen, pest- en intimiderend gedrag, armoede, eenzaamheid of overlast gevend en crimineel gedrag moeten zichtbaar en aangepakt worden. Als dit vroeg gebeurt, kan voorkomen worden dat er grotere problemen ontstaan. De straatcoach verwijst jongeren waar nodig door naar hulpverlening, dienstverlening of (sport)activiteiten. Verder kan de straatcoach (samen met de jongerenwerker) met de jongeren zelf een positieve bijdrage leveren aan beeldvorming over ‘hangjongeren’ en de veiligheidsbeleving in het algemeen. De veelvuldige aanwezigheid van de ambulante jongerenwerker en de straatcoach op straat in combinatie met het werken aan een positievere beeldvorming over jongeren, moet inwoners het vertrouwen geven dat ze niet bang hoeven te zijn voor groepen jongeren. Santé levert nu 1 ambulante jongerenwerker in Duiven en Westervoort samen. Er wordt goed werk verricht.
Van één jongerenwerker kan echter niet verwacht worden dat alle plekken in Duiven en Westervoort volledig in beeld zijn. Laat staan om alle jongeren die elkaar buiten ontmoeten langs te gaan en alle signalen op te volgen. Bovendien is uit een evaluatie van de eerder aangestelde extra jongerenwerker gebleken dat het voor (het gevoel van) de veiligheid belangrijk is dat op bepaalde momenten de jongerenwerker niet alleen de straat op gaat. Daarnaast kunnen een jongerenwerker en een straatcoach elkaar versterken in het opdoen van kennis en kunde. Financiën De kosten van een straatcoach bedragen € 105.000 ofwel € 64.050 voor Duiven. Planning Als er een positief besluit wordt genomen over het gewenste budget dan zal aan Santé Partners de opdracht worden gegeven om de werving te starten. De insteek is om de straatcoach zo snel mogelijk in 2027 te laten starten. In eerste instantie zal de straatcoach tot 2030 worden aangesteld. Tussentijds zal worden geëvalueerd of de straatcoach in de behoeften voorziet of dat er wellicht meer of iets anders nodig is. 1.3 Doorlopende verbetering van de dienstverlening De dienstverlening in de gemeente wordt steeds verbeterd, zodat deze goed blijft aansluiten op de behoeften van inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en verenigingen.
De dienstverlening wordt uitgevoerd binnen de wettelijke en financiële mogelijkheden en sluit aan bij de Visie op Dienstverlening, met als kernwaarden: inwoner centraal, servicegericht, duidelijk en met kennis van zaken. Programmabegroting 2027-2030 20 van 182 Doel Het is belangrijk dat inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en verenigingen zich welkom voelen en gemakkelijk contact kunnen hebben met de gemeente. Daarom wordt ingezet op duidelijke informatie, passende ondersteuning en dienstverlening die aansluit bij verschillende behoeften. Risico's Er zijn technische, procedurele, culturele en financiële uitdagingen om in lijn met de Visie op dienstverlening te kunnen werken; De gewenste ontwikkelingen kunnen omvangrijk zijn en tijd vragen; De voortgang hangt af van beschikbare capaciteit, omdat de genoemde speerpunten tijdsintensief zijn en binnen de bestaande middelen worden uitgevoerd. Planning De samenleving verandert voortdurend. Daarom vraagt het verbeteren van de dienstverlening blijvende aandacht. In de jaarplannen bij de Visie op Dienstverlening staat ieder jaar welke onderwerpen voorrang krijgen. Financiën De beschikbare financiële middelen zijn bepalend voor het tempo waarin verbeteringen kunnen worden doorgevoerd. Participatie Inwoners en ondernemers worden regelmatig gevraagd naar hun ervaringen, wensen en ideeën.
Deze informatie wordt gebruikt om de dienstverlening verder te verbeteren en beter aan te laten sluiten bij wat er leeft in de samenleving. 1.3.1 Verbeteren schriftelijke dienstverlening Duidelijke communicatie helpt inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en verenigingen om te begrijpen wat van hen wordt verwacht en wat zij van de gemeente mogen verwachten. Daarom wordt gewerkt aan begrijpelijke en toegankelijke communicatie. Om informatie toegankelijk en begrijpelijk te houden, schrijven we onze teksten minimaal op B1-niveau. De webteksten zijn al geschreven in duidelijke taal. In 2027 ligt de nadruk op het verder verbeteren van brieven en e-mails. Zo wordt informatie beter begrijpelijk voor iedereen. De voortgang wordt gevolgd door: taalambassadeurs mee te laten lezen bij teksten; steekproeven uit te voeren. Financiën Het verbeteren van de schriftelijke dienstverlening gebeurt binnen de bestaande financiële mogelijkheden. Planning De acties uit 2025 en 2026 worden voortgezet. Denk aan het herschrijven van sjablonen, de inzet van taalcoaches binnen de organisatie en trainingen gericht op het schrijven van teksten in begrijpelijke taal (B1). Daarnaast wordt in 2027 meer aandacht besteed aan het volgen van de voortgang. Inwoners worden hierbij betrokken door hen te vragen brieven te beoordelen en te helpen verbeteren.
1.3.2 Implementeren Wet open overheid De implementatie van de Woo draagt bij aan transparante en toegankelijke dienstverlening. In 2027 ligt de focus op het verder op orde brengen van de informatiehuishouding, zodat informatie vindbaar, volledig en toekomstbestendig is. Vanwege beperkte interne capaciteit wordt hiervoor externe ondersteuning ingezet binnen het bestaande Woo-budget. Programmabegroting 2027-2030 21 van 182 Financiën De uitvoering vindt plaats binnen de bestaande Woo budgetten die jaarlijks vanuit het Rijk worden ontvangen. Planning In de eerste helft van 2027 wordt extra capaciteit ingezet om te voldoen aan de vernietigingsplicht volgens de Archiefwet; In 2027 wordt een kwaliteitssysteem informatiebeheer en een informatiebeheerplan opgesteld en ingevoerd; De geplande aanbesteding voor een nieuw publicatieportaal voor actieve openbaarmaking, zal worden uitgesteld tot na de voorgenomen herindeling; Zodra het Rijk bekend maakt hoe de fasering eruit ziet van de actieve openbaarmaking van de rest van de verplichte informatiecategorieën, zullen we daar de benodigde inzet voor vrijmaken. In 2027 wordt verder ingezet op versnelling van de afhandeling van Woo verzoeken, met als doel in 2027 alle Woo-verzoeken binnen de wettelijke termijn af te kunnen handelen.
1.3.3 Uitvoering geven aan participatie Onze gemeente blijft inwoners actief betrekken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid en projecten. Participatie blijft gericht op het voeren van het gesprek in dorpen en wijken, het benutten van lokale kennis en het gezamenlijk vormgeven van publieke opgaven. Met het vastgestelde participatiebeleidskader (2024) en de nog vast te stellen participatieverordening (2026) werkt de organisatie verder aan kwalitatief sterke, transparante en voorspelbare participatie. Financiën Bij elk participatietraject worden de te verwachten kosten vooraf inzichtelijk gemaakt. Deze kosten worden opgenomen in het participatieplan dat ter besluitvorming aan ons college of de raad wordt voorgelegd. Het participatieplan bevat ook een voorstel voor de benodigde dekking. Hiermee wordt geborgd dat financiële consequenties van participatie tijdig, transparant en integraal worden afgewogen binnen het besluitvormingsproces. Het coalitieakkoord stelt participatie en samenwerking met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties centraal. Om deze ambitie te versterken, wordt voorgesteld tot en met 2029 € 30.000 beschikbaar te stellen voor externe advisering en ondersteuning op het gebied van participatief werken. Uitgangspunt hierbij is dat het lerend effect wordt versterkt en de middelen na 2029 niet meer noodzakelijk blijken.
Planning In 2027 wordt uitvoering gegeven aan participatie volgens het beleidskader en de (nog eind 2026 vast te stellen) verordening: borging van de werkwijze participatie in de organisatie; opstellen en uitvoeren van participatieplannen per project en beleidsproces; jaarlijkse evaluatie om werkwijzen verder aan te scherpen, passend bij landelijke ontwikkelingen en best practices bij andere gemeenten. 1.3.4 Experimenteren met nieuwe digitale toepassingen Digitale ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op en vragen om duidelijke kaders voor het veilig, verantwoord en effectief gebruik van nieuwe technologieën, zoals Artificial Intelligence (AI). Deze kaders zijn essentieel om de gemeentelijke dienstverlening te verbeteren, processen te optimaliseren en te voldoen aan relevante wet- en regelgeving. De gemeente experimenteert al op kleine schaal met AI en andere innovatieve digitale toepassingen. Op lange termijn kan AI helpen om de gevolgen van de pensioengolf en de arbeidsmarktkrapte op te vangen. AI biedt kansen om werkzaamheden efficiënter uit te voeren en medewerkers beter te ondersteunen, bijvoorbeeld door grote hoeveelheden tekst snel te doorzoeken of te helpen bij het opstellen van een zorgvuldig antwoord.
Dat vraagt wel tijd: medewerkers moeten ermee leren werken en de toepassingen van AI moeten nog Programmabegroting 2027-2030 22 van 182 ingebed raken in de informatievoorziening. De medewerker blijft altijd degene die beoordeelt en besluit. We beginnen met pilots en leren van andere gemeenten, ook binnen de Liemerse samenwerking. De resultaten leveren input voor organisatiebrede keuzes over AI en andere digitale innovaties. Financiën De huidige experimenten worden gerealiseerd binnen de bestaande budgetten voor digitalisering en innovatie. Voor het omzetten van succesvolle experimenten naar duurzame, toepasbare en toekomstbestendige oplossingen is aanvullende financiering nodig. De beleidskeuze om deze experimenten al dan niet structureel te borgen, inclusief de daarbij behorende financiële consequenties, wordt steeds afzonderlijk ter besluitvorming voorgelegd, zodra de resultaten van de pilots en de benodigde structurele investeringen inzichtelijk zijn. Planning In 2027 zullen de volgende activiteiten plaatsvinden: 1. Verankeren beleidskader AI in organisatieprocessen; Het nieuwe beleidskader AI wordt geïmplementeerd binnen de bestaande werkprocessen voor dienstverlening en bedrijfsvoering. Afdelingen worden ondersteund bij toepassing van de richtlijnen op het gebied van veiligheid, ethiek, privacy en transparantie. 2.
Doorontwikkeling en opschaling succesvolle experimenten; Op basis van de resultaten uit 2026 worden kansrijke experimenten opgeschaald naar pilot- of productiefase, inclusief technische doorontwikkeling, procesinpassing en borging van randvoorwaarden (security, privacy, ethiek). 3. Uitwerken meerjareninvesteringsplan digitale innovatie; Opstellen van een integraal voorstel met structurele kosten, benodigde capaciteit, onderhoud van AI-applicaties en investeringen in datakwaliteit. Dit plan dient als basis voor besluitvorming in de begrotingscyclus. 4. Evaluatie effecten en bijsturing. Evaluatie van de impact van AI-toepassingen op dienstverlening, efficiëntie en kwaliteit. Op basis hiervan worden prioriteiten voor 2028 vastgesteld en verbeteracties geformuleerd. 1.3.5 Investeren in cyberveiligheid De gemeente is voor haar dienstverlening, bedrijfsvoering en samenwerking in toenemende mate afhankelijk van digitale systemen. Een veilige, betrouwbare en toekomstbestendige digitale omgeving is daarom essentieel voor het waarborgen van de continuïteit van de dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Tegelijkertijd nemen cyberdreigingen toe en worden de gevolgen van een beveiligingsincident groter. Uitval van systemen of verlies van gegevens kan directe gevolgen hebben voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.
De gemeente investeert al in informatiebeveiliging. De nieuwe Cyberbeveiligingswet en de sterk toegenomen afhankelijkheid van digitale dienstverlening vragen om aanvullende maatregelen. Zonder deze extra investering neemt het risico toe op verstoring van de dienstverlening, verlies van gegevens en het niet voldoen aan wettelijke verplichtingen. Dit raakt ook privacygevoelige gegevens van inwoners, waarvoor de gemeente een wettelijke en maatschappelijke verantwoordelijkheid draagt. Daarom investeert de gemeente in het versterken van haar digitale weerbaarheid. Medewerkers en bestuurders worden beter voorbereid op digitale dreigingen, risico's worden structureel beheerst en de toegang tot systemen wordt veiliger ingericht. Hiermee verkleinen we de kans op cyberincidenten, beschermen we persoonsgegevens beter en zorgen we voor betrouwbare en veilige dienstverlening. Financiën Voor de uitvoering van deze maatregelen is een structurele investering nodig van € 54.000 per jaar. Daarnaast is een incidentele investering van € 6.400 nodig voor de inrichting en implementatie van onderdelen van de aanpak. Planning De maatregelen worden vanaf 2027 gefaseerd ingevoerd. In 2027 worden de benodigde systemen ingericht, processen aangepast en trainingen gestart. Hiermee zet de gemeente belangrijke stappen richting een weerbare, betrouwbare en aantoonbaar veilige digitale organisatie.
Indicatoren BBV-indicator | Realisatie | Prognose Demografische | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 druk - Duiven | 68,8 | 71,8 | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 - Nederland | 69,0 | 70,4 Omschrijving De verhouding tussen het aantal jongeren (0-19 jaar) en ouderen (65+) enerzijds en de potentiële beroepsbevolking (20-64 jaar) anderzijds. Een indicator voor de verhouding tussen 'werkenden' en 'niet-werkenden' in de bevolkingsopbouw. Meeteenheid: | % | Bron: | CBS Diefstallen uit | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 woning - Duiven | 1,8 | 0,8 | 0,8 | 0,7 | 0,6 | 0,5 | 0,4 - Nederland | 2,9 | 1,3 Omschrijving | Het aantal geregistreerde woninginbraken en -diefstallen, een belangrijke indicator voor het veiligheidsgevoel van inwoners. Meeteenheid: | Aantal per 1.000 inwoners | Bron: | CBS Functiemenging | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 - Duiven | 61,1 | 63,7 | 63 | 63 | 63 | 63 | 63 - Nederland | 52,6 | 54,4 Omschrijving De mate waarin wonen en werken in een gebied door elkaar heen voorkomen. Een hoge functiemengingsindex duidt op een levendig gebied met zowel woningen als bedrijvigheid dicht bij elkaar.
Meeteenheid: | % | Bron: | LISA Geweldsmisdrijven | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 - Duiven | 2,4 | 1,8 | 2,2 | 2,1 | 1,9 | 1,7 | 1,7 - Nederland | 5,0 | 4,3 Omschrijving Het aantal geregistreerde geweldsmisdrijven, zoals mishandeling, bedreiging en levensdelicten. Een kernindicator voor de objectieve veiligheid in de gemeente. Meeteenheid: | Aantal per 1.000 inwoners | Bron: | CBS Toelichting | Door de inzet van een extra jongerenwerker/straatcoach op het gebied van preventie zal het aantal geweldsmisdrijven afnemen. Jongeren met delict | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 voor rechter - Duiven | 0 | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 - Nederland | 1 | 1 Omschrijving Programmabegroting 2027-2030 | 23 van 182 Het percentage jongeren dat in verband met een delict voor de rechter is verschenen. Een indicator voor jeugdcriminaliteit op een zwaarder niveau dan Halt-verwijzingen. Meeteenheid: | % 12 t/m 21-jarigen | Bron: | Verwey Jonker Instituut Vernielingen en | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 misdrijven tegen openbare orde - Duiven | 3,1 | 4,6 | 3,8 | 3,6 | 3,4 | 3,4 | 3,4 - Nederland | 6,0 | 5,8 Omschrijving | Het aantal geregistreerde vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte, zoals vandalisme. Zegt iets over overlast en de kwaliteit van de leefomgeving.
Meeteenheid: | Aantal per 1.000 inwoners | Bron: | CBS Toelichting | Door de inzet van een extra jongerenwerker/straatcoach op het gebied van preventie zal het aantal vernielingen en misdrijven afnemen. Verwijzingen HALT | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 - Duiven | 3 | 8 | 5 | 4 | 3 | 3 | 3 - Nederland | 13 | 9 Omschrijving | Het aantal jongeren van 12 tot 18 jaar dat door politie of leerplichtambtenaar is doorverwezen naar Bureau Halt voor een lichte strafbare overtreding. Een indicator voor jeugdcriminaliteit. Meeteenheid: | Aantal per 10.000 | Bron: | Bureau Halt jongeren Toelichting | Door de inzet van een extra jongerenwerker/straatcoach op het gebied van preventie zal het aantal verwijzingen afnemen. Winkeldiefstallen | 2017 | 2023 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 - Duiven | 1,6 | 2,4 | 2 | 2 | 1 | 1 | 1 - Nederland | 2,2 | 2,5 Omschrijving | Het aantal geregistreerde winkeldiefstallen, een indicator voor de veiligheid en leefbaarheid van het winkelgebied. Meeteenheid: | Aantal per 1.000 inwoners | Bron: | CBS Toelichting | Door de inzet van een extra jongerenwerker/straatcoach op het gebied van preventie neemt het aantal winkeldiefstallen af. Wat mag het kosten? Bij dit onderdeel worden alle belangrijke onderwerpen op het gebied van financiën benoemd. We starten met een overzicht van het structurele saldo.