101391 Toelichting raad onderzoek afvalbeheer rapport 14juni2023v4 def.pdf
Tekst van het document
Waarderweg 33B-10 haarlem, postbus 2016 2002 la haarlem, t 023 5319141, e info@iprnormag.nl.
22-6-2023
VANG Van Afval naar Grondstof
Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval Toelichting uitkomsten 27 juni 2023 raad Westervoort, 4 juli 2023 raad Duiven Drs. ing. P.M.J. de Bruin (Paul), R.H.F. Oldenhof MSc (Ruben) © IPR Normag
1
Onderwerpen 1.
Aanleiding en opzet van het onderzoek
2.
Wat willen we bereiken
3.
Toelichting op de drie onderzochte modellen
4.
Onderlinge vergelijking en vervolg
juni-juli 2023
2
© IPR Normag
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
2
1
22-6-2023
Aanleiding voor het scenario-onderzoek
Gemeente heeft wettelijke zorgplicht én ambities duurzaamheid en circulariteit
Inzameling uitbesteed aan ‘de markt’ (PreZero), contracten tot en met 31 december 2024
Verwerking en onderhoud ondergrondse containers apart uitbesteed aan meerdere (markt)partijen
Kwetsbare situatie / organisatie
Door (nog) geen strategische keuze: korte inzamelcontracten, belasting ambtelijke organisatie, geen continuïteit
Zoeken naar juiste (type) uitvoeringsorganisatie / partner is strategische keuze
juni-juli 2023
3 Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
© IPR Normag
3
Huidige situatie afvalbeheer: ambities en prestaties
Landelijk doel: Circulaire Maatschappij.
100% circulair 2050, 50% in 2030
Beleidsdoel Grondstoffenplan
Duiven
Duiven: 90 kg in 2025, 60 kg in 2030 Westervoort: 85 kg in 2025, 70 kg in 2030 Westervoort juni-juli 2023
4
© IPR Normag
Forse daling (trendbreuk) nodig
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
4
2
22-6-2023
Nieuwe rol van gemeenten en inzamelaars
Ontwikkelingen leiden tot bredere rol van gemeente en/of inzamelaar (A-G)
Zwaartepunt bij gemeente of inzamelaar?
Uitdaging voor kleinere gemeente, beperkte capaciteit en budget
A.
Van nadruk op logistiek naar verregaande gedragsverandering
B.
Integrale aanpak en duidelijke regie op grondstofstromen binnen de gemeente
C.
Innovatieve communicatie (ook ICT)
D.
Meer maatwerk in dienstverlening
E.
Omgaan met dynamiek grondstoffenmarkten.
F.
Verdere efficiëntie en modernisering inzameling
G.
Samenwerking met maatschappelijke partners
juni-juli 2023
5
Welke samenwerkingsvorm past bij gemeente Duiven en Westervoort?
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
© IPR Normag
5
Marktontwikkelingen organisatie van huishoudelijk afvalbeheer
Inzameling huishoudelijk afval vaak door overheidsorganisatie: 85% huishoudens
> 50% van de gemeenten werkt samen in een overheidsgedomineerd (OGD)-bedrijf
Juridische vorm: Vennootschap (NV)- of Gemeenschappelijke Regeling (GR)
Gemeenten heroverwegen keuzes
Aantal marktpartijen is afgenomen
Regionale concentratie, minder concurrentie
Bij aanbesteding vaak één inschrijver
OGD NV-GR
Markt Gem.dienst
juni-juli 2023
6
© IPR Normag
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
6
3
22-6-2023
Uw regio
juni-juli 2023
7 Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
© IPR Normag
7
Scenario-onderzoek Onderzochte scenario’s 1.
Doorgaan met aanbesteden (regiegemeente)
2.
Eigen (verzelfstandigde) uitvoeringsorganisatie met buurgemeenten
3.
juni-juli 2023
8
© IPR Normag
Aansluiten bij bestaande overheidsgedomineerde organisatie zoals Rova en Circulus
Beoordelingscriteria 1.
Proactieve samenwerking gericht op beleidsdoelen
2.
Leveringszekerheid en bedrijfsefficiëntie
3.
Invloed en zeggenschap
4.
(Langetermijn)risico
5.
Transparantie en MVO-standaarden
6.
Doorontwikkeling milieustraat/-straten
7.
Praktische uitvoerbaarheid
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
8
4
22-6-2023
Uitvoering van het onderzoek Inzicht in de kansen/mogelijkheden en inhoud van de verschillende scenario’s Gesprekken met buurgemeenten (ambtelijk, in meeste gevallen ook bestuurlijk)
Lingewaard
Arnhem
Overbetuwe
Montferland
Rheden
Zevenaar (GR Reinigingsdienst De Liemers)
Gesprekken met directies van Rova en Circulus
juni-juli 2023
9
Uitwerking per criterium Ongewogen multicriteria-analyse Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
© IPR Normag
9
Wat vindt u van dit model? Vragen?
Regiegemeente: doorgaan met aanbesteden
juni-juli 2023
10
© IPR Normag
Aandachtspunten?
Continueren huidige situatie
Ontwikkeling van contractmanagement: meer langere termijn (visie)
Bij aanbesteding: binnen ambtelijke organisatie borgen door ontwikkelen:
Doorontwikkeling beleid in de breedste zin van het woord
Innovatieve communicatie en gedragsbeïnvloeding
Grondstoffenmanagement,
Sturing op uitvoeringsorganisatie
Versterken personele formatie wordt aanbevolen
Kleinere gemeenten herkennen ‘1 inschrijver’, niet noodzakelijk een probleem
Prijs: onbekend. Marktprijs wordt beïnvloed door meerdere factoren. Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
10
5
22-6-2023
Wat vindt u van dit model? Vragen?
Nieuwe regionale uitvoeringsorganisatie
94.000 huishoudens, basis voor een professionele organisatie.
Vergelijkbaar beleid (bronscheiding, diftar)
Voordeel: naar eigen ‘smaak’ inrichten.
Uitdaging: intensief regionaal proces
Op basis van deze verkenning: een aantal gemeenten heeft ‘interesse’. Tijdpaden niet altijd synchroon.
Haalbaarheid zal nader getoetst moeten worden (met de partijen): commitment
juni-juli 2023
11
Aandachtspunten?
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
© IPR Normag
11
Wat vindt u van dit model? Aansluiten bij bestaande overheidsorganisatie: Circulus en Rova
© IPR Normag
Aandachtspunten?
Keuze voor deze twee: nabijheid en goede praktijk referentie
Beide partijen geïnteresseerd. Qua model en visie meer overeenkomsten dan verschillen.
Partijen delen ambitieniveau met Duiven en Westervoort: restafvalreductie, MVO, transitie emissievrij
In principe inbreng van alles: inzameling/verwerking/milieustraat/communicatie. Gemeenten geven verregaande kaders en eisen mee en houden eindverantwoordelijkheid.
Uniforme tarieven voor uniforme diensten, mate van solidariteit. Prijs ‘bestek’ goed te calculeren.
Centrale staffuncties (schaalvoordeel) evt. logistieke dependances
Opdrachtgeversrelatie: lijkt op dat van markt, veel meer ontzorging op terreinen (communicatie, ‘dagelijkse issues’). Opdrachtgever/beleidsambtenaar geeft richting en is spil tussen uitvoeringsorganisatie en gemeente.
Aandeelhoudersrelatie (grootste verschil). Duiven en Westervoort klein wat betreft invloed op aandeelhoudersniveau.
juni-juli 2023
12
Vragen?
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
12
6
22-6-2023
Multicriteria-analyse 1 van 3 Beoordelingskader 1. Proactieve samenwerking beleidsdoelen
2. Leveringszekerheid en bedrijfsefficiëntie
juni-juli 2023
13
Variant 1. Uitbesteden
Variant 2. Eigen organisatie
Variant 3. Aansluiten OGD
O Opdrachtgeversrelatie. Het doorontwikkelen en optimaliseren van afval- en grondstoffenbeleid en het realiseren van de maatschappelijke doelen moet door de gemeenten zelf worden gerealiseerd.
OO OOO Samenwerkingsrelatie. De Samenwerkingsrelatie met ervaren kennisfunctie van de organisatie en partij. de samenwerking tussen Deze partij (en de overige gemeenten moet opgebouwd deelnemende gemeenten dragen worden. bij aan het doorontwikkelen en Eenmaal opgebouwd draagt deze optimaliseren van afval- en bij aan het doorontwikkelen en grondstoffenbeleid en het optimaliseren van afval- en realiseren van de grondstoffenbeleid en het maatschappelijke doelen van de realiseren van de maatschappelijke gemeente. doelen van de gemeente.
OO Contractafspraken zoals met marktpartijen, onduidelijkheid over marktprijs nieuwe aanbesteding. Daarna vastgezette prijs
OO Contractafspraken passend bij samenwerking, doorberekening kostprijs, sectorbenchmarks voor efficientietoets.
OO Contractafspraken passend bij samenwerking, doorberekening kostprijs, sectorbenchmarks voor efficientietoets.
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
© IPR Normag
13
Multicriteria-analyse 2 van 3 Beoordelingskader 3. Invloed en zeggenschap
4. (langetermijn)risico’s
5. Transparantie en MVO standaarden
juni-juli 2023
14
© IPR Normag
Variant 1. Uitbesteden
Variant 2. Eigen organisatie
O OOO Geen invloed en zeggenschap op Als mede-eigenaar invloed op de koers en profiel organisatie. eigen op te richten organisatie. Alleen contractrelatie Inclusief een opdrachtgeveropdrachtgever - opdrachtnemer. opdrachtnemerrelatie (met DVO).
Variant 3. Aansluiten OGD
OO Als mede-eigenaar invloed op de eigen op te richten organisatie. Inclusief een opdrachtgeveropdrachtnemerrelatie (met DVO).
O O OO Onvoldoende doorontwikkeling Deelnemingsrisico. Deelnemingsrisico. afvalbeheer in brede zin door Eigen organisatie op langetermijn Bestaand risicobeleid. huidige mogelijk te klein voor de diverse samenwerkingsconstructie. doelen Risico op slechts één inschrijver / beperkte marktwerking. OO OOO OOO MVO in aanbesteding Vergelijkbare standaarden zijn neer Vergelijkbare standaarden zijn meenemen, transparantie te leggen bij verbonden partij neer te leggen bij verbonden partij beperkt
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
14
7
22-6-2023
Multicriteria-analyse 3 van 3 Beoordelingskader 6. Doorontwikkeling milieustraat/-straten
7. Praktische uitvoerbaarheid
Variant 1. Uitbesteden
Variant 2. Eigen organisatie
Variant 3. Aansluiten OGD
OO Staande praktijk. De (door)ontwikkeling (en het beheer) kan door de gemeente zelf, of door andere gemeente worden opgepakt of uitbesteed aan marktpartij(en). Dit kan niet 1 op 1 aan een zelf gekozen partij worden overgedragen. OOO Staande praktijk, goed uit te voeren. Op korte termijn te realiseren.
OO De gemeenten kunnen dit gezamenlijk oppakken. Kennis en expertise kan extern worden ingekocht of zelf ontwikkeld. Dit heeft invloed op de snelheid van doorontwikkelen (langzamer).
OOO 'De gemeenten kunnen gebruik maken van de ervaringen van het OGD bedrijf. Ook kan - indien gewenst - de financiering door het OGD bedrijf worden gerealiseerd. De snelheid van doorontwikkelen kan dus groot zijn.
O Uitdagend traject, dat langere tijd gaat duren. Mogelijk moet tijdelijk (bij aflopen huidige contract) oplossing voor inzameling gevonden worden. Zonder stevig commitment geen optie. 14
OO Verdiepingstraject en implementatie kosten tijd en aandacht. Hou rekening met 6 tot 12 maanden. Partijen hebben ervaring met toetreding.
juni-juli 2023
15
Rekenkundige score (ongewogen
12
17
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
© IPR Normag
15
Een strategisch besluit, gericht op een toekomstbestendig en duurzaam afvalbeheer
Bespreken uitkomsten door /in de gemeenten
Een richtinggevende modelkeuze is van belang om ambities te halen
Op basis van de multicriteria-analyse, eventueel wegen van bepaalde criteria
Modelkeuze door college en uitwerking in vervolgonderzoek
Afhankelijk van de modelkeuze komt dit onderwerp bij uw raad terug
Bij 1. Geen wijziging (blijf regiegemeente): uitvoering / college
Bij 2 en 3 oprichten/deelneming college / raad
juni-juli 2023
16
© IPR Normag
Toelichting Scenario-onderzoek afvalbeheer huishoudelijk afval (rapport 14 juni 2023)
16
8