t bijlage 24 Boom Effect Analyse Horssen
Tekst van het document
BOOM EFFECT ANALYSE Molenweg, Horssen elroy.janssen@floracon.nl BEA Pagina 2 van 16 180425FC COLOFON Dit rapport is bestemd voor: Aannemersbedrijf Hoes B.V. t.a.v. Dhr. E. Janssen Steenberg Molenweg 22, 6631 KL Horssen Kenmerk: 180425FC Status: CONCEPT Auteur: Mevr. M. Vermeulen en Dhr. E. Janssen Adres: Laarstraat 9, 6654 KJ Afferden(GLD) Telefoon: +31 (0)487 511297 Mail: elroy.janssen@floracon.nl Tweede lezer: Dhr. E. Janssen, ETT. BEA Pagina 3 van 16 180425FC INHOUD Colofon ................................................................................................................................................................................................ 2 1 Voorstudie ........................................................................................................................................................................................ 4 1.1 Uitgangspunten project ............................................................................................................................................................ 4 1.2 Toetsing uitvraag .......................................................................................................................................................................
5 1.3 Functie of waarde boom ........................................................................................................................................................... 6 2 Veldonderzoek ................................................................................................................................................................................. 7 2.1 Kwaliteit boom .......................................................................................................................................................................... 8 2.2 Ruimtestudie ........................................................................................................................................................................... 12 2.3 Kansen en knelpunten ............................................................................................................................................................ 14 3 Analyse ........................................................................................................................................................................................... 15 3.1 Impact bovengronds ruimtegebruik .......................................................................................................................................
15 3.2 Impact ondergronds ruimtegebruik ........................................................................................................................................ 15 3.3 Impact uitvoering .................................................................................................................................................................... 15 4 Conclusie en advies ........................................................................................................................................................................ 15 4.1 Eindoordeel effecten .............................................................................................................................................................. 15 4.2 Randvoorwaarden ................................................................................................................................................................... 15 Referenties ........................................................................................................................................................................................
16 BEA Pagina 4 van 16 180425FC 1 VOORSTUDIE Als onderdeel van de planrealisatie op de projectlocatie aan de Molenweg te Horssen is men in overleg met het Waterschap Rivierenland uitgekomen op de wens om het waterpeil in de C -watergang (langszijde de Molenweg en gedeeltelijk Goorstraat en Bredestraat) weer te laten zakken naar de oorspronkelijke hoogte zoals het peilbeheer is vastgelegd in het gebied door het Waterschap Rivierenland. Veranderingen in beschikbaar grondwater kunnen van invloed zijn op beplantingen die door de jaren heen gevestigd zijn op het jaarrond beschikbare grondwater. 1.1 UITGANGSPUNTEN PROJECT Hieronder zijn schetsmatig de uitgangspunten weergegeven die relevant worden geacht en van invloed kunnen zijn op de aanwezige bomen. FIGUUR 1 PLANNEN VOOR PEILVERLAGING/NORMALISERING (PIETER OOSTERHOUT) Het waterpeil in de sloot dient te zakken naar het door het Waterschap Rivierenland ingesteld winter - en zomerpeil. Dit ligt gemiddeld 50 centimeter lager dan het huidige peil. Het huidige peil is zo ontstaan om esthetische redenen.
BEA Pagina 5 van 16 180425FC 1.2 TOETSING UITVRAAG Kunnen de essen behouden blijven wanner het waterpeil in de sloot wordt verlaagt? Naar aanleiding van de wens van Waterschap Rivierenland om het peil van de sloot weer te laten zakken naar zijn oorspronkelijke hoogte zal er tijdens een veldbezoek een proefboring en een nulmeting van de bomen aan de slootkant plaatsvinden. Tijdens dit veldbezoek zal er beoordeeld worden of de bomen behouden kunnen worden en aan welke voorwaarden men moet voldoen om de bomen binnen het werkgebied te behouden. FIGUUR 2 DE BOMEN GENIETEN NU VAN EEN KUNSTMATIG WATERPEIL
BEA Pagina 6 van 16 180425FC 1.3 FUNCTIE OF WAARDE BOOM Horssen is een dorp in het Land van Maas en Waal, gelegen in de provincie Gelderland. Het dorp maakt deel uit van de gemeente Druten. De gemeente Druten hanteert een lijst met waardevolle bomen. Op deze lijst staan onder andere de essen (Fraxinus Excelsior) aan de Bredestraat en Molenweg in Horssen vermeld. FIGUUR 3 KAART WAARDEVOLLE BOMEN GEMEENTE DRUTEN FIGUUR 4 LIJST MET WAARDEVOLLE BOMEN IN HORSSEN
BEA Pagina 7 van 16 180425FC 2 VELDONDERZOEK Op vrijdag 2 mei, woensdag 7 mei en dinsdag 13 mei heeft er een veldonderzoek plaatsgevonden in Horssen, waarbij de situatie ter plaatse grondig is beoordeeld. Het onderzoek bestond uit twee onderdelen: 1. Nulmeting van de bomen: Er is een nulmeting uitgevoerd om de huidige staat en het aantal bomen in het gebied vast te leggen. 2. Proefboringen: Daarnaast zijn er diverse proefboringen uitgevoerd om de huidige bodemopbouw en de gesteldheid te beoordelen. FIGUUR 5 PROJECTLOCATIE IN HORSSEN FIGUUR 6 GRONDBORING FIGUUR 7 DE BETREFFENDE SLOOT FIGUUR 8 HET WATERPEIL WORDT KUNSTMATIG HOOG GEHOUDEN
BEA Pagina 8 van 16 180425FC 2.1 KWALITEIT BOOM Langs de sloot in het projectgebied staan meerdere gewone essen (Fraxinus excelsior). Bij inspectie is vastgesteld dat de bomen in wisselende conditie verkeren – van zeer slecht tot goed – als gevolg van essentaksterfte (Hymenoscyphus fraxineus). Essentaksterfte wordt veroorzaakt door de invasieve schimmel 'vals essenvlieskelkje' (Hymenoscyphus fraxineus). De schimmel infecteert essen via het blad. Als de aantasting doorzet, groeit de schimmel de twijgen in, waar de bast en het cambium wordt aangetast. Dit leidt tot verstoring in de sapstromen. De bomen bevatten overwegend veel dood hout, wat duidt op vergevorderde aantasting. Bij één van de bomen is mogelijk sprake van een holtevorming ter hoogte van een oude snoeiwond; deze is echter vanaf de grond niet goed te inspecteren. FIGUUR 9 ESSENTAKSTERFTE FIGUUR 10 MOGELIJKE HOLTE IN SNOEIWOND
BEA Pagina 9 van 16 180425FC FIGUUR 11 ESSENTAKSTERFTE FIGUUR 12 LOSHANGEND DOOD HOUT
BEA Pagina 10 van 16 180425FC FIGUUR 13 NUMMERING BOMEN LANGS DE BETREFFENDE SLOOT
BEA 1 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 55 cm | Matig tot slecht | Veel dood hout 2 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 55 cm | Matig tot slecht | Veel dood hout 3 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 59 cm | Matig tot slecht | Veel dood hout 4 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 57 cm | Matig | Veel dood hout 5 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 55 cm | Matig tot slecht | Veel dood hout, mogelijk holte op hoogte 6 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 38 cm | Matig | Dood hout 7 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 61 cm | Matig | Dood hout 8 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 55 cm | Matig tot slecht | Dood hout 9 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 66 cm | Matig tot slecht | Dood hout 10 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 40 cm | Matig | Veel dood hout 11 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 45 cm | Matig tot voldoende | Dood hout 12 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 51 cm | Matig tot voldoende | Dood hout 13 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 50 cm | Matig tot voldoende | Dood hout 14 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 46 cm | Voldoende | Dood hout 15 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 46 cm | Matig tot
voldoende | Dood hout 16 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 58 cm | Voldoende | Dood hout 17 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 50 cm | Matig tot voldoende | Dood hout 18 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 50 cm | Matig tot voldoende | Dood hout 19 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 39 cm | Slecht | Veel dood hout 20 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 42 cm | Matig tot voldoende | Dood hout 21 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 39 cm | Matig tot voldoende | Dood hout 22 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 40 cm | Matig | Dood hout 23 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 50 cm | Voldoende | Dood hout 24 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 49 cm | Matig | Veel dood hout 25 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 35 cm | Matig | Dood hout 26 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 38 cm | Matig | Veel dood hout 27 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 44 cm | Voldoende | Veel dood hout 28 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 42 cm | Voldoende | Veel dood hout 29 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 43 cm | Slecht | Veel dood hout 30 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 32 cm | Voldoende | Dood hout 31 | ES | Fraxinus
excelsior | gras | 1e grootte | Circa 36 cm | Voldoende | Dood hout 32 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 35 cm | Voldoende | Dood hout 33 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 29 cm | Voldoende | Dood hout 34 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 38 cm | Voldoende | Dood hout 35 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 41 cm | Voldoende | Dood hout 36 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 30 cm | Voldoende | Dood hout 37 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 36 cm | Voldoende | Dood hout 38 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 35 cm | Goed | Dood hout 39 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 49 cm | Voldoende | Dood hout 40 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 44 cm | Voldoende | Dood hout 41 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 41 cm | Voldoende | Dood hout 42 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 41 cm | Matig | Dood hout 43 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 38 cm | Voldoende | Dood hout 44 | ES | Fraxinus excelsior | gras | 1e grootte | Circa 25 cm | Zeer slecht | Zeer veel dood hout Pagina 11 van 16 180425FC BEA Pagina 12 van 16 180425FC 2.2 RUIMTESTUDIE De werklocatie bestaat deels uit een terpstructuur en deels uit kalkloze poldervaaggronden.
Het bodemtype is voornamelijk opgebouwd uit zavel tot lichte klei. De dichtstbijzijnde bekende grondwatertrap bij is I Vu. De gemiddeld hoogste stand volgens deze grondwatertrap bevindt zich op 40-80 cm onder het maaiveld en de gemiddeld laagste stand op 80 -120 cm onder het maaiveld. Hiermee is het grondwater het hele jaar beschikbaar voor de bomen we spreken hier van een grondwaterprofiel. FIGUUR 14 BODEMPROFIEL (BODEMDATA.NL) FIGUUR 15 GRONDWATERTRAPPEN (BODEMDATA.NL)
BEA Pagina 13 van 16 180425FC FIGUUR 16 OP LOCACATIE ZIJN ER DIVERSE PROEFBORINGEN GEDAAN De bodemopbouw, vastgesteld op basis van meerdere proefboringen, bestaat uit een laag zavel op een onderliggende kleilaag . De bovenste laag is op sommige plekken puin -houdend. Uit een van de proefboringen blijkt dat op ca. 100 - 110 cm diepte de vol-capillaire zone begint. Hier zie je ook dat de klei grijs is, de grijze kleur duidt op anaerobe/zuurstofloze omstandigheden. Met verloop van de tijd is hier een reductiezone ontstaan, een reductiezone die b.v. droog wordt gelegd is voor wortelgroei alsno g zeer problematisch om te doorbreken. Hier is sprake van zuurstofarme omstandigheden en het ontbreekt in die laag klei ook aan bodemstructuur vanwege het ontbreken aan enig bodemleven op deze diepte.
BEA Pagina 14 van 16 180425FC 2.3 KANSEN EN KNELPUNTEN Bij veel bomen zijn dode takken in de kroon aangetroffen (gedeeltelijk als gevolg van essentaksterfte). Deze dode takken kunn en gemakkelijk uitbreken en daarbij (letsel)schade veroorzaken. Het is uit veiligheidsoverwegingen belangrijk dat deze takken worden verwijderd. Het verlagen van de waterspiegel in de betreffende sloot kan grote gevolgen hebben voor de boomconditie, zeker in relatie tot droogtestress en ziekten zoals essentaksterfte. FIGUUR 17 ESSENTAKSTERFTE
BEA Pagina 15 van 16 180425FC 3 ANALYSE Door de aantasting door essentaksterfte zijn de Essen structureel verzwakt, en de extra droogtestress als gevolg van een verlaging van de slootwaterstand zal deze situatie verergeren . De gecombineerde effecten van essentaksterfte en droogtestress door de verlaging van de slootwaterstand resulteren doorgaans in het verlies van de es . 3.1 IMPACT BOVENGRONDS RUIMTEGEBRUIK Het ontwerp bevat geen aan te brengen bovengrondse elementen, effecten hieruit voortkomend zijn dan ook uit te sluiten. 3.2 IMPACT ONDERGRONDS RUIMTEGEBRUIK De beschikbaarheid van ondergrondse groeiruimte heeft directe invloed op de gezondheid en vitaliteit van bomen. Belemmeringen in het grondwaterprofiel, zoals storende lagen of fluctuaties in het waterpeil, kunnen de wortelontwikkeling verstoren, wat resulteert in verminderde water - en nutriëntenopname en verhoogde kwetsbaarheid voor stressfactoren zoals droogte en ziektes. 3.3 IMPACT UITVOERING Voor de realisatie van de geplande activiteit is geen werkruimte benodigd. 4 CONCLUSIE EN ADVIES Gezien het feit dat de aanwezige Essen zijn opgenomen op de lijst van waardevolle bomen, wordt geadviseerd om het waterpeil niet te verlagen. Een verlaging van het waterpeil kan negatieve gevolgen hebben voor de conditie van deze bomen, die op dit moment al onder druk staat door de aanwezigheid van essentaksterfte.
Het behoud van een stabiel waterpeil draagt bij aan de vitaliteit van de bomen. 4.1 EINDOORDEEL EFFECTEN Essentaksterfte (veroorzaakt door de schimmel Hymenoscyphus fraxineus) maakt de essen kwetsbaarder, en als daarnaast het waterpeil wordt verlaagd kan dat leiden tot extra stress voor deze bomen. Die combinatie van droogtestress en ziekte verhoogt de kans op uitval van deze bomen. 4.2 RANDVOORWAARDEN Gezien de huidige conditie van de bomen, beïnvloed door essentaksterfte, adviseren wij om het peil van de sloot niet te verlagen, vooral omdat de essen als waardevolle bomen worden aangemerkt. Mocht verlaging van het waterpeil toch noodzakelijk zijn, dan zal men het verlies van een groot aandeel bomen moeten accepteren en wellicht vervroegd moeten beginnen met het verjongen/vervangen van de laanstructuur. Mitigerende maatregelen zoals het boren van grondp ijlers waarbij de anaerobe zone wordt doorbroken tot aan de nieuwe grondwaterstand is een mogelijkheid maar de effectiviteit kan niet worden gegarandeerd. BEA Pagina 16 van 16 180425FC REFERENTIES Atsma, J. (1996). Stadsbomen vademecum 1: beleid en planvorming. Arnhem: IPC Groene Ruimte. Best, H., Hilbert, J., Iperen, C. v., Koot, E., Langeveld, H., Prooijen, G.-J. v., . . . Warendorf, F. (2019). Richtlijn Bomen Effect Analyse. Amsterdam: Bomenstichting. bodemdata.nl. (sd). BSI Bomenservice. (2017). Handboek boomgroeiplaatsen.
Schijndel: BSI. Janson, i. T., & Janssen, i. J. (2013). Stadsbomen vademecum 4: boomsoorten en gebruikswaarde. Arnhem: IPC Groene Ruimte. oosterhout, p. (sd). Pieter Oosterhout. (sd). Prooijen, G.-J. v. (2011). Stadsbomen vademecum 2B: groei en aanplant. Arnhem: IPC Groene Ruimte. Prooijen, G.-J. v. (2012). Stadsbomen vademecum 3B: boomverzorging en groeiplaatsverbetering. Arnhem: IPC Groene Ruimte. Prooijen, G.-J. v. (2016). Stadsbomen vademecum 2A: groeiplaatsaspecten. Arnhem: IPC Groene Ruimte. Prooijen, G.-J. v. (2017). Stadsbomen vademecum 3A: boomcontrole en onderzoek. Arnhem: IPC Groene Ruimte. Prooijen, G.-J. v., & Kroon, H. (2014). Stadsbomen vademecum 3C: ziekten en aantastingen. Arnhem: IPC Groene Ruimte.