CConstaterende datDuiven
Koppel je AI →
Document · PDF

10. 201740468-Bijlage E-Eindrapportage Nu of Nooit

Politieke Avond 27 oktober 2026, gemeente DuivenBij agendapunt: 21.30 - 22.45 - Vaststellen herindelingsontwerp “Op Weg naar De Liemers” - debattafel18.432 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Daarnaast wordt een Liemerse Ambassade opgericht om de samenwerking te coördineren en economische initiatieven te versterken. Lokale economische pijlers richten zich op toerisme, retail, logistiek en industrie • Doesburg en Westervoort richten zich op specifieke sectoren, zoals toerisme en retail. Zevenaar wil de binnenstad compacter maken en stimuleren dat leegstaande panden worden benut voor woningen en ondernemerschap. Daarnaast zet de gemeente in op bedrijventerrein 7Poort fase 2 en werkgelegenheid in de zorg, ICT en techniek. • Duiven wil bedrijven aantrekken die bijdragen aan werkgelegenheid. Er wordt geïnvesteerd in de aansluiting tussen opleidingen en de regionale arbeidsmarkt. Doesburg stimuleert vooral toerisme als economische motor en wil ondernemers ondersteunen om leegstand te voorkomen. Duiven zet volop in op de ontwikkeling van de bedrijventerreinen. Westervoort zet in op de herontwikkeling van winkelcentrum Wyborgh en ondersteunt lokale ondernemers met regelgeving en subsidies. Aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt zijn speerpunten in Zevenaar en Duiven • Zevenaar en Duiven zetten in op een betere aansluiting tussen onderwijs en de arbeidsmarkt. Zevenaar zet in op verduurzaming van schoolgebouwen, betere spreiding van basisscholen en techniekonderwijs. De gemeente wil scholen zoveel mogelijk in bestaande gebouwen onderbrengen in plaats van nieuwbouw.

Duiven geeft speciale aandacht aan techniekonderwijs en integrale kindcentra. 35 | 4e. Woningbouwopgave voor de Liemers is groot Versneld bouwen om (betaalbare) woningen te realiseren • Alle vier de gemeenten hebben te maken met het woningtekort en willen versneld bouwen om betaalbare woningen te realiseren. Binnen de Groene Metropoolregio Arnhem -Nijmegen werken de vier gemeenten samen om de afspraken van de Woondeal 2.0 te realiseren. • Daarnaast zet Doesburg in op innovatieve woonvormen, zoals tiny houses en meergeneratiewoningen, zodat jongeren en ouderen beter aan passende woonruimte kunnen komen. De gemeente wil tegelijkertijd wijken leefbaarder maken met ontmoetingsplekken en meer groen. • Duiven pakt woningbouw grootschaliger aan en wil uitbreidingslocaties en flexwoningen benutten om de woningvoorraad snel uit te breiden. De gemeente wil niet langer werken met reservelocaties, maar direct inzetten op de realisatie van nieuwe woningen. • Westervoort richt zich op Westervoort-Noord als belangrijkste uitbreidingsgebied, waarbij ook hoogbouw niet wordt uitgesloten. De gemeente ziet woningbouw als essentieel voor de toekomst, mede vanwege de financiële situatie die onder druk staat. • Zevenaar streeft ernaar dat bij nieuwe bouwprojecten minstens 30% van de woningen uit sociale huur bestaat.

De gemeente onderzoekt verschillende bouwmethoden, waaronder flexwoningen, prefab- en houtbouw, en kijkt actief naar herontwikkeling van leegstaande gebouwen. 36 | 4f. Forse ambities rondom duurzaamheid en energie • Alle gemeenten erkennen de noodzaak van verduurzaming en willen CO2-uitstoot verminderen. Op het gebied van duurzaamheid heeft Zevenaar de meest ambitieuze plannen. De gemeente wil Angerlo als eerste dorp volledig aardgasvrij maken en zet in op een breed pakket aan maatregelen om CO2-uitstoot terug te dringen. Er wordt gewerkt aan een waterstoftankstation en Zevenaar wil op termijn energieneutraal worden. • Duiven kiest voor een pragmatische benadering en onderzoekt de haalbaarheid van een kleine kerncentrale op bedrijventerrein Innofase als alternatieve energiebron. De gemeente wil doorpakken met verduurzaming, maar richt zich op realistische en haalbare maatregelen. • W t t p t t z c l ‘p ftu ’ uu z m t w l experimenteren met verschillende duurzame oplossingen. De concrete invulling hiervan is echter minder gedetailleerd dan in Zevenaar. Doesburg kiest een voorzichtige route en ondersteunt duurzame initiatieven van inwoners en bedrijven, maar wil niet vooroplopen in de energietransitie. De focus ligt vooral op ondersteuning en facilitering in plaats van actieve sturing. 37 | 4g.

Toenemende zorgvraag en stijgende zorgkosten • Alle gemeenten staan voor grote uitdagingen in het sociaal domein, met stijgende zorgkosten en een toenemende vraag naar ondersteuning. Alle gemeenten zetten in op preventie en kostenbeheersing in het sociaal domein. • Zevenaar kiest voor een sterke sociale basis en wil buurthuizen, mantelzorg en vrijwilligersinitiatieven ondersteunen. Er wordt ingezet op preventie en samenwerking met zorginstanties. • Duiven herijkt het sociaal domein en doet een groter beroep op burenhulp, mantelzorg en vrijwilligerswerk. De gemeente ziet een toenemende zorgvraag door vergrijzing en complexere jeugdzorg. • Westervoort richt zich vooral op kostenbeheersing en wil een efficiëntere uitvoering van de Wmo en jeugdzorg. Er wordt strak gestuurd op de uitgaven in het sociaal domein. • Doesburg zet in op sociale cohesie en vrijwilligerswerk als belangrijke pijlers van het sociaal beleid. De gemeente wil eenzaamheid tegengaan en de samenwerking met maatschappelijke organisaties versterken. • De vier gemeenten vormen een subregio onder de provinciale Regietafel in het kader van opvang en huisvesting van vluchtelingen en statushouders. • Binnen de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Centraal Gelderland werken de vier gemeenten, met nog zeven andere gemeenten samen op terreinen als zorg, onderwijs en participatie.

Deze modulaire structuur faciliteert samenwerking op maat binnen het sociaal domein. • De Regionale Sociale Dienst de Liemers voert werkzaamheden uit op het gebied van de Participatiewet voor de gemeente Duiven, Westervoort en Zevenaar. 38 | 4h. Bereikbaarheid en mobiliteit essentieel voor regio Verbreding van de A12 en uitbreiding van de A15 • Op het gebied van bereikbaarheid heeft Zevenaar de meest grootschalige projecten in uitvoering. De gemeente werkt aan de uitbreiding van de A15 en de verbreding van de A12, en zet zich in voor de realisatie van station Zevenaar Oost. Dit zijn belangrijke projecten die de bereikbaarheid van de regio de Liemers verbeteren en waarin wordt samengewerkt met onder andere Rijkswaterstaat, de provincie Gelderland en andere betrokken overheden. • De uitbreiding van de A15 is een belangrijk infrastructureel project dat zorgt voor een directe verbinding tussen de A12 en de A15, waardoor de doorstroming in de regio verbetert en files worden verminderd. De verbreding van de A12 draagt daarnaast bij aan een efficiëntere en veiligere verkeerssituatie, zowel voor lokaal als (inter)nationaal verkeer. Dit is van belang voor de economische ontwikkeling en logistieke sector in de regio.

• Voor zowel Zevenaar als Duiven betekent dit een intensieve samenwerking met verschillende stakeholders, waaronder Rijkswaterstaat, de provincie Gelderland en omliggende gemeenten. De uitvoering van deze projecten vraagt om een zorgvuldige planning, waarbij zowel ruimtelijke ordening, milieueffecten als de impact op omwonenden worden meegewogen. Het uiteindelijke doel is een toekomstbestendige infrastructuur die bijdraagt aan de economische groei en leefbaarheid van de regio. Belang van bereikbaarheid in woningbouwopgaven • De vier gemeenten staan voor een aanzienlijke woningbouwopgave. Er is een groeiende vraag naar betaalbare en duurzame woningen, en daarbij is een goede ontsluiting van woonwijken cruciaal. Bereikbaarheid met zowel auto als openbaar vervoer speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen van nieuwe woongebieden. De samenwerking tussen de gemeenten en provinciale en landelijke overheden is essentieel om infrastructuur en woningbouw op elkaar af te stemmen. 4i. Financiële situaties in vier gemeenten onder druk • | Alle vier de Liemerse | gemeenten hebben in 2025 nog een structureel sluitende | Doesburg begroting, maar vanaf 2026 verslechtert hun financiële positie snel, met name door de | • | In Doesburg is de financiële situatie zorgelijk. In 2025 heeft de gemeente een klein daling van de algemene uitkering. | p | t f t uctu | l | l | €5.000.

D t k mt | l | f | b zu | g g | xt inkomsten, zoals een OZB-verhoging. Maar die maatregelen zijn op de lange termijn niet • | Richting 2028 heeft geen van de gemeenten structureel sluitende saldi. Dit vergroot de | genoeg. financiële onzekerheden en zet druk op reserves en weerstandsvermogen. Alleen Zevenaar en Duiven beschikken nog over enige buffers. Bij Doesburg en Westervoort zijn | • | Vanaf 2026 ontstaan forse tekorten, die oplopen tot -€723.000 | 2028. O k | t die nagenoeg uitgeput. | weerstandsvermogen – | de ruimte om financiële tegenvallers op te vangen – | staat onder druk. • | Volgens de provincie is structurele bijsturing noodzakelijk. Dat betekent concreet dat gemeenten moeten gaan snijden – | of nog verder snijden – | in het voorzieningenniveau. | • | I 2025 | g €2 3 m lj | b c kb | j | t g | €1 7 m lj Hoewel het verhogen van inkomsten via belastingen – | zoals via de OZB – | een mogelijke | c ’ . D t l | t | w | t | t | p | 1 3 w t | l | lg | m bijsturingsmaatregel is, hebben drie van de vier gemeenten deze knop recentelijk fors | maar wel kwetsbaar. Die beperkte buffer wordt de komende jaren zwaar aangesproken ingedrukt. Doesburg en Westervoort belasten hun inwoners bovendien al zwaarder dan | door de oplopende tekorten. gemiddeld met een belastingcapaciteit van respectievelijk 113% en 106%.

Duiven en Zevenaar hebben nog enige ruimte omdat zij hun inwoners lager belasten dan | Westervoort gemiddeld: respectievelijk 98% en 89%. | • | Ook Westervoort kent een zorgelijke financiële ontwikkeling. In 2025 is het structureel l | g p | t f (€676.000) m | z kt | 2026 | p w g | -€2 98 m lj | k de jaren daarna blijven de cijfers fors negatief – | m t | t k t | €1 53 m lj 2028. 39 | 4i Financiële situaties in vier gemeenten onder druk • | De financiële buffers slinken in rap tempo. De weerstandsratio zakt van 1,6 in 2025 naar | Zevenaar 0,80 in 2026, en belandt zelfs onder nul in 2028 (-0,45). Daarmee komt Westervoort | • | Zevenaar heeft op dit moment de sterkste financiële uitgangspositie van de vier volgens de provincie in de risicogroep terecht. De ruimte om financiële tegenvallers op | g m | t . I 2025 | g | t uctu | l | c t | €577.000 | k te vangen of nieuw beleid te starten is dan ook nagenoeg verdwenen. | financiële buffer is stevig. De weerstandsratio bedraagt 2,5, wat door de provincie als ‘u t t k | ’ w | t b | l . Duiven • | Duiven staat er financieel gezien op dit moment nog redelijk goed voor, met in 2025 een | • | Toch is ook hier de trend duidelijk negatief. Het structurele saldo verslechtert snel: van - p | t f t uctu | l | l | €68.000. M | t b l | t | l | t | l | lt | €6 76 m lj | 2026; -€6 48 m lj | 2027 | -€6 03 m lj | 2028.

De gemeente naar -€4 09 m lj | 2026 | bl jft | k | f | g t f m t -€3 72 m lj | 2027 | Zevenaar geeft daarbij aan te hebben gekozen voor het presenteren van een realistisch en -€1 95 m lj | 2028. | negatief saldo vanaf 2026, in lijn met het VNG advies. • | Hoewel de gemeente op dit moment over voldoende weerstandsvermogen beschikt | • | Door deze aanhoudende tekorten daalt ook de solvabiliteit – | van 23% in 2025 naar 13% (met een ratio van 1,81 in 2025), wordt ook hier de algemene reserve de komende jaren | in 2028. Hoewel Zevenaar nu nog enige ruimte heeft om bij te sturen, wordt ook hier stevig aangesproken. Tegelijkertijd waarschuwt de gemeente zelf dat er grote opgaven | een groot beroep gedaan op de reserves. Zonder maatregelen komt ook deze stevige aankomen, zoals woningbouw en klimaatmaatregelen. Er is volgens Duiven dan ook | positie onder druk te staan. weinig ruimte voor nieuw beleid, en er zal op onderdelen pas op de plaats gemaakt moeten worden. 40 | 41 | 4j. Forse uitdagingen voor ambtelijke organisaties • De ambtelijke organisaties van de gemeenten Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar ervaren in verschillende mate druk door een combinatie van interne en externe factoren.

• Terwijl de samenleving steeds hogere eisen stelt aan de overheidsdiensten, worstelen de gemeenten met beperkte financiële middelen, personeelskrapte, gedecentraliseerde taken, complexe wet- en regelgeving en majeure opgaven en ambities. • De gemeente Doesburg ervaart deze druk in grotere mate dan de andere gemeenten. Als kleinere organisatie met een beperkt aantal FT ’ is het steeds uitdagender om aan alle wettelijke taken te voldoen, bijvoorbeeld als het gaat om digitale dienstverlening of het vierogenprincipe bij de paspoortuitgifte. • Duiven en Westervoort hebben hun krachten al gebundeld in 1Stroom, maar dat brengt ook zijn eigen uitdagingen met zich mee. De samenwerking vraagt om afstemming van verschillende belangen en een efficiënte organisatie van gezamenlijke taken, wat extra druk legt op de werkprocessen. • Wij zien dat de volgende factoren de kwaliteit van de vier ambtelijke organisaties beïnvloeden waarmee de uitvoering van beleid en dienstverlening wordt bemoeilijkt: Kwetsbaarheid in de ambtelijke organisaties • Veel gemeenten, met name kleinere zoals Doesburg, zijn kwetsbaar doordat zij een relatief kleine ambtelijke organisatie hebben. Dit maakt hen afhankelijk van een beperkt aantal specialisten per beleidsveld.

Wanneer een ambtenaar vertrekt, ziek wordt of met pensioen gaat, verdwijnt waardevolle kennis en expertise, wat de continuïteit van beleid en uitvoering direct in gevaar brengt. • Daarnaast kunnen incidenten, crises of onverwachte beleidsopgaven de organisatie disproportioneel zwaar belasten en worden er steeds meer taken vanuit het Rijk gedecentraliseerd. Denk aan acute woningbouwopgaven, klimaatadaptatie of complexe jeugdzorgdossiers die specialistische kennis vereisen, maar waarvoor de capaciteit ontbreekt. Kwantitatieve en kwalitatieve tekorten • De krapte op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat gemeenten moeite hebben om voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken. Vooral in vakgebieden zoals ruimtelijke ordening, duurzaamheid, digitalisering en het sociaal domein is de vraag naar specialisten groter dan het aanbod. Financiële krapte, extra druk op organisatie • De financiële mogelijkheden van gemeenten staan sterk onder druk. Dit betekent dat gemeenten maatregelen moeten nemen tot sluitende begrotingen. Niet uit te sluiten valt dat ook in personele zin daaraan een bijdrage moet worden geleverd. 42 | 5. Bevindingen: uiteenzetting van bestuurskrachtonderzoeken 5a. Overview bestuurskracht per gemeente 5b. Uitgangspunt bestuurlijke zelfstandigheid in coalitieakkoorden 2022-2026 niet meer actueel 5c. Doesburg: een gemeente die watertrappelt 5d.

Duiven: stip op de horizon 5e. Westervoort: intentiebesluit opheffen bestuurlijke zelfstandigheid 5f. Zevenaar: geen recent bestuurskrachtonderzoek 43 | 5a. Overzicht bestuurskracht per gemeente Gemeente Doesburg en Westervoort hebben keuzes gemaakt om bestuurskracht te versterken Doesburg • Coalitieakkoord 2022-2026 g t u t ‘b tuu l jk z lf t g ’ • Raad op heeft 29 mei 2024 zich in meerderheid uitgesproken voor bestuurlijke schaalvergroting als stip op de horizon. • Bestuurskrachtonderzoek (okt. 2024) met uitkomst dat Doesburg een gemeente is die watertrappelt. • Financiële situatie onhoudbaar, de begroting is moeilijk sluitend te krijgen. • De gemeente heeft geen duidelijke strategie voor regionale samenwerking en mist capaciteit om effectief invloed uit te oefenen. Hierdoor blijft de impact van D bu g g l m w k g b b p kt​. • Verkenning (nov. 2024) stelt dat Doesburg haar zelfstandigheid moet opgeven en zich voorbereiden op een herindeling met Zevenaar om de bestuurskracht en efficiëntie te verbeteren. • Tegelijkertijd moet de gemeente openstaan voor uitbreiding met andere gemeenten. Duiven • Actueel onderwerp in raad sinds 2023, veel moties en opdrachten voor college in het kader van bestuurskracht. • Inwonerspeiling uitgevoerd juni-juli 2024 • c ’ fg w g pg l kt. 2024.

W variant A inzet op optimalisatie binnen de huidige structuur, brengt variant B bestuurlijke autonomie met z l jk c ’ . t C b t tu pl g met beperkte versterking, terwijl variant D de meest ingrijpende maar strategisch krachtige optie is. Westervoort • Het rapport Sterk bestuur Westervoort in 2021 concludeerde dat door gebrek aan bestuurskracht zelfstandigheid op termijn niet langer houdbaar was, en legde drie keuzes op tafel: fuseren met Arnhem, fuseren met Duiven of opgaan in één grote Liemerse gemeente. • In 2023 volgde een verdiepend onderzoek, gericht op bestuurlijke samenwerking en organisatorische versterking. Vervolgens koos de gemeenteraad in december 2023 voor een eigen aanpak met concrete verbeteracties met betrekking tot bestuurskracht. • Oktober 2024: Intentiebesluit (raad) opheffen bestuurlijke zelfstandigheid Westervoort Zevenaar • z c t p c t z k t f c l t ; ‘ p u g’ l t g t m t z k b tuu l jk visie • Bestuurskracht in mindere mate een onderwerp van gesprek. • Gemeenteraad Zevenaar meer op eigen toekomst gericht, gezien zij het gevoel hebben recentelijk uit een herindeling zijn gekomen. 44 | 5b. Uitgangspunt bestuurlijke zelfstandigheid in coalitieakkoorden 2022-2026 niet meer actueel • De gemeenten Doesburg en Westervoort hechten in hun coalitieakkoorden veel waarde aan hun bestuurlijke zelfstandigheid.

• Doesburg heeft dit expliciet opgenomen in het coalitieakkoord en erkent dat samenwerking met andere gemeenten soms nodig is, maar wil bestuurlijk autonoom blijven. • Westervoort heeft dezelfde intentie, maar kampt met financiële uitdagingen en staat onder verscherpt toezicht van de provincie. Hierdoor stellen zij dat een fusie in de toekomst een reële optie kan worden. • Duiven lijkt op basis van hun coalitieakkoord het meest open te staan voor samenwerking in de regio en sluit bestuurlijke samenwerking of zelfs een fusie niet uit als dit voordelen oplevert. De gemeente wil taken efficiënter organiseren en zoekt daarin afstemming met Westervoort via de gemeenschappelijke ambtelijke organisatie 1Stroom. • Zevenaar benoemt bestuurlijke zelfstandigheid niet expliciet als een punt van zorg. De focus ligt op een open bestuurscultuur en samenwerking met andere gemeenten waar dat nodig is, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur, economie en veiligheid. 45 | 5c. Doesburg: een gemeente die ‘watertrappelt’ Bestuurskrachtonderzoek 2024: Doesburg kan wettelijke taken nog nét uitvoeren • In 2024 heeft gemeente Doesburg een bestuurskrachtonderzoek laten uitvoeren. Deze rapportage is op 15 oktober 2024 opgeleverd. Een brede bewonersconsultatie was onderdeel hiervan. De hoofdconclusie van dit bestuurskrachtonderzoek is dat de gemeente D bu g ‘w t t pp lt’.

Hoewel de gemeente haar wettelijke taken nog net kan uitvoeren, slaagt ze er niet in om veel van haar eigen beleidsdoelen te realiseren. Dit bemoeilijkt de aanpak van de complexere uitdagingen waarmee de gemeente te maken heeft. • De ambtelijke organisatie van de gemeente Doesburg is kwetsbaar en heeft een beperkte personeelsomvang van minder dan 100 fte, waardoor het moeilijk is om te concurreren op de arbeidsmarkt. Dit zet de kwaliteit van de organisatie onder druk. Bovendien is een deel van de bedrijfsvoering uitbesteed, wat het lastig maakt om sturing te geven op kosten en kwaliteit. • Daarmee komt de dienstverlening onder druk te staan. Met name de digitale toegankelijkheid en tevens wordt het vierogenprincipe bij de paspoortuitgifte benoemd als eis waar Doesburg niet aan de geldende norm voldoet. • De gemeente heeft beperkte regionale invloed doordat zij geen duidelijke strategie voor regionale samenwerking heeft en de capaciteit mist om effectief invloed uit te oefenen. Hierdoor blijft de impact van Doesburg in regionale samenwerkingsverbanden beperkt. • De financiële onzekerheid blijkt uit het feit dat de begroting moeilijk sluitend te krijgen is. Er is onvoldoende capaciteit om risico's adequaat te beheren, wat de financiële positie van de gemeente kwetsbaar maakt. Bezuinigingen kunnen bovendien maatschappelijke gevolgen hebben die moeilijk te overzien zijn.

Doesburg moet duidelijke keuzes maken over haar toekomst • Het bestuurskrachtonderzoek maakt inzichtelijk dat Doesburg op deze wijze niet bestuurskrachtig genoeg is. In het kort worden daarbij de onderstaande sc ’ toekomstige bestuursvorm geschetst: • Bestuurlijke schaalvergroting kan de bestuurskracht vergroten, maar vermindert de nabijheid van bestuur. • Ambtelijke samenwerking kan tijdelijk verlichting bieden, maar lost de structurele kwetsbaarheden niet op. • Z lf t g bl j z xt m l l t t t t m p bl m ​. Organisatorische aanbevelingen • Naast bovenstaande aanbevelingen wordt er gesteld dat gemeente Doesburg in moet zetten op versterking van de bedrijfsvoering, verbetering van de dienstverlening, actieve inzet op regionale samenwerking en betere financiële sturing en risicobeheer. 46 | 5c. Doesburg: een gemeente die ‘watertrappelt’ • Naar aanleiding van het bestuurskrachtonderzoek van oktober 2024 heeft extern onderzoeksbureau een verkenning gedaan naar mogelijke samenwerkingspartners voor Doesburg. Deze rapportage is in november 2024 opgeleverd. Hierin is door de betreffende onderzoekers geconcludeerd – maar (nog) niet door het gemeentebestuur overgenomen) dat: • Doesburg dringend behoefte heeft aan versterking van de bestuurskracht, aangezien de huidige situatie niet houdbaar is.

De gemeente kampt met een onevenwichtige verhouding tussen de taken en de beschikbare middelen, wat de zelfstandigheid van de organisatie onder druk zet. • Er veel bestuurlijke beweging is in de regio, maar gemeenten verschillen in tempo en urgentie van handelen. Er zijn verschillende varianten mogelijk voor herindeling, maar er is geen snelle en eenvoudige oplossing voor de situatie. • Een lichte herindeling met Zevenaar aanbevolen is als een haalbare en snelle stap. Deze herindeling kan mogelijk dienen als tussenstap naar een grotere Liemersgemeente. Het is belangrijk dat Doesburg zich niet afhankelijk maakt van de besluiten van anderen, m t " t k z l z .“ • Wat betreft samenwerking en kosten is het aansluiten bij de bestaande dominante samenwerking binnen de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen/ Liemers de meest kostenefficiënte optie. 47 | 5d. Duiven: stip op de horizon • Het bestuurskrachtonderzoek uit oktober 2024 geeft geen voorkeur voor het meest duurzame en toekomstbestendige scenario. Hierin is ook de inwonersconsulatie meegenomen in de fw g g. D t w t g c t t t Du u t p ‘ c p t l’ z t qu mbt l jk en bestuurlijke zelfstandigheid, maar om in te spelen op komende uitdagingen is een bestuurlijke fusie met Duiven, Westervoort, Zevenaar en Doesburg een goede optie.

Variant A: huidige situatie met optimalisatie • In deze variant blijft de huidige bestuurlijke structuur gehandhaafd, met beperkte mogelijkheden om het strategisch en oplossend vermogen te versterken. De inherente zwakheden van de gemeenten blijven bestaan, waardoor de bestuurlijke slagkracht niet verbetert. De positie binnen de regio blijft ongewijzigd, evenals de identiteit van Duiven. Om binnen deze situatie toch verbeteringen door te voeren, zijn gerichte organisatorische investeringen en bestuurlijk eigenaarschap noodzakelijk. Daarnaast blijft samenwerking met Westervoort essentieel om de bestaande kwetsbaarheden te verminderen. Variant B: bestuurlijk en ambtelijk zelfstandig Duiven • Als Duiven bestuurlijk en ambtelijk zelfstandig blijft, leidt dit tot een verdere afname van het strategisch en oplossend vermogen. De organisatie wordt kleiner en kwetsbaarder, wat resulteert in minder regionale invloed en een toenemende afhankelijkheid van andere gemeenten. Hoewel de identiteit van Duiven behouden blijft, kan bestuurlijke isolatie ontstaan. • De benodigde ontvlechting van bestaande samenwerkingsverbanden vraagt aanzienlijke f c ël g t c t g . D t b gt g t c ’ m t z c m w een zorgvuldige afweging noodzakelijk is.

Variant C: bestuurlijke fusie Duiven-Westervoort • Een fusie tussen Duiven en Westervoort biedt enige versterking van het strategisch en oplossend vermogen, maar blijft beperkt in effect. De bestuurlijke visie wordt helderder en de regionale invloed neemt iets toe, wat voordelen kan opleveren in samenwerking en netwerkvorming. De fusie leidt tot een meervoudige identiteit, wat uitdagingen kan geven in de integratie van beide gemeenten. Hoewel er geen extra kosten zijn voor organisatie-integratie, is harmonisatie van financiële lasten en inkomsten noodzakelijk. Daarnaast is het draagvlak onder inwoners beperkt, wat extra aandacht vraagt in de communicatie en besluitvorming. Variant D: Liemerse oriëntatie, fusie Duiven-Westervoort-Zevenaar-Doesburg • Een fusie van de vier gemeenten biedt de meeste kansen voor het versterken van het strategisch en oplossend vermogen, zowel bestuurlijk als organisatorisch. Een grotere gemeente krijgt meer invloed in de regio en bij de provincie, wat kan leiden tot betere beleidsvorming en toegang tot subsidies. Tegelijkertijd vraagt een meerschalige organisatie om een veelzijdige aanpak, zodat de betrokkenheid van inwoners en lokale gemeenschappen gewaarborgd blijft. De financiële en organisatorische impact van een dergelijke fusie is groot en b gt z w l k l c ’ m t z c m . D m g g ly l draagvlak cruciaal voor een succesvolle uitvoering. 48 | 5e.

Westervoort: intentiebesluit opheffen bestuurlijke zelfstandigheid Sinds 2021 heeft Westervoort zelfstandig gewerkt aan herstel bestuurskracht • Het rapport Sterk bestuur Westervoort in 2021 concludeerde dat door gebrek aan bestuurskracht zelfstandigheid op termijn niet langer houdbaar was, en legde drie keuzes op tafel: fuseren met Arnhem, fuseren met Duiven of opgaan in één grote Liemerse gemeente. • In 2023 volgde een verdiepend onderzoek, gericht op bestuurlijke samenwerking en organisatorische versterking. Vervolgens koos de gemeenteraad in december 2023 voor een eigen aanpak met concrete verbeteracties met betrekking tot bestuurskracht. • Hiermee streefde Westervoort naar een betere samenwerking binnen het bestuur en met de maatschappij, ondersteund door een duidelijke strategische visie en beleidskaders. Daarnaast moest het samenspel tussen raad, college en ambtelijke organisatie effectiever worden, en ook de regionale samenwerking wordt versterkt om de bestuurlijke slagkracht te vergroten. Herstelplan 2021 omvatte ontwikkeldoelen voor raad, college én organisatie Voor de gemeenteraad: • Besturen vanuit een heldere, strategische visie. • Verbetering van de samenwerking tussen raad en college. • Beter betrekken van de raad bij beleidsontwikkeling en besluitvorming. • Versterking van de regionale samenwerking en kennis over gemeenschappelijke regelingen.

Voor het college: • Leiderschap tonen en richting geven aan de bestuursontwikkeling. • Transparantere en effectievere samenwerking met de raad en ambtelijke organisatie. Voor de ambtelijke organisatie: • Integraler werken en politieke besluitvorming beter ondersteunen. • Efficiënter samenwerken met bestuur en regionale partners. 49 | 5e. Westervoort: intentiebesluit opheffen bestuurlijke zelfstandigheid Oktober 2024: intentiebesluit • Om de voorzieningen voor inwoners en ondernemers te waarborgen en een sterke positie in de regio te behouden, heeft de raad besloten om de bestuurlijke zelfstandigheid op te heffen en te streven naar een fusie met andere gemeenten in de Liemers (bij voorkeur Duiven, Doesburg en Zevenaar). Dit moet leiden tot een robuustere gemeente met meer strategische slagkracht en betere dienstverlening. • Dit besluit is gestoeld op de onderzoeken naar bestuurskracht en financiële situatie van de afgelopen jaren. Hieruit is gebleken dat de huidige bestuurskracht onvoldoende is om in de toekomst zelfstandig te blijven opereren. Ook is voorzichtig geconcludeerd dat het herstelplan niet voldoende baat heeft gehad om zelfstandig te blijven. Ondanks een sluitende begroting voor 2025, zijn de financiële vooruitzichten onzeker, mede door toenemende taken en beperkte Rijksbijdragen. 50 | 5f.

Zevenaar: geen recent bestuurskrachtonderzoek • De gemeente Zevenaar heeft per 2018 nog een herindeling doorgemaakt, door de samenvoeging met Rijnwaarden. Hierdoor ligt de focus van het gemeentebestuur Zevenaar momenteel voornamelijk op de doorontwikkeling van de eigen organisatie. • De urgentie tot een nieuwe herindeling is in het hier en nu dan ook lager dan bij de andere drie gemeenten in de regio de Liemers. Het huidige schaalniveau in combinatie met de bestaande samenwerkingsverbanden voldoen volgens het gemeentebestuur vooralsnog aan de behoeften en opgaven van Zevenaar. De gemeente heeft met ruim 45.000 inwoners een middelgrote omvang in landelijk perspectief en de ambtelijke organisatie telt ongeveer 400 medewerkers. • Het gemeentebestuur erkent de waarde van regionale samenwerking en besteedt hier veel aandacht aan. Er zijn positieve geluiden over de toegevoegde waarde van de samenwerking binnen de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. • De gemeente Zevenaar zit momenteel in een subsidietraject Vitaal Openbaar Bestuur. Deze subsidie wordt door Zevenaar ingezet voor de doorontwikkeling van de organisatie vanuit de herindeling met Rijnwaarden.

• Het gemeentebestuur Zevenaar onderkent dat ook de toekomstbestendigheid van Zevenaar op termijn onder druk kan komen te staan, vanuit de forse opgaven en ambities binnen de gemeente en in de regio in relatie tot de financiële positie en de arbeidsmarktkrapte. • Vanuit dat besef, maar ook met oog op de kansen voor het gebied de Liemers en daarmee voor de inwoners en ondernemers van Zevenaar én vanuit het oogpunt van het zijn van een behulpzame partner voor haar kwetsbare buurgemeenten heeft het gemeentebestuur van Zevenaar de handschoen opgepakt om met de gemeenten Doesburg, Duiven en Westervoort na te denken over de bestuurlijke toekomst van de vier gemeenten in de Liemers en daarmee van de gemeente Zevenaar in het bijzonder. 51 | 6. Bestuurlijke fusie de Liemers en confrontatie met toetsingscriteria beleidskader herindeling 6a. Bestuurlijke fusie: verschillende wettelijke vormen 6b. Bestuurlijke fusie: trend van alle tijden 6c. Er lijkt lokaal draagvlak voor bestuurlijke fusie 6d. Er lijkt regionaal draagvlak voor bestuurlijke fusie 6e. Maatschappelijke draagvlak verdient nog aandacht 6f. Onvoldoende bestuurlijk draagvlak 2-2 variant 6g. Bestuurskracht de Liemers krijgt forse impuls 6h. Liemers kent sterke interne samenhang. Nabijheid van bestuur krachtig vormgeven met instrumenten 6i.

Liemers kent al sterke regionale samenhang en kan haar kracht voor en in regio benutten 52 | 6a. Bestuurlijke fusie: verschillende wettelijke vormen • In dit hoofdstuk toetsen we de impact van een bestuurlijke fusie in de Liemers aan de toetsingscriteria uit het het Beleidskader gemeentelijke herindelingen. Deze criteria zijn: • Draagvlak; • Bestuurskracht; • Regionale samenhang; • Interne samenhang en nabijheid van bestuur. • Al t t ‘c f t t ’ tu z t t g c t m g l jk l g in de Liemers over te gaan, duiden we op deze pagina voor een goed begrip enkele w tt l jk m ‘ l g’ fw l b tuu l jk fu . Op lg p g schetsen we voor de beeldvorming een trendlijn van herindelingen in Nederland. Verschillende wettelijke vormen van herindelen • De wet biedt formeel drie vormen van bestuurlijke fusie: • Reguliere samenvoeging (meestal toegepast tussen ongeveer gelijkwaardige gemeenten): alle fuserende gemeenten worden opgeheven en vormen samen één nieuwe gemeente met een nieuwe naam, gemeenteraad, college van B&W, burgemeester, gemeentesecretaris en griffier. Tijdens het proces staan alle op te heffen gemeenten onder preventief financieel toezicht, vanaf moment van besluit op herindelingsontwerp. De nieuwe gemeente ontwikkelt gezamenlijk nieuw beleid. • Lichte samenvoeging (meestal toegepast bij - sterk - ongelijke verhoudingen tussen fuserende gemeenten).

De kleinere gemeente(n) integreren bij een grotere gemeente. Alleen de kleinere gemeenten worden opgeheven en voegen in bij een grotere gemeente, die juridisch gezien blijft bestaan. Er komt wel een nieuwe gemeenteraad en een nieuw college, maar de burgemeester, de gemeentesecretaris en de griffier van de grote gemeente blijven aan. Ook de naam van deze gemeente blijft behouden. Alleen de kleinere op te heffen gemeenten komen onder preventief toezicht vanaf het besluit op het herindelingsontwerp. Het beleid van de grootste gemeente vormt het uitgangspunt na datum herindeling. • Grenscorrectie: delen van een gemeente worden overgeheveld naar een buurgemeente. Indien het inwoneraantal van geen van de betrokken gemeenten met 10% of meer zal toe- of afnemen, is er sprake van een grenscorrectie. Een introductie op bestuurlijke fusie 53 | 6b. Bestuurlijke fusie: trend van alle tijden Aantal gemeenten x tijd (jaren) Bestuurlijke fusies in Nederland: een voortdurende trend • H t t l g m t N l j ’90 t k fg m herindelingen. Waar er in die periode nog ongeveer 650 gemeenten waren, zijn dat er per 2025 nog 342. Sinds 2005 is het aantal gemeenten met 27% gedaald, en per 1 januari 2027 zal dit verder afnemen tot 341 gemeenten. De gemiddelde omvang van een gemeente is dan circa 53.000 inwoners.

• Gemeenten met ongeveer 15.000 of minder inwoners, zoals Doesburg en Westervoort vallen onder de kleinste gemeenten van Nederland. Waarbij Westervoort de kleinste gemeente is wat betreft het landoppervlakte. De meeste gemeenten onder de 20.000 inwoners zijn óf een eilandgemeente, óf maken deel uit van een ambtelijke fusie (zoals Duiven en Westervoort), óf oriënteren zich actief op hun bestuurlijke toekomst. • Opvallend is dat steeds meer gemeenten met een grotere bevolkingsomvang, zoals Renkum en Best (beide ruim 30.000 inwoners), hun bestuurlijke toekomst ter discussie stellen. Daarnaast zien we dat kleinere gemeenten steeds vaker een fusie met een grotere stad als kans in plaats van een bedreiging beschouwen, zoals recent gebeurde bij Weesp-Amsterdam en Wijdemeren-Hilversum, per 1 januari 2027. • Ook zien we aan de circa 20 meest recente herindelingen dat gemeenten opschalen naar veelal gemeenten van 60.000 inwoners of meer. Zie bijlage D1 voor een overzicht. Een introductie op bestuurlijke fusie 54 | 6c. Er lijkt lokaal draagvlak voor bestuurlijke fusie 4-1 • Het kabinet beoordeelt het draagvlak voor een herindeling op lokaal bestuurlijk, regionaal en maatschappelijk niveau. Er moet gestreefd worden naar breed draagvlak binnen alle betrokken gemeenten, maar unanimiteit is niet vereist, bijvoorbeeld bij bestuurskrachtproblemen.

Gemeenten moeten het maatschappelijk draagvlak goed vaststellen en betrekken via zienswijzen en betrokkenheid van omliggende gemeenten en andere regio-partners. Lokaal bestuurlijk draagvlak • De bestuurlijke fusie tussen Duiven, Doesburg, Westervoort en Zevenaar – de zogenaamde 4-1 variant – heeft lokaal bestuurlijk (colleges van B en W) een breed draagvlak binnen de betrokken gemeenten. Hoewel er nog verschillen in benadering en tempo zijn, lijkt deze optie de meest haalbare en toekomstbestendige richting voor de regio de Liemers. Doesburg: drie opties op tafel • Het college van Doesburg heeft zich publiekelijk nog niet expliciet uitgesproken over een voorkeur en oriënteert zich op verschillende fusieopties, waaronder samenwerking met Zevenaar, Rheden en Bronckhorst. Uit gesprekken die &VDL en de andere gemeenten met het college van Doesburg voerden blijkt dat de 4-1 variant steeds serieuzer wordt overwogen. Doesburg is momenteel nog bezig met een variantenanalyse en de raad is voornemens 2 juli een partnerkeuze te maken. Duiven: duidelijke bestuurlijke voorkeur voor 4-1 • Het college van Duiven heeft zich uitgesproken voor de 4-1 variant. Deze keuze is gebaseerd op de uitkomsten van het bestuurskrachtonderzoek, waaruit blijkt dat een grotere bestuurlijke eenheid noodzakelijk is om de uitdagingen van de toekomst aan te kunnen.

Duiven wil voorkomen dat de regio over tien jaar opnieuw voor dezelfde vraagstukken staat. Westervoort: college en raad staan achter 4-1 • In Westervoort hebben raad en college zich uitgesproken voor de 4-1 variant, als voorkeursoptie. Dit sluit aan bij eerdere bestuurskrachtonderzoeken, die aantonen dat Westervoort te klein is om zelfstandig de groeiende bestuurlijke en maatschappelijke opgaven op te vangen. Een fusie met Duiven, Doesburg en Zevenaar wordt gezien als de meest stabiele en robuuste oplossing voor de toekomst. Zevenaar: 4-1 als enige realistische optie • Voor Zevenaar is de 4-1 variant de enige serieuze optie, in het geval van herindeling. Als grootste gemeente in de regio beschikken zij ook over het grootste ambtelijk apparaat, wat b l g k b j t ‘b uw ’ uw g m t . H t c ll g z t t b l g een sterke bestuurlijke eenheid en heeft aangegeven dat een fusie met Duiven, Westervoort en Doesburg de beste manier is om de regionale opgaven effectief aan te pakken en de bestuurskracht te vergroten. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 55 | 6d. Onvoldoende bestuurlijk draagvlak 2-2 variant 2-2 variant voorkeur uit variantenanalyse Doesburg • In het bestuurskrachtonderzoek en de variantenanalyse Doesburg wordt deze variant door de onderzoekers als voorkeursoptie gezien, benadert vanuit de geïsoleerde situatie Doesburg.

De raad en het college van Doesburg hebben deze voorkeur niet onderstreept en hebben drie opties momenteel op tafel. 2-2 variant voor Westervoort gemiste kans • Westervoort heeft geen voorkeur voor de 2-2 variant. De overtuiging heerst dat als er een herindeling komt, dit in één keer de juiste en toekomstbestendige stap moet zijn. Duiven laat optie 2-2 nog open • Duiven laat de optie voor een 2-2 variant nog open. Met name binnen de gemeenteraad bestaat interesse in inzicht in de voordelen en nadelen van deze variant. De reeds bestaande ambtelijke samenwerking met Westervoort zou de implementatie vergemakkelijken, wat een aantrekkelijk argument kan zijn. Zevenaar ziet geen meerwaarde in 2-2 variant • Zevenaar ziet geen meerwaarde in deze variant. De gemeente heeft recent een herindeling doorgemaakt en is primair gericht op de eigen ontwikkeling, waardoor een gefaseerde herindeling met alleen Doesburg weinig strategische winst oplevert. En het risico wordt voorzien dat op termijn alsnog de vorming van één Liemerse gemeente zich t w g m t ‘ g t g t ’ t c t k m l g t j t g c t zull z j . p w pg ‘bu t ’ ll aandacht nodig hebben. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 56 | 6e. Regionaal draagvlak voor bestuurlijke fusie ongewis • Een herindeling heeft invloed op de posities van omliggende gemeenten en op de bestuurlijke verhoudingen in de regio.

Het kabinet vraagt derhalve de betrokken gemeenten om omliggende gemeenten en andere betrokken gemeenten actief uit te nodigen een zienswijze op het herindelingsontwerp in te dienen. • Dit draagt bij aan een breed gedragen besluit en versterkt de positie van de nieuwe gemeente binnen samenwerkingsverbanden, zoals de Groene Metropoolregio Arnhem - Nijmegen, de provincie en het Rijk. • In deze fase van verkenning zijn uiteraard nog geen zienswijzen van regiopartners gevraagd. Wat het niet mogelijk maakt op dit moment uitspraken te doen over het regionaal draagvlak in brede zin. • Wel heeft de provincie Gelderland bestuurlijk te kennen gegeven een beweging naar één Liemerse gemeente van harte te ondersteunen. Vanuit de inhoudelijke opgaven in het gebied bezien is deze beweging vanuit provinciale optiek zeer gewenst, zodat op majeure opgaven één ingang voor bestuurlijke gesprekken en bekostiging wordt gecreëerd. Tevens draagt deze schaalvergroting bij aan de vorming van krachtige Gelderse gemeenten, wat ten goede komt aan de regionale en provinciale bestuurskracht. • Ten tijde van de zienswijzen op het herindelingsontwerp zal het regionaal draagvlak inzichtelijk worden. Daarbij zullen regiogemeenten naar verwachting kijken naar de impact van deze schaalvergroting op de bestaande regionale verhoudingen.

Op dit moment zijn er geen signalen dat mede-overheden de beweging naar één Liemerse gemeente niet zouden steunen. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 57 | 6f. Maatschappelijk draagvlak verdient nog aandacht • De betrokken gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om te investeren in het maatschappelijk draagvlak en om zorgvuldig te beoordelen hoe inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties betrokken zijn bij het herindelingsproces. Dit wordt g u t p c l g tg l g ‘m t c pp l jk l gb k’ waarin wordt beschreven welke stappen zijn genomen om de samenleving te betrekken. Daarnaast wordt in het herindelingsadvies uiteengezet hoe het maatschappelijk draagvlak is vastgesteld, inclusief de ingediende zienswijzen. • Elke gemeente in de Liemers gaat op haar eigen manier om met de betrokkenheid van inwoners. Doesburg heeft aangekondigd een inwonersconsultatie te organiseren, waarin inwoners hun mening kunnen geven over een mogelijke fusie. Duiven heeft afgelopen jaar een inwonersconsultatie gehouden, waaruit naar voren kwam dat de voorkeur uitgaat naar óf bestuurlijke zelfstandigheid óf een fusie met Doesburg, Westervoort en Zevenaar. De andere twee gemeenten hebben nog geen inwoners betrokken. Hierdoor is het op dit moment niet mogelijk om een eenduidige conclusie te trekken over de mate van maatschappelijk draagvlak in de verschillende gemeenten.

• Wel zijn er signalen dat de Liemers als regio maatschappelijk nauw met elkaar verweven is. Dagelijkse beweegpatronen laten zien dat inwoners niet uitsluitend binnen hun gemeentegrenzen leven: zij werken, winkelen en maken gebruik van voorzieningen in de omliggende gemeenten. Sportverenigingen, culturele activiteiten en maatschappelijke netwerken overstijgen de grenzen van de afzonderlijke gemeenten, wat bijdraagt aan een sterkere regionale verbondenheid. Daarnaast delen de inwoners van de Liemers een kenmerkende mentaliteit: een nuchtere, pragmatische instelling met een sterk gevoel van gemeenschapszin en betrokkenheid. Deze verwevenheid en gedeelde identiteit vormen een solide basis voor een fusie. Nog stappen te nemen op gebied van maatschappelijk draagvlak • Om uitspraken te kunnen doen over het maatschappelijk draagvlak is het van belang dat na het principebesluit in alle vier de gemeenten inwoners en maatschappelijke organisaties stevig worden betrokken in het proces tot opstellen van een visie op de nieuwe gemeente en de eventuele zorgen die zij hebben en kansen die zij zien een plek krijgen in het verdere proces. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 58 | 6g. Bestuurskracht krijgt forse impuls in de Liemers • Bestuurskracht is geen vastomlijnd begrip en situationeel bepaald, onder meer door de opgaven waar betreffende gemeenten voor aan de lat staan.

Onder het toetsingscriterium bestuurskracht vervat de wetgever in het beleidskader onder andere de volgende elementen, welke niet uitputtend zijn en derhalve niet als checklist zijn te hanteren: • De gemeente is in staat adequate dienstverlening richting inwoners te organiseren en tot het leveren van de nodige bijdrage aan het realiseren van maatschappelijke opgaven die lokaal of in de regio aan de orde zijn. • De gemeente is responsief naar de samenleving. • De gemeente is in staat haar rol te pakken naar medeoverheden en maatschappelijke partners, bijvoorbeeld door in een keten of netwerk van organisaties te opereren die gezamenlijk aan een maatschappelijk gewenste situatie werken. • De gemeente is in staat haar maatschappelijke opgaven te vertalen naar een relevante uitvoeringsagenda, een samenwerkingsagenda of bijvoorbeeld een strategische beleidsagenda. • De gemeente heeft een professionele gemeentelijke organisatie (bestuurders met de juiste kwaliteiten en een ambtenarenapparaat dat in staat is om taken en verantwoordelijkheden adequaat uit te oefenen). • De organisatie van de gemeente is in personele zin robuust (weinig kwetsbaar) en in staat voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken. • Het gemeentebestuur is in staat sturing te geven aan besluitvorming over, uitvoering van en verantwoording over beleid.

• De gemeente is in de context van verdergaande gemeentelijke taakuitbreiding (decentralisaties) duurzaam in staat haar opgaven te formuleren en het hoofd te bieden. • De gemeente voert een gezonde financiële huishouding. • In het herindelingsontwerp en -advies moeten worden onderbouwd welke opgaven ten aanzien van bestuurskracht bij de bestaande gemeenten spelen en hoe de voorgestelde herindeling tegemoet komt aan het gericht versterken van de bestuurskracht. • Kijkende naar een mogelijke herindeling in de Liemers zal deze een forse impuls geven aan de bestuurskracht van de gemeente. We lichten enkele elementen uit die deze stelling onderbouwen: • Er ontstaat een professionele ambtelijke organisatie van circa 750 fte, ofwel circa 1.000 medewerkers. Als derde gemeente in de Groene Metropoolregio Arnhem -Nijmegen en als vijfde gemeente in Gelderland, zal deze schaalomvang - met interne doorgroei mogelijkheden en een aantrekkelijk loongebouw - een krachtige impuls geven aan de werkgeverspositie van deze nieuwe gemeente op de arbeidsmarkt. Waarbij steviger kan worden ingezet op het binden, boeien en ontwikkelen van huidige en toekomstige medewerkers. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 59 | 6g.

Bestuurskracht krijgt forse impuls in de Liemers • Binnen deze organisatie zal meer ruimte zijn voor het inbedden van strategische denkkracht, in de vorm van strategen en programma- en projectmanagers op majeure opgaven als wonen, bereikbaarheid, energie en sociaal domein. Niet alleen op strategisch niveau wordt de organisatie versterkt, maar ook bestaande kwetsbaarheden in de beleidscapaciteit en in de uitvoering en bedrijfsvoering kunnen beter worden weggenomen in de omvang van een dergelijke ambtelijke organisatie. Deze impulsen dragen bij aan de adequate dienstverlening richting inwoners, het realiseren van de maatschappelijke opgaven in het eigen gebied en in de regio, het responsiever optreden naar de samenleving, het beter in staat zijn om de rol te pakken in relatie tot medeoverheden en maatschappelijke partners. • Er ontstaat een robuuste gemeentelijke begroting door de vorming van een Liemerse gemeente, met een balanstotaal van circa EUR 450 miljoen. In bijlage B zijn de huidige financiële posities van de vier gemeenten in beeld gebracht. Dit schetst een beeld van vier gemeentelijke begrotingen die onder druk staan, of komen. Door de vorming van éé g m t l jk b g t g t t t b g t g m g w b ‘m p l u mt ’ t t t m t g ll p t g z t t ct mp ct ft t hebben op het voorzieningenniveau en/ of de woonlasten voor inwoners.

• Per saldo zal een Liemerse gemeente naar mening van &VDL in staat zijn om ook bij verdergaande gemeentelijke taakuitbreiding duurzaam haar opgaven te formuleren en deze het hoofd te bieden. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 60 | 6h. Liemers kent sterke interne samenhang. Nabijheid van bestuur krachtig vormgeven met instrumenten • De beoogde herindeling van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar brengt verschillende kernen, wijken, dorpen en steden samen in één nieuwe gemeente. Deze vier gemeenten delen belangrijke overeenkomsten, zoals hun ligging in de Liemers, de onderlinge verwevenheid van inwoners en voorzieningen en gedeelde sociaal- economische uitdagingen. Tegelijkertijd hebben zij elk een eigen karakter en identiteit die behouden moet blijven binnen de nieuwe bestuurlijke structuur. • Recente gemeentelijke fusies laten zien dat schaalvergroting niet ten koste hoeft te gaan van lokaal contact, herkenbaar bestuur, het karakter van en de leefbaarheid in de dorpen en de identiteit van gemeenschappen. • Deze elementen kunnen worden gewaarborgd door een doordacht kernenbeleid, met instrumenten zoals wijkraden, dorpscoördinatoren, wijkgericht werken, dorpendeals en kernbegrotingen. • De huidige gemeente Zevenaar laat zien dat juist de kleinere kernen daar vaak sterker georganiseerd zijn dan de stad zelf.

Dit onderstreept het belang van maatwerk en een betrokken bestuursstijl die aansluit bij de verschillende behoeften van inwoners. • Een bestuurlijke fusie verandert de nabijheid van bestuur niet op zichzelf, maar biedt de kans om organisatie en dienstverlening efficiënter en toegankelijker te maken. Door gebruik te maken van dorps- en wijkgerichte structuren kan de nieuwe gemeente inspelen op lokale behoeften en de gemeenschapszin in de verschillende kernen versterken. Dit draagt bij aan een sterke interne samenhang, waarbij inwoners zich niet alleen verbonden voelen met hun directe woonomgeving, maar ook met de bredere Liemerse regio. • Als voordeel van een Liemerse gemeente, met iets meer fysieke afstand tussen inwoners g m t b tuu z t D t t t ‘ lg m b l g’ k c t k winnen. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 61 | 6i. Liemers kent al sterke regionale samenhang en kan haar kracht voor en in de regio benutten • De vier gemeenten in de Liemers werken al intensief samen binnen verschillende regionale netwerken en gemeenschappelijke regelingen. De samenwerking is de afgelopen jaren toegenomen, waarbij Duiven en Westervoort zelfs hun ambtelijke krachten hebben gebundeld. Daarnaast delen de gemeenten sociaal-culturele, historische en geografische overeenkomsten, wat zorgt voor een natuurlijke verbondenheid binnen de regio.

Een herindeling moet daarom niet alleen passen binnen de bestuurlijke structuren, maar ook bijdragen aan een sterkere en efficiëntere regionale samenwerking. • Een Liemerse gemeente van circa 95.000 inwoners heeft het voordeel dat zij krachtiger kan optreden richting regio, provincie, Rijk en Europa. Dit is van belang, omdat het Rijk t k g ’ z t l t p kpu t b l f c ël middelen. Door als één sterke gemeente te opereren, kan de Liemers een prominentere rol spelen in regionale besluitvorming en beter inspelen op maatschappelijke en economische uitdagingen. • Bovendien zou de nieuwe gemeente de derde gemeente worden binnen de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, waarmee zij een nieuwe strategische positie mt. D t b t k m l u t t f p t m ’ z l b kb economie, duurzaamheid en wonen. Dit met behoud van de goede regionale bestuurlijke verhoudingen. • Tot slot profiteert de hele regio van deze herindeling. Door de krachten te bundelen, kan de Liemers beter inspelen op uitdagingen zoals woningbouw, bedrijventerreinen, duurzaamheid en mobiliteit. Dit komt niet alleen ten goede aan inwoners en ondernemers van de Liemers, maar versterkt ook de economische positie van de regio als geheel. Een grotere, bestuurlijk robuuste gemeente betekent een stabielere en toekomstbestendigere regio. Eerste confrontatie met toetsingscriteria 62 | BIJLAGEN A.

Onderzoeksaanpak, geraadpleegde personen en documenten B. Financiële analyse (separaat rapport) C. Organogrammen ambtelijke organisaties D. Indicatie processtappen en tijdpaden herindeling 63 | A1. Onderzoeksaanpak Om te komen tot voorliggend rapport hebben is onderstaande aanpak gehanteerd: Stap 1: Startgesprek Er vond een online startgesprek plaats met de provincie Gelderland en gemeentesecretarissen om de aanpak en planning af te stemmen. Dit zorgde voor draagvlak, inventarisatie van aandachtspunten en afspraken over informatieaanlevering en gesprekken met colleges en de gedeputeerde. Stap 2: Analyse bestaande bronnen We analyseerden bestuurskrachtonderzoeken, beleidsstukken, begrotingen en visiedocumenten. Dit gaf inzicht in bestuurlijke ambities, maatschappelijke opgaven en de samenhang tussen de gemeenten. Stap 3: Financiële analyse We onderzochten de financiële situatie van de gemeenten, waaronder begrotingssaldi, reserves, schulden, woonlasten en investeringen. Ook analyseerden we de impact van een mogelijke herindeling op de financiële middelen. Financieel toezichthouders van de provincie werden hierbij betrokken. Stap 4: Bestuurlijke gespreksronde We voerden gesprekken met de colleges van B&W en de gedeputeerde over eerdere bestuurlijke aanbevelingen, de visie op samenwerking en toekomstperspectieven.

Ook bespraken we bestuurlijke randvoorwaarden zoals tijdspaden, fasering en politiek draagvlak van een mogelijke herindeling. Stap 5: Uitwerking eindrapport Het eindrapport bevatte objectieve onderzoeksbevindingen en beantwoordde de l g . W g z c t k c ’ b tuu l jk c ’ z politieke sturing. Het rapport werd allereerst besproken met de gemeentesecretarissen en vervolgens de burgemeesters van de vier gemeenten en gedeputeerde van de provincie Gelderland. Uiteindelijk is het rapport definitief opgeleverd. 64 | A2. Geraadpleegde personen Geraadpleegde personen Gemeente Doesburg • De heer Hofland, burgemeester wnd. • Mevrouw Van Veldhuizen-Van Oort, loco-burgemeester • De heer Werkman, gemeentesecretaris Gemeente Duiven • De heer Hieltjes, burgemeester • Mevrouw Overduin, wethouder • De heer Schrijner, wethouder • De heer Van der Gaag, gemeentesecretaris Gemeente Westervoort • De heer Van Hout, burgemeester • Mevrouw Sluiter, gemeentesecretaris Gemeente Zevenaar • De heer Van Riswijk, burgemeester • De heer Boone, wethouder • Mevrouw Jansen, gemeentesecretaris Provincie Gelderland • De heer Drenth, gedeputeerde • Mevrouw Hubner, beleidsadviseur • De heer Boelens, beleidsadviseur 65 | A3.

Geraadpleegde documenten • Rapport Herindelingsvarianten de Liemers 2014 • Bestuurskrachtonderzoeken van Doesburg, Duiven en Westervoort • Rapportage verkenningen/ variantenanalyse samenwerkingspartners Duiven en Westervoort • Coalitieakkoorden Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar • Meerjaren- en programma-begrotingen van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar • Formatiegegevens ambtelijke organisatie van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar • Organogrammen van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar • Raadsinformatie (moties, amendementen, raadsvoorstellen, raadsinformatiebrieven ect.) mbt bestuurskracht van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar • Beleidskader gemeentelijke herindeling BZK (2018) • Toekomstvisie, collegeprogramma of uitvoeringsagenda van Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar • Regionale agenda Groene Metropool 2025-2028 • Economische visie Liemers • Verschillende beleidsstukken Doesburg, Duiven, Westervoort en Zevenaar 66 | B. Financiële analyse • De financiële analyse maakt integraal onderdeel uit van dit rapport, maar is omwille van de omvang ervan als separaat document toegevoegd als bijlage B. 67 | C1. Organogram gemeente Doesburg

68 | C2. Organogram 1Stroom

69 | C3. Organogram Zevenaar

D1. Meest recente herindelingen in NL en hun omvang Jaar | Oorspronkelijke gemeenten | Inwoneraantal voor fusie | Nieuwe gemeentenaam | Inwoneraantal nieuw 2027 | Gemeente Wijdemeren | 24.500 | Gemeente Hilversum | 120.000 Gemeente Hilversum | 94.500 2022 | Gemeente Uden | 42.266 | Gemeente Maashorst | 60.000 Gemeente Landerd | 15.896 2022 | Gemeente Heerhugowaard | 59.102 | Dijk en Waard | 90.000 Gemeente Langedijk | 28.593 2022 | Gemeente Purmerend | 81.538 | Gemeente Purmerend | 95.000 Gemeente Beemster | 10.703 2022 | Gemeente Weesp | 20.766 | Gemeente Amsterdam Gemeente Amsterdam | 882.633 2022 | Gemeente Cuijk | 25.677 | Gemeente Land van Cuijk | 92.000 Gemeente Boxmeer | 29.721 Gemeente Sint Anthonis | 11.790 Gemeente Grave | 12.462 Gemeente Mill en Sint Hubert | 11.057 2021 | Gemeente Appingedam | 11.496 | Gemeente Eemsdelta | 45.000 Gemeente Delfzijl | 24.596 Gemeente Loppersum | 9.495 2021 | Gemeente Haaren (14.000) | Opsplitsing 2019 | Gemeente Bedum | 10.493 | Gemeente Het Hogeland | 48.000 Gemeente Eemsmond | 15.411 Gemeente De Marne | 10.037 Gemeente Winsum | 11.947 2019 | Gemeente Ten Boer | 7.289 | Gemeente Groningen | 240.000 Gemeente Haren | 20.191 Gemeente Groningen | 203.819 70 | D1.

Meest recente herindelingen in NL en hun omvang Jaar | Oorspronkelijke gemeenten | Inwoneraantal voor fusie | Nieuwe gemeentenaam | Inwoneraantal nieuw 2019 | Gemeente Grootegast | 12.191 | Gemeente Westerkwartier | 65.000 Gemeente Leek | 19.732 Gemeente Marum | 10.484 Gemeente Zuidhorn | 19.066 2019 | Gemeente Dongeradeel | 23.845 | Gemeente Noardeast-Fryslân | 65.000 Gemeente Kollumerland/ Nieuwkruisland | 12.761 Gemeente Ferweradiel | 8.575 2019 | Gemeente Geldermalsen | 27.036 | Gemeente West-Betuwe | 53.000 Gemeente Neerijnen | 12.468 Gemeente Lingewaal | 11.193 2019 | Gemeente Leerdam | 21.248 | Gemeente Vijfheerenlanden | 61.000 Gemeente Vianen | 20.444 Gemeente Zederik | 14.020 2019 | Gemeente Oud- | Beijerland | 24.403 | Gemeente Hoeksche Waard | 90.000 Gemeente Binnenmaas | 29.292 Gemeente Korendijk | 11.269 Gemeente Cromenstrijen | 12.916 Gemeente Strijen | 8.776 2019 | Gemeente Giessenlanden | 14.540 | Gemeente Molenlanden | 45.000 Gemeente Molenwaard | 29.318 2019 | Gemeente Aalburg | 13.321 | Gemeente Altena | 58.000 Gemeente Werkendam | 27.295 Gemeente Woudrichem | 14.770 2019 | Gemeente Onderbanken | 7.782 | Gemeente Beekdaelen | 36.000 Gemeente Nuth | 15.187 Gemeente Schinnen | 12.758 2019 | Gemeente Noordwijk | 26.174 | Gemeente Noordwijk | 46.000 Gemeente Noordwijkerhout | 16.685 2019 | Gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude | 6.167 | Gemeente

Haarlemmermeer | 163.000 Gemeente Haarlemmermeer | 148.068 71 | 72 | D2. Processtappen herindeling, in de tijd gezet Stap Doorlooptijd Principebesluit gemeenten: betrokken gemeenten spreken intentie uit tot herindelen Opstellen herindelingsontwerp, inclusief participatietraject circa 5 tot 8 maanden Besluit op herindelingsontwerp door gemeenteraden Zienswijzeperiode herindelingsontwerp 8 weken Definitief besluit op herindelingsadvies door gemeenteraden Herindelingsadvies GS provincie 3 tot 4 maanden Aanbieden herindelingsadvies aan minister (BZK), voorbereiding wetsvoorstel (BZK) Aanbieding wetsvoorstel aan Raad van State, Tweede en Eerste Kamer en besluitvorming circa 16 maanden Herindelingsverkiezingen voor nieuwe gemeenteraad november enig jaar Start nieuwe gemeente 1 januari, na herindelingsverkiezingen Circa 3 tot 4 jaar tussen principebesluit en datum herindeling 73 | Wat Wie Principebesluit tot herindeling Raden Vaststellen herindelingsontwerp (inwerkingtreding preventief toezicht op te heffen gemeenten) Raden Vaststellen herindelingsadvies + reactienota zienswijzen Raden Toezenden herindelingsadvies aan Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland Voorzitter Stuurgroep Toezenden herindelingsadvies met provinciale zienswijze van Gedeputeerde Staten aan het Ministerie van BZK Gedeputeerde Staten provincie Opstellen wetsontwerp Ministerie van BZK Besluit nemen over

voorleggen wetsvoorstelaan Ministerraad Ministerie van BZK Besluit nemen over wetsvoorstel Ministerraad Advies opstellen over wetsvoorstel Raad van State Behandelen van en besluiten over wetsvoorstel Tweede Kamer Behandelen van en besluiten over wetsvoorstel Eerste Kamer Gemeenteraadsverkiezingen nieuwe gemeente (november jaar voorafgaand aan herindeling) Raden/ fracties/ griffies Start nieuwe gemeente (1 januari enig jaar) D3. Processtappen herindeling, de betrokkenen D4. Impact herindelingsdatum op gemeenteraden Datum van | Reguliere | Zittingsduur laatste | Herindelings- | Eerstvolgende | Zittingsduur eerste gemeenteraad bestuurlijke fusie | verkiezingen maart | gemeenteraden | verkiezingen | reguliere | nieuwe gemeente (herindeling) | 2026 | verkiezingen 1 januari 2028 | Vinden plaats | 1 jaar en 9 maanden | November 2027 | Maart 2034 | 6 jaar en 3 maanden 1 januari 2029 | Vinden plaats | 2 jaar en 9 maanden | November 2028 | Maart 2034 | 5 jaar en 3 maanden 1 januari 2030 | Vinden plaats | 3 jaar en 9 maanden | November 2029 | Maart 2034 | 4 jaar en 3 maanden 74 | 75 | D5. Processtappen herindeling, betrokkenheid inwoners 1. Structuur en ritme 2. Visie op nieuwe gemeente 3. Naamgevingsproces 4. Herindelingsscan 5. Herindelingsontwerp 6. Zienswijzeprocedure 7. Herindelingsadvies 9. Wetgevingstraject Minister/ Raad v State/ beide Kamers 10. Implementatie 11.

Herindelingsverkiezingen 12. Afscheid & Start Projectorganisatie: - Raden - Colleges - Portefeuillehouders - Griffies - Ambtelijke organisatie Wat kenmerkt nieuwe gemeente: - Raden - Colleges - Per gemeente/ kern: - Inwoners - Ondernemers - Instellingen Scan (door provincie): - Huidige gemeenten - Nieuwe gemeente Naamgeving: - Inwoners betrekken/ inspraak - Naamgevingscommissie - Formeel besluit van raden Herindelingsontwerp/ -advies: - Aanleiding: nut en noodzaak - Strategisch profiel nieuwe gemeente - Financiële impact: impact op woonlasten - Visie op besturing nieuwe gemeente - Kaders voor personele impact - Naam, grenzen, datum - Toetsing aan beleidskader herindeling - Zienswijzen en reacties (herindelingsadvies) 0. Van verkenning tot principebesluit raden 8. GS provincie Gelderland & Van de Laar. Organisatieadviesbureau met denkers én doeners voor de publieke sector. Resultaatgericht, betrokken en met energie. Zo maken wij impact op maatschappelijke opgaven, bestuurlijke ambities en organisatorische uitdagingen. In de rol van adviseur, onderzoeker, procesbegeleider of door tijdelijk ín uw organisatie te stappen, brengen wij beweging. Zo dragen onze ervaren adviseurs en jonge talenten bij aan een weerbare en wendbare publieke sector. Wij kraken onze hersens op complexe vragen. Daarbij zijn we scherp in onze analyses.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://duiven.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/54cd5c8d-39fe-4e71-8cff-ed4e609f01af?agendaItemId=a6dcae07-88dd-40e9-923f-6b11a060c52b