Bijlage 5 Quickscan Wnb
Tekst van het document
Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten
Opdrachtgever: Sunvest Ontwikkeling B.V. P. de Lange Maarsenbroeksedijk 37 3542 DM Utrecht
Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl
Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:
201891 17-5-2021 T. Rood N. Otten J. Loeffen Definitief 1
© 2021 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 2
Inhoudsopgave 1 1.1 2
Inleiding ....................................................................................................................................................... 5 Aanleiding ...............................................................................................................................................5 Huidige situatie en ontwikkeling ................................................................................................................. 6
2.1
Huidige situatie .......................................................................................................................................6
2.2
Voorgenomen ontwikkeling ...................................................................................................................9
3
Natuurwetgeving en -beleid...................................................................................................................... 13
3.1
Inleiding ................................................................................................................................................13
3.2
Bescherming van soorten .....................................................................................................................13
3.3
Bescherming van gebieden ...................................................................................................................13
3.4
Bescherming van houtopstanden .........................................................................................................14
3.5
Gelders Natuurnetwerk ........................................................................................................................15
4
Methode.................................................................................................................................................... 16
4.1
Inleiding ................................................................................................................................................16
4.2
Bureauonderzoek .................................................................................................................................16
4.3
Terreinbezoek .......................................................................................................................................16
5
Beschermde soorten ................................................................................................................................. 17
5.1
Planten..................................................................................................................................................17
5.2
Zoogdieren ............................................................................................................................................17
5.2.1
Vleermuizen .................................................................................................................................17
5.2.2
Overige zoogdieren ......................................................................................................................19
5.3
Vogels ...................................................................................................................................................19
5.4
Reptielen...............................................................................................................................................21
5.5
Amfibieën .............................................................................................................................................21
5.6
Vissen ....................................................................................................................................................22
5.7
Ongewervelden ....................................................................................................................................22
6
Kansen voor natuur ................................................................................................................................... 23
6.1
Vegetatie ..............................................................................................................................................23
6.2
Beheer en monitoring ...........................................................................................................................23
7 7.1
Conclusie ................................................................................................................................................... 24 Beschermde soorten.............................................................................................................................24
7.1.1
Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt ....................................................................24
7.1.2
Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt ..................................................................24
7.1.3
Algemene zorgplicht ....................................................................................................................24
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 3
7.2
Bescherming gebieden .........................................................................................................................25
7.3
Bescherming houtopstanden ...............................................................................................................25
7.4
Gelders Natuurnetwerk ........................................................................................................................25
7.5
Uitvoerbaarheid van de plannen ..........................................................................................................25
7.6
Geldigheid rapportage ..........................................................................................................................25
8
Bibliografie ................................................................................................................................................ 26
Bijlage 1 Wettelijk kader natuurwetgeving ........................................................................................................... 27
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 4
1 Inleiding 1.1 Aanleiding Sunvest Ontwikkeling B.V. is voornemens een zonnepark te ontwikkelen ter grootte van circa 11 ha, tussen de Vissert en de weg Noord-Zuid in Pijflijk en deze landschappelijk in te passen. In verband met deze voorgenomen ontwikkeling is een toetsing van de plannen aan de natuurwetgeving en het natuurbeleid noodzakelijk. Met deze toetsing moet duidelijk worden hoe de ontwikkeling gerealiseerd kan worden binnen de kaders van de natuurbescherming. Eerste stap in deze toetsing is het uitvoeren van een verkennend onderzoek. Op basis van een bureauonderzoek en een veldbezoek wordt aan de hand van aanwezige terreintypen en toevallige waarnemingen van soorten zo goed mogelijk ingeschat welke beschermde gebieden en plant- en diersoorten aanwezig (kunnen) zijn. Op basis daarvan worden uitspraken gedaan over de (mogelijke) effecten van de voorgenomen ontwikkeling en de eventueel noodzakelijke vervolgstappen. Voorliggende rapportage gaat hier verder op in.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 5
2 Huidige situatie en ontwikkeling 2.1 Huidige situatie Het huidige plangebied is gelegen naast een kV-station, ingeklemd tussen de Vissert en de Noord-zuid, in Pijflijk, gemeente Druten binnen de provincie Gelderland (afbeelding 1 & 2). Het agrarische perceel wordt omringd en doorkruist met sloten en is verder in gebruik als intensief agrarisch grasland. In dit grasland staat bijna uitsluiten gras en ontbreken kruiden vrijwel geheel. De sloten en slootranden zijn rijker begroeid met soorten als waterviolier, tweerijige zegge, moeraszegge, raapzaad, holpijp en speenkruid. Het zonnepark ligt verder in een polder welke, net als het plangebied, zeer open is. Hierbij ontbreekt opgaande beplanting vrijwel geheel en is veel intensieve landbouw aanwezig. Verlichting ontbreekt binnen het plangebied zelf en is slechts sporadisch aanwezig langs de kruispunten met de Noord-Zuid.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 6
Afbeelding 1: luchtfoto plangebied (ESRI, 2021).
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 7
Afbeelding 2: ligging plangebied (ESRI, 2021).
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 8
2.2 Voorgenomen ontwikkeling De initiatiefnemer is voornemens een zonnepark te realiseren ter grootte van circa 11 ha. Dit zonnepark zal landschappelijk worden ingepast waarbij rekening wordt gehouden met zowel landschap als ecologie (afbeelding 3). Deze landschappelijke inpassing onderscheidt zich in de volgende punten welke onder andere voortkomen uit het ontwerp van afbeelding 3: • Panelen zullen worden geplaatst in een zuid-opstelling. • Realiseren van een gevarieerd struweel ten noorden van het plangebied, met een totale breedte van circa acht meter (1). • Beheer middels begrazing van schapen (1). • Ontwikkelen van een acht meter brede strook aan kruidenrijk grasland evenwijdig aan de Vissert. • Plaatsen van een torenvalkenkast aan de Vissert, buiten het plangebied. • Plaatsen van een meidoornhaag ten zuiden en ten westen van het plangebied. • Verflauwen van de oevers op de zuidgrens van het plangebied (3). • Realiseren van een recreatief struinpad ten oosten van het plangebied (6). • Graven van een poel in het zuidwesten van het plangebied (7).
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 9
Afbeelding 3: Ontwerp zonnepark ‘De Hooge Bobbert’ door Haver Droeze.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 10
Afbeelding 4a: Impressie plangebied, situatie op 14-04-2021.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 11
Afbeelding 4b: Impressie plangebied, situatie op 14-04-2021.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 12
3 Natuurwetgeving en -beleid 3.1 Inleiding De Wet natuurbescherming bestaat uit drie onderdelen: de bescherming van soorten, de bescherming van gebieden en de bescherming van houtopstanden. De kern van het natuurbeleid wordt gevormd door het Natuurnetwerk Nederland, dat een samenhangend netwerk vormt van natuurgebieden. De provincies zijn het bevoegd gezag. Alleen in een aantal situaties, zoals bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid, is het Rijk het bevoegd gezag. In dit hoofdstuk wordt kort ingegaan op de relevante wetgeving en het natuurbeleid voor het plangebied.
3.2 Bescherming van soorten Het uitgangspunt bij het onderdeel soortenbescherming is dat geen schade mag worden toegebracht aan beschermde dieren of planten. De wet kent een drietal beschermingsregimes; beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn, beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn en beschermingsregime “andere soorten”. Elk beschermingsregime heeft zijn eigen verbodsbepalingen. Voor ieder ruimtelijk plan of ruimtelijke ontwikkeling is het verplicht om te toetsen of deze leidt tot overtreding van de betreffende verbodsbepalingen. Wanneer er sprake is van een overtreding dient er onderzocht te worden of er een vrijstelling geldt. Indien er geen vrijstelling geldt, kan het aanvragen van een ontheffing noodzakelijk zijn. Bijlage 1 gaat verder in op het wettelijk kader bij toetsing aan de Wet natuurbescherming, onderdeel soortenbescherming. Gevolgen plangebied De Wet natuurbescherming is een nationale Wet. Indien negatieve effecten worden verwacht door activiteiten of ontwikkelingen is een toetsing aan de Wet natuurbescherming noodzakelijk. In hoofdstuk 5 wordt verder ingegaan op de aanwezigheid van beschermde soorten en welke effecten de voorgenomen ontwikkeling heeft op deze soorten.
3.3 Bescherming van gebieden Met het onderdeel gebiedenbescherming worden binnen de Wet natuurbescherming de Natura 2000-gebieden beschermd. Natura 2000 is een samenhangend netwerk van natuurgebieden in Europa. Natura 2000 bestaat uit gebieden die zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en gebieden die zijn aangemeld op grond van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG). Voor alle gebieden gelden instandhoudingsdoelstellingen. De kern van de bescherming is dat deze instandhoudingsdoelstellingen niet in gevaar mogen worden gebracht. Activiteiten mogen geen negatieve effecten hebben op de waarden waarvoor het gebied is aangewezen. Voor activiteiten of projecten die schadelijk zijn voor de beschermde natuur geldt een vergunningplicht. Hierdoor is in Nederland een zorgvuldige afweging gegarandeerd bij projecten die gevolgen kunnen hebben voor natuurgebieden.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 13
Gevolgen plangebied Niet stikstof-gerelateerde effecten: In de directe omgeving van het plangebied liggen geen Natura 2000-gebieden. Op ongeveer 2,2 km afstand ligt het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Rijntakken. De aard van de voorgenomen werkzaamheden en ontwikkeling maken dat de effecten uitsluitend tot het plangebied of in de zeer directe zone eromheen beperkt blijven. Gezien de afstand tot de Natura 2000-gebieden, de invulling van de tussenliggende gebieden en de voorgenomen werkzaamheden is er geen sprake van mogelijk negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied. Een toetsing op grond van de Wet natuurbescherming van niet stikstof-gerelateerde effecten wordt daarom niet noodzakelijk geacht. Stikstof-gerelateerde effecten Een stikstofberekening met het rekenprogramma AERIUS-Calculator is altijd noodzakelijk om de uitstoot en depositie van stikstof, en de gevolgen daarvan op Natura 2000-gebieden te bepalen. Echter, de gegevens die voor deze berekening noodzakelijk zijn, zijn in deze fase van de ontwikkeling nog niet beschikbaar en concreet.
3.4 Bescherming van houtopstanden Het omhakken of rooien van bomen is gelet op de Wet natuurbescherming niet zomaar toegestaan. Dit geldt ook bij het rooien of het verrichten van handelingen die de dood of ernstige beschadiging van bomen tot gevolg hebben. Hieronder valt ook beschadiging door vee. Onder bos wordt verstaan: • alleen bossen die buiten de ‘bebouwde kom Boswet’ liggen; • alle beplantingen van bomen die groter zijn dan 10 are (1.000 m2); • bomen in een rijbeplanting, als de rij uit meer dan 20 bomen bestaat. De gemeente stelt de grenzen van de ‘bebouwde kom Boswet’ bij besluit vast. Deze grenzen kunnen afwijken van de ‘bebouwde kom Verkeerswet’. Het besluit wordt door de provincie goedgekeurd. De grenzen zijn bij de gemeente na te vragen. De bescherming van houtopstanden kent twee belangrijke instrumenten: meldingsplicht en herplantplicht. Een kapmelding is verplicht bij de kap van bomen buiten de bebouwde kom indien kap plaatsvindt in een houtopstand. Veelal geldt een 1 op 1 herplantplicht. Provincies bepalen welke gegevens bij een melding moeten worden aangeleverd. Voor het vellen van een houtopstand in verband met realisatie van een Natura 2000-doel is er geen herplantplicht.
De voorgenomen kap van een houtopstand hoeft niet gemeld te worden als het gaat om: • houtopstanden binnen de bij besluit van de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom: • houtopstanden op erven of in tuinen; • fruitbomen en windschermen om boomgaarden; • naaldbomen, kennelijk bedoeld om te dienen als kerstbomen, indien niet ouder dan twintig jaar; • kweekgoed; • uit populieren of wilgen bestaande: o wegbeplantingen; o beplantingen langs waterwegen, en o eenrijige beplantingen langs landbouwgronden. • het dunnen van een houtopstand; • uit populieren, wilgen, essen of elzen bestaande beplantingen die kennelijk zijn bedoeld voor de productie van houtige biomassa, indien zij: o ten minste eens per tien jaar worden geoogst;
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 14
o
• • •
bestaan uit minstens tienduizend stoven per hectare per beplantingseenheid, zijnde een aaneengesloten beplanting die niet wordt doorsneden door onbeplante stroken breder dan twee meter, en o zijn aangelegd na 1 januari 2013. het vellen van houtopstanden ter uitvoering van een instandhoudingsmaatregel of een passende maatregel; het vellen van houtopstanden voor de aanleg en het onderhoud van brandgangen op natuurterreinen; het vellen van houtopstanden en herbeplanten op een wijze die is beschreven in een goedgekeurde gedragscode.
De provincie kan een kapverbod opleggen. Mag er wel worden gekapt, dan moeten er meestal ook nieuwe bomen worden aangeplant. De provincie kan een ontheffing of vrijstelling verlenen. Dit hangt ervan af of hiervoor een provinciale verordening is opgesteld. Mogelijk is ook een omgevingsvergunning nodig. Het aanvragen van deze vergunning en het indienen van een kapmelding moet apart van elkaar uitgevoerd worden. Gevolgen plangebied Er worden binnen het plangebied geen bomen gekapt. Een nadere toetsing van houtopstanden is daarom niet noodzakelijk.
3.5 Gelders Natuurnetwerk Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Provincies hebben hiervoor soms een andere benaming. Zo gebruikt Gelderland de benaming Gelders Natuurnetwerk (GNN). De Groene Ontwikkelingszone (GO) bestaat uit terreinen met een andere bestemming gelegen in de voormalige EHS. Het netwerk moet natuurgebieden beter met elkaar en met het omringende agrarisch gebied verbinden. Het Natuurnetwerk is de kern van het Nederlandse natuurbeleid. De provincies zijn verantwoordelijk voor de begrenzing en de ontwikkeling van dit natuurnetwerk. In of in de directe nabijheid van het GNN geldt het ‘nee, tenzij’- principe. In principe zijn er geen ontwikkelingen toegestaan als zij de wezenlijke kenmerken of waarden van het gebied aantasten. Wanneer bij een ontwikkeling mogelijke effecten op het GNN denkbaar zijn, is het noodzakelijk een GNNtoetsing uit te voeren. Gevolgen plangebied Het plangebied en de directe omgeving maken geen onderdeel uit van het GNN of de GO. Het plangebied ligt op ongeveer 1,6 kilometer van het dichtstbijzijnde begrensde GNN-gebied. Met de voorgenomen werkzaamheden worden derhalve geen negatieve effecten verwacht op de wezenlijke waarden en kenmerken van het GNN. Een toetsing aan het GNN-beleid wordt daarom niet noodzakelijk geacht (Provincie Gelderland, 2021).
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 15
4 Methode 4.1 Inleiding De aanwezige natuurwaarden zijn in beeld gebracht op basis van bestaande inventarisatiegegevens en een verkennend veldbezoek.
4.2 Bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is indien beschikbaar gebruikgemaakt van landelijke, provinciale en regionale verspreidingsinformatie; • NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) (NDFF, 2021). • De landelijke verspreidingsinformatie uit atlassen, die deels gedateerd is, is gebruikt om na te gaan of nabij het plangebied in het verleden beschermde soorten zijn aangetroffen. Exacte locaties of data van de waarnemingen waren daarbij veelal niet bekend. Deze gegevens hebben vaak betrekking op atlasblokken (5x5 kilometer) en kunnen daardoor betrekking hebben op waarnemingen buiten het plangebied. • De flora- en faunadatabase van Eelerwoude is eveneens geraadpleegd. Eelerwoude heeft meerder onderzoeken in de nabije omgeving uitgevoerd. De data van deze onderzoeken zijn opgeslagen in deze database.
4.3 Terreinbezoek Op basis van een eenmalig veldbezoek is de geschiktheid van het onderzoeksgebied voor de verwachte soorten en/of soortgroepen beoordeeld. Het veldbezoek is overdag door N. Otten uitgevoerd, ecologisch adviseur bij Eelerwoude (zie kader). Het veldbezoek is uitgevoerd op 14-04-2021 bij 8°C, licht bewolkt weer en windkracht 1 Bft. Het gaat hier om een deskundigenoordeel op basis van de fysieke gesteldheid van het terrein (biotopenonderzoek). Daarnaast zijn de aangetroffen belangwekkende soorten genoteerd. Kader – Ecologisch deskundige De veldmedewerkers van Eelerwoude beschikken over een uitgebreide ervaring met de betreffende soortgroepen en voldoen aan de criteria van ‘ecologisch deskundige’. Met een ecologisch deskundige wordt bedoeld een persoon die voor de situatie en soorten ten aanzien waarvan hij of zij gevraagd is te adviseren en/of te begeleiden, aantoonbare ervaring en kennis heeft op het gebied van soortspecifieke ecologie. De ervaring en kennis dienen te zijn opgedaan doordat de deskundige:
-
op HBO- dan wel universitair niveau een opleiding heeft genoten met als zwaartepunt (Nederlandse) ecologie; en/of op MBO-niveau een opleiding heeft afgerond met als zwaartepunt de Wet natuurbescherming, soortenherkenning en zorgvuldig handelen ten opzichte van die soorten; en/of
-
als ecoloog werkzaam is voor een ecologisch adviesbureau, zoals bijvoorbeeld een bureau welke is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus; en/of
-
zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenbescherming en is aangesloten bij en werkzaam voor de daarvoor in Nederland bestaande organisaties (zoals bijvoorbeeld Zoogdiervereniging, RAVON, Stichting Das en Boom, Vogelbescherming Nederland, Vlinderstichting, Natuurhistorisch Genootschap, KNNV, NJN, IVN EIS Nederland, FLORON, SOVON, STONE, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, De Landschappen en Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied; en/of
-
zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenmonitoring en/of -bescherming.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 16
5 Beschermde soorten Dit hoofdstuk beschrijft de tijdens het veldbezoek waargenomen soorten, al dan niet aangevuld met gegevens uit de literatuur en andere informatiebronnen. Vervolgens worden eventuele effecten beschreven als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling.
5.1 Planten Voorkomen en functie Er zijn tijdens het veldbezoek geen beschermde plantensoorten aangetroffen. Gezien de huidige inrichting van het plangebied (intensief agrarisch grasland) was dit ook niet de verwachting. Op het perceel zelf zijn voornamelijk soorten van zeer voedselrijke bodems waargenomen als Engels raaigras, kruipende boterbloem, paarse dovenetel en kleine veldkers. In de sloten zijn ook kwel indicerende soorten waargenomen als waterviolier en grote hoeveelheden holpijp. Deze soorten stonden in of aan de randen van de sloten in samenhang met moeraszegge, tweerijige zegge, speenkruid en raapzaad. Gelet op de aanwezige terreintypen en het huidige beheer kunnen beschermde soorten worden uitgesloten. Wel biedt de aanwezigheid van kwel indicerende soorten mogelijkheden tot het ontwikkelen van een soortenrijke onderwater en/of oever vegetatie. Effecten en ontheffing In het plangebied zijn geen beschermde plantensoorten aangetroffen. Deze kunnen op basis van het huidige biotoop worden uitgesloten. Hierdoor is er geen sprake van een negatief effect op beschermde plantensoorten. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde flora niet noodzakelijk.
5.2 Zoogdieren 5.2.1 Vleermuizen Voorkomen en functie In het plangebied is tijdens het dagbezoek beoordeeld of de locatie geschikt is voor vleermuizen. Hierbij is onderscheid gemaakt in: verblijfplaats, vliegroute en foerageergebied. In het plangebied kunnen de volgende vleermuissoorten voorkomen: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, rosse vleermuis, laatvlieger, watervleermuis, gewone grootoorvleermuis en eventueel meervleermuis. Verblijfplaats Vleermuizen maken gedurende het jaar gebruik van een netwerk van vaste rust- en verblijfplaatsen (zie kader Vleermuisverblijfplaatsen). Deze verblijfplaatsen kunnen de volgende functies hebben: • kraamverblijfplaats; • zomerverblijfplaats; • paar- en/of baltsverblijfplaats; • winterverblijfplaats.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 17
Kader - Vleermuisverblijfplaatsen Onder de vleermuizen zijn gebouw bewonende en/of boom bewonende soorten aanwezig. Gewone dwergvleermuis, meervleermuis en laatvlieger zijn hoofdzakelijk gebouw bewonend. Rosse vleermuis en watervleermuis zijn voornamelijk boom bewonende en gewone grootoorvleermuis en ruige dwergvleermuis bewonen zowel bomen als gebouwen. Voorbeelden van verblijfplaatsen in gebouwen zijn ruimtes in spouwmuren en achter boeiboorden en gevelbetimmering. Holten en spleten in bomen en ruimtes achter loszittend schors zijn voorbeelden van verblijfplaatsen in bomen. Vanuit de verschillende functies van de verblijfplaats worden weer andere eisen gesteld aan bijvoorbeeld het klimaat, de toegankelijkheid en de expositie van het verblijf ten opzichte van de zon. Als kraamverblijfplaats worden meestal gebouwen en/of bomen uitgekozen waarbinnen een constant klimaat heerst. Bij gebouwen zijn dit voornamelijk woningen met een spouwmuur of een geïsoleerd dak. Sommige vleermuizen hebben aan een opening van 1-2 cm voldoende om naar binnen te kruipen. Bij bomen gaat het meestal om dikke, oude bomen met een dikke restwand.
Omdat gebouwen en bomen ontbreken binnen het plangebied, ontbreken automatisch ook potentieel geschikte verblijfplaatsen voor vleermuizen. Foerageergebied en vliegroutes Het plangebied is totaal ongeschikt als foerageergebied voor vleermuizen. De genoemde vleermuissoorten foerageren graag in halfopen gebieden met veel luwe zones met een gevarieerd aanbod aan insecten. Door het ontbreken van opgaande beplanting ontbreken dergelijke luwe zones binnen het plangebied. Ook is het aanbod aan variatie in de vegetatie zeer beperkt. Naast het foerageergebied gebruiken vleermuizen lijnvormige elementen om zich langs te verplaatsen zoals houtwallen, bosranden of watergangen. Het is mogelijk dat de watergangen binnen het plangebied door vleermuizen worden gebruikt als vliegroute tussen verblijfplaatsen rondom het plangebied en het foerageergebied in de omgeving, of als onderdeel van een migratieroute. Effecten en ontheffing Alle vleermuissoorten zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming met beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn. Het opzettelijk verstoren, vangen en doden van individuen van beschermde soorten, alsmede het beschadigen of vernielen van vaste verblijfplaatsen, inclusief de functionele leefomgeving, is verboden vanuit de Wet natuurbescherming.
De functionaliteit van de verblijfplaatsen van vleermuizen dienen te allen tijde gegarandeerd te blijven (zie ook kader - Foerageergebieden en vliegroutes). Verblijfplaatsen Omdat gebouwen en bomen geheel ontbreken binnen het plangebied, ontbreken ook potentieel geschikte verblijfplaatsen voor vleermuizen. Foerageergebied en vliegroutes Door de openheid van het gebied waarbij luwe, windstille zones ontbreken en matig aanbod aan variatie in de aanwezige vegetatie is, is het plangebied ongeschikt als foerageergebied voor vleermuizen. Mogelijk worden de omliggende sloten wel gebruikt als (onderdeel van een) vliegroute. Deze sloten blijven behouden bij het realiseren van een zonnepark, derhalve is er geen sprake van een negatief effect op vleermuizen. Wel dient in de actieve periode voor vleermuizen gewerkt te worden gedurende lichte omstandigheden tussen zonsopkomst en zonsondergang. Afhankelijk van het weer is dit deze actieve periode van maart t/m november. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor vleermuizen niet noodzakelijk. Wel dient men geen werkzaamheden uit te voeren tussen maart en november voor zonsopkomst of na zonsondergang (gedurende donkerte).
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 18
5.2.2 Overige zoogdieren Voorkomen en functie Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt Op basis van het aanwezige biotoop, sporen, literatuurgegevens en expertise zijn onder andere de volgende algemeen voorkomende zoogdieren binnen het plangebied aanwezig of te verwachten: ree, haas, vos en diverse algemene muizen en spitsmuizen. Deze soorten kunnen het plangebied gebruiken als (onderdeel van hun) leef- en foerageergebied. Daarnaast maken een aantal van het plangebied gebruik als migratieroute. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Binnen of rondom het plangebied komen mogelijk ook enkele beschermde soorten voor zonder provinciale vrijstelling als bunzing, steenmarter en wezel. Deze soorten komen allen in lage dichtheden voor in intensief agrarische gebieden en zijn mogelijk incidenteel aanwezig. Voor bunzing en wezel ontbreekt geschikt leefgebied en verblijfplaatsen in de vorm van een kleinschalig landschap met veel kleine boselementen, houtwallen, heggen en struweel. Steenmarter verblijft vrijwel altijd in holtes in schuren en woningen welke allen ontbreken. Mogelijk maken bovengenoemde soorten wel (incidenteel) gebruik van het plangebied als onderdeel van het leefgebied of om door te migreren.
Effecten en ontheffing Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De ingreep zal naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van de genoemde (algemeen) voorkomende zoogdieren met het beschermingsregime “andere soorten”. Voor deze beschermde soorten is bij een ruimtelijke inrichting door de provincie Gelderland een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Voor de bovengenoemde soorten zonder provinciale vrijstelling geldt dat essentieel leefgebied en verblijfplaatsen niet aanwezig zijn binnen het plangebied. Hiervoor is het landschap te open en ontbreekt structuur. Voor steenmarter ontbreken tevens ook gebouwen. Mogelijk maken deze soorten wel incidenteel gebruik van het plangebied, het realiseren van een zonnepark zal echter geen negatief effect veroorzaken. Mogelijk is er zelfs sprake van een positief effect door de te nemen landschappelijke inpassingen welke structuur in de omgeving vergroten en als het ware een kleinschalig landschap creëren. Een negatief effect op beschermde grondgebonden zoogdieren is daarom uitgesloten. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor grondgebonden zoogdieren niet noodzakelijk.
5.3 Vogels Voorkomen en functie Alle vogels zijn als soort beschermd in de Wet natuurbescherming. Onderscheid wordt gemaakt tussen vogels met jaarrond beschermde nesten, vogels met jaarrond beschermde functionele leefomgeving en overige (broed)vogels. Onder de vogels met jaarrond beschermde nesten vallen onder andere soorten die hun nesten ook buiten het broedseizoen gebruiken, soorten die elk jaar op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn en soorten die steeds van hetzelfde nest gebruik maken en niet of nauwelijks zelf een nest kunnen bouwen. Onder de vogels met jaarrond beschermde leefomgeving vallen soorten die weliswaar vaak terugkeren naar de plaats die zij het jaar daarvoor hebben gebruikt of de directe omgeving daarvan, maar die wel over voldoende flexibiliteit beschikken om, als de broedplaats verloren is gegaan, zich elders te vestigen.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 19
Jaarrond beschermde nesten Verblijfplaatsen van vogelsoorten, of aanwijzingen (braakballen of uitwerpselen) hiertoe, die jaarrond van vaste rust- en verblijfplaatsen gebruikmaken zijn niet aangetroffen binnen het plangebied en worden door het ontbreken van bomen en bebouwing ook niet verwacht. Mogelijk dat enkele soorten jaarrond beschermde nesten wel het plangebied gebruiken als onderdeel van hun leefgebied, zoals buizerd, sperwer, steenuil en kerkuil. Jaarrond beschermde functionele leefomgeving In deze situatie zijn enkele vogelsoorten aangetroffen dan wel te verwachten waarvan de functionele leefomgeving jaarrond beschermd is. Het gaat om soorten als koolmees, pimpelmees, spreeuw, torenvalk, graspieper, zilverreiger en blauwe reiger. Overige (broed)vogels De aangetroffen vogels binnen en direct rondom het plangebied vallen onder de algemene broedvogels van het agrarisch gebied. Onder andere de volgende vogelsoorten kunnen gebruikmaken van het plangebied; houtduif, holenduif, merel, roodborsttapuit, waterhoen, meerkoet, grote zilverreiger en wilde eend. Binnen het plangebied zijn onder andere meerkoeten en wilde eenden aangetroffen in de omliggende sloten. Mogelijk gebruiken deze soorten de sloten en/of oevers om in of op te broeden. Effecten en ontheffing Vogels met jaarrond beschermde nesten Van een aantal vogelsoorten zijn de nesten het hele jaar door beschermd.
Ook de functionele leefomgeving is daarbij beschermd. Bij het ontwikkelen van een zonnepark worden zowel de nesten als de functionele leefomgeving niet aangetast van soorten met jaarrond beschermde nesten. Derhalve is het uitvoeren van nader onderzoek of aanvragen van een ontheffing Wet natuurbescherming niet aan de orde. Vogels met jaarrond beschermde functionele leefomgeving Gelet op het beperkte aanbod van geschikt leefgebied voor deze soorten, gaat het om slechts enkele broedparen van genoemde algemeen voorkomende watervogels. Er zijn in de omgeving voldoende alternatieve nestmogelijkheden en leefgebied aanwezig. Genoemde soorten zijn bovendien goed in staat alternatieve nestplaatsen te vinden. Compenserende maatregelen of het aanvragen van een ontheffing is om deze redenen dan ook niet aan de orde. Overige (broed)vogels Alle vogelsoorten in Nederland zijn beschermd onder de Wet natuurbescherming. Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of beschadigen, alsook op het wegnemen van nesten van vogels. Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de verstoring niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort.
Door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren kan in veel situaties worden voorkomen dat gehandeld wordt in strijd met deze verbodsbepaling. De periode van 1 maart tot 15 juli wordt over het algemeen beschouwd als broedseizoen 1. Werkzaamheden binnen het broedseizoen zijn mogelijk indien is vastgesteld dat er met deze werkzaamheden geen nesten van broedvogels worden verstoord. Voor de Wet natuurbescherming zijn echter alle bewoonde vogelnesten beschermd, ongeacht het tijdstip van het jaar en ongeacht de zeldzaamheid van de soort. Gedurende het broedseizoen zijn er mogelijk nesten aanwezig op of rondom het perceel van soorten als meerkoet, wilde eend en graspieper. Het frezen van het perceel is alleen mogelijk binnen het broedseizoen 1 In het kader van de Wet natuurbescherming wordt voor het broedseizoen geen standaardperiode gehanteerd. Van belang
is of een broedgeval verstoord wordt, ongeacht de datum. Globaal gaat het echter om de periode van 1 maart tot 15 juli.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 20
indien één week alvorens de start van deze werkzaamheden een check is uitgevoerd. Deze check op broedvogels dient te worden uitgevoerd door een ter zaken kundige en heeft mogelijk tot gevolg dat een gedeelte of alle werkzaamheden moeten worden uitgesteld. Conclusie: voor aanvang van de werkzaamheden dient rekening gehouden te worden met de mogelijke aanwezigheid van in gebruik zijnde nesten van broedvogels. Indien deze werkzaamheden starten binnen het broedseizoen is een check door een ter zaken kundig ecoloog noodzakelijk, één week voor aanvang van de werkzaamheden.
5.4 Reptielen Voorkomen en functie Beschermde reptielen, zoals ringslang, gladde slang, levendbarende hagedis en hazelworm, zijn gebonden aan specifieke terreinen. In het plangebied ontbreekt dergelijk geschikt biotoop zoals heideterreinen, goed ontwikkelde waterlopen en venranden. Er zijn ook geen verspreidingsgegevens bekend van reptielen in en rondom het plangebied (NDFF, 2021). Effecten en ontheffing Op basis van het aanwezige biotoop kunnen beschermde reptielen worden uitgesloten. Negatieve effecten op reptielen zijn dan ook niet aanwezig. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is voor reptielen niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor reptielen niet noodzakelijk.
5.5 Amfibieën Voorkomen en functie Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt Een aantal soorten zoals bruine kikker, bastaardkikker, gewone pad en kleine watersalamander kunnen het plangebied gebruiken als landbiotoop. De waterelementen worden mogelijk ook als voortplantingsbiotoop gebruikt al zijn deze matig geschikt door de waarschijnlijke aanwezigheid van vissen. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Ten westen van het plangebied is ook één waarneming bekend van twee aanwezige poelkikkers, een soort zonder provinciale vrijstelling binnen de provincie Gelderland. Deze poelkikkers waren aanwezig in één van de vele sloten hier. Mogelijk worden de sloten rondom het plangebied ook als voortplantingsbiotoop gebruikt al is dit niet waarschijnlijk gezien het ontbreken van geschikt landhabitat en de aanwezigheid van vis. Ditzelfde kan worden gesteld voor kamsalamander welke alleen bekend is rondom de omgeving van Boven Leeuwen. Effecten en ontheffing Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De ingreep zal naar verwachting niet leiden tot een verlies van leefgebied van de genoemde (algemeen) voorkomende amfibieën met het beschermingsregime “andere soorten”. De sloten blijven behouden en geschikt landbiotoop ontbreekt.
Daarnaast is voor deze beschermde soorten bij een ruimtelijke inrichting door de provincie Gelderland een vrijstelling van de ontheffingsplicht opgesteld. Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Mogelijk komt poelkikker voor in de omliggende sloten binnen en rondom het plangebied. Dit matig geschikt voortplantingsbiotoop zal niet worden aangetast bij het realiseren van een zonnepark doordat alle sloten
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 21
behouden blijven. Geschikt landbiotoop ontbreekt eveneens doordat boomstobben en een goed ontwikkelde strooisellaag niet aanwezig zijn op het agrarische perceel. Hierom is er geen sprake van een negatief effect op amfibieën. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is derhalve niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor amfibieën niet noodzakelijk.
5.6 Vissen Voorkomen en functie In de ondiepe sloten rondom het plangebied zijn mogelijk enkele algemeen voorkomende vissoorten aanwezig als drie- en tiendoornige stekelbaars, riet- en blankvoorn en kleine modderkruiper. Effecten en ontheffing Doordat alle sloten binnen en rondom het plangebied behouden blijven is er geen sprake van een negatief effect op vissoorten. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming voor vissen is daarom niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde vissen niet noodzakelijk.
5.7 Ongewervelden Voorkomen en functie Van de groep ongewervelden (dagvlinders, libellen, kevers, weekdieren etc.) komen platte schijfhoren en vermiljoenkever voor in de omgeving van het plangebied (NDFF, 2021). Platte schijfhoren is bekend van enkele sloten ten westen van het plangebied (NDFF, 2021). Mogelijk komt deze soort ook in de sloten rondom het plangebied voor, zoals in de aanwezige waterviolier. Vermiljoenkever komt voor in natte bossen ten zuiden van de N322 waarin zij leven in recent doodgegaan hout. Binnen het plangebied komt deze soort niet voor doordat de aanwezigheid van hout binnen het plangebied ontbreekt. Effecten en ontheffing Mogelijk worden de sloten gebruikt als leefgebied voor platte schijfhoren. Er is geen sprake van een negatief effect op deze soort doordat de bestaande sloten gehandhaafd blijven. Voor vermiljoenkever ontbreekt geschikt biotoop. Nader onderzoek of een ontheffing Wet natuurbescherming is voor beide en andere soorten ongewervelden niet aan de orde. Conclusie: nader onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is in het kader van de Wet natuurbescherming voor beschermde ongewervelden niet noodzakelijk.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 22
6 Kansen voor natuur Op basis van de voorgelegde inrichtingstekening is het goed om aan te geven waar hierbij extra kansen liggen en wat zaken zijn om rekening mee te houden. Door de voorgelegen inrichtingstekening op de juiste manier uit te voeren en vooral te beheren kan het zonnepark nog een extra stap zetten in het leveren van een bijdrage aan biodiversiteit.
6.1 Vegetatie Er liggen kansen voor het ontwikkelen van vegetatief soortenrijke onderwater- en oevervegetatie door het stoppen met bemesten en graven van natuurvriendelijke oevers. Soorten als waterviolier en holpijp zijn indicerend voor een goede waterkwaliteit met kwel. Door maximaal in te zetten op het creëren van natuurvriendelijke oevers met een zo groot mogelijk oppervlak wordt een zo flauw mogelijk talud gecreëerd. Hierdoor wordt de oeverzone, welke rijk is aan soorten, uitgebreid evenals de diversiteit aan soorten. Deze diversiteit ontstaat onder andere door het periodiek droogvallen en onderwater lopen van verschillende stukken op de oever. Daarnaast kan bij het creëren van bloem- en kruidenrijk grasland gekozen worden voor het opbrengen van een lokaal donormengsel uit een goed ontwikkelde berm of grasland. Hierdoor wordt het plangebied sneller gekoloniseerd door lokaal voorkomende insectensoorten. Dit is veelal beter dan reguliere zadenmengsels omdat met lokale mengsels het leefgebied wordt versterkt en het zonnepark kan worden gekoloniseerd door lokale insectensoorten, zoals solitaire bijen en dag- en nachtvlinders. In Nederland alleen al komen circa 350 soorten wilde bijen voor welke veelal gebruik maken van één plantensoort of één geslacht plantensoorten. Ditzelfde geldt voor veel vlindersoorten.
Het inzaaien van gangbare soorten in kruidenmengsels is alleen nuttig voor dergelijke soort specifieke insecten indien deze soorten ook in de omgeving voorkomen en via deze omgeving het plangebied kunnen koloniseren. Hierom wordt, onder andere door de Vlinderstichting, geadviseerd om gebruik te maken van een donormengsel van een goed ontwikkelde vegetatie vanuit een berm, grasland of oever. Op deze manier worden de hier aanwezige plantensoorten geënt binnen het plangebied en wordt het aanwezige biotoop voor soort specifieke bijen, dag- en nachtvlinders versterkt en uitgebreid. Door op deze manier te werk te gaan wordt niet alleen gekeken naar hetgeen esthetisch aantrekkelijk is om te zien maar zal het zonnepark werkelijk een bijdrage leveren aan de omliggende flora en fauna.
6.2 Beheer en monitoring Net zo belangrijk als het landschappelijk inpassen van een zonnepark ten behoeve van biodiversiteit is het beheer. Het juist beheren van het plangebied zorgt ervoor dat de gerealiseerde natuur blijft bestaan, wordt ontwikkeld en/of niet verdwijnt door te intensief of te extensief beheer uit te voeren. Geadviseerd wordt om hiervoor een praktisch beheerplan te (laten) opstellen voor zaken als maaibeleid, schonen van poelen en het instant houden van het aangeplant struweel. Omdat elke ontwikkeling anders is, is het noodzakelijk om de uitgevoerde maatregelen uiteindelijk te monitoren. Hierbij kan het plangebied om de paar jaar worden geïnspecteerd om te kijken hoe de ontwikkeling van het grasland, de natuurvriendelijke oever en de aangeplante struiken verloopt. Deze monitoring dient te worden uitgevoerd door een ecologisch deskundige welke aantoonbare kennis heeft van vegetatie in relatie tot het beheer. Deze deskundige kan veranderingen voorstellen met betrekking tot zaken als maaibeleid en het onderhoud van de landschapselementen, om te zorgen dat het beheer optimaal is in relatie tot biodiversiteit en er altijd sprake is van maatwerk.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 23
7 Conclusie 7.1 Beschermde soorten 7.1.1 Soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt De ontwikkeling zal naar verwachting leiden tot een beperkt verlies van leefgebied van een aantal beschermde soorten waarvoor een provinciale vrijstelling geldt. De ingreep heeft geen invloed op de gunstige staat van instandhouding van deze soorten omdat er sprake is van een tijdelijke en plaatselijke verstoring, er voldoende leefgebied aanwezig blijft en het relatief algemene soorten betreft.
7.1.2 Soorten waarvoor geen provinciale vrijstelling geldt Met de volgende soorten en/of soortgroepen dient rekening te worden gehouden. Vleermuizen Mogelijk worden de omliggende sloten gebruikt als vliegroute. Deze sloten blijven behouden bij het realiseren van een zonnepark, derhalve is er geen sprake van een negatief effect op vleermuizen. Wel dient in de actieve periode voor vleermuizen gewerkt te worden gedurende daglicht: tussen zonsopkomst en zonsondergang. Afhankelijk van het weer is dit deze actieve periode van maart t/m november. Broedvogels Voor alle beschermde inheemse (ook algemeen voorkomende) vogelsoorten geldt een verbod op handelingen die opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren vernielen of beschadigen, als ook op het wegnemen van nesten van vogels. Daarnaast is het verboden vogels opzettelijk te storen, tenzij de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. In veel situaties kan dit voorkomen worden door verstorende werkzaamheden buiten het broedseizoen2 uit te voeren. Gedurende het broedseizoen zijn er mogelijk nesten aanwezig op of rondom het perceel van soorten als meerkoet, wilde eend en graspieper. Het frezen van het perceel is alleen mogelijk binnen het broedseizoen indien één week alvorens de start van deze werkzaamheden een check is uitgevoerd.
Deze check op broedvogels dient te worden uitgevoerd door een ter zaken kundige en heeft mogelijk tot gevolg dat een gedeelte of alle werkzaamheden moeten worden uitgesteld. Het wordt hierom aangeraden om deze werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren.
7.1.3 Algemene zorgplicht Zorgplicht In de Wet natuurbescherming is in artikel 1.11 een omschrijving opgenomen over de algemene zorgplicht. Deze zorgplicht houdt in dat iedereen ‘voldoende zorg’ in acht neemt voor alle in het wild levende dieren en planten, dus ook niet-beschermde soorten, en hun directe leefomgeving. Dit is een algemene verantwoordelijkheid die voor iedereen geldt. Het betekent bijvoorbeeld dat er niet onnodig dieren en planten worden gedood, wanneer er redelijkerwijs een andere oplossing voor is, bijvoorbeeld de dieren te verplaatsen naar een ander gebied.
2 In het kader van de Wet natuurbescherming wordt voor het broedseizoen geen standaardperiode gehanteerd. Van belang
is of een broedgeval verstoord wordt, ongeacht de datum. Globaal gaat het echter om de periode van 1 maart tot 15 juli.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 24
7.2 Bescherming gebieden Niet stikstof-gerelateerde effecten: De aard van de voorgenomen werkzaamheden en ontwikkeling maken dat de effecten uitsluitend tot het plangebied of in de zeer directe zone eromheen beperkt blijven. Gezien de afstand tot de Natura 2000gebieden, de invulling van de tussenliggende gebieden en de voorgenomen werkzaamheden is er geen sprake van mogelijk negatieve effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied. Een toetsing op grond van de Wet natuurbescherming van niet stikstof-gerelateerde effecten wordt daarom niet noodzakelijk geacht. Stikstof-gerelateerde effecten Een stikstofberekening met rekenprogramma AERIUS-Calculator is altijd noodzakelijk om de uitstoot en depositie van stikstof, en de gevolgen daarvan op Natura 2000-gebieden te bepalen. Echter, de gegevens die voor deze berekening noodzakelijk zijn, zijn in deze fase van de ontwikkeling nog niet beschikbaar en concreet.
7.3 Bescherming houtopstanden Er worden binnen het plangebied geen bomen gekapt. Een nadere toetsing van houtopstanden is daarom niet noodzakelijk.
7.4 Gelders Natuurnetwerk Met de voorgenomen werkzaamheden worden derhalve geen negatieve effecten verwacht op de wezenlijke waarden en kenmerken van het GNN. Een toetsing aan het GNN-beleid wordt daarom niet noodzakelijk geacht.
7.5 Uitvoerbaarheid van de plannen Mits rekening gehouden wordt met de voorgenoemde maatregelen en werkwijze is geen overtreding van de natuurwetten en natuurbeleid aan de orde. Vanuit de eisen van de natuurbescherming is het plan derhalve uitvoerbaar.
7.6 Geldigheid rapportage Dit rapport gaat in op de effecten van de ontwikkeling zoals beschreven in hoofdstuk 2.2. Wijzigingen of aanpassingen in de ontwikkeling kunnen tot andere conclusies ten aanzien van de effecten op beschermde soorten leiden.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 25
8 Bibliografie • • • •
AERIUS. (2021). AERIUS-Calculator. Opgehaald van aerius.nl: www.aerius.nl ESRI. (2021). ESRI Nederland. Opgehaald van esri.nl. NDFF. (2021). uitvoerportaal. Opgehaald van ndff-ecogrid.nl: https://www.ndffecogrid.nl/uitvoerportaal/secure/index.zul Provincie Gelderland. (2021). Natuurbeheerplan 2021. Opgehaald van geoportaal.gelderland.nl: https://geoportaal.gelderland.nl/portaal/apps/webappviewer/index.html?id=abe3fe98fc2f488a9c89dc4fa 212f72c
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 26
Bijlage 1 Wettelijk kader natuurwetgeving Bescherming van soorten Zorgplicht De Wet natuurbescherming erkent de intrinsieke waarde van in het wild levende planten- en diersoorten, of de soort nu beschermd is of niet (= zorgplicht). Deze zorgplicht houdt in dat eenieder voldoende zorg in acht moet nemen voor de in het wilde levende dieren en planten, alsmede voor hun directe leefomgeving. Overtreding van de zorgplicht is niet strafbaar gesteld, maar kan door toepassing van bestuursdwang wel worden gehandhaafd. Beschermingsregimes Op het onderdeel soortbescherming deelt de Wet natuurbescherming soorten in drie beschermingsregimes in: 1.
Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn Alle vogels cf. artikel Vogelrichtlijn 2. Beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn Soorten uit Bijlage IV Habitatrichtlijn, Bijlage I en II van het Verdrag van Bern en Bijlage II van het Verdrag van Bonn. In de bijlagen van de Verdragen van Bern en Bonn worden ook vogels genoemd 3. 3. Beschermingsregime “andere soorten” Soorten die uit nationaal oogpunt bescherming behoeven. Elk van deze beschermingsregimes heeft zijn eigen verbodsbepalingen en vereisten voor vrijstelling of ontheffing van de verboden. Verbodsbepalingen De Wet natuurbescherming gaat uit van het ‘nee, tenzij-principe’. In de wet worden ten aanzien van de beschermde soorten een aantal verbodsbepalingen genoemd (figuur 1). De verbodsbepalingen zijn gekoppeld aan het beschermingsregime van de soort (resp. Vogelrichtlijn, Habitatrichtlijn of de groep ‘Overige soorten’). Dat betekent dat deze verbodsbepalingen niet overtreden mogen worden, tenzij voor de soort(en): • een vrijstelling geldt; • er gewerkt wordt met een goedgekeurde Gedragscode (feitelijk een collectieve ontheffing); • een ontheffing is verkregen.
3 De brochure ‘Soortenbescherming bij ruimtelijke ingrepen’, versie 1.3. Ministerie van EZ, december 2016 impliceert dat de
bescherming uit de Vogelrichtlijn prevaleert boven de bescherming van vogels uit de verdragen van Bonn en Bern
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 27
Figuur 1. Overzicht verbodsbepalingen Wet Natuurbescherming (bron: brochure ‘Soortenbescherming bij ruimtelijke ingrepen’, versie 1.3. Ministerie van EZ, december 2016).
Om af te mogen wijken van de verbodsbepalingen (en deze toch te mogen overtreden) via een ontheffing of een vrijstelling moet aan drie criteria worden voldaan: 1. er is geen andere bevredigende oplossing voor de handeling (=alternatievenafweging); 2. de afwijking is gebaseerd op een in de wet genoemd belang (b.v. openbare veiligheid of volksgezondheid); 3. de ingreep of handeling mag geen afbreuk doen aan en/of verslechtering betekenen voor de staat van instandhouding van de soort. Als aan (alle) drie deze vereisten voldaan is, kan een ontheffing worden verleend. Voor een aantal handelingen zijn bovendien vrijstellingen mogelijk in de vorm van een provinciale verordening of een (goedgekeurde) gedragscode. Voorgaand figuur geeft een overzicht van de verbodsbepalingen per beschermingsregime. De verbodsbepalingen voor de groep van overige, ‘nationale’ soorten zijn geïnspireerd op de Habitatrichtlijn en op een aantal punten versoepeld. Zo is het opzettelijk verstoren van beschermde soorten (en hun verblijfplaatsen) uit deze groep van overige soorten niet langer verboden. Wel is het nog steeds verboden om vaste verblijfplaatsen van dieren onder dit beschermingsregime opzettelijk te beschadigen of te vernielen.
Voor vogels geldt dat verstoren niet verboden is als de verstoring maar niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de soort (artikel 3.1, lid 4 en lid 5). Het beschadigen van in gebruik zijnde vogelnesten tijdens het broedseizoen blijft verboden, maar het verstoren dus niet meer, tenzij er sprake is van een wezenlijke invloed op de staat van instandhouding van de specifieke soort(en). Het is aan de initiatiefnemer om zich op de hoogte te (laten) stellen, en waar nodig aan te tonen, dat de op zich verstorende activiteit geen bedreiging vormt voor de staat van instandhouding van de betreffende vogelsoort. Tot slot geldt het opzettelijk doden of vangen en het verbod om vaste verblijfplaatsen of rustplaatsen opzettelijk te vernielen of beschadigen, niet voor bosmuis, huisspitsmuis of veldmuis in of op gebouwen of de daarbij behorende erven of roerende zaken (artikel 3.10 lid 3). Zie kader – Opzettelijkheid.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 28
Kader - Opzettelijkheid In de Wet natuurbescherming is bij meer verbodsbepalingen dan onder de Flora en faunawet het opzetvereiste toegevoegd, in lijn met de artikelen van de Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn. In de Flora en faunawet was alleen sprake van het opzetvereiste bij verontrusting (artikel 10). Hierdoor was de Flora en faunawet strenger dan de verbodsbepalingen van de Habitatrichtlijn. Nietopzettelijke handelingen waarbij de verbodsbepalingen overtreden worden, zijn nu niet langer verboden. Daar is van belang dat het Europees Hof van Justitie in zijn jurisprudentie heeft bepaald dat onder opzet ook voorwaardelijke opzet moet worden begrepen: “Daarvan is sprake als iemand een handeling verricht en daarbij bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat zijn gedragingen schadelijke gevolgen hebben voor een dier of plant….”.
Andere bevredigende oplossing(en) De initiatiefnemer moet aantonen en beargumenteren dat er geen andere bevredigende oplossingen zijn waardoor overtreding van de verbodsbepaling(en) kan worden voorkomen, bijvoorbeeld door planaanpassing of het aanpassen van de uitvoeringsperiode. Het is aan het bevoegd gezag (doorgaans dus de provincie) om de alternatieve oplossingen te beoordelen en hierover te besluiten. De onderbouwing moet gebaseerd zijn op objectieve en controleerbare gegevens. Belangen Voor de soorten die beschermd zijn onder de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn kan alleen ontheffing of vrijstelling worden verleend op grond van de in deze richtlijnen genoemde belangen. Voor de groep van overige, nationaal beschermde soorten wordt uitgegaan van de in de Habitatrichtlijn genoemde belangen, plus een aantal aanvullende belangen. In het Kader - Wettelijk Belang wordt een overzicht gegeven van deze belangen. Staat van instandhouding van de soort Tot slot moeten de effecten van de voorgenomen handeling(en) worden beoordeeld aan de staat van instandhouding (SvI) van de soort. Zie ook kader – Staat van instandhouding. De SvI varieert per soort en per handeling, en is niet vastgelegd in de wet. Een handeling op een zeldzame beschermde soort zal eerder leiden tot een negatief effect op de SvI dan bij een algemene soort.
Belangrijk is ook de trend (aantalsontwikkeling) en de ruimtelijke verspreiding van de soort. Bij de beoordeling moet rekening worden gehouden met cumulatieve (versterkende) effecten, bijvoorbeeld door andere handelingen of ontwikkelingen in de omgeving en met reeds verleende ontheffingen voor dezelfde populaties van deze soort(en). Bij de beoordeling mogen compenserende en mitigerende (verzachtende) maatregelen worden betrokken. Het ecologische toetsingscriterium verschilt per beschermingsregime. Om te beoordelen of aan deze criteria wordt voldaan, moet inzicht worden gegeven in: 1. De SvI (van de populatie) van de soort (in zijn natuurlijke verspreidingsgebied). 2. Het effect van de handeling of ontwikkeling op de soort. Kader - Staat van instandhouding •
Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn: “De maatregelen leiden niet tot verslechtering van de staat van instandhouding van de betreffende soort”.
•
Beschermingsregime soort Habitatrichtlijn: “Er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan”.
•
Beschermingsregime Overige soorten: “Er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan”.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 29
Voorkomen van overtreding verbodsbepalingen In sommige situaties kunnen maatregelen worden getroffen waardoor negatieve effecten en overtreding van de verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming kunnen worden voorkomen. Bijvoorbeeld door de kap van bomen met broedende vogels uit te stellen tot na de broedtijd. Al kan de boom ook een nest bevatten van een vogelsoort waarbij het nest jaarrond beschermd is, waardoor overtreding niet kan worden voorkomen. Het plannen van werkzaamheden buiten de kwetsbare periode(n) van beschermde soorten is een veel toegepaste maatregel. Andere mogelijkheden om overtreding te voorkomen zijn wellicht het aanpassen van de werkvolgorde, gebruik te maken van andere apparatuur of de werkzaamheden te faseren in ruimte en tijd (zoals in het voorbeeld). Vrijstellingen Onder de Wet natuurbescherming is niet altijd een ontheffing nodig bij handelingen die leiden tot overtreding van de verbodsbepalingen in de wet. Dit zijn bijvoorbeeld de provinciale vrijstellingen en de gedragscodes. Ook kan er sprake zijn van een vrijstelling als de handeling is opgenomen in een beheerplan voor een Natura 2000gebied of programma in het kader van een programmatische aanpak. Tot slot kan het Rijk voor handelingen en activiteiten waarvoor zij bevoegd gezag is een vrijstelling geven in de vorm van een Ministeriële Regeling.
Vrijstellingen kunnen alleen gelden voor de verbodsbepalingen en de voorwaarden zoals genoemd bij de verschillende beschermingsregimes. Provinciale verordening Provinciale Staten kunnen vrijstelling van de verbodsbepalingen verlenen. Zo zijn met een provinciale verordening een aantal vooral algemeen voorkomende en beschermde zoogdieren als egel en rosse woelmuis vrijgesteld van de ontheffingsplicht. Door deze mogelijkheid ontstaan echter wel verschillen in de bescherming van soorten tussen de verschillende provincies.
Zonnepark De Hooge Bobbert, Druten | Eelerwoude | 30
Kader - Wettelijk Belang Voor vogels beschermd onder de Vogelrichtlijn kan ontheffing of vrijstelling worden verleend op grond van de volgende belangen: •
in het belang van de volksgezondheid of de openbare veiligheid;
•
in het belang van de veiligheid van het luchtverkeer;
•
ter voorkoming van belangrijke schade aan gewassen, vee, bossen, visserij of wateren;
•
ter bescherming van flora en fauna;
•
voor onderzoek en onderwijs, het uitzetten of herinvoeren van soorten, of voor de daarmee samenhangende teelt;
•
om het vangen, onder zich hebben of elke andere wijze van verstandig gebruik van bepaalde vogels in kleine hoeveelheden selectief en onder strikt gecontroleerde omstandigheden toe te staan.