3. 201579682 - Concept-Meerjarenbegroting 2023-2026.pdf

Programmabegroting Duiven 2023-2026

2

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Inleiding Begroting in een notendop Programma 1 Bestuur Programma 2 Maatschappij Programma 3 Omgeving Algemene Dekkingsmiddelen Beleidsbegroting - Paragrafen Paragraaf 1 Lokale heffingen Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Paragraaf 3 Onderhoud Kapitaalgoederen Paragraaf 4 Financiering Paragraaf 5 Bedrijfsvoering Paragraaf 6 Verbonden partijen Paragraaf 7 Grondbeleid Financiële begroting - Baten en Lasten Baten en lasten per programma 2023 Mutaties reserves per programma Voorcalculaties in meerjarenperspectief Financiële begroting - Financiële positie Begrotingsrichtlijnen Begrotingsresultaten en maatregelen Financiële begroting - Conclusie Bijlagen Kerngegevens Berekening tarieven afvalstoffenheffing Berekening tarieven rioolrecht Overzicht van reserves en voorzieningen Vervangingsinvesteringen EMU-saldo Baten en Lasten per Taakveld Overheadkosten Indicatoren Model E

3 6 7 18 27 39 44 44 51 65 69 73 75 84 89 89 89 89 91 91 92 99 101 101 102 103 105 120 122 122 123 124 126

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Inleiding

3

Inleiding Zoeken naar balans Hierbij biedt het college u de meerjarenbegroting 2023-2026 aan. In deze meerjarenbegroting zijn de voorstellen verwerkt zoals die aan u zijn voorgelegd met de Voorjaarsnota 2022. Het coalitieakkoord Met elkaar Kleuren we de gemeente Duiven vormt voor het college de basis van deze begroting en de daarin opgenomen keuzes. Maar we worden ook geconfronteerd met een aantal belangrijke ontwikkelingen met voor onze gemeente ingrijpende gevolgen. De vastgelopen woningmarkt, de inflatie en de kostenstijgingen die daaruit voortkomen, de instabiele en sterk stijgende energiekosten, de krapte op de arbeidsmarkt en de instroom van vluchtelingen en statushouders vragen van ons als gemeente om oplossingen en aanpassingen in de keuzes die we dagelijks maken. Het is daarom bij het opstellen van deze meerjarenbegroting zoeken naar balans. Hoe maken we door ons geformuleerde ambities waar in combinatie met een solide financiële koers? Hoe spelen we in op de moeilijk te voorspellen gevolgen van de hierboven genoemde belangrijke ontwikkelingen en hoe zorgen we er dan voor dat we wendbaar en flexibel hiermee omgaan? Het meerjarig financieel perspectief is somberder is dan we aanvankelijk dachten. Incidenteel is er ruimte om extra investeringen te doen maar structureel zullen we zeker nog keuzes moeten maken en prioriteiten moeten stellen.

Zoekend naar de juiste balans, waar moeten we op in spelen, waar moeten we rekening mee houden, hoe komen we onze inwoners zeker het komend jaar tegemoet en moeten we onze ambities ten gevolge van de turbulente ontwikkelingen niet bijstellen? In deze meerjarenbegroting die we aan u voorleggen heeft het college de juiste balans weten te vinden. Het behouden van die balans zal ook de komende tijd vragen om bijstelling en bijsturing. Daar zullen we dus samen met u als raad voortdurend aandacht aan moeten blijven schenken. Incidenteel is er in 2023 ruimte om onze inwoners wat lastenverlichting te bieden. Met verenigingen bespreken wij in de jaargesprekken wat de gevolgen zijn van de stijging van de energiekosten en de inflatie. Zo nodig zullen we ze extra ondersteuning bieden. Met het actieplan voor ondernemers komen we ook die doelgroep tegemoet waarbij zoveel mogelijk zal worden getracht om maatwerk te leveren. De drie opgaven Drie opgaven zoals die eerder met u gedeeld zijn blijven voor het college leidend. In 2023 gaan we dus ook door met het werken aan en realiseren van de doelen zoals we die opgenomen hebben bij deze drie opgaven. De drie opgaven zijn: De opgave: Verdere transformatie van het sociaal domein. We investeren in de positieve gezondheid van onze inwoners en gaan uit van wat iemand wel kan en denken in mogelijkheden.

Iedereen die dat wil moet mee kunnen doen met werk, onderwijs, sport, cultuur en aan ons verenigingsleven. We hebben aandacht voor achterstanden en de tweedeling in onze gemeenschap. We bedenken simpele en passende oplossingen in en met de directe leefomgeving. Zorg die nodig is, wordt tijdig en integraal ingezet. We kijken naar heel de mens achter de zorgvraag. De opgave: Versnelling woningbouw. De huidige plannen voor woningbouw gaan we zo snel mogelijk realiseren. We bouwen voor

4

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Inleiding

doelgroepen die een binding hebben met Duiven, Groessen of Loo. De ontsluiting van alle locaties moet goed geregeld zijn. We schenken aandacht aan een goede leefomgeving en sociale samenhang in de nieuwe wijken. Veranderingen in de behoefte aan woningen houden we goed in de gaten en we stellen zo nodig onze koers bij. De opgave: Duurzaamheid. De energie die nodig is in de gemeente Duiven willen we zo duurzaam mogelijk opwekken. Woningen en ander vastgoed moeten duurzaam worden verwarmd. De openbare ruimte wordt zo ingericht dat extreme hitte, droogte of regenval geen problemen veroorzaken. We investeren in biodiversiteit. We willen naar een duurzame gemeente Duiven zonder afval. Bij het realiseren van deze drie opgaven gaan we voor maximale inbreng vanuit de samenleving, we zijn transparant over de rol van de samenleving en de rol van onszelf en zorgen voor heldere communicatie. De keuzes en ontwikkelingen zoals die zijn opgenomen in deze begroting sluiten inhoudelijk goed aan op de drie opgaven. Met het verder vormgeven van opgavegericht werken willen we een directere en meer integrale sturing op de voortgang van deze opgaven realiseren. Ook deze ambitie vraagt om de juiste balans.

Hoe verbinden we bestaande structuren en doelstellingen aan deze andere manier van sturen en werken? Dat op dit moment een aantal vragen die we hierboven stellen nu nog niet te beantwoorden zijn is in onze ogen niet te vermijden. Daar zullen we op passende wijze mee om moeten gaan. Waarschijnlijk zullen we geconfronteerd worden met stijgende bouwkosten en mogelijk een nog hoger inflatie dan waar we nu van uitgaan. De bijgestelde keuzes in het woningbouwprogramma (inbreidingslocaties eerst en Biezenkampen nog niet benutten) kunnen ook leiden tot een verzoek aan de raad om extra middelen. Momenteel is er nog onvoldoende zicht op de gevolgen van de bijstelling van de woningbouwplannen. Zodra het college dit inzicht wel heeft zullen we u hierover informeren. Uiteraard maken we daarbij ook inzichtelijk welke structurele en incidentele middelen nu beschikbaar zijn en of die toereikend zijn. Met deze begroting kondigen we wel alvast aan een bestemmingsreserve 'Woningbouwopgave' in te stellen en uit de bestemmingsreserve 'betaalbare woningbouw' het daar in 2021 gestorte bedrag voor versnelling van de woningbouw los te koppelen en te storten in de nieuw gevormde bestemmingsreserve. Daar waar extra middelen of menskracht nodig zijn zullen we u daar voorstellen voor doen.

Financieel beeld Het door de gemeente Duiven al enige jaren gevoerde duurzame financieel beleid zorgt er mede voor dat er een begroting kan worden gepresenteerd die meerjarig structureel en reëel sluitend is. Hiermee wordt voldaan aan de eis van de toezichthouder. De grote accressen in het Gemeentefonds dragen bij aan dit perspectief. Doordat het Rijk deze gelden nog niet voor het jaar 2026 en verder toe wil kennen is het in dat jaar een moeilijke opgave om ambities en wensen met een langere looptijd financieel te dekken. Over het definitief toekennen van structurele extra gelden voor de Jeugdzorg is eveneens nog geen uitspraak gedaan. De meerjarenbegroting is voor alle jaren in ieder geval wel sluitend. De financiële gevolgen van de septembercirculaire zijn van groot belang voor deze begroting. Deze is op 21 september gepubliceerd en zal aansluitend financieel worden vertaald. Via een kennisgeving zal de gemeenteraad op de hoogte worden gesteld van de financiële gevolgen.

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Inleiding

5

Onderstaande tabel geeft inzicht in de ontwikkelingen van de voorjaarsnota naar de meerjarenbegroting. Omschrijving Saldo na Voorjaarsnota Begrotingswijzigingen na eerdere raadsbesluiten: BGW 3 Uitvoeringsagenda Mobiliteitsplan BGW 11 Sloopkosten De Wiekslag en aanleg bouwweg Saldo voor Begroting Aanpassingen voorcalculaties Belastingopbrengsten Saldo na inbrengen cijfers Ontwikkelingen na de Voorjaarsnota: Aanvullende wens natuurinclusieve ontwikkeling Gevolgen septembercirculaire Begrotingssaldo

2023 1.699.886

2024 2.163.608

2025 3.233.652

2026 65.215

37.603 - 11.253 1.726.236 -458.564 134.529 1.402.201

32.436 - 11.253 2.184.791 -798.675 610.658 1.996.774

28.103 - 11.253 3.250.502 -989.353 882.217 3.143.366

26.103 - 11.253 80.065 -928.521 1.130.850 282.394

1.996.774

3.143.366

282.394

-30.000 1.372.201

Het advies is om het overschot in 2023 van € 1.372.201 te storten in de Algemene Reserve en de intentie uit te spreken om dit eveneens te doen met de overschotten in de volgende jaren. Inclusief de onttrekking voor de eenmalige compensatie van € 150 per huishouden zal de stand van de Algemene Reserve zich dan als volgt ontwikkelen: 1-1-2022 1-1-2023 1-1-2024 1-1-2025 1-1-2026 1-1-2027

€ 7.110.647 € 11.713.526 € 11.465.727 € 13.462.501 € 16.605.867 € 16.888.261

De stijging van de stand van de Algemene Reserve in 2022 wordt verklaard door onttrekkingen voor de dekking van de kosten voor de incidentele zaken uit de Voorjaarsnota 2022 verrekend met het jaarrekeningresultaat 2021. Het college gaat uit van een stabiel beeld in meerjarig perspectief. Extreme schommelingen willen we voorkomen maar tegelijk willen we de lastendruk voor onze inwoners en bedrijven in deze lastige tijd zo laag mogelijk houden. De keuzes die we met deze begroting aan u voorleggen zijn gebaseerd op deze uitgangspunten. Voor 2023 zien we de mogelijkheid om de lasten van onze inwoners te verlagen door geen inflatiecorrectie toe te passen op de tarieven voor OZB, rioolrecht en afvalstoffenheffing. Bovendien is er ruimte om een eenmalige tegemoetkoming van € 150 per huishouden toe te kennen. Daarnaast zijn we ervan uitgegaan dat de gemeenteraad ook zal gaan besluiten om de hondenbelasting per 2023 af te schaffen conform het voorstel dat aan u zal worden voorgelegd. Met deze begroting geven we voor het komende jaar kleur aan de gemeente Duiven met het besef dat de onzekerheid die op veel vlakken speelt voor ons als gemeente gevolgen heeft en dat dat soms zal vragen om bij- of inkleuring of extra kleur. Duiven, 27 september 2022.

6

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Begroting in een notendop

Begroting in een notendop Highlights per programma BESTUUR

MAATSCHAPPIJ

De gemeente wil bijdragen aan de positieve gezondheid van de inwoners.

De gemeente draagt bij aan een vitale samenleving en een leefbare omgeving. Waardoor inwoners zo zelfstandig mogelijk Vertrouwen in de overheid een betekenisvol en veerkrachtig draagt bij aan de positieve leven kunnen leiden. Waar gezondheid van inwoners. De nodig reiken handvatten aan gemeente wil inwoners het voor zelfredzaamheid, elkaar gevoel geven welkom te zijn. ondersteunen en participatie. We zorgen voor laagdrempelige, De leefwereld en omgeving vlotte en servicegerichte van inwoners staan hierbij dienstverlening, laagdrempelige centraal. Zodat de gemeente en vlotte contacten en heldere - waar nodig - de juiste en communicatie. En we komen passende ondersteuning biedt. afspraken na. Door inwoners De systematiek van positieve actief te betrekken bij het gezondheid is daarbij leidend. vormgeven van hun eigen We gaan uit van wat iemand (veilige) leefomgeving, wordt wel kan en belangrijk vindt en de onderlinge verbinding en denken in mogelijkheden. We leefbaarheid in wijk en dorp bedenken oplossingen bedenken versterkt. Ook deze betrokkenheid die meedoen makkelijker maken en verbinding dragen bij en aansluiten bij de leefwereld van aan de positieve gezondheid de inwoner. van inwoners.

Speerpunten:

Speerpunten:

Uitvoeringsprogramma Participatieverordening

De transformatie

OMGEVING In Duiven is het goed leven, wonen en werken. De gemeente werkt aan een aantrekkelijke werk-, woon- en leefomgeving die toekomstgericht en duurzaam is. Er is ruimte voor gerichte ontwikkeling, initiatief en innovatie. Het bovenliggende doel is een bijdrage leveren aan het vergroten van 'een brede welvaart en een welzijnseconomie en de geluksbeleving’ van de inwoners. De aanwezigheid van werkgelegenheid, de kwaliteit van de werk-, woon- en leefomgeving, de mogelijkheid tot ontmoeting en het creëren van verbondenheid in de buurt, het realiseren en behouden van maatschappelijke voorzieningen, hebben uiteindelijk effect op het geluksgevoel van de inwoners. De gemeente zet hier steeds meer op in bij de werkwijze en aanpak en de belangrijke keuzes die gemaakt worden. Speerpunten: Uitvoeren Woonvisie/ versnellen woningbouw

Samen Sterk versie 2.0 Integraal werken

Borgen inpassing doortrekking A15 en verbreding A12

Zorg en Veiligheid Cyberveiligheid

Uitbreiding bedrijventerreinen Centerpoort-Noord en Graafstaete

Moderniseren van de dienstverlening

Duurzaamheid (voorheen circulaire economie)

Begrijpelijk schrijven via alle communicatie-uitingen

Implementatie nieuwe omgevingswet

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

7

Programma 1 Bestuur 1.1 Wat willen we bereiken? Hoger doel: bijdragen aan de positieve gezondheid van de inwoners Gemeente Duiven wil een bijdrage leveren aan de positieve gezondheid van de inwoners van de gemeente. Vertrouwen in de overheid draagt bij aan de positieve gezondheid van inwoners. De gemeente wil dit vertrouwen vergroten door inwoners het gevoel te geven welkom te zijn. Door laagdrempelige en vlotte dienstverlening vanuit servicegerichtheid, via heldere communicatie en door het nakomen van afspraken. Inwoners actief betrekken bij het vormgeven van hun eigen (veilige) leefomgeving versterkt de onderlinge verbinding en leefbaarheid in wijk en dorp. Dit draagt in belangrijke mate bij aan de positieve gezondheid van inwoners. Programmadoel Gemeente Duiven is een transparante en betrouwbare overheid middenin een vitale en veilige samenleving, die inwoners faciliteert en uitdaagt tot het nemen van initiatief. Externe ontwikkelingen • Diverse wet- & regelgeving, zoals de "Wet Open overheid", de “Wet modernisering elektronisch bestuur”, de “Wet digitale overheid” en het “Besluit digitale toegankelijkheid” nopen tot het voortdurend uitbreiden en vernieuwen van de digitale mogelijkheden en toepassingen voor inwoners. We haken zoveel mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen en mogelijkheden.

• Rijksoverheid en provincie stimuleren het experimenteren met nieuwe vormen van lokale democratie. Ze bieden bijvoorbeeld ondersteuningsprogramma's aan. Zo experimenteren steeds meer gemeenten met de burgerbegroting. Ook het Right to Challenge zie je steeds meer. Het experimenteren komt voort uit de wens om inwoners meer te betrekken bij de lokale politiek. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen De jaarlijkse bijdrage aan de GMR is € 89.273. De Groene Metropoolregio (GMR) is een samenwerking met meerdere gemeenten in Gelderland. In 2021 zijn vijf regionale opgaven vastgesteld. • Verbonden regio • Productieve regio • Circulaire regio • Ontspannen regio • Groene groeiregio Vanuit deze bestuurlijke opgaves wordt er jaarlijks een opgaveagenda en een bijbehorende investeringsagenda vastgesteld. De GMR heeft relaties met vele beleidsterreinen die in de gemeente spelen, zoals woningbouw, economie en circulaire economie. De opgaven zijn onderling ook sterk verbonden. Het aansluiten bij deze regionale opgaves vergt ambtelijke capaciteit en bestuurlijke inzet. Als bestuurlijke opgave met de hoogste prioriteit wordt de Groene Groeiregio aangemerkt. De inzet voor de verschillende opgaves werkt ook door in programma 3. Informatie en ICT

8

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

De gemeente is steeds meer afhankelijk van ICT. De ICT omgeving is volop in beweging. Software zal steeds meer als een service geleverd worden (SAAS). Dit heeft gevolgen voor de manier waarop de gemeente zich op dit vlak moet organiseren. Voor de uitvoerende RID zijn strategische sessies gehouden met als centrale vraag hoe deze organisatie zich moet ontwikkelen. Deze strategische sessies krijgen een weerslag in verschillende toekomstscenario’s. In 2023 werkt de RID het gekozen scenario verder uit. Het beveiligen van informatie is essentieel voor het functioneren van de gemeente. Verschillende maatregelen worden in verband met de toegenomen risico’s rondom met name ransomware genoemd. Gezien de toenemende mate van afhankelijkheid van ICT-middelen zijn structureel beduidend meer financiële middelen nodig in de komende periode. In de begroting van de SDL is daartoe voor informatiebeveiliging een structurele verhoging opgenomen. Wet open overheid (Woo) De Wet open overheid (Woo) heeft als doel overheden en semi-overheden transparanter te maken. De wet moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo is op 1 mei 2022 in werking getreden. Daarmee is de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) vervallen.

Het grote verschil met de Wob: de Woo verplicht het actief openbaar maken van documenten in elf informatiecategorieën. Dit gebeurt gefaseerd in 5 jaar tijd. 1.2 Wat gaan we daarvoor doen? A. “Krachtige overheid”: Een (veer)krachtige ambtelijke organisatie die bijdraagt aan een samenleving waar het goed wonen en werken is. Dit zijn de speerpunten: 1.A.1 Doel

Uitvoeringsprogramma Participatiebeleid De uitvoering van het eind 2022 vast te stellen Participatiebeleid (inclusief Participatieverordening) te borgen in de organisatie en de samenleving.

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

1.A.1 Toelichting

Uitvoeringsprogramma Participatiebeleid Zowel bestuurlijk als ambtelijk leeft er een sterke en dringende behoefte aan praktische handreikingen voor participatie. Wanneer start een participatietraject en wanneer niet? Wat houdt het in en wat niet? Daarnaast zijn er formele redenen (de Omgevingswet, uitdaagrecht en de burgerparticipatie) om participatie tot een speerpunt te benoemen. Eind 2022 leggen we een participatievisie inclusief participatieverordening aan de raad voor en wordt in het kader van de Omgevingswet een handreiking met een afwegingskader vastgesteld. Uitwerking: In 2023 start de uitvoering van de participatievisie. Dat betekent o.a.: -Kennis delen: het creëren van meer bewustwording van de rol van de ambtelijke en bestuurlijke organisatie in de verdere ontwikkeling van de participatie-processen (groeimodel). Om hiermee ook een cultuur omslag te maken met alle betrokkenen. -Verder bouwen aan de implementatie van participatie binnen bestaande werkprocessen. Dit varieert van informeren tot en met mee-beslissen (participatieladder). -Borging in de samenleving: met de samenleving het gesprek aangaan over de uitgangspunten van de participatievisie.

Risico’s

Planning Financiën

Participatie

1.A.2 Doel

-Borging van al deze nieuwe taken legt een extra claim op de organisatie. Binnen de huidige middelen en formatie kunnen we deze niet opvangen. Voorstel is daarom middelen vrij te maken voor één extra formatieplaats en een uitvoeringsbudget. Participatieplannen kunnen onvoldoende worden ingericht, waardoor onduidelijkheid ontstaat tot hoever de geboden participatie reikt. De ontevredenheid van inwoners neemt daardoor toe. Invoering van het uitdaagrecht vormt een extra risico voor de organisatie, omdat elke uitdaging begeleiding vraagt van meerdere afdelingen. Dit voert de druk op de organisatie op. Er wordt gewerkt aan een participatiebeleid en het opstellen van de bijbehorende verordening. De uitvoering van de verordening volgt in 2023. Voor één extra formatieplaats en een bescheiden uitvoeringsbudget is € 95.000 nodig. Voorgesteld wordt om dit budget voorlopig voor drie jaar toe te kennen en te dekken uit de Algemene Reserve. Daarna bekijken we of een structureel budget mogelijk is. Dit speerpunt is volledig gericht op het verbeteren van participatieve trajecten. De participatieverordening beoogt de kwaliteit van lokale democratische processen te vergroten, de samenwerking tussen gemeente en bewoners te versterken en helderheid te scheppen over proces en rolverdeling. Integraal werken Samenhang en afstemming op alle niveau's

9

10

1.A.2 Toelichting

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

Integraal werken Ieder speelt in de processen zijn eigen rol. De onderlinge samenwerking tussen de gemeente en 1Stroom ligt vast en er is een duidelijke (overleg)structuur. Bestuurders en ambtenaren weten wat ze van elkaar kunnen en mogen verwachten. De duidelijke structuur biedt houvast en overzicht en bevat voldoende ruimte voor dialoog. Bestuurlijke (besluitvormings-)processen kunnen ingewikkeld zijn, waarbij meerdere afdelingen en belanghebbenden betrokken zijn. Integrale adviezen vergroten de kwaliteit en samenhang. Onderling zijn beleidsterreinen met elkaar verbonden. De verschillende onderdelen van programma 1 brengen de onderlinge verbinding aan. Processen en werkwijzen op een eenduidige manier doorvoeren vergroot de kwaliteit van de ambtelijke advisering. De bestuurlijke procesinformatie is vastgelegd, toegankelijk en overzichtelijk. Er komt rust en stabiliteit in de processen.

Risico’s

Planning Financiën Participatie

De ambtelijke organisatie is ondergebracht in de gemeenschappelijke regeling 1Stroom. 1Stroom heeft in 2021 een nieuwe organisatiestructuur gekregen en maakt een verbetertraject door. Zonder goede afstemming tussen betrokken ambtenaren en bestuurders worden onderwerpen niet in de volle omvang behandeld. Dit kan leiden tot misverstanden en omissies in de besluitvorming. Doorlopend. We pakken de verbeteringen op met bestaande capaciteit. Op onderwerpen die betrekking hebben op derden, zullen zij betrokken worden.

B. Het vasthouden van het positieve veiligheidsklimaat voor inwoners en ondernemers. Dit zijn de speerpunten: 1.B.1 Doel Toelichting

Risico’s

Planning

Zorg en Veiligheid Het vormgeven van een toekomstbestendige lokale zorg- en veiligheidsstructuur. Sinds de decentralisatie in het sociaal domein is de gemeente verantwoordelijk voor de zorg. Hiermee is een goede verbinding tussen zorg en veiligheid steeds belangrijker. Er spelen diverse onderwerpen op het snijvlak van zorg en veiligheid. Voorbeelden zijn: de aanpak van personen met verward gedrag, jeugdoverlast, personen die ernstige woonoverlast veroorzaken in hun buurt of jongeren die vanwege een instabiele thuissituatie afglijden naar criminaliteit of radicaliseren. In de loop der tijd komen er steeds nieuwe knelpunten en doelgroepen. In 2021 zijn de eerste belangrijke stappen gezet om zorg en veiligheid beter op elkaar aan te laten sluiten. Het verder uitwerken en versterken van een toekomstbestendige lokale zorg- en veiligheidsstructuur gaat de komende jaren door en blijft daarom een speerpunt. Zonder goede verbinding tussen zorg en veiligheid dreigen inwoners uiteindelijk tussen wal en schip te vallen. Meestal kan dan alleen de politie nog optreden als er sprake is van strafrechtelijke overtredingen. Doorlopend.

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

1.B.1 Financiën

11

Zorg en Veiligheid Sinds 1 mei 2020 is - binnen de bestaande formatie voor openbare orde en veiligheid een medewerker speciaal vrij gemaakt voor Zorg & Veiligheid-thema's en het vormgeven van de interne en externe samenwerking op deze thema's. Aan het versterken van de bestendige zorg en veiligheidsstructuur wordt nog hard gewerkt. Financiële en personele gevolgen daarvan komen voornamelijk bij het sociaal domein (verspreid over verschillende functies) te liggen. Daarnaast bestaat de wens voor extra formatie op de volgende onderdelen:

Participatie

1. Sinds begin 2022 is de overlast van jeugdgroepen toegenomen. De aanpak hiervan, het voorkomen van escalatie en het vroegtijdig signaleren van nieuwe overlast vereist een structurele inspanning van meerdere afdelingen: jongerenwerk, handhavers, sociaal domein en veiligheid. De regie op de aanpak ligt bij Openbare orde en veiligheid. Vanaf het tweede kwartaal van 2022 wordt een uniforme werkwijze opgezet met Westervoort en Zevenaar. Voor de regievoering vanuit veiligheid hebben we 0,25 fte nodig (€ 13.860 voor Duiven). De financiële consequenties werken we verder uit voor de begroting 2023. 2. De problematiek rond overlastgevende jeugd vraagt ook meer van onze handhavers. Een jeugdboa is nodig. Dit is een reguliere handhaver, die specialist is in het monitoren en aanspreken van jeugdgroepen. Daarmee ondersteunt hij de partners bij de integrale aanpak. Hij heeft inzicht in de jeugdhulpverlening, zorg, preventie en de betrokken instanties. Ook bij een zeer lastige jeugdgroep weet de jeugdboa wat nodig is om het contact te onderhouden en zo nodig te herstellen. Indien nodig treedt hij repressief op. Dit is een lastig evenwicht die specifieke kwaliteiten vraagt. Een ‘gewone’ boa doet dit er niet zo maar even bij. Voor Duiven gaat het om extra formatie van in totaal 0,5 fte. De kosten voor Duiven van de inzet van deze jeugdboa bedragen € 35.000.

Deze kosten worden voorlopig voor 3 jaar opgenomen en gedekt door een bijdrage uit de Algemene Reserve. Na een evaluatie wordt bepaald of de inzet/kosten structureel nodig zijn. We informeren inwoners over waar zij met vragen en zorgen terecht kunnen. Dit maakt de drempel om zorgen te uiten lager. Dit versterkt de vroegtijdige signalering waardoor zorg en hulpverlening snel(ler) starten. Een sluitende aanpak bij verward of overlastgevend gedrag komt bij voorkeur tot stand in overleg met de persoon/personen zelf. Helaas werken ze daar niet altijd vrijwillig aan mee. Dan zijn andere trajecten aan de orde.

1.B.2 Doel

Cyberveiligheid Cyberveiligheid binnen de gemeente vergroten.

12

1.B.2 Toelichting

Risico’s Planning

Financiën

Participatie

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

Cyberveiligheid Er vindt een verschuiving plaats van traditionele criminaliteit (woning-/auto-inbraken) naar cybercriminaliteit. Cybercrime is een verzamelterm geworden van alle delicten die met een computer en op internet. Mensen van alle leeftijden worden het slachtoffer van oplichting via whatsapp of phishingmails. Criminelen kunnen bedrijfssystemen 'gijzelen' en losgeld eisen of belangrijke voorzieningen overnemen. En de digitale wereld draagt ook steeds vaker bij aan radicalisering, het creëren van maatschappelijke onrust en het aanjagen van ordeverstoringen. Verder zijn mensen zich er niet van bewust dat ze onbedoeld dader kunnen worden door bijvoorbeeld een gevoelig filmpje of foto's door te sturen. Gemeenten kunnen een rol spelen om te voorkomen dat inwoners, bedrijven en voorzieningen slachtoffer worden van cyber gerelateerde zaken. Onder andere voorlichting vergroot de bewustwording. Daarom krijgt cybercrime een nieuwe prioriteit in het integraal veiligheidsplan. Naast de gerichtheid op onze inwoners en bedrijven is het voor de gemeente zelf van belang om een goede weerbaarheid tegen cybercriminelen te hebben. Het aantal digitale producten en diensten groeit waardoor de digitale kwetsbaarheid toeneemt. Niet alleen is onze dienstverlening afhankelijk van goed werkende ICT-systemen, ook werken we veel met privacygevoelige informatie.

Het gijzelen of stilvallen van onze systemen heeft grote consequenties. Het snel signaleren en bestrijden van incidenten is daarom erg belangrijk. Cybercrime kan leiden tot diefstal van geld en informatie, enorme bedrijfsschade en zelfs ontwrichting van de samenleving als bepaalde voorzieningen worden gehackt. Eind 2022 krijgt de gemeenteraad een voorstel voor een nieuw integraal veiligheidsplan. Hierin staat een eerste uitwerking voor cybercrime. De RID en 1Stroom werken voortdurend aan de veiligheid van de gemeentelijke ICT-systemen. Cyberveiligheid is een betrekkelijk nieuw onderwerp voor gemeenten. Langzaamaan komen er projecten en initiatieven op dit thema. Wat voor onze gemeente geschikt is, moet nog worden onderzocht of ontwikkeld. De kosten zijn op voorhand niet aan te geven. De kosten voor de cyberveiligheid van de gemeentelijke systemen zijn meegenomen in de begroting van de RID. Het vergroten van de cyberveiligheid kan niet tot zonder de inwoners en ondernemers. Meer bewustwording over de gevolgen van cybercrime is een belangrijke eerste stap. We zoeken hierbij de samenwerking met bijvoorbeeld ondernemersverenigingen en het Nationaal Cyber Security Centrum.

C. Het verbeteren van de kwaliteit van onze dienstverlening, die aansluit op de behoeften en verwachtingen van onze inwoners. Dit zijn de speerpunten: 1.C.1 Doel

Moderniseren van de dienstverlening Zoveel mogelijk uitbreiden van de digitale dienstverlening en optimaliseren van de digitale toegankelijkheid van gemeentelijke producten en diensten. De wensen en behoeften, mogelijkheden en beperkingen van onze inwoners, bedrijven en instellingen staan daarbij centraal.

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

1.C.1 Toelichting

13

Moderniseren van de dienstverlening Bij alle nieuwe keuzes worden de volgende vragen gesteld: • Is digitaliseren zinvol: wordt het er makkelijker op? • Hoe wordt de toegankelijkheid gewaarborgd: is alles makkelijk te vinden en te gebruiken, en welke oplossingen zijn er voor mensen die niet goed kunnen meekomen? • Zijn er mogelijkheden om samen te werken met anderen: zorg voor integrale oplossingen die elkaar aanvullen en die kunnen aansluiten op landelijke of regionale ontwikkelingen? • Hoe wordt de flexibiliteit gewaarborgd: sluit de oplossing voldoende aan op de leefwereld van inwoners en op veranderingen in de samenleving? • Is de informatie transparant en betrouwbaar en is de privacy van onze inwoners gewaarborgd? Er zijn veel verschillende ICT-oplossingen beschikbaar. Dat vraagt om strategische keuzes. De Liemerse i-Visie en i-Strategie bieden handvatten om daarin robuuste en toekomstbestendige keuzes te kunnen maken. Er wordt zoveel mogelijk samengewerkt in de Liemers. Er is ook volop aandacht voor inwoners die niet of minder zelfredzaam zijn. Mensen met een beperking en de groep digibeten en laaggeletterden. Ook voor deze doelgroepen zijn de gemeentelijke producten en diensten toegankelijk, zowel digitaal als analoog. De gemeente blijft dan ook investeren in de kwaliteit van het persoonlijk klantcontact.

Gemeente Duiven wil op alle fronten de dienstverlening naar een hoger niveau tillen. Dienstverlening die toegankelijk, betrouwbaar, uitnodigend en servicegericht is. Oplossingsgericht, professioneel, integraal en met empathie en een persoonlijke benadering.

Risico’s

Voor 2023 is de wens om scherp te krijgen hoe de visie op dienstverlening, met als motto "aandacht voor wat nodig is", verder kan worden uitgewerkt en een dienstverleningsstrategie kan worden ontwikkeld met -voor zover mogelijk- een vertaling naar concrete doelen en toezeggingen aan inwoners, instellingen en bedrijven over wat zij van de gemeente mogen verwachten. De kosten voor het ontwikkelen van een dienstverleningsstrategie kunnen worden gedekt vanuit bestaand budget binnen de 1Stroom-begroting. Wanneer de dienstverleningsstrategie leidt tot wezenlijk andere keuzes in de organisatie van de gemeentelijke dienstverlening, waarvoor nieuwe investeringen nodig zijn, dan volgt daarvoor een separaat voorstel. Uitgaande van de behoefte van de klant en de inzet van meer e-diensten, is er een andere inrichting van gemeentelijke processen en werkwijzen nodig. Ook vraagt dit iets anders in houding en gedrag en in kennis en vaardigheden van medewerkers. De maatschappelijke ontwikkelingen en ICT-ontwikkelingen gaan vaak sneller dan de organisatie bij kan houden. Daarnaast moet de gemeente zuinig zijn met geld. Vandaar dat het niet altijd lukt om de plannen waar te maken. Ten slotte zijn de afgelopen jaren al veel producten en diensten digitaal beschikbaar gekomen via de gemeentelijke website. Hierin zit nog steeds ontwikkelpotentieel.

Maar het is reëel te veronderstellen dat de groei zal afnemen naarmate er meer producten en diensten digitaal verkrijgbaar zijn.

14

1.C.1 Planning

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

Moderniseren van de dienstverlening Het moderniseren van de dienstverlening is een continu proces. Er is geen moment waarop het “klaar” is. Ontwikkelingen gaan soms zo snel dat stilstand achteruitgang betekent. Het is dan ook belangrijk te blijven zoeken naar oplossingen om de gemeentelijke dienstverlening op peil te houden.

Financiën

Participatie

In de tweede helft van 2022 is de gemeentelijke hoofdwebsite overgezet naar een nieuw platform. Daarbij heeft de website een nieuwe look & feel gekregen en zijn er nieuwe technische mogelijkheden voor een flexibeler inrichting. Zodat de website beter kan aansluiten op steeds veranderende eisen en wensen. De meeste investeringen in de technologie die nodig zijn voor een goede dienstverlening komen uit RID-budgetten. Vooralsnog lijkt de beschikbaarheid van die budgetten voldoende. Als er aanvullende investeringen nodig zijn, dan volgt een apart voorstel. De gemeente gebruikt bij de keuzes rondom dienstverlening het motto “aandacht voor wat nodig is”. Dat wat nodig is, wordt bepaald in afstemming met inwoners, bedrijven en instellingen. Bijvoorbeeld via klantonderzoeken. Daarnaast is er sinds 2021 een webpanel van vertegenwoordigers uit de gemeente. Dit klantpanel wordt regelmatig gevraagd om mee te kijken met voorgestelde wijzigingen binnen de gemeentelijke website en aan te geven wat hun wensen en behoeften zijn in het contact met de gemeente. Ook wordt klantgedrag gemonitord via web-statistieken en beschikbare data vanuit de verschillende backofficeapplicaties.

1.C.2 Doel

Toelichting

Risico’s

Begrijpelijk schrijven via alle communicatie-uitingen Een belangrijk onderdeel van de gemeentelijke dienstverlening is de wijze van communicatie met inwoners, bedrijven, instellingen en andere klanten. Wie een (nieuws)brief, een e-mail of ander bericht krijgt van de gemeente, moet begrijpen waarom, waar de tekst over gaat, wat de boodschap is en wat er van hem wordt verwacht. Communicatie vanuit de gemeente moet uitnodigend en servicegericht zijn, geschreven vanuit de belevingswereld van de ontvanger. Schriftelijke communicatie moet gericht zijn op de lezers. Met heldere, foutloze teksten met een goede opbouw, een heldere boodschap, een neutrale toon en op een passend taalniveau. In de meeste gevallen is dat B1. Dit taalniveau is voor de meeste mensen begrijpelijk. Dit wordt al toegepast bij de webteksten. Gemeentelijke brieven, mails en andere uitingen worden nog niet altijd geschreven in taalniveau B1. De ontvanger begrijpt hierdoor vaak niet goed de bedoeling of wat er van de lezer wordt verwacht. Daarom is het belangrijk een verbeterslag te maken in de schriftelijke communicatie. Er komt een leer-en ontwikkeltraject voor het schrijven van lezersgerichte en begrijpelijke teksten. Onderdeel hiervan is het inzetten van de tool Klinkende Taal. Met deze tool leren de medewerkers continu en verbeteren ze hun schrijfvaardigheid. Zo worden teksten steeds duidelijker.

Het management-dashboard van Klinkende Taal maakt monitoring mogelijk van het gebruik van de tool en (de ontwikkeling van) het taalniveau van de teksten. Anders schrijven vraagt om bewustwording en draagvlak binnen de gemeentelijke organisatie. De medewerkers moeten een nieuwe schrijfvaardigheid ontwikkelen. In het begin zal het schrijven van een tekst meer tijd kosten. Hiermee ontstaat het risico dat men afhaakt en terugvalt op de oude manier van schrijven. Een goede inrichting van het leerproces, begeleiding en monitoring ondervangen dit risico.

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

1.C.2 Planning

Financiën Participatie

15

Begrijpelijk schrijven via alle communicatie-uitingen In 2022 wordt het plan van aanpak opgesteld en geïmplementeerd binnen de ambtelijke organisatie 1Stroom. De tool Klinkende Taal maakt hiervan deel uit als pilot voor de vakdisciplines die de meeste teksten schrijven voor inwoners, instellingen en bedrijven. In 2023 vindt een evaluatie plaats. Daarin wordt bezien of het rendement voldoende is om deze tool in te zetten voor de hele ambtelijke organisatie, als onderdeel van het standaard werkproces bij het schrijven van teksten. De kosten van het leer- en ontwikkeltraject en de tool komen uit het bestaande opleidingsbudget binnen de begroting van 1Stroom. Om te toetsen of de gemeentelijke teksten begrijpelijker worden, zal steekproefsgewijs onderzoek worden gedaan onder de ontvangers van onze teksten. Daarnaast kan op basis van inkomende klantvragen worden gemonitord of het aantal vragen naar aanleiding van de schriftelijke communicatie afneemt.

1.3 Wat gaat het ons kosten? Kosten bestaand beleid programma Bestuur

Lasten Baten Saldo voor bestemming Mutaties reserves Saldo na bestemming Incidentele baten en lasten Structureel saldo

Rekening 2021 15.128 48.657 33.529 204 33.734 80 33.814

Begroting 2022 15.597 52.724 37.127 -975 36.152 0 36.152

Begroting 2023 16.423 52.728 36.305 -18 36.287 -12 36.275

Meerjarenraming 2024 2025 2026 16.356 16.959 17.239 53.538 55.256 52.587 37.182 38.297 35.348 0 0 0 37.182 38.297 35.348 0 0 0 37.182 38.297 35.348

2023

2024

Bedragen x € 1.000 Nieuwe activiteiten Reeds verwerkt in de Voorjaarsnota: Aanpak jeugdgroepen/JeugdBOA Speerpunten: Uitvoeringsprogramma Participatieverordening Integraal werken Zorg en Veiligheid Cyberveiligheid Moderniseren van de dienstverlening Begrijpelijk schrijven Verwerkt in het saldo

2025

2026

0

0

0

0

0

0

48.860

48.860

48.860

48.860

13.860

13.860

13.860

13.860

Bedragen in €

1.4 Welke verbonden partijen zijn betrokken?

Doel

Samenwerking de Liemers Het vergroten van de gemeentelijke slagkracht (met behoud van bestuurlijke zelfstandigheid) door bundeling van ambtelijke expertise op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Met als resultaat verhoogde kwaliteit, continuïteit en efficiëntie.

16

Taak Beleidsrisico’s

Onze inzet in 2023

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

Verrichten van beleidsvoorbereidende en uitvoerende taken voor sociale dienst, ict en inkoop. Beleidsbepaling – daar waar mogelijk op elkaar afgestemd – blijft bij de individuele gemeenten. De uitvoering en ontwikkeling van het beleid pakt de samenwerking op. Via periodieke overleggen op verschillende niveaus wordt afstemming met elkaar gezocht. Voor de RID geeft de toekomstvisie richting aan de vraag of de RID robuust genoeg is om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien. In het uitwerken van de opdracht worden medewerkers, directie/gemeentesecretaris en bestuurders van de verschillende organisaties betrokken. De inspanningen op het gebied van Werk en Inkomen richten zich op het zo actief mogelijk laten deelnemen van inwoners aan de samenleving.

Doel

Taak Beleidsrisico’s

Onze inzet in 2023

1Stroom De ambtelijke fusie moet ertoe leiden dat de organisatie: • Robuuster wordt (minder kwetsbaar). • Voldoende flexibel kan zijn om twee zelfstandige gemeenten te bedienen en om mee te bewegen met veranderende taken en rollen van de overheid (kracht). • Optimale dienstverlening biedt aan inwoners, organisaties en bedrijven, aan de raden en colleges (kwaliteit). • Interessante loopbaanperspectieven biedt aan medewerkers en door zijn robuustheid in staat is om strategische kansen te benutten (kansen). • Niet duurder en zo mogelijk goedkoper is dan de twee huidige organisaties gezamenlijk (kosten). Verrichten van beleidsvoorbereidende en uitvoerende taken voor de gemeenten Duiven en Westervoort. Beleidsbepaling – daar waar mogelijk op elkaar afgestemd – blijft bij de individuele gemeenten. 1Stroom pakt de uitvoering en ontwikkeling van het beleid op. Via periodieke overleggen op bestuurlijk niveau zoeken de partijen afstemming met elkaar. 1Stroom is de partner van de gemeentebesturen bij het realiseren van hun doelen. In 2023 krijgen de opgaven uit het coalitie-akkoord verdere invulling. De verdere transformatie in het sociaal domein krijgt dit jaar vorm met Samen Sterk 2.0. De realisatie van woningbouw in Duiven gaat verder met de voorbereiding van utbreidings- en inbreidingslocaties. De huidige energiecrisis laat de noodzaak zien voor verduurzaming van nieuwbouw en bestaande bouw.

Het programma circulaire economie geef hier invulling aan. Het jaar 2023 zal qua externe ontwikkelingen onder andere in het teken staan van de implementatie en uitvoering van de Omgevingswet, de Wet Open Overheid en de te verwachten rechtmatigheidsverantwoording. De voorbereidingen op deze onderwerpen zijn al gaande in afwachting op de feitelijke besluitvorming. De strategische ontwikkelagenda van 1Stroom vormt de basis voor het steeds verder verbeteren van de dienstverlening en medewerkers. In 2023 wordt op basis van de thema’s structuur in het bestuurlijk proces, eigenaarschap en trots, verder gewerkt aan de doorontwikkeling van de cultuur en de ontwikkeling van medewerkers. Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM)

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 1 Bestuur

Doel

Taak

Beleidsrisico’s

Onze inzet in 2023

Doel Taak

Beleidsrisico’s Onze inzet in 2023

17

Behartigen van de belangen van de deelnemers op de terreinen van brandweerzorg, ambulancezorg, publieke gezondheid, geneeskundige hulpverlening, crisisbeheersing en gemeenschappelijke meldkamer. • In stand houden van brandweer en geneeskundige hulpverleningsorganisatie bij rampen (GHOR) • Voorzien in de meldkamerfunctie • Aanschaffen en beheren van gemeenschappelijk materieel • Inventariseren van en adviseren over risico’s • Voorbereiden op de bestrijding van branden • Organiseren van de crisisbeheersing • Bevorderen van medisch milieukundige zorg, technische hygiënezorg en psychosociale hulp bij rampen • Het geven van prenatale voorlichting aan aanstaande ouders • Taken op het gebied van jeugdgezondheidszorg en ouderengezondheidszorg en algemene infectieziektenbestrijding. Om de financiële en beleidsrisico’s in beeld te hebben en te beperken is er een regionaal controllersoverleg. Dat heeft de afgelopen jaren tot forse besparingen geleid en tot beleidsarme begrotingen. Samen met VGGM zorgen we voor goede uitvoering van de brandweeren gezondheidstaken in onze gemeente en een goede voorbereiding op mogelijke crisissituaties. Streekarchief Behartigen van de gemeenschappelijke belangen van de bij het beheer van hun archiefbescheiden conform de Archiefwet. Beheren en toezicht houden op de overgedragen en niet overgedragen archiefbescheiden van de deelnemers.

Adviseren over de archiefbewaarplaatsen en het verstrekken van informatie uit de archiefbescheiden. Niet van toepassing. De businesscase “aansluiting e-depot” zal meer inzicht verschaffen in de kosten van de aansluiting op een wettelijk verplichte digitale archiefbewaarplaats. En op het moment waarop de gemeenten een besluit willen nemen om te starten met de voorbereidingen. De gevolgen van de nieuwe informatiewetten zoals de nieuwe Archiefwet zullen we nauwlettend volgen en vertalen in onze adviseringstaak.

Doel Taak

Beleidsrisico’s Onze inzet in 2023

Euregio Grensoverschrijdende samenwerking tussen territoriale gemeenschappen in Nederland en Duitsland bevorderen. Grensoverschrijdende samenwerking van de deelnemers ondersteunen en coördineren. De Euregio voert hiertoe projecten uit. Zij vraagt aan en ontvangt financiële middelen van derden. Zij adviseert de deelnemers bij grensoverschrijdende activiteiten en problemen. Beperkt. De Euregio voert nauwelijks eigen beleid. Waar nodig wordt de Euregio ingeschakeld bij de uitvoering van beleid.

18

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 2 Maatschappij

Programma 2 Maatschappij 2.1 Wat willen we bereiken? Programmadoel De gemeente levert een bijdrage aan een vitale samenleving en een leefbare omgeving. Zodat inwoners zo zelfstandig mogelijk een betekenisvol en veerkrachtig leven kunnen leiden. Waar nodig reikt de gemeente handvatten aan gericht op zelfredzaamheid, elkaar ondersteunen en participatie. De leefwereld en omgeving van inwoners staat hierbij centraal. Zo wordt waar nodig de juiste en passende ondersteuning geboden. De systematiek van positieve gezondheid is daarbij leidend. Uitgaan van wat iemand wel kan en belangrijk vindt en denken in mogelijkheden. Met oplossingen die aansluiten bij de inwoner en die meedoen makkelijker maken. Toelichting De gemeente streeft naar een inclusieve samenleving, waarin iedereen bijdraagt en kan meedoen; jong en oud, genderneutraal, met of zonder beperking en met verschillende culturen en achtergronden. Iedereen draagt bij naar eigen kunnen en krijgt hulp waar nodig. Zo hoort iedereen erbij, is nuttig en krijgt waardering. De kracht van de samenleving en de mogelijkheden van inwoners zijn het uitgangspunt. Waar nodig helpt de gemeente deze mogelijkheden te vergroten met passende zorg en ondersteuning. Niet iedereen kan zelf de regie over het leven voeren en volwaardig meedoen in de samenleving. Samen deze kwetsbare inwoners zoekt de gemeente naar oplossingen op maat.

Hierbij worden vooral de vrij toegankelijke voorzieningen optimaal benut en versterkt. Waar nodig wordt specialistische ondersteuning ingezet. Via het stimuleringsbeleid en het basisteam werkt de gemeente samen met maatschappelijke instellingen, verenigingen en inwoners. Zij kennen hun verantwoordelijkheden en vormen het fundament van de samenleving. Om deze fundering verder te versterken en benutten, stimuleert en faciliteert de gemeente de samenwerking tussen deze partijen. Ook worden initiatieven ondersteunt. Dit vraagt een doorlopende dialoog en afstemming. Want niet alle partners volgen de ingeslagen weg met hetzelfde “vervoermiddel” en dezelfde ”snelheid”. Het beoogd resultaat is, dat alle partners gelijkwaardig een nog sterker maatschappelijk fundament vormgeven. Zo worden samen (eenvoudige en) duurzame oplossingen mogelijk gemaakt. Hoofddoelen Daarom zet de gemeente in op: A. De basis op orde houden Externe ontwikkelingen Wet maatschappelijke ondersteuning Wmo Het abonnementstarief voor de huishoudelijke ondersteuning staat landelijk ter discussie. De invoering van dit tarief heeft een enorme aanzuigende werking (gehad). Onderzoek volgt of dit anders moet om de huishoudelijke ondersteuning voor gemeenten betaalbaar te houden. Daarnaast is het mogelijk dat de maaltijdvoorziening niet meer algemeen gebruikelijk blijft.

De kans bestaat dus dat gemeenten weer verantwoordelijk worden voor ondersteuning aan inwoners die niet zelfstandig voor hun maaltijd kunnen zorgen.

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 2 Maatschappij

19

De uitstroom van inwoners die beschermd wonen naar beschermd thuis vraag veel tijd en aandacht. Als deze inwoners zelfsandig gaan wonen, zijn extra voorzieningen nodig. Oplossingen hiervoor worden met name in het voorliggende veld gezocht. Van belang is dat de sociale spankracht van wijken niet onder druk komt te staan. Hierover worden met de woningbouwverenigingen gesprekken gevoerd. Datzelfde geldt voor de opvang van statushouders en de vluchtelingen vanuit Oekraïne. Ook dit zal de komende jaren van onze gemeente inspanning vragen. We zien een toename bij de GGZ zorg. Deze is zorgelijk, mede door de gespannen arbeidsmarkt. Dit heeft al geleid tot een opnamestop voor de volwassenenzorg. Er is van twee kanten grote druk; teveel mensen die een beroep doen op zorg en te weinig mensen om die zorg te leveren. Datzelfde zien we ook bij de huishoudelijke ondersteuning. De gemeente is in overleg met deze organisaties om de zorg voor de toekomst te kunnen garanderen. Alle mogelijke oplossingen, ook “out of the box” worden hier verkend. Door actief in te zetten op verwijzing naar de Wet Langdurige Zorg (WLZ) neemt het aantal indicaties daar fors toe. Wanneer de indicatiecriteria worden aangescherpt, heeft dit direct gevolgen voor het aantal Wmo indicaties. En daarmee voor de financiën van onze gemeente. Ook prijsstijgingen van de maatwerkvoorzieningen door salarisontwikkelingen hebben gevolgen.

De gemeente heeft geen invloed op deze factoren, maar moet er wel voor betalen. Steeds vaker komt naar voren dat de tweedeling in onze maatschappij toeneemt: kansrijk versus kansarm, welvarend versus armoede, digitaal vaardig versus digitaal onbekwaam. De afgelopen twee coronajaren hebben deze tweedeling vergroot. Zeker voor de jeugd is de vraag of zij de soms opgelopen achterstanden kunnen inhalen of dat deze leiden tot een vraag om extra hulp vanuit de gemeente. Hervormingsagenda Jeugd De regionale samenwerking tussen gemeenten is sinds 2015 geïntensiveerd. Vanwege de omvang van taken zijn gemeenten op zoek gegaan naar meer onderlinge aansluiting en samenwerking op het gebied van inkoop en de transformatie van de zorg. Deels om de hoeveelheid procedures en administratieve last te beperken, maar ook om de financiële last terug te dringen. Ook onze gemeente heeft te kampen gehad met tekorten op de begroting door de afname van de rijksbijdragen. Het Rijk is de gemeenten in 2020, 2021 en 2022 op financieel gebied incidenteel tegemoet gekomen. Dit heeft geleid tot het opstellen van een Hervormingsagenda voor de Jeugdwet. De Hervormingsagenda Jeugd vraagt inzet van de gemeente op transformatie. Dit om het jeugdstelsel op den duur beter te laten werken en financieel houdbaar te laten blijven.

In de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming worden in 2022 bovenregionale afspraken uitgewerkt richting de regio Centraal Gelderland. Toekomstscenario Jeugdbescherming De veiligheid van kinderen staat voorop en is van het grootste belang. Zeker waar het de kwetsbaren betreft. De afgelopen periode is in heel Gelderland gewerkt aan een Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming; een agenda met afspraken die regionaal worden uitgewerkt. Er komt een beweging in gang gericht op de verschuiving van estafette naar integraliteit tussen de betrokken organisaties. Dit om de wachttijden en wachtlijsten te bekorten voor de kwetsbare jeugdigen. De bescherming van kinderen en gezinnen, en daarmee het stelsel, moet en meer gezinsgericht, eenvoudiger en transparanter. Hiervoor is in 2021 een Toekomstscenario ontwikkeld. De kern: bundeling van kennis en expertise op het gebied van kind- en gezinsbescherming door het op termijn samengaan van de Raad voor de Kinderbescherming, Gecertificeerde Instellingen en Veilig Thuis in een Regionaal veiligheidsteam. Dit gebeurt in de vorm van Toekomsttuinen. De afspraken

20

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 2 Maatschappij

versterken de samenwerking rondom kwetsbare kinderen op lokaal niveau. Dit betekent voor onze gemeente de ontwikkeling van een nieuwe werkwijze met het Sociaal Loket en de diverse netwerkpartners in het Veiligheidsdomein. Voorkomen van uit huis plaatsen In Nederland worden in vergelijking met landen om ons heen meer kinderen uit huis geplaatst. De rechtbank komt tot zo'n beslissing omdat een kind niet veilig kan opgroeien in de thuissituatie en een veiliger plek nodig is met meer zorg. De beweging naar nul uithuisplaatsingen richt zich op het mogelijk maken en faciliteren van een veilige thuissituatie voor een kind. Zodat het kind niet elders op moet groeien. Deze beweging vraagt ook van onze gemeente inzet op specialistische ambulante, en meer preventieve zorg. Zorg die zich richt op het voorkomen van uithuisplaatsing, het bevorderen van doorstroom en uitstroom uit verblijf. Regionale Samenwerking arbeidsmarkt Beleidsontwikkeling vindt steeds meer plaats vanuit de arbeidsmarktregio Midden Gelderland. Ambtelijk worden beleidsinhoudelijke zaken voorbereid. Het management toetst op uitvoerbaarheid en bsluitvorming vindt plaats op bestuurlijk niveau. De impementatie vplgt daarna lokaal.

Goede voorbeelden hiervan zijn onder meer; • het nieuwe contract voor Scalabor tot 2025; • de uniforme invoering van beleid en uitvoering op Nieuw Beschut Werk; • de collectieve handelswijze voor de verstrekking van Loonkostensubsidie, voorsorterend op het Breed Offensief vanuit het ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid (SZW). De samenwerking op dit regionale niveau is aanmerkelijk toegenomen. Een trend daarbij is dat steeds meer geld- en budgetstromen via de arbeidsmarktregio lopen. Breed offensief Het breed offensief is een aanpak om de arbeidsmarktkansen voor mensen met een arbeidsbeperking te vergroten. Doelen van de maatregelen uit het breed offensief zijn: • het makkelijker maken voor werkgevers om mensen met een arbeidsbeperking aan te nemen; • mensen met een arbeidsbeperking voor langere tijd aan het werk krijgen; • werk voor mensen met een arbeidsbeperking aantrekkelijker maken (bijvoorbeeld door meer inkomen); • zorgen dat werkgevers en werkzoekenden elkaar makkelijker vinden. Coronagelden Vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) heeft de gemeente middelen ontvangen voor de schooljaren 2021-2022 en 2022-2023. Deze kunnen worden ingezet ten behoeve van kinderen die als gevolg van corona onderwijsvertragingen hebben opgelopen en problemen hebben op cognitief, executief, sociaal en emotioneel vlak.

De middelen gaan vanaf 2022 voornamelijk naar de uitbreiding van het vindplaatsgericht werken. De inzet van een jeugdverpleegkundige en het schoolmaatschappelijk werk zijn hier onderdeel van. Daarnaast worden de middelen besteed aan de extra inzet van een verzuimcoach, focustrainingen in het onderwijs en huiswerkbegeleiding. Onderwijsachterstanden 2023-2026 In 2023 start de nieuwe beleidsperiode onderwijsachterstanden. Deze loopt tot en met 2026. In 2022 ontwikkelt de gemeente beleidsvoornemens en initiatieven voor de nieuwe periode. Prijsstijgingen

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 2 Maatschappij

21

Vanaf eind 2021 zijn de prijzen van grondstoffen en loonkosten enorm gestegen. Dit komt door de hoge prijs van gas en olie maar ook van staal en hout. Daarnaast kampt de grondweg en waterbouw sector met een groot tekort aan personeel. Aannemers konden deze stijging niet voorzien. Daarom is het principe van redelijkheid en billijkheid van toepassing op lopende contracten. Een deel van de stijgende kosten moeten daarom met de aannemer worden verrekend. Bij aanbesteding van werken zullen hogere prijzen worden gerekend. Aangevraagd budget is hierdoor niet voldoende. Eventuele prijsstijgingen op groencontracten zijn nu nog niet te berekenen omdat dit over jaarschijven gaat. De gevolgen worden daarom pas verder in het jaar in financiële rapportages verwerkt. 2.2 Wat gaan we daarvoor doen? Zowel voor de wensen/keuzemogelijkheden uit de Voorjaarsnota als voor de speerpunten geldt dat de verbinding van deze acties met het coalitieakkoord de daarin opgenomen opgave “Verdere transformatie van het sociaal domein“ specifieker moet worden gemaakt. Welke acties en ontwikkelingen hebben prioriteit voor 2023? Wat gaat het college doen? En wat moet het resultaat zijn? De wensen en de twee speerpunten sluiten goed aan bij de acties uit het coalitieakkoord. We zetten hieronder de opgave met de bijbehorende acties op een rij, en vervolgens de twee speerpunten.

De opgave: Verdere transformatie van het sociaal domein. We investeren in de positieve gezondheid van onze inwoners en gaan uit van wat iemand wel kan en denken in mogelijkheden. Iedereen die dat wil moet mee kunnen doen met werk, onderwijs, sport, cultuur en aan ons verenigingsleven. We hebben aandacht voor achterstanden en de tweedeling in onze gemeenschap. We bedenken simpele en passende oplossingen in en met de directe leefomgeving. Zorg die nodig is, wordt tijdig en integraal ingezet. We kijken naar heel de mens achter de zorgvraag. A. De basis op orde houden Dit zijn de speerpunten: 2.A.1 Doel

2.A.1 De transformatie van het Sociaal Domein Het verder versterken van basisvoorzieningen voor sport, cultuur en ontmoeten. Het verder ontwikkelen van vrij toegankelijke voorzieningen om hulpvragen van inwoners sneller, passend en dichtbij op te lossen. Eind 2023: • is het aantal inwoners dat gebruik maakt van de maatwerkvoorziening begeleiding en groepsbegeleiding Wmo en de individuele voorziening behandeling en begeleiding vanuit de jeugdwet gelijk of afgenomen. • Is er een afname van het aantal jeugdigen in de zware verblijfsvoorzieningen en de opbouw van andere en lichtere verblijfsvormen in combinatie met ambulante voorzieningen (van zwaar naar licht).

22

2.A.1 Toelichting

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 2 Maatschappij

2.A.1 De transformatie van het Sociaal Domein Om gezond leven in de breedste zin van het woord te stimuleren, zijn goede basisvoorzieningen nodig. Bijvoorbeeld om te kunnen sporten. Een sterke basis voorkomt gezondheidsproblemen en heeft in die zin een preventieve werking. Om het niveau van deze basisvoorzieningen hoog te houden, is blijvend aandacht nodig. Na de basisvoorzieningen volgen de vrij toegankelijke voorzieningen. Samen vormen ze een keten van mogelijkheden voor inwoners die daar behoefte aan hebben. In de afgelopen jaren is er actief en met succes ingezet op de ontwikkeling van voorliggende voorzieningen. Deze zijn vrij toegankelijk zonder beschikking van de gemeente. Zoals het jongerenwerk of het algemeen maatschappelijk werk. We zien bij een toename van het gebruik een afname van de relatief duurdere maatwerkvoorzieningen. In de komende jaren blijft dit aandacht nodig hebben. We gaan het jongerenwerk uitbreiden. En we koppelen het met een meer ambulant gerichte werkwijze aan de functie van de jeugdboa. Hiermee versterken we het contact met jongeren en kunnen we beter inspelen op signalen. Natuurlijk veranderen de vragen van inwoners me de ontwikkelingen in de samenleving. Het college wil hierop blijven inspelen en meebewegen. Ontwikkeling van voorliggende voorzieningen is nooit af.

Door vragen van inwoners vroegtijdig te signaleren en hierop in te spelen, wordt mogelijk voorkomen dat problemen te groot worden. Dit vormt de preventieve werking van deze voorzieningen. Daarnaast wordt de druk op voorliggende voorzieningen steeds groter. De wachtlijsten in de GGZ en in de jeugdzorg maken problemen complexer. Net als bijvoorbeeld de wens dat mensen langer zelfstandig thuis blijven wonen. Mede als gevolg van corona is de problematiek bij sommige inwoners sterk verergerd. Problemen die eerder met maatwerk of individuele voorziening werden opgelost, worden nu meegenomen naar de welzijnswerkers, jongerenwerkers en jongerencoaches. Ook door beleidswijzigingen verandert de doelgroep. Denk aan de uitstroom uit Beschermd Wonen en de nieuwe wet inburgering die de gemeente meer verantwoordelijkheid geeft. Of aan ouderen en dementerenden die niet meer in een verpleeghuis terecht kunnen.

Programmabegroting Duiven 2023-2026 - Programma 2 Maatschappij

2.A.1

23

2.A.1 De transformatie van het Sociaal Domein In de wijk Duiven Zuidoost neemt de vergrijzing snel toe. Samen met Vivare, de Liemerije wil het college verder bouwen aan een inclusieve wijk waar mensen kunnen blijven wonen. Ook als ze zorg en ondersteuning nodig hebben. Een zogenaamde Blijfwijk dus. Het college gaat partners betrekken om deze inclusieve woonomgeving vorm te geven. Zoals zorgaanbieders, buurtbewoners, Mikado, de Wijkern, Woonzorg Nederland en de zorgverzekeraars. Dit zal vragen om extra investeringen vooraf in gebouwen en de openbare ruimte. Maar ook om personele inzet van de gemeente en van onze partners. De toegankelijkheid van flexibele zorg vraagt daarnaast om een helder aanspreekpunt. Het college onderzoekt of de gemeente subsidies kan krijgen voor het realiseren van de inclusieve wijk. De opgedane ervaringen zijn elders in de Liemers bruikbaar om oplossingen te vinden voor de groeiende zorgvraag. We zien een ontwikkeling naar andere en nieuwe vormen van jeugdhulp. Met inzet op het terugdringen van verblijf en de afbouw van de gesloten jeugdzorg, de maatregelen in de Jeugdbescherming als de uitkomst van de Gelderse Verbeteragenda. Het is de wens om zoveel als mogelijk te voorkomen dat jeugdigen uit huis geplaatst worden. Noodzakelijk hiervoor zijn een versterkt ambulant voorzieningenniveau en het aanbod van vernieuwende voorzieningen.

Dit vergt een voortgaande transformatie van het zorgaanbod en hiermee van het zorglandschap. Samen met de zorgaanbieders wordt geïnvesteerd op deze beweging van zwaar naar licht.

Risico’s

Er wordt ingezet op versterking van de huidige partners, het betrekken van nieuwe partners en het samen slim organiseren van activiteiten. Een voorbeeld zijn activiteiten rondom laaggeletterdheid en cursussen digi-vaardigheid. Her vinden en versterken welzijnspartners en de bibliotheek elkaar. Wijzigingen in Rijksbeleid zijn een risico. Deze kunnen een toename van hulpvragen veroorzaken. Soms kun je een doel alleen bereiken door investeringen te doen terwijl de opbrengst vooraf niet altijd concreet is vast te stellen. De werkelijke opbrengst van de inzet van voorliggende voorzieningen is niet expliciet in cijfers uit te drukken.