Bijlage 8 - Beleidsplan geldzorgen, armoede en schulden Druten - oude versie, tekstueel gelijk aan bijlage 1
Tekst van het document
Scholen voor voortgezet onderwijs zijn verplicht om Loopbaanoriëntatie en Begeleiding (LOB) op te nemen in hun curriculum, waardoor leerlingen meeloopstages doen en zich oriënteren op vervolgopleidingen. Ook via projecten waarin kennis wordt gemaakt met techniek, zoals het Tech-Lokaal of bedrijfsbezoeken, komen kinderen en jongeren al vroeg in aanraking met het concept ‘werk’ . Via het stimuleren van de werkcultuur krijgen kinderen en jongeren de kans hun talenten te ontplooien. Voor kinderen en jongeren die opgroeien in armoede kan dit de eerste stap zijn om uit de armoede te ontsnappen. Participatie onder volwassenen stimuleren In paragraaf 2.2 en paragraaf 5.1 hebben we toegelicht wat we doen om armoede bij kinderen en jongeren tegen te gaan. Een ander belangrijk speerpunt binnen het armoedebeleid is het stimuleren van participatie van volwassenen. We weten dat sport en cultuur vaak een van de eerste dingen zijn die financieel niet meer kunnen op het moment dat een inwoner een inkomen heeft of krijgt op bijstandsniveau. De gemeente is verantwoordelijk voor de participatie van haar inwoners en vindt dat het voor al haar inwoners mogelijk moet zijn om deel te nemen aan sport en cultuur. Onze doelen en wensen op het gebied van bijvoorbeeld sport en preventie hangen sterk samen met het beschikken over voldoende geld.
Zo wordt in het lokaal sportakkoord en het lokaal preventieakkoord een gebrek aan financiële middelen als grote risicofactor benoemd waarom mensen niet (kunnen) meedoen. Het lokaal sportakkoord gaf een voorzet voor een financiële regeling voor participatie van volwassenen: Zo mogelijk realiseren van een financiële regeling voor volwassenen waardoor kwetsbare doelgroepen zonder financiële drempel kunnen (gaan) sporten. Met ons minimabeleid willen we de financiële drempel om te participeren waar mogelijk weghalen. Het hebben van weinig geld heeft namelijk invloed op andere levensterreinen. Sport en cultuur dragen bij aan gezondheid en sociale contacten en hebben een preventieve werking op sociale problemen zoals eenzaamheid, overgewicht en overlast. Daarom sluiten we met een tweejarige pilot aan bij het Volwassenenfonds Sport en Cultuur. Hierdoor wordt sport- en cultuurparticipatie ook financieel mogelijk voor volwassenen, die veel baat hebben bij (meer) participatie. Maatwerk in het kader van energiecrisis voortzetten Ondanks generiek landelijk beleid, zoals beschreven in paragraaf 2.3, wordt het risico dat bepaalde huishoudens (tijdelijk) financieel in de knel komen steeds groter. Vanuit de rol van de lokale overheid -voorkomen dat inwoners onder het bestaansminimum zakkenvraagt dit steeds vaker om intensief maatwerk richting inwoners.
Vanuit een tijdelijke inkomensterugval kunnen inwoners, door groeiende betalingsachterstanden, ook sneller 22
in situaties komen van problematische schulden en daardoor onder het bestaansminimum terecht komen. Dit geldt ook voor inwoners die tot dusver, qua inkomen en vermogen, een aanzienlijke afstand hadden tot het bestaansminimum en niet of nauwelijks een beroep hoefden te doen op financiële ondersteuning vanuit de (lokale) overheid. Maatwerk bestaat onder andere uit het bieden van budgetadvies zodat inwoners meer inzicht krijgen in hun inkomsten en uitgaven. Budgetadvies en hulp met schulden kan onafhankelijk van het inkomen van de inwoner geboden worden. Een andere vorm van maatwerk is de mogelijkheid van consulenten om zich te beroepen op een ‘hardheidsclausule’: In bijzondere situaties, waarbij allerlei individuele omstandigheden worden meegewogen, kunnen consulenten afwijken van de beleidsregels. Een voorbeeld hiervan zijn huurders die geen eigen energiecontract hebben maar bij wie in de huur een component voor energiekosten is opgenomen. Tot slot continueren we in het kader van maatwerk de mogelijkheid van een gedeeltelijke toekenning van de energietoeslag voor huishoudens die net iets boven de grens van 120% van de bijstandsgrens zitten (max €100 per maand hoger) Extra inzet op verlichting van langdurige armoede Huishoudens die langdurig (langer dan 3 jaar) op een laag inkomensniveau leven ervaren de meeste nadelige gevolgen van armoede.
Ook hebben zij minder perspectief op verbetering van het inkomen. Deze groep inwoners ondersteunen we door middel van de individuele inkomenstoeslag, die beschikbaar is voor huishoudens die langdurig van een laag inkomen moeten rondkomen. Bij huishoudens met een langdurig laag inkomen is vaak geen geld voorhanden om noodzakelijke of onverwachte kosten op te vangen, bijvoorbeeld wanneer een apparaat in huis stuk gaat. Vanuit de Participatiewet worden inwoners geacht hiervoor te reserveren en geld achter de hand te houden voor het vervangen van huishoudelijke apparaten. Het is echter de vraag of deze verwachting nog realistisch is gezien de huidige kostenstijgingen. Om deze huishoudens een financieel steuntje in de rug te geven, realiseren we een regeling huishoudelijke apparaten (‘witgoedregeling’) om huishoudelijke apparaten zoals een koelkast, fornuis of wasmachine, te vervangen. Hierbij nemen we een voorbeeld aan de regeling huishoudelijke apparaten van gemeente Wijchen. Kwijtschelding lokale lasten verruimen De mogelijkheden tot kwijtschelding van gemeentelijke belastingen liggen vast in een strikte landelijke richtlijn. Onlangs is hierin de mogelijkheid gecreëerd dat ook huishoudens met een beperkt spaartegoed (tot € 2.000,-, nog ruim onder het vermogen dat huishoudens binnen de Participatiewet mogen hebben) in aanmerking komen voor kwijtschelding.
De mogelijkheid om deze vermogensgrens op te hogen gaan we (met terugwerkende kracht) vanaf 2023 benutten. Verruimen toegang tot inkomensondersteuning Niet iedereen met betalingsproblemen of schulden komt in aanmerking voor directe financiële ondersteuning vanuit de gemeente. Je hoeft immers niet per se een laag inkomen te hebben om in betalingsproblemen terecht te komen of schulden te hebben. Voor mensen in een schuldregelingstraject geldt in een aantal gevallen ook dat zij formeel (net) boven de inkomensnorm uitkomen, terwijl zij de facto over hetzelfde inkomen beschikken als mensen in de bijstand. Dit wordt veroorzaakt doordat in de berekening van het ‘Vrij Te Laten Bedrag’ van het inkomen (alles daarboven is voor de aflossing van de schulden) een correctie wordt uitgevoerd voor o.a. huur- en zorgtoeslag. Deze toeslagen worden bij mensen in de bijstand, formeel, niet tot hun inkomen gerekend. Aangezien deze mensen de facto wel van een gelijksoortig bedrag dienen rond te komen zodra hun schuldregelingstraject start, willen we voortaan ook deze groep
23
generiek17 aanspraak laten maken op de regelingen die wij kennen voor huishoudens met een laag inkomen.
5.3
Schulden oplossen
Pauzeknop Landelijk is de pauzeknop in ontwikkeling. Dit is een instrument waardoor inwoners die in de schuldhulpverlening belanden voor een bepaalde tijd geen nieuwe incasso’s of aanmaningen van schuldeisers ontvangen. Hun schulden worden bevroren. Pas als met een hulpverlener een betalingstraject is gevonden om van de problemen af te komen, moeten zij hun achterstallige rekeningen betalen. Het doel is tweeledig: zorgen dat achterstanden niet verergeren en rust creëren. Het aantal en de diversiteit van organisaties in de schulden- en incassoketen is groot. Daarmee is ook de behoefte ontstaan om waar mogelijk met één druk op de knop de incasso tijdelijk te stoppen en daarmee schuldeisers en incassobureaus tijdelijk op afstand te houden. Dit om schuldenrust te creëren bij onze inwoners, ondernemers en ZZP-ers. Zolang de pauzeknop er nog niet is maken onze schuldhulpverleners gebruik van bestaande instrumenten om uitstel van betaling te krijgen. Enkele voorbeelden daarvan zijn: Afspraken in het overheidsconvenant met de Belastingdienst, Centraal Administratie Kantoor (CAK), Centraal Justitieel Incassobureau(CJIB), Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Sociale Verzekeringsbank (SVB) en Uitvoeringsinstituut. Werknemersverzekeringen (UWV) De noodstopprocedure van het CJIB wat uitstel van betaling voor verkeersboetes en strafrechtvorderingen mogelijk maakt.
Het UWV dat een coulanceregeling hanteert waarbij uitstel van betaling wordt verleend. Aansluiting op Verwijsindex Schuldhulpverlening We zijn binnenkort als gemeente aangesloten op de Verwijsindex Schuldhulpverlening (VISH). Met VISH kan een gemeente op een veilige manier aan deurwaarders doorgeven dat iemand schuldhulp krijgt. Deurwaarders checken het systeem voor ze op pad gaan om beslag te leggen. De verwachting is dat deurwaarders afzien van beslag als iemand schuldhulp krijgt. VISH zorgt voor snelle schuldrust bij mensen met schulden. Ook voorkomt het onnodig oplopende deurwaarderskosten. Halvering aflossingstermijn De ontwikkelingen rond schuldhulpverlening volgen elkaar snel op. De Tweede Kamer heeft op 24 januari 2023 het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) aangenomen, met daarin de verkorting van de aflossingstermijn van 36 maanden naar 18 maanden in de wettelijke schuldsanering. In navolging hiervan zullen ook de minnelijke schuldregelingen verkort gaan worden in lijn met de duur van de wettelijke trajecten. Als de Eerste Kamer instemt met het wetsvoorstel zal de wijziging waarschijnlijk op 1 januari 2024 ingaan. De voorgenomen halvering van de doorlooptijd van schuldregelingen moet sneller leiden tot perspectief voor inwoners met schulden.
De wijziging heeft gevolgen voor onze lokale uitvoering van de schuldhulpverlening. Zeker als er overgangsrecht komt voor lopende of nog af te sluiten schuldregelingen tot januari 2024. Ook vraagt het extra aandacht voor begeleiding en nazorg tijdens en na de schuldregeling om uitval tijdens een schuldhulpverleningstraject te voorkomen en 17
In de praktijk wordt nu in bepaalde gevallen de hardheidsclausule toegepast. Een generieke regel maakt de dienstverlening en communicatie hierover aanmerkelijk eenvoudiger.
24
terugval tegen te gaan. Onze schuldhulpverleners zorgen zelf voor de stabilisatiefase en kunnen gedurende de (verkorte) schuldregeling inwoners blijven begeleiden en nazorg bieden. Ook gaan we onderzoeken in hoeverre budgetcoaches, budgetcursussen en budgetbeheer kunnen bijdragen aan het vergroten van de financiële zelfredzaamheid. Zoals de minister aangeeft in haar kamerbrief18, levert een verkorting van een schuldregeling alleen wat op als het lukt om terugkeer in de problematische schulden in de toekomst te voorkomen. De verwachte toename van aanvragen voor een schuldregeling zal formatieve gevolgen hebben. Het Rijk stelt structureel vanaf 2023 extra middelen beschikbaar (40 miljoen) om de extra toestroom op te vangen. Nazorg Schuldhulpverleningstrajecten zijn over het algemeen effectief om toekomstige financiële problemen te voorkomen. Landelijke cijfers tonen aan dat bij 87% van de schuldenaren er na vijf jaar geen financiële problemen ontstaan zijn. Toch komt recidive, oftewel het opnieuw in financiële problemen komen nadat een eerder financieel probleem is opgelost, wel voor. Volgens de Schulden Monitor 2021 van het Bureau Kredietregistratie (BKR)19 komt 6,7% van de schuldenaars binnen zes maanden na het oplossen van een financieel probleem opnieuw in de financiële problemen. Dat percentage loopt in de jaren erna verder op.
Na één jaar heeft 9,1% een nieuw financieel probleem en na vijf jaar is dat opgelopen tot 12,9%. Via nazorg, een essentieel onderdeel van de schuldhulpverlening, willen wij recidive voorkomen. Versterking van het financiële zelfvertrouwen van de inwoner is een belangrijke basis voor een gezonde financiële toekomst. Dit begint feitelijk al bij de start van een schuldhulpverleningtraject en heeft gedurende het hele traject aandacht. Het is belangrijk om een schuldenaar pas over te dragen voor een feitelijke schuldregeling als de situatie van de schuldenaar stabiel is. Hiermee bedoelen we dat de vaste lasten worden betaald en dat de schuldenaar kan rondkomen van het beschikbare inkomen. Een stabiele situatie biedt de meeste kans op een succesvolle schuldregeling en een schuldenvrije toekomst. Daar zetten we primair op in. Ook na de schuldregeling blijven onze schuldhulpverleners nazorg bieden om terugval te voorkomen. In deze fase wordt de inwoner geleerd om te gaan met schuldenvrij zijn en om financieel zelfredzaam te zijn. De inwoner heeft in deze fase nog geregeld een afspraak met de schuldhulpverlener, een Schuldhulpmaatje of andere vrijwilliger. De duur van de nazorg wordt individueel bepaald en afgestemd op de behoeften.
https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2023/02/03/stand-vanzaken-implementatieplan-aanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden/stand-van-zaken-implementatieplanaanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden.pdf 19 Schulden Monitor 2021: dalende trend op bijna alle fronten | BKR 18
25
6. Harmonisatie in beide gemeenten
Vanaf de ambtelijke fusie in 2018 is er de bestuurlijke wens om beleid en dienstverlening te harmoniseren. Deze wens speelt ook op het terrein van armoede en schuldhulpverlening, waarbij een belangrijk doel is om de ambtelijke organisatie zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten. Harmoniseren heeft consequenties voor; 1. Beleid en regelgeving: zoveel mogelijk dezelfde verstrekkingen aan dezelfde doelgroep onder gelijke voorwaarden in beide gemeenten. 2. Onderhoud, ondersteuning en ontwikkeling van deze regelgeving door middel van beleidscapaciteit. 3. Organisatorische inbedden van dienstverlening: zoveel mogelijk gelijke inzet van formatie (omvang, schalen, concrete functie-inhoud), wijze van aansturen en verbinding met betrokken consulenten. Ons uitgangspunt is om bestaand beleid te harmoniseren naar de voorwaarden van de gemeente met de ruimste regeling. Een ruimere regeling houdt in dat meer inwoners ervoor in aanmerking kunnen komen. Daardoor heeft harmonisatie op de hierboven genoemde onderdelen voor beide gemeenten meerjarige financiële en formatieve consequenties. Als gemeente Wijchen en Druten streven we dezelfde doelen na en bedienen we dezelfde doelgroepen. Schuldhulpverlening is in de afgelopen jaren reeds verregaand geharmoniseerd in beide gemeenten.
In de afgelopen jaren zijn bijvoorbeeld stappen gezet waarmee het beleid voor schuldhulpverlening en Vroegsignalering praktisch geheel is geharmoniseerd. De focus daar ligt nu op de organisatorische inbedding. Qua armoedebeleid zijn de regelingen voor de zorgverzekering, chronisch zieken en de studietoeslag geharmoniseerd op beleidsniveau; de organisatorische inbedding van deze regelingen verschilt per gemeente. Dit geldt eveneens voor de meer recente initiatieven in het kader van energie-armoede (energietoeslag en ‘energiefixers’). Bij nieuw beleid streven we naar beleidsharmonisatie. We zien beleidsharmonisatie niet als doel op zich, maar het signaal hiertoe vanuit onze consulenten en maatschappelijke partners wordt steeds luider. Daarnaast draagt harmonisatie bij aan een effectievere en efficiëntere inzet van het ambtelijk apparaat. Met voorstellen in dit beleidsplan brengen we de harmonisatie dichterbij. Het harmoniseren van beleid heeft wel tijd nodig. We werken hier gefaseerd naartoe. Daarbij geven we prioriteit aan de harmonisatie van regelingen (‘wat bieden we’), zodat de beschikbare ondersteuning voor inwoners van Druten en Wijchen zoveel mogelijk gelijk wordt.
Individuele Inkomenstoeslag De gemeenteraad van Wijchen heeft recentelijk20 ingestemd met het beleidsplan Geldzorgen, Armoede en Schulden, met daarin als belangrijkste wijzigingen in het kader van beleidsharmonisatie het verkorten van het duurcriterium van de individuele inkomenstoeslag van vijf naar drie jaar. Hierdoor zijn de voorwaarden voor de individuele inkomenstoeslag, op enkele uitvoeringsverschillen na, gelijk in beide gemeenten. Regeling huishoudelijke apparaten In het beleidsplan van Druten wordt voorgesteld een ‘witgoedregeling’ in te stellen om huishoudens met een langdurig laag inkomen te ondersteunen (zie paragraaf 5.2). 20
Gemeenteraadsvergadering van 20 april 2023
26
Hierbij wordt de regeling huishoudelijke apparaten in Wijchen als voorbeeld gebruikt. Maatschappelijke participatie Op de regelingen voor maatschappelijke participatie van kinderen en volwassenen spelen verschillende lokale wensen. Hierdoor is er op dit moment geen harmonisatie mogelijk op de uitvoering en de beschikbare ondersteuning voor de maatschappelijke participatie van kinderen en volwassenen. Wel zetten beide gemeenten hier extra op in. In Wijchen heeft de gemeenteraad ingestemd met de verhoging van de geldterugregeling en het verkorten van het duurcriterium van drie jaar naar één jaar. In Druten start een tweejarige pilot met het Volwassenenfonds Sport en Cultuur. De resultaten van deze pilot worden met elkaar gedeeld en afhankelijk daarvan wordt de maatschappelijke participatie van volwassen, indien haalbaar en wenselijk, in de toekomst op geharmoniseerde wijze vormgegeven. De voor- en nadelen van de uitvoering van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid in beide gemeenten brengen we begin 2025 in kaart. Daar nemen we ook de organisatie en inrichting van de dienstverlening naar onze inwoners in mee. De conclusies daarvan leggen we in het derde kwartaal 2025 aan de gemeenteraad voor.
27
7. Financiële paragraaf 7.1 Schuldhulpverlening en preventie De financiële consequenties voor de beschreven initiatieven binnen schuldhulpverlening en preventie kunnen worden gedekt uit de lopende begroting. Hieronder staat het meerjarige bestedingsplan en een overzicht van de beschikbare budgetten op basis van de begroting. De verwachting is dat het meerjarige tekort gedekt kan worden uit de extra middelen die nog beschikbaar komen vanuit het Rijk in de komende meicurculaire 2023.
Tabel 2: Bestedingsplan Schuldhulpverlening en preventie Basisbudget ( inzet Plangroep) Subsidie Sterker Zakgeldproject Schuldhulpmaatje Stichting vrienden van Fibon Voorlichting kalender Preventiemedewerker Schuldhulpverlening Uitvoerend team Vroegsignalering (MeerVoormekaar) RIS Inforing (software) Totaal Beschikbaar budget 2023 t/m 2026 **Extra budget Schuldhulpverlening dec middelen 2022 (meicurculaire 2023)
2023
2024
2025
2026
€50.435 €19.802 € 1.000 € 5.000 € 1.000 € 5.000 € 18.777
€ 52.191 €19.802 € 1.000 € 5.000 € 1.000 € 5.000 € 19.171
€53.991 €19.802 € 1.000 € 5.000 € 1.000 € 5.000 €19.632
€55.614 €19.802 € 1.000 € 5.000 € 1.000 € 5.000 €20.103
€ 10.519
€ 10.000
€10.000
€10.000
€ 4.380 €115.913
€ 4.380 €117.544
€ 4.380 €119.805
€ 4.380 €121.899
€107.524
€110.137
€112.871
€115.393
€12.500
PM
PM
PM
7.2 Armoedebeleid Bestaand beleid De gemeenteraad heeft een structureel budget beschikbaar gesteld voor armoedebestrijding. In 2022 was voor armoedebestrijding € 309.440 begroot. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd. Voor 2023 is naast het structurele bedrag incidenteel € 112.500 beschikbaar voor armoedebeleid. Dit incidentele bedrag bestaat deels uit de €100.000 die via amendement beschikbaar is gesteld voor het armoedebeleid en deels uit een overheveling vanuit de Decembercirculaire 2022.21. De financiële middelen voor armoedebeleid worden ingezet voor de verschillende inkomensondersteunende regelingen van de gemeente in het kader van haar ondersteuning aan inwoners met een laag inkomen. De kosten voor de (directe) financiële ondersteuning die wij bieden aan huishoudens met een laag inkomen worden jaarlijks bij de begroting geschat op basis van landelijke cijfers over groei of afname van de doelgroep. De uitgaven voor de collectieve zorgverzekering, de energietoeslag en de kwijtschelding gemeentelijke belastingen worden apart begroot (zie ook bijlage c). Via subsidie ondersteunt de gemeente daarnaast Stichting Leergeld, die het kindpakket uitvoert 22 en de Voedselbank23. We zien een stijgende lijn in de uitgaven aan inkomensondersteunende regelingen.
Ook zien we dat we in Voor het eerste onderdeel bestaat geen verplichting om het hele bedrag uit te geven in 2023 en eventueel kan hier in 2024 ook nog een beroep op gedaan worden. 22 Tussen 2023 en 2026 bedraagt deze subsidie €60.000-€65.000, afhankelijk van de afspraken en activiteiten in dat jaar. 23 Voor subsidie aan de Voedselbank is €5.000 per jaar begroot. 21
28
verhouding steeds meer inwoners zonder bijstandsuitkering, maar met een laag inkomen, bereiken. In 2022 zijn de uitgaven voor het armoedebeleid bijna € 45.000 hoger dan begroot. Gezien de stijgende lijn in bereik en uitgaven is het aannemelijk dat deze vraag structureel is en dat het huidige begrote meerjarenbudget opgehoogd moet worden. We schatten de extra uitgaven aan inkomensondersteunende regelingen op € 50.000 per jaar. In hoofdstuk 2.2. ‘ondersteuning aan chronisch zieken’ is toegelicht dat de uitgaven voor de compensatieregeling vanwege een beleidswijziging sterk gedaald zijn. De onderbenutting van het budget op deze compensatieregeling zetten we daarom structureel in om de extra uitgaven aan inkomensondersteunende regelingen op te vangen. Tabel 3: Begrote uitgaven armoedebeleid (bestaand beleid) 2023 Inkomensondersteuning/Regelingen €426,613 Collectieve ziektekostenverzekering €137,425 Kwijtschelding gemeentelijke belastingen €60,979 Totaal € 625.017
2024 €321,966 €119,190
2025 €330,015 €122,170
2026 €337,275 €124,858
€62,503 € 503.659
€64,066 € 516.251
€65,475 € 527.608
De specifieke kosten die extra voortvloeien uit de beschreven initiatieven en doelen uit de beleidsplan worden in onderstaande tabel geschat.
29
Tabel 4: Overzicht structurele budgetvraag Verstrekkingen 2023 Leveren maatwerk P.M. energiearmoede
2024
2025
2026
-
-
-
Regeling huishoudelijke apparaten (Pilot) Volwassenenfonds (2 jaar)* Platform armoede realiseren Ophogen budget bestaand beleid Verhogen bereik verstrekkingen
€ 10.350
€ 10.350
€ 10.350
€ 10.350
€ 15.000
€ 15.000
P.M.
P.M
€5.000
€5.000
€5.000
-
€50.000
€50.000
€50.000
€50.000
-
€44.383
€44.383
€44.383
Subtotaal Verstrekkingen Beschikbare dekking
€ 80.350
€ 124.733
€ 109.733
€ 104.733
Amendement armoedebeleid Middelen dec.circ. 2022 Onderbenutting budget compensatieregeling Dekking pilot Volwassenenfonds vanuit lokaal sportakkoord Totaal beschikbaar
€ 100.000 €50.000
€50.000
€50.000
€ 170.000
€50.000
€50.000
€50.000
P.M.
-
-
-
€2.000
€3.000
€3.000
€3.000
€1.000
€1.000
P.M.
P.M.
€2.000
€4.000
€4.000
€4.000
€3.000
€5.000
€5.000
€5.000
€18.000
€35.000
€35.000
€35.000
Formatie Leveren maatwerk energiearmoede Aanvragen huishoudelijke apparaten Aanvragen volwassenenfonds Verwerken extra aanvragen verhoogd bereik Ondersteuning beleidsteam Werk en Inkomen Beleidscapaciteit armoedebeleid Subtotaal formatie Saldo beschikbaar (+ /tekort -) Te verwerken in Perspectiefnota
€ 12.500 €50.000 € 7.500
€26.000* + € 63.650
€48.000 -€ 122.733
€47.000 -€ 106.733
€47.000 -€ 101.733
* Gezien de startdatum van 1 juli 2023 worden deze kosten voor 2023 geschat op €8.000,De beschikbare middelen voor 2023 zijn vooralsnog voldoende. De extra benodigde structurele meerjarige middelen voor 2024 ad €122.733,-, 2025 ad €106.733,- en 2026 ad €101.733.verwerken we in de komende Perspectiefnota 2023. 30
Leveren maatwerk energiearmoede De mogelijke kosten in 2023 voor ‘Leveren maatwerk energie-armoede’ (in de tabel aangemerkt als PM*) willen wij dekken uit de gemaakte reservering van €100.000,- in de lopende begroting voor 2023. De overige kosten zullen indien noodzakelijk worden opgevoerd in de Perspectiefnota 2023. Regeling huishoudelijke apparaten We schatten de kosten van de regeling huishoudelijke apparaten op € 10.350 per jaar. Voor deze schatting maken we onder andere gebruik van het bereik van deze regeling in gemeente Wijchen. Pilot Volwassenenfonds Sport en Cultuur De kosten voor de tweejarige pilot met het Volwassenenfonds Sport en Cultuur schatten we op € 30.000 (€15.000 per jaar). Voor deze schatting maken we onder andere gebruik van het bereik van deze regeling in gemeenten van dezelfde grootte. Een gedeelte van de kosten van de pilot wordt in 2023 gedekt uit het Lokaal Sportakkoord (€7.500). De afhandeling van de aanvragen Volwassenfonds ligt bij het Volwassenenfonds zelf, waardoor de gevolgen voor formatie van deze pilot beperkt zijn. Platform armoede realiseren We schatten de kosten om een platform armoede in te richten, waarin we samenwerken met maatschappelijke partners met als doel het bereik naar inwoners te vergroten, op €5.000 per jaar voor de jaren 2023, 2024 en 2025.
Voor het leveren van maatwerk energiearmoede, de regeling huishoudelijke apparaten, de pilot Volwassenenfonds en het platform armoede gaat het om nieuw beleid waarvan de kosten vooraf niet precies in te schatten zijn. Verhogen bereik verstrekkingen De wens vanuit het armoedebeleid is om het bereik van de regelingen te vergroten, waardoor we meer huishoudens met een laag inkomen kunnen ondersteunen. We schatten de extra uitgaven aan het verhogen van het bereik van inkomensondersteunende regelingen op € 44.383 per jaar. Formatie In Druten is het aantal aanvragen voor inkomensondersteuning sterk gestegen in de afgelopen jaren (2020: 666 aanvragen, 2021: 852 aanvragen, 2022: 1052 aanvragen, exclusief energietoeslag). In de formatiebehoefte moet ook worden meegewogen dat het afwijzen van aanvragen ook formatie kost, maar niet terug te zien is in de uitgaven voor regelingen. De acties in dit beleidsplan zijn ook bedoeld om het bereik van onze regelingen te vergroten. Beide ontwikkelingen (stijging van het aantal aanvragen en wens om bereik van regelingen te vergroten) vragen om meer structurele formatie op zowel beleids- als uitvoeringsniveau. Daarnaast stellen we nieuw beleid voor met bijbehorende formatieve consequenties. De invulling van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid voor Druten maakt het tekort aan beleidscapaciteit binnen het team Werk en Inkomen zichtbaar.
Naast de inzet die het team afgelopen drie jaar heeft moeten doen voor de verschillende crises, ontbrak al langer de basiscapaciteit voor armoedebeleid. Voor het vormgeven en onderhouden van deze beleidstaken dient deze capaciteit ingevuld te worden. Dit betekent een uitbreiding van de totale WDW-beleidscapaciteit op Werk en Inkomen. Benodigd voor structureel staand beleid is 0,4 fte S10 à € 35.000.
31
BIJLAGEN
A. Huishoudens met laag inkomen in Druten B. Gebruik per regeling (2018 – 2022) C. Vroegsignalering – evaluatie Druten 2022
32
Bijlage A - Huishoudens met een laag inkomen in Druten Bron: CBS Statline
Jaar
Absolute aantallen*
Percentage van totaal
2011
300
500
2012
300
500
Tot tot 120% 130% 800 1000 800 1000
2013
300
500
800
2014
400
600
tot 101% tot 110%
tot tot 101% tot 110% tot 120% 130% 4,3 7,4 11,0 14,1 4,8
7,5
11,1
14,4
1000
4,3
7,6
11,0
14,6
900
1100
5,0
8,4
12,0
15,1
4,9
8,3
11,9
15,0
2015
400
600
900
1100
2016
400
600
900
1100
5,2
8,5
11,7
14,2
2017
400
600
900
1100
4,8
8,3
11,7
14,6
2018
300
600
900
1100
4,5
7,9
11,3
14,0
4,3
7,3
10,7
13,4
2019
300
600
800
1000
2020
300
600
800
1000
4,2
7,2
10,3
12,9
2021**
300
500
800
1000
4,1
6,9
9,9
13,0
Jaar
Absolute aantallen*
Percentage van totaal***
2011
.
.
tot tot 120% 130% . .
2012
.
.
.
.
.
.
.
.
2013
.
.
.
.
.
.
.
.
2014
100
200
400
tot 101% tot 110%
tot tot 101% tot 110% tot 120% 130% . . . .
1,2
3,5
6,0
8,4
1,2
3,5
5,9
8,3
2015
100
200
400
600
2016
100
300
400
600
1,2
3,8
6,2
8,6
2017
100
300
500
600
1,6
4,1
6,6
8,7
2018
100
300
500
700
1,8
4,2
6,9
9,1
700
1,8
4,1
6,8
8,8
1,7
3,9
6,5
1,7
3,8
6,3
8,6 8,5
2019
100
300
500
2020
100
300
500
700 2021**
100
300
* **
Voorlopige cijfers
500
600
Bijlage B – Uitgaven en gebruik per regeling (2018 – 2022)
Kwijtscheldingsbeleid Tot maximaal 100% van de bijstandsnorm kan men een kwijtschelding krijgen voor (een deel van de) gemeentelijke belastingen. 2018 2019 2020 2021 2022 Kosten kwijtschelding €55.486 €54.728 €61.127 €55.213 €49.56524 Aantal 347 343 350 339 293
Individuele inkomenstoeslag Als men 3 jaar van maximaal 100% van de bijstandsnorm leeft kan men één maal per jaar een toeslag aanvragen; de hoogte van de toeslag hangt af van het huishoudtype en betreft 40% van de geldende bijstandsnorm. 2018 2019 2020 2021 2022 Uitgegeven €60.036 €59.376 €68.806 €56.993 €60.720 Aantal 125 126 131 118 127
24
Nog niet alle aanvragen kwijtschelding gemeentelijke belastingen zijn verwerkt op moment van schrijven
Regeling chronisch zieken en gehandicapten & Compensatieregeling Regeling chronisch zieken: Chronisch zieken en gehandicapten die een inkomen hebben van maximaal 120% van de bijstandsnorm, een laag vermogen en geen gebruik maken van de Collectieve zorgverzekering waarbij ook het eigen risico is afgedekt kunnen een bijdrage voor hun eigen risico aanvragen. Compensatieregeling voor gepensioneerden, chronisch zieken en gehandicapten. Tot en met 2021 zijn de regeling chronisch zieken en de compensatieregeling financieel samen geboekt en is een splitsing per regeling niet mogelijk Regeling chronisch zieken Uitgegeven Aantal verstrekkingen
€20.625 64
Compensatieregeling Uitgegeven Aantal verstrekkingen
€3.905 19
2022
Bijzondere bijstand voor kosten bewindvoering Voor noodzakelijke en bijzondere kosten kan men tot een inkomen van maximaal 110% van de bijstandsnorm ondersteuning aanvragen. Kosten voor beschermingsbewind zijn binnen de bijzondere bijstand een grote kostenpost.
Uitgegeven Aantal verstrekkingen
2018 €128.993 97
2019 €129.225 91
2020 €138.588 99
2021 €134.061 92
2022 €118.971 84
Bijzondere bijstand inrichtingskosten Een andere grote kostenpost binnen de bijzondere bijstand zijn kosten voor de inrichting van een woning in geval men daarvoor niet heeft kunnen reserveren (o.a. bij scheidingen en statushouders). 2018 2019 2020 2021 2022 Uitgegeven €34.481 €14.570 €26.673 €59.222 €83.738 Aantal 12 5 7 16 21 verstrekkingen
35
Eenmalige energietoeslag De eenmalige energietoeslag is bedoeld als tegemoetkoming voor de gestegen energieprijzen en kan aangevraagd worden door huishoudens met een inkomen tot 120% van de geldende bijstandsgrens. In 2022 is deze voor het eerst uitgekeerd.
Uitgegeven Aantal verstrekkingen
2022 €1.504.502 831
Collectieve Aanvullende Zorgverzekering Mensen met een inkomen tot 120% kunnen zorgverzekering afsluiten waarbij de gemeente, afhankelijk van de polis, € 15,- of € 37,50 per maand bijdraagt. 2018 2019 2020 2021 2022 Uitgegeven €54.782 €73.902 €84.600 €93.249 €84.585 Aantal verstrekkingen 130 173 189 206 355
Individuele studietoeslag Een leeftijdsafhankelijke bijdrage voor mensen die vanwege een beperking naast hun studie niet kunnen bijverdienen. 2018 2019 2020 2021 2022 Uitgegeven €1.800 €2.380 €450 €2.250 €3.600 Aantal 4 5 1 2 2 Kindpakket Het aantal kinderen dat gebruik maakt van het Kindpakket is de afgelopen drie jaar gestegen van 227 kinderen naar 278 kinderen, ondanks dat we te maken hadden met de coronapandemie en lockdowns die onder andere sport en cultuur beperkten. Deze 278 kinderen komen uit 193 gezinnen.
36
Bijlage C - Vroegsignalering – evaluatie 2022 Druten
Monitor vroegsignalering Druten Signalen aangeleverd Signalen opgepakt pilotjaar) opgepakt Meldingen Inwoner bereikt Hulpaanbod aanvaard
2020 470 40 40 36 12
% 8,5 8,5 7,6 2,5
2021 579 499 308 49 20
% 86 61,7 8,5 3,5
2022 744 549 536 63 39
% 78,8 72 8,5 5,2
Werkwijze: Niet alle aangeleverde signalen worden opgepakt. Soms gaat het om een hele kleine achterstand (< 100 euro of is iemand al bekend bij schuldhulpverlening). Alle signalen van eenzelfde huishouden die we in een maand ontvangen worden gebundeld tot één melding; dit verklaart het verschil in aantal tussen signalen en meldingen. Vervolgens ontvangt de inwoner een hulpaanbod in de vorm van een telefoontje, huisbezoek, brief of sms (= melding opgepakt). Als er naar aanleiding van dit aanbod een succesvol contact tot stand komt, dat wil zeggen dat we de boodschap van Vroegsignalering over hebben kunnen brengen (fysiek, telefonisch of per mail), dan hebben wij de “inwoner bereikt”. Van de contacten die we met de inwoners hebben accepteert uiteindelijk 5,2% ons hulpaanbod. Als mensen aangeven dat ze geen hulp willen omdat ze het ‘al opgelost’ hebben of het ‘deze week gaan betalen’, dan kunnen wij daar verder niets mee doen.
Resultaten 2022 Druten 11,5% van opgepakte signalen bereikt 63 personen:29 contact n.a.v. de email, brief of sms en 33 via een telefonisch contact en 1x aangesproken door jongerenwerker. 7,1% van opgepakte signalen heeft hulp aanvaard 39 personen: 16 inwoners middels een Quick Fix en 23 inwoners hebben gebruik gemaakt van schuldhulpverlening
Landelijke trend De resultaten uit Vroegsignalering van schulden over 2022 laten een beeld zien dat in lijn is met de landelijke trend. Hieronder staan de landelijke cijfers over 2022 (bron: Dashboard Monitoring Vroegsignalering, Divosa). De cijfers zijn gebaseerd op gemeenten met een omvang van 25.000 – 50.000 inwoners. Het gemiddeld aantal signalen per gemeente met een inwonertal tussen de 25.000 – 50.000 inwoners (d.i. 83 van de 218 deelnemende gemeenten) is 70 signalen per maand. Ter vergelijking: Druten 62 signalen Deze meldingen leiden landelijk in 15,8% tot een succesvol contact, dat wil zeggen dat de boodschap van Vroegsignalering over is gebracht in een persoonlijk (fysiek, telefonisch of per mail) contact. Bij gemeenten met een kleinere omvang ligt dit percentage nagenoeg gelijk (15,6%). Ter vergelijking: In Druten ligt dit percentage iets lager: 11,8%
Van de contacten die er met inwoners zijn accepteert (landelijk) uiteindelijk 33% het hulpaanbod. Bij de kleinere gemeenten (0 – 25.000) ligt dit percentage iets lager op 29,5%. Ter vergelijking: In Druten ligt dit percentage aanmerkelijk hoger: 62%. Conclusie Het contact dat we in Druten met de inwoners realiseren ligt lager dan het landelijk gemiddelde. Hier kan dus ook meer op ingezet worden. Als er een contact gerealiseerd wordt, dan bereiken we wel meer hulpacceptaties dan landelijk. Kennelijk doen we het in het gesprek met de inwoner goed. Algemene opmerkingen Het laatste kwartaal 2022 laat zowel landelijk als lokaal een lager aantal signalen zien. Mogelijk dat de steunmaatregelen (rondom energie) hier een rol in spelen. Het aantal signalen blijft al lange tijd ver achter bij de verwachtingen. Hier wordt nog onderzoek naar gedaan. Vermoed wordt dat mensen deels gesteund werden door diverse overheidsmaatregelen zoals de energietoeslag, hun spaartegoeden opmaken en lenen bij familie of vrienden. Grotere gemeenten met meer schuldenproblematiek laten verhoudingsgewijs een hoger percentage signalen en meldingen zien. Rendement De cijfers lijken nog weinig spectaculair. We zijn echter ‘pas’ een paar jaar op weg. Toch is het zinvol om door te gaan met vroegsignalering, vindt ook Nadja Jungmann, lector schulden en incasso.
In Binnenlands Bestuur van 30 mei 2022 zegt zij hierover: 'Op dit moment hebben we vijf op de zes mensen met problematische schulden niet in beeld. Vroegsignalering kan eraan bijdragen dat het bereik van de schuldhulpverlening toeneemt. Bovendien werpt vroegsignalering ook vruchten af die niet direct zichtbaar zijn in de statistieken. De monitor biedt alleen zicht op het aantal mensen dat direct hulp aanneemt. Er zijn ook mensen waarbij vroegsignalering werkt als een wake up call. Ze slaan de hulp van de gemeente af, maar zoeken als gevolg van de aandacht van de gemeente alsnog de schuldeiser op. Ook dan is vroegsignalering van toegevoegde waarde. Daarnaast geldt nog steeds dat elke euro die aan preventie van schulden wordt uitgegeven een maatschappelijk rendement heeft van 2,69 euro.” Doorontwikkeling Vroegsignalering wordt in 99% van de gevallen door de inwoners positief ontvangen mits onze bedoeling goed wordt uitgelegd. De meeste acceptatie gebeurt als we telefonisch of persoonlijk contact hebben. Landelijke monitorcijfers laten zien dat huisbezoeken en bellen het vaakst leiden tot contact. Het Rijk gaat vanaf 2023 structurele financiering beschikbaar maken voor het intensiveren van deze werkwijzen. Net als landelijk, zit er een groot verschil tussen het aantal meldingen en de contacten die we succesvol kunnen leggen.
Deels ligt dit in de beschikbaarheid van telefoonnummers, deels in de criteria die we hanteren om mensen te selecteren. Deze selectiecriteria (huisbezoek of telefoongesprek bij: 2 of meer signalen per huishouden met een totale achterstand > 750,-, jongeren (< 27 jaar) en recidivisten met meerdere signalen) zijn ingegeven door onder andere personele capaciteit. We gaan onderzoeken hoe we de Vroegsignalering in 2023 kunnen intensiveren. Denkrichtingen hierbij zijn: a. Groter aantal inwoners per telefoon benaderen. b. Intensivering inzet jongerenwerkers. De aandacht voor jongeren en preventie neemt toe. De resultaten van de jongerenwerkers die contact met de jongeren zoeken blijft achter bij de verwachting. Zij geven als reden aan dat ze beperkte tijd hebben én dat een contact soms een langdurig, intensief vervolg heeft. De begeleiding loopt anders dan bij een reguliere inwoner. Dit is mede ingegeven door het feit dat deze jongeren vaak meerdere problemen hebben.
c. Huisbezoeken uitbreiden naar meer inwoners die maanden achter elkaar met achterstanden, bij verschillende vaste lasten partners, worden aangemeld. De uitbreiding van deze capaciteit is al opgenomen in de afspraken met MeerVoormekaar. d. nzet van Schuldhulpmaatje voor een huisbezoek. Schuldhulpmaatje is een fijne partner die voor de inwoners gezien wordt als ‘niet van de overheid’. Bovendien heeft Schuldhulpmaatje een langere adem en biedt deze meerdere contacten die vaak nodig zijn. De ervaringen zijn positief. Schuldhulpmaatje werkt op vrijwillige basis.
40