CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlagen bij de regels_Bijlage 1 Cultuurhistorische waardering

Rondetafelgesprek raad Druten 2 juli 2026, gemeente drutenBij agendapunt: Vaststellen TAM-Omgevingsplan 'Het Straatje, Horssen'11.037 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

49 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten 6.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden keuzes voor thema’s en erfgoedlijnen gepresenteerd die in de vier gemeenten een centrale rol zullen vervullen. Ook worden maat- schappelijke trends ten aanzien van erfgoed benoemd die van belang zijn bij de formulering van projectideeën. Tenslotte komt ook het werken met partners, externe communicatie en het verwerven van draagvlak voor monumentenbe- leid aan de orde. 6.2 Op welke cultuurhistorie focussen we ons? 6.2.1 Kiezen Om verwatering van de containerbegrippen ‘erfgoed’ en ‘cultuurhistorie’ te voorkomen is een zekere focus nodig: gemeentelijke speerpunten. Op het vlak van erfgoed is die keuze niet willekeurig: een aantal thema’s vormt samen de rode draad in de geschiedenis en het erfgoed van het gebied tussen Maas en Waal. Zij representeren belangrijke episoden in de geschiedenis waar de gemeente zich nu mee kan identificeren en waarvan vaak sporen in het land- schap aan te treffen zijn. De gemeenten Heumen, Wijchen, Beuningen en Druten willen binnen hun erfgoedbeleid speciale aandacht aan deze thema’s schenken. De vier gemeenten zullen zich niet exclusief aan deze thema’s ver- binden, maar spreken wel gezamenlijk uit dat zij deze thema’s als belangrijke kern van hun geschiedenis en erfgoed beschouwen.

Binnen de thema’s wordt cultuurhistorie integraal benaderd, al hangt het mede van het thema af om welk type erfgoed het gaat. Niet alle thema’s zullen in optima forma in elke gemeente terug te vinden zijn. De gemeenten hebben hun onderlinge verschillen, maar delen ook veel van hun geschiedenis. In die gedeelde geschiedenis met lokale accentverschillen schuilt de kracht, de diversiteit én de verbondenheid. Opgemerkt dient nog te worden dat de meeste thema’s een tastbare, materiële kant en een zachte, immateriële kant hebben: de elementen versus de verhalen over deze elementen of verhalen over gebeurtenissen. De gemeenten hechten eraan dat beide kanten van het erfgoed naar voren komen. Cultuurhistorische kansen6 50 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten 6.2.2 Het grote kader: cultuurhistorische thema’s Het grote kader van het cultuurhistorisch erfgoed in de gemeenten Beuningen, Heumen, Druten en Wijchen kan worden gekoppeld aan de cultuurhistorie in de regio zoals we die in hoofdstuk 3 hebben beschreven en zoals deze op de cul- tuurhistorische waardenkaart en de archeologische waarden- en verwachtings- kaart zijn benoemd. De zeven thema’s zijn relatief algemeen van aard. Om die reden willen we ze nader duiden door hier heel concrete erfgoedlijnen uit te destilleren.

Wat zijn specifieke deelonderwerpen binnen de genoemde thema’s die in het beleid van de gemeenten Wijchen, Heumen, Druten en Beuningen een plek krijgen? Daarnaast zijn er erfgoedlijnen aan te wijzen die thema-overstijgend te noemen zijn. Zij passen in de meeste geval binnen ‘Communicatie en herken- Thema Erfgoedlijn Zichtbare prehistorie Wonen en begraven op de hogere gronden Romeinen en Merovingers De context van Noviomagus: dicht bewoond gebied in de Romeinse tijd, achter de Limes Verbinding: Romeinse wegen van Blerick naar Nijmegen, tussen Wijchen en Heumen, tussen Nijmegen en Druten Merovingisch hartland Karolingers, de kerstening en chris- telijke tradities Abdijen als grootgrondbezitters Middeleeuwse kerken en kapellen Protestanten vs.

katholieken: de reformatie Het Rijke Roomse Leven: kloosters, kerken en vrome burgers De kerstening weerstaan? Volksgeloof in Maas en Waal Kastelen en heerlijkheden Burchten en ridders: middeleeuwse kastelen Wonen op ’t land: edelmanswoningen, havezates, buitenplaatsen en landgoederen ‘Land van de heerlijkheden’ Cultuurlandschappen en de strijd tegen het water 2 Maas en Waal in de Nederlandse delta Wonen op de stroomrug Veilig achter de dijken (of toch niet?) Afwatering en ontginning van de kommen Uiterwaarden en steenfabrieken Het boerenland na de bedijking Fruitteelt Bezetting en strijd tegen de bezetter Deel van een militair-strategisch belangrijk rivierengebied: de Tachtigjarige Oorlog Maas en Waal tijdens de Tweede Wereldoorlog Koude Oorlog Bouwkunst van stad en land 3 Kerken Molens Agrarisch erfgoed Scholen 51 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten baarheid’, ‘Educatie en ontsluiting’, ‘Kennisontwikkeling t.b.v. beleidsvorming’ en ‘Visualisatie en verbeelding’.

6.3 Hoe benaderen we deze cultuurhistorie? 6.3.1 Inleiding De gemeenten zouden de kansen van het erfgoed en belangen van private par- tijen die zich voor erfgoed willen inzetten tekort doen als we alleen de plano- logische kant (in hoofdstuk 5) zouden belichten of de genoemde thema’s en erfgoedlijnen (in § 6.2) volledig aan het private domein zouden overlaten. Inspi- reren, ontwerpen en het versterken van de betrokkenheid van burgers, edu- catie, recreanten en toeristen, en bedrijven zijn minstens zo belangrijk om de aandacht ervoor en de economische voordelen ervan voor de lange termijn te verzekeren. Een gemeente is ervoor het algemene belang te dienen. Dat alge- mene belang kan in dit geval zijn om de voordelen van erfgoed op het gebied van woon- en werkklimaat, educatie en economie veilig te stellen of mee te werken aan beleefbaarheid van en aandacht voor cultuurhistorie. 13 Zowel de vele bestaande initiatieven (zie bijlage 6) als nieuwe initiatieven bieden veel mogelijkheden het erfgoed beter voor het daglicht te brengen. In deze paragraaf zullen we, gekoppeld aan maatschappelijke trends, aangeven welke richting de vier gemeenten met hun erfgoed op willen. Deze richting wordt in bijlage 8 binnen de thema’s en erfgoedlijnen nader uitgewerkt in de vorm van concrete projectideeën.

De vier gemeenten stellen zich bij de uitvoering van het cultuurhistorisch beleid hoofdzakelijk op als faciliterende en initiërende overheid. Zo mogelijk kan men ook de rol van uitvoerende overheid op zich nemen. Burgers worden door een actieve en heldere opstelling van de gemeente gemotiveerd om zelf zaken op te pakken. Bedrijven worden daarnaast gemotiveerd om op hun eigen manier een bijdrage te leveren. De gemeente kan zich bijvoorbeeld inzetten voor verdieping en verspreiding van kennis over erfgoed, met een koppeling naar erfgoededucatie. Dat geldt ook voor de inzet van deze kennis in het creë- ren van een erfgoedaanbod aan inwoners en toeristen/recreanten. 6.3.2 Hoe beleeft het publiek cultuurhistorie? Met alleen thema’s hebben we nog geen beeld hoe we dit erfgoed op een zin- volle wijze kunnen benaderen. Hoe zorgen we nu dat initiatieven die we binnen deze thema’s ontplooien of ondersteunen, ook aansluiten bij wat het publiek belangrijk vindt? Wanneer is een initiatief maatschappelijk relevant en de moeite waard om te ondersteunen? 10. Bovengrondse visualisatie van ondergronds erfgoed is hiervan een goed voorbeeld. 52 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten De relevante trends binnen de cultuurhistorie en monumentenzorg kunnen worden geduid vanuit een sociologische invalshoek.

14 Deze gedegen waarne- ming van wat er in wisselwerking tussen publiek en erfgoed speelt vormt de basis voor de projectideeën op het gebied van erfgoedbeleving en -benutting die door Wijchen, Heumen, Druten en Beuningen worden geformuleerd. 15 De verschillende trends worden aangeduid met vijf steekwoorden, namelijk inten- sivering, informalisering, individualisering, internationalisering en informatise- ring. In bijlage 7 zijn deze trends nader uitgewerkt. Deze trends zullen als lei- draad worden gebruikt bij de ontplooiing of ondersteuning van projecten. 11. Deze duiding is van de hand van de Nijmeegse hoogleraar ‘Geschiede- nis van Gelderland’, Dolly Verhoeven. Zie voor de volledige tekst: http:// nationaalmonumentencongres. nl/files/2013/12/Binnen-zonder- kloppen-Nationaal-Monumentencon- gres-2013.pdf 12. Ruimtelijke-inrichtingsprojecten kunnen los staan van deze trends.

53 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten 6.4 Initiatieven en partners De gemeenten Heumen, Beuningen, Druten en Wijchen zullen zelf enkele ini- tiatieven op het vlak van de promotie/ontsluiting van erfgoed ontplooien. De financiële middelen en menskracht zijn op dit moment echter zo beperkt dat het niet mogelijk is om een strak afgebakend overzicht te maken van datgene wat zij als gemeenten in de komende jaren zouden willen realiseren. Die beper- king geldt eveneens waar het gaat om de ondersteuning van particuliere ini- tiatieven. In de komende jaren zal daarom per situatie bekeken worden of de gemeente aan de realisatie van projectideeën uit de maatschappij kan bijdra- gen en zo ja, op welke manier. In bijlage 8 is een overzicht van mogelijke projec- tideeën opgenomen. Daarnaast zullen de gemeenten intern afstemmen hoe de koppeling met het toeristisch-recreatief beleid gelegd gaat worden. 6.5 Communicatie Profilering valt of staat met zichtbaarheid. De gemeenten streven er naar om met hun erfgoed zichtbaar te zijn in de lokale en regionale media. Hier- bij nemen zij ook zelf het initiatief om ontplooide projecten aan het publiek bekend te maken via deze media.

Naast incidentele berichten kan bijvoorbeeld ook gedacht worden aan artikelen- of persberichtenseries, bijvoorbeeld in rela- tie tot Open Monumentendag of andere te organiseren evenementen. Elke gemeente kan hierbij ook andere betrokkenen erop wijzen de publiciteit te zoeken. Waar mogelijk zullen sociale media via de gemeentelijke communicatieadvi- seurs worden ingezet om gericht berichten over ontwikkelingen op erfgoed- gebied naar buiten te communiceren. Daarnaast hebben we in deze nota bij verschillende onderdelen aangegeven wat de relatie tussen gemeente en het brede of smallere publiek (zoals monumenteneigenaren) is en welke rol com- municatie hierin speelt. Burgers worden ook aangemoedigd zelf bekendheid te geven aan (succesvolle) initiatieven, zoals via het online platform van de Participatiekaart. 6.6 Draagvlak voor monumentenbeleid Een geslaagd monumentenbeleid staat of valt met draagvlak onder de inwo- ners van de gemeenten in het algemeen en de eigenaren van de rijks- en gemeentelijke monumenten in het bijzonder. Dat draagvlak is op diverse manie- ren te verkrijgen. 54 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten 6.6.1 Een soepel proces Allereerst zijn een zorgvuldige onderbouwing van de monumentale waarde en een snelle, maar zorgvuldige en deskundige afhandeling van vergun- ningaanvragen noodzakelijk.

In de Wabo is de snelheid van het proces reeds gewaarborgd. Zorgvuldigheid kan worden bereikt door eigenaren met ontwik- kelingsplannen vóór de indiening van de aanvraag te laten overleggen met de betrokken ambtenaar en/of de monumentencommissie. In dit vooroverleg kan worden verkend of er mogelijkheden voor de ontwikkeling bestaan en, zo ja, welke ideeën wel en welke niet wenselijk zijn. Naast vooroverleg met de monu- mentencommissie kan ook gekozen worden voor indiening van een informele aanvraag Vooroverleg via het Omgevingsloket. Daar kan dan (zonder dat wet- telijke termijnen gaan lopen) een brede advisering plaatsvinden, bijvoorbeeld voor cultuurhistorie, RO, bodem, archeologie, welstand etc. Vooraf adviseren in plaats van achteraf corrigeren vergroot het draagvlak voor monumentenzorg. Het ondersteunt de eigenaar en verhoogt de kans dat de ingreep vanuit cultuurhistorisch perspectief succesvol wordt en met vergun- ning kan worden uitgevoerd. 6.6.2 Open Monumentendag Hier zijn communicatie en voorlichting van groot belang. De gemeente heeft hierin overwegend een stimulerende en soms ook faciliterende rol. Open Monu- mentendag wordt elk jaar landelijk georganiseerd in het tweede weekend van september. Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten hechten grote waarde aan deze dag en werken mee aan de organisatie ervan door de organiserende com- missie/organisatie te subsidiëren.

Open Monumentendag is voor veel mensen (900.000 mensen landelijk op jaar- basis) de belangrijkste dag dat zij zich bezig houden met ons gebouwd erfgoed. De gemeenten hechten er dan ook aan hun huidige rol in de toekomst voort te zetten. 55 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten Actiepunten || faciliteren en indien mogelijk initiëren van ‘cultuurhistori- sche kansen’, waar mogelijk in relatie tot de beschreven the- ma’s en trends, en in samenwerking met het maatschappelijk middenveld; || actief communiceren via traditionele en nieuwe media over gemeentelijke cultuurhistorische activiteiten en burgers aan- moedigen hierover zelf ook te communiceren; || voor de burgers zorg dragen voor een snelle, zorgvuldige en deskundige afhandeling van vergunningaanvragen; || stimuleren van vooroverleg over plannen die invloed hebben op cultuurhistorische waarden; || blijven nemen van de stimulerende en faciliterende rol t.a.v. de organisatie van Open Monumentendag. Figuur 6.2 Open Monumentendag speelt een belangrijke rol in de ken- nismaking en ervaring met lokaal erfgoed. 56 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten

57 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten Deze beleidsnota werd opgesteld door Luuk Keunen (RAAP) en Dènes Jansen (Buro Waalbrug). Zij bedanken de betrokken ambtenaren van de gemeenten Heumen (Ria Koeneman), Beuningen (Koen Antonise, Guido Woutersen, Harm Bekker, Nancy van de Zande en Karin Eppink), Druten (Louis Nieboer, Susanne Welbers, Ivo Verploegen en Mark Jansen) en Wijchen (Fred Coolen, Rob Rib- bink, Paul Vereijken, Patricia van Wolferen en Lambert van Beusekom) voor hun constructieve inbreng tijdens de ontwikkeling van deze nota. Daarnaast werd belangrijke inhoudelijke ondersteuning gekregen van het Erfgoedplat- form Gemeente Heumen, de monumentencommissie Wijchen, Historisch Besef Beuningen, het Gelders Genootschap en landschapshistoricus Ferdinand van Hemmen. Zonder hun bijdragen was de totstandkoming van deze nota in deze vorm niet mogelijk geweest. Deze beleidsnota cultuurhistorie kon worden opgesteld dankzij subsidie van de Stadsregio Arnhem-Nijmegen. Nawoord7 58 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten 59 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten Bijlagen en kaartbijlagen (op bijgeleverde CD-rom) Bijlage 1. Inventarisatie wetgeving en beleid. Bijlage 2.

Beschrijving planologische borging per gemeente. Bijlage 3. Cultuurhistorische analyse. Bijlage 4. Toelichting op de waarderingskaarten. Bijlage 5. Overzicht van karakteristieke bebouwing in Wijchen, Heumen en Beuningen. Bijlage 6. Maatschappelijke initiatieven. Bijlage 7. Cultuurhistorische trends in de maatschappij. Bijlage 8. Projectideeën. Kaartbijlage 1. Waarderingskaarten Wijchen, Heumen, Beuningen en Druten. Kaartbijlage 2. Cultuurhistorische beleidskaart. Verantwoording afbeeldingen: Foto’s wethouders: respectieve gemeenten/Ger Loeffen/Niels Stam Fotocommunity.de, MH1961: 6.1 Gemeente Beuningen: 3.2 Layar.com: 6.1 Marketgarden70.nl: 6.1 Oud-Beuningen: 3.8 Open Monumentendag.nl: 6.2 Provincie Gelderland: 4.1, 4.2, 4.3, 4.4 RAAP: 1.1, 3.1, 3.3, 3,7 Wikimedia Commons: 3.4, 3.5, 3.6 WUR, Speciale collecties: 2.1 60 SAMEN IN VERSCHEIDENHEID Beleidsnota cultuurhistorie voor de gemeenten Beuningen, Wijchen, Heumen en Druten

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://druten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b3217245-7865-4ee2-ad55-b6fe0d33222c?agendaItemId=67520c19-ef3d-4eed-918b-63d43f0ba825