CConstaterende datdruten
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 5_Bijlagen bij de motivering_verkennend archeologisch onderzoek

Raad openbaar Druten 22 januari 2026, gemeente drutenBij agendapunt: Vaststellen omgevingsplan Kloosterweg 30 Horssen10.444 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen Gemeente Druten

Opdrachtgever Oosterhout Buro voor Architektuur T.a.v. G. Offerein Dorpssingel 12 6641 BE Beuningen 024 677 50 54

Projectnummer 234398 Kenmerk DWS/ALG/HAMA/234398

Eindredactie/kwaliteitscontrole

Drs. E.E.A. van der Kuijl

Hamaland Advies Vof, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem, t. 06-51873933

Paraaf

Datum

18-09-2023

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Colofon Opdrachtgever

Oosterhout Buro voor Architektuur

Project

Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen

Projectnummer

234398

Titel

Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen, Gemeente Druten

Datum en versie

18-09-2023, (versie 2.0; definitief)

Auteurs

D. Woolschot MSc, drs. A. Wagner en drs. E.E.A. van der Kuijl

Kwaliteitscontrole

Drs. E.E.A. van der Kuijl (senior KNA archeoloog / senior KNA prospector)

Afbeelding voorzijde:

Luchtfoto van het plangebied (Pdok)

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

2 van 17

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Inhoud Samenvatting................................................................................................................................... 4 1.

2

3

4

Inleiding.................................................................................................................................... 6 1.1

Inleiding en onderzoekskader ......................................................................................... 6

1.2

Doel en vraagstelling van het bureauonderzoek ............................................................ 7

1.3

Werkwijze ....................................................................................................................... 7

1.4

Beleidskaders ................................................................................................................. 7

1.5

Administratieve gegevens ............................................................................................... 9

Bureauonderzoek en verwachtingsmodel .............................................................................. 10 2.1

Landschapsgenese ....................................................................................................... 10

2.2

Historische ontwikkeling plangebied en haar directe omgeving ................................... 14

2.3

Archeologische waarden .............................................................................................. 20

2.4

Archeologisch verwachtingsmodel ............................................................................... 21

2.5

Conclusie ...................................................................................................................... 22

Booronderzoek....................................................................................................................... 24 3.1

Werkwijze Booronderzoek ............................................................................................ 24

3.2

Resultaten ..................................................................................................................... 24

Conclusie en aanbeveling ...................................................................................................... 29 4.1

Conclusie ...................................................................................................................... 29

4.2

Selectieadvies ............................................................................................................... 30

4.3

Beoordeling conceptrapport .......................................................................................... 30

4.4

Voorbehoud .................................................................................................................. 30

Gebruikte literatuur ........................................................................................................................ 31 Rapporten .................................................................................................................................. 31 Geraadpleegde websites ........................................................................................................... 31 BIJLAGEN ..................................................................................................................................... 32

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

3 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Samenvatting Hamaland Advies heeft in opdracht van Oosterhout Buro voor Architektuur een archeologisch bureauonderzoek conform de BRL 4002 en een verkennend booronderzoek conform de BRL 4003 uitgevoerd voor het plangebied gelegen aan de Kloosterweg 30 te Horssen. In het plangebied staan momenteel verouderde kassen, welke gesloopt zullen worden om ruimte te maken voor twee woningen. Het plangebied heeft volgens opgave van de opdrachtgever een oppervlakte van 3.200 m2. De exacte diepte van de bodemverstoring is nog niet bekend, maar deze zal minimaal 80 cmmv bedragen in verband met vorstvrij funderen. Op dit moment is nog niet bekend of voor de nieuwbouw grondverbetering zal worden toegepast. Binnen het plangebied is in het bestemmingsplan Buitengebied Druten (2016) sprake van een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 3. Dit houdt in dat archeologisch onderzoek moet plaatsvinden bij plangebieden groter dan 500 m² en werkzaamheden die dieper reiken dan 50 cmmv. In het bestemmingsplan 3e Periodieke Herziening Druten (2018) is tevens sprake van een dubbelbestemming Waarde – Cultuurhistorisch Waardevol Gebied. Vanwege de overschrijding van de vrijstellingsgrens is door Hamaland Advies een KNA conform bureauonderzoek en veldonderzoek uitgevoerd.

Bureauonderzoek Het plangebied is geomorfologisch gezien gesitueerd op een rivierduin die ten dele of geheel bedekt is met overstromingsmateriaal en/of veen. Hierin heeft zich een vorstvaaggrond ontwikkeld. De rivierduin wordt omgeven door een rivierkomvlakte. Uit onderzoeken uit de omgeving blijkt dat er inderdaad sprake is van een rivierduin, waarvan de top vanaf circa 90 cm-mv aanwezig is. Daarboven is vanaf 50 à 55 cm-mv een zwak ontwikkelde B-horizont aangetroffen. In de top van de rivierduin kunnen archeologische resten uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd verwacht worden. Lokaal kunnen oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye voorkomen, al dan niet met daaronder een restgeul, bestaande uit (amorf) veen, van dezelfde Formatie. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische vondsten uit de periode Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd bekend. Voor de meeste vondstmeldingen is geen complextype opgegeven; voor slechts één vondstmelding is dit wel het geval. Hier zouden de archeologische resten afkomstig zijn uit een nederzettingscontext. Uit het cartografisch onderzoek blijkt dat het plangebied al voor het opstellen van de verpondingskaart van 1809 bebouwd was. Deze bebouwing, met het bijbehorende erf, bevond zich in de noordoostelijke hoek.

Vanaf de kaart van 1935 is de bebouwing uitgebreid maar het zuidelijke deel blijft een agrarische functie houden. Op de kaart van 1970 staat hier voor het eerst bebouwing in de vorm van kassen, welke tot op de kaart van 2006 zichtbaar zijn. Voor de realisatie van de kassen in het noordelijke deel, welke volgens het BAG-register uit 1981 stammen, is de oudere bebouwing gesloopt. Onbekend is tot hoe diep de bodem geroerd is ter plaatse van de oudere bebouwing en de kassen. Archeologische resten kunnen vanaf 50 à 55 cm-mv aanwezig zijn, waardoor deze resten afhankelijk van het type fundering en de diepte van de fundering van de kassen al dan niet verstoord zijn. Ter plaatse van de poeren en palen van de kas in het plangebied is de bodem tot 80 cm-mv geroerd. Tussen de poeren is de bodem naar verwachting nog intact; dat wil zeggen niet geroerd voor de bouw van de kas. De poeren hebben naar verwachting de Bhorizont geroerd, maar de top van de C-horizont kan nog intact aanwezig zijn. Booronderzoek In het plangebied is sprake van een subrecente ophoging op rivierduinafzettingen (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen). De subrecente ophoging bestaat uit één of meerdere opgebrachte gevlekte zandlagen van fijn en matig fijn zand met veel modern baksteenpuin, kalksteenpuin en plastic. De opgebrachte zandlagen gaan scherp over in de natuurlijke ondergrond.

De natuurlijke ondergrond bestaat uit matig fijn zand met iets grindjes en soms wat roestvlekken en wordt in de boringen buiten de kas (boring 1, 2, 4 en 5) aangetroffen op een diepte variërend van 50 cm-mv in boring 1 tot 75 cm-mv in boring 2. Boring 3 in de kas heeft een afwijkende bodemopbouw. Hier is onder de verharding met betontegels een subrecente ophoging aangetroffen die op 30 cm-mv overgaat in schoon matig fijn zand. De schone zandlaag gaat op

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

4 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

een diepte van 65 cm-mv over in een 25 cm dikke iets gevlekte laag fijn zand met iets grindjes. Dit is geïnterpreteerd als een overstoven oude bodem, mogelijk een akkerlaag gevormd in oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye. Van 90 cm-mv tot 140 cm-mv is de laag donkergrijs en siltig en gaat deze scherp over in een dikke donkerbruine veenlaag met houtresten. Deze laag is geïnterpreteerd een vulling van een restgeul (Formatie van Kreftenheye). De basis van het bodemprofiel bestaat uit grijs matig fijn iets siltig zand dat echter onder de grondwaterspiegel uit de guts liep. Selectieadvies Op basis van de resultaten van het booronderzoek wordt vervolgonderzoek in het plangebied noodzakelijk geacht indien bodemingrepen dieper dan 30 cm-mv/ circa 6,70 m+NAP worden uitgevoerd. Tijdens het booronderzoek hebben de directievoerder (mw. G. Offerein) en de initiatiefnemer (dhr. J.A.M. Romeijnders) aangegeven dat er in het plangebied geen graafwerkzaamheden plaats zullen vinden, met uitzondering van de verwijdering van de bestaande licht gefundeerde kas en de oppervlakte verharding. Het terrein van de nieuwbouw zal voorafgaand aan de bouwwerkzaamheden 80 cm ten opzichte van het bestaande peil worden opgehoogd waarmee de maaiveldhoogte gelijk getrokken wordt aan de maaiveldhoogte c.q. peil van de aanpalende bestaande woning (Kloosterweg 30).

Beoordeling conceptrapport Het conceptrapport is namens gemeente Druten op 29-08-2023 beoordeeld door mw. drs. E. van der Linden. De opmerkingen op het rapport zijn verwerkt in deze definitieve versie. Op basis van het aangepaste rapport zal het bevoegd gezag een besluit nemen of vervolgonderzoek noodzakelijk wordt geacht. Voorbehoud Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (Erfgoedwet 1-7-2016, art. 5.10 en 5.11) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: “Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister”. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort en de verantwoordelijke ambtenaar van de gemeente Druten (mw. drs. E. van der Linden).

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

5 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

1.

Inleiding

1.1

Inleiding en onderzoekskader Hamaland Advies heeft in opdracht van Oosterhout Buro voor Architektuur een archeologisch bureauonderzoek conform de BRL 4002 en een verkennend booronderzoek conform de BRL 4003 uitgevoerd voor het plangebied gelegen aan de Kloosterweg 30 te Horssen (zie Afbeelding 1). In het plangebied staan momenteel verouderde kassen, welke gesloopt zullen worden om ruimte te maken voor twee woningen. Het plangebied heeft volgens opgave van de opdrachtgever een oppervlakte van 3.200 m2. De exacte diepte van de bodemverstoring is nog niet bekend, maar deze zal minimaal 80 cm-mv bedragen in verband met vorstvrij funderen. Op dit moment is nog niet bekend of voor de nieuwbouw grondverbetering zal worden toegepast.1 Binnen het plangebied is in het bestemmingsplan Buitengebied Druten (2016) sprake van een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 3. Dit houdt in dat archeologisch onderzoek moet plaatsvinden bij plangebieden groter dan 500 m² en werkzaamheden die dieper reiken dan 50 cmmv. In het bestemmingsplan 3e Periodieke Herziening Druten (2018) is tevens sprake van een dubbelbestemming Waarde – Cultuurhistorisch Waardevol Gebied. Vanwege de overschrijding van de vrijstellingsgrens is door Hamaland Advies een KNA conform bureauonderzoek en veldonderzoek uitgevoerd.

De resultaten en aanbevelingen uit de conceptrapportage zijn op 29-08-2023 getoetst door het bevoegd gezag en diens beleidsadviseur archeologie, mw. E. van der Linden. De opmerkingen zijn verwerkt in deze aangepaste rapportage.

Afbeelding 1: Topografische kaart met het plangebied in het rode kader (Pdok).

1

Dit is nagevraagd bij de opdrachtgever. T/m 18-09-2023 was hierop nog geen antwoord ontvangen.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

6 van 42

Project Kenmerk

1.2

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Doel en vraagstelling van het bureauonderzoek Het doel van het bureauonderzoek is het verkrijgen van inzicht in bekende en te verwachten archeologische waarden in en om het plangebied. Op basis van de verworven informatie wordt een archeologisch verwachtingsmodel voor de onderzoekslocatie opgesteld. De volgende vragen zullen, indien mogelijk, beantwoord worden: • Wat is de bodemopbouw en de vermoedelijke intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied? • Kunnen er archeologische vindplaatsen in het onderzoeksgebied aanwezig zijn en zo ja welke en waar (welke diepte) en in welke vorm? Het antwoord op deze vragen zal worden verwerkt in een archeologisch verwachtingsmodel voor het plangebied, waarbij aangegeven zal worden of een nader onderzoek nodig zal zijn of niet.

1.3

Werkwijze Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (protocol 4002 Bureauonderzoek KNA, versie 4.1) en bestaat uit de volgende onderdelen: 1.

Afbakenen Plan- en onderzoeksgebied, vermelden overheidsbeleid, vaststellen consequenties toekomstig gebruik (KNA-LS01) Beschrijving van het huidig gebruik (KNA LS02); Beschrijving van de historische situatie en de mogelijke verstoringen KNA LS03); Beschrijving van de bekende archeologische, ondergrondse bouwhistorische en aardwetenschappelijke kenmerken (KNA LS04); Het opstellen van een specifieke verwachting en formulering onderzoeksstrategie (KNA LS05); Het opstellen van een standaardrapport (KNA LS06).

2. 3. 4. 5. 6.

Om tot een gefundeerd archeologisch verwachtingsmodel te komen is voor het onderzoek relevant bronnenmateriaal geraadpleegd. Door informatie uit verschillende invalshoeken samen te voegen ontstaat de mogelijkheid dwarsverbanden te leggen tussen de diverse brontypen en aan de hand hiervan een geïntegreerd archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. De gegevens voor het bureauonderzoek zijn ontleend aan: • • • • •

1.4

Archis, het geautomatiseerde archeologische informatiesysteem voor Nederland; Geomorfologisch, geologische, bodemkundig, topografisch en historisch kaartmateriaal; Archeologische Waarden- en Beleidsadvieskaart van de gemeente Druten (van Heeringen et al. 2013); Provinciale Cultuurhistorische kaart Gelderland; Relevante archeologische rapporten en publicaties.

Beleidskaders Rijksbeleid In 1992 werd in Valletta door de Ministers van Cultuur van de bij de Raad van Europa aangesloten landen het 'Europees Verdrag inzake de bescherming van het Archeologisch Erfgoed', beter bekend onder de naam 'Verdrag van Malta', ondertekend. De Wet op de Archeologische Monumentenzorg is op 1 september 2007 in werking getreden. De nieuwe wet heeft zijn beslag gekregen via een wijziging van de Monumentenwet 1988, aanpassingen in de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO) en enkele andere wetten en met de invoering van de Wabo (2010). Met de nieuwe Wet op de Archeologische Monumentenzorg is het accent komen te liggen op het streven naar het behoud en beheer van archeologische waarden in de bodem (in situ) en het beperken van (de noodzaak van) archeologische opgravingen. Uitgangspunt van het nieuwe beleid

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

7 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

is tevens het principe 'de verstoorder betaalt'. Bij het voorbereiden van werkzaamheden die het bodemarchief kunnen verstoren (zoals de aanleg van een weg, een nieuwe woonwijk, een bedrijventerrein), dient onderzocht te worden of daardoor archeologische resten verstoord kunnen worden. Als uit het onderzoek blijkt dat er archeologische waarden aanwezig zijn en deze niet ter plaatse behouden kunnen blijven, dan dient de initiatiefnemer van het werk de kosten te dragen die gepaard gaan met het opgraven en conserveren van de plaats. Met de introductie van de nieuwe wet zijn de kerntaken en bestuurlijke verantwoordelijkheden van gemeenten veranderd. Eén van de belangrijkste consequenties is, dat gemeenten een centrale rol is toegekend in de bescherming van archeologisch erfgoed. In de wet is bepaald, dat gemeenten door inzet van een planologisch instrumentarium het archeologisch belang dienen te waarborgen. Bescherming van het archeologisch erfgoed kan onder meer vorm krijgen door in bestemmingsplannen regels ter bescherming van bekende en te verwachten archeologische waarden op te nemen. In de regelgeving is vastgelegd dat in het kader van een omgevingsvergunning van de aanvrager geëist kan worden dat hij een rapport overlegt waarin de archeologische waarde van het te verstoren terrein voldoende is vastgesteld.

Voor de toetsing van archeologische waarden is een archeologisch bestel ontwikkeld, waarmee de archeologische waarde van een terrein bepaald kan worden door middel van een getrapt systeem van onderzoek. In het kader van het vrijstellingsbesluit volstaat in eerste instantie een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). Per 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van toepassing. De Erfgoedwet harmoniseert bestaande wet- en regelgeving, schrapt overbodige regels en legt de verantwoordelijkheid voor de bescherming van het cultureel erfgoed zoveel mogelijk bij het erfgoedveld zelf: musea, collectiebeheerders, archeologen, eigenaren en overheden. Bepaalde onderdelen van de wettelijke bescherming van het cultureel erfgoed verhuizen naar de nieuwe Omgevingswet. De vuistregel hierbij is: duiding van erfgoed in de Erfgoedwet, omgang met erfgoed in de fysieke leefomgeving in de Omgevingswet.

Provinciaal Beleid Sinds 2019 neemt de provincie Gelderland deel aan het Programma Erfgoed Deal dat tot doel heeft de relatie tussen erfgoed en de inrichting van de leefomgeving te versterken teneinde een waardevolle leefomgeving te creëren en behouden. Dit zal worden gerealiseerd door het behoud en gebruik van (o.a. archeologisch) erfgoed te integreren in de grote ruimtelijke transitieopgaven klimaatadaptatie, energietransitie en duurzaamheid, alsmede stedelijke groei en krimp. Als ondersteunende lijn bevat dit programma tevens het onderwerp ‘Erfgoed als basis voor omgevingsvisies’.2 Het uitvoeringsprogramma wordt halfjaarlijks vastgesteld na selectie van relevante ingediende projecten.3 Het Programma is recentelijk verlengd tot en met 2025, waarbij het Rijk uit de middelen van het onderzoeksplatform archeologie jaarlijks € 500.000 extra beschikbaar stelt specifiek bestemd voor projecten op het terrein van archeologie en ruimtelijke transities.4 Het archeologisch beleidskader deelt Gelderland op in drie soorten archeologische gebieden: • A-gebieden: de Gelderse parels; • B-gebieden: de archeologische ruwe diamanten en • C-gebieden: de rest van Gelderland. Het plangebied ligt binnen een A-gebied en is dus aangemerkt als parel.

In de A-gebieden stuurt de provincie via onderhandeling en indien mogelijk via samenwerking, actief op bescherming, behoud door ontwikkeling en verantwoord onderzoek. In de B-gebieden laat de provincie de verantwoordelijkheid voor bescherming, behoud door ontwikkeling en verantwoord onderzoek in principe over aan de gemeente. De provincie neemt daarbij een stimulerende,

2

Minister van OCW (ed.) s.a. (ca. 2019) a-c. Zie voor het lopende uitvoeringsprogramma Stuurgroep Erfgoed Deal (ed.) 2022; 2023. 4 Nieuwsbericht, geraadpleegd via erfgoeddeal.nl/actueel/nieuws/2022/11/10/erfgoed-deal-verlengd-tot-einde-2025. Evaluatie lopend programma: Briene et al. 2023. 3

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

8 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

faciliterende en adviserende rol in. In de C-gebieden ligt de verantwoordelijkheid voor de archeologie volledig bij de gemeente. Gemeentelijk beleid Met de invoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg in 2007 (thans Erfgoedwet) is de verantwoordelijkheid voor het bodemarchief gedelegeerd aan gemeenten. Als instrument om een goed onderbouwde belangenafweging te kunnen maken heeft de gemeente Druten in 2007 een beleidsadvieskaart opgesteld, welke in 2013 is geactualiseerd. In deze beleidsadvieskaart wordt de aanzet gegeven in welke mate er omgegaan kan worden met het archeologisch beleid. De adviezen uit deze kaart zijn echter niet opgenomen in nieuwe bestemmingsplannen, waardoor de dubbelbestemmingen ‘Waarde – Archeologie’ leidend zijn voor het plangebied. Binnen het plangebied is sprake van een waarde 3, wat inhoudt dat archeologisch onderzoek moet plaatsvinden bij plangebieden groter dan 500 m² en werkzaamheden die dieper reiken dan 50 cmmv. Tevens is het plangebied aangemerkt als Cultuurhistorisch Waardevol Gebied.

1.5

Administratieve gegevens Tabel 1: Gegevens projectgebied Uitvoerder, Beheer en plaats documentatie

Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

Bevoegd gezag

Gemeente Druten

Provincie, Gemeente, Plaats

Gelderland, Druten, Horssen

Toponiem, Adres

Kloosterweg 30

Kaartbladnummer 1:25000

39H

RD-coördinaten

X, Y NW

171.199 / 430.724

NO

171.240 / 430.721

ZO

171.242 / 430.648

ZW

171.204 / 430.644 171.222 / 430.683

Centrumcoördinaat Hoogte centrumcoördinaat

6,96 m+NAP

Kadastrale gegevens

Gemeente Horssen, sectie G, perceel 222 (deels)

Onderzoekmeldingsnummer

5446476100

Oppervlakte plangebied

3.200 m²

Huidig grondgebruik

Kassen

Toekomstig grondgebruik

Woningen en tuin

Geologie

Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen

Geomorfologie

11B57yov Rivierduin, ten dele of geheel bedekt met overstromingsmateriaal en/of veen

Bodemtype

Zb30

Grondwatertrap

VII

Periode

Paleolithicum t/m Nieuwe Tijd

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

Vorstvaaggrond, grof zand

9 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

2

Bureauonderzoek en verwachtingsmodel

2.1

Landschapsgenese Geologie Het plangebied ligt in het rivierengebied ingeklemd tussen de Waal in het noorden en de Maas in het zuiden en is daardoor langdurig beïnvloed door sedimentatie vanuit de rivieren. Voornamelijk de Rijn heeft dikke pakketten grind, zand en klei afgezet. In de ondergrond bevinden zich oude rivierafzettingen van de Rijn die behoren tot de Formatie van Kreftenheye en tijdens het Weichselien zijn gevormd (circa 115.000 – 11.755 jaar geleden).5 De rivieren kenmerkten zich in deze periode door een vlechtend patroon met meerdere geulen en een onregelmatige afvoer. Vanaf het Laat-Glaciaal (circa 15.000 – 11.755 jaar geleden) tot in het Vroeg-Holoceen (circa 11.755 jaar geleden) begonnen de rivieren te meanderen. Op het zand en grind van de Formatie van Kreftenheye werd een pakket compacte, zandige klei afgezet, de Laag van Wijchen. Deze Laag van Wijchen wordt gevormd door klei die tijdens overstromingen in de riviervlakte werd afgezet en waar vervolgens zand inwaaide. Het inwaaien van zand uit de rivierbedding zorgde in het rivierengebied voor het lokaal voorkomen van rivierduinen. De rivierduinen stammen uit de Jonge Dryas (circa 12.745 – 11.755 jaar geleden).

In deze periode is het tijdelijk heel koud en droog geworden en hebben de rivieren deels weer een vlechtend patroon, zodat een groot deel van de overstromingsvlakte een groot deel van het jaar droog en onbegroeid is. Op deze manier is weer zand beschikbaar dat door de wind is weggeblazen en elders is opgewaaid. Het rivierduinzand bestaat uit matig gesorteerd, matig grof zand en wordt tot het Laagpakket van Delwijnen van de Formatie van Boxtel gerekend.6 Volgens de Geologische kaart van Nederland ligt het plangebied op rivierduinzand van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen (Bx3). Uit de stroomgordelkaart van Cohen en Stouthamer (2012) blijkt dat het plangebied niet op een stroomgordel ligt en dat zich in de directe omgeving ook geen stroomgordels in de ondergrond bevinden. De zandbanenkaart van de provincie Gelderland7 geeft aan dat er sprake is van een dek van eolisch zand aan het maaiveld dat dikker is dan 1 meter (deklagencode 301). De top van het pleistocene zand zou tussen 2 en 3 m-mv voorkomen (zanddieptecode 22). Volgens de kaart Top Pleistocene Oppervlakte in Archis3 komt de top van het pleistocene zand tussen 0 en 10 meter ten opzichte van NAP voor.

Geomorfologie en bodem Het plangebied is op de geomorfologische kaart8 (zie Afbeelding 2) gelegen op een rivierduin, ten dele of geheel bedekt met overstromingsmateriaal en/of veen (11B57yov). Ten noorden en zuiden wordt de rivierduin begrenst door een rivierkomvlakte (1M46). Op de Bodemkaart van Nederland (zie Afbeelding 3) is voor het plangebied een vorstvaaggrond in grof zand gekarteerd (Zb30). Deze kartering komt overeen met de contouren van de rivierduin zoals weergegeven op de geomorfologische kaart. Ten noorden van de rivierduin komen kalkloze poldervaaggronden in zware klei met profielverloop 4 voor (Rn44C). Ten zuiden is eveneens sprake van kalkloze poldervaaggronden, maar dan in zware zavel en lichte klei met profielverloop 3 of 3 en 4 (Rn67C). Op de kaart van Pons uit 1966 van de bodemkarteringen in het Land van Maas en Waal ligt het plangebied binnen de code gZs2. Deze code valt onder de stuifzandgronden (Zs). Het voorvoegsel ‘g’ duidt op gebroken stuifzandgronden binnen in een cultuurgenomen gebied. Het zand is grof tot zeer grof en over het algemeen goed gesorteerd en is gemengd met zware komklei als gevolg van overstromingen. Het achtervoegsel 2 geeft aan dat deze gronden in het algemeen lager liggen en vrij zwaar zijn. De circa 50 centimeter dikke bovengrond is slibhoudend en grofzandig. Roest- en 5

Berendsen, 2005 Berendsen, 2008 7 https://gelderland.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=471707400d6f44d5a743100c65e3ce9b 8 Archis3 6

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

10 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

reductiekleuren treden al op geringe diepte op. Onder de slibhoudende laag komt los grof zand voor dat meestal geheel gereduceerd is – dit duidt op een zomergrondwaterstand die zo hoog is dat er contact blijft tussen de slibhoudende laag en het grondwater en op een wintergrondwaterstand die kan leiden tot wateroverlast. Hoewel de grond vrij goede productiemogelijkheden biedt voor bouwland, is hij het meest geschikt voor grasland.9

Afbeelding 2: Uitsnede van de geomorfologische kaart met het plangebied in het rode kader (Archis3).

9

Pons, 1966

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

11 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Afbeelding 3 : Uitsnede van de bodemkaart met het plangebied in het rode kader (Archis3).

Grondwater Het plangebied is op de grondwatertrappenkaart10 gekarteerd als grondwatertrap VII. Dit houdt in dat er sprake is van een gemiddeld hoogste grondwaterstand van 80-140 cm-mv en een gemiddeld laagste grondwaterstand van meer dan 120 cm-mv.

Hoogte Op het Actueel Hoogtebestand Nederland 11 (zie Afbeelding 4) heeft het plangebied aan de noordzijde een maaiveldhoogte van circa 6,77-6,96 m+NAP die naar het zuiden toe afloopt naar circa 6,50-6,64 m+NAP, terwijl de bestaande woning aan de Kloosterweg 30 op een hoogte ligt van circa 7,61 m+NAP. De hoogte van het plangebied past daarmee in het beeld van de directe omgeving. Verder naar het noorden, westen en zuiden neemt de maaiveldhoogte, met uitzondering van de hoger gelegen bebouwde locaties, af, in oostelijke richting loopt de maaiveldhoogte van het plangebied iets op richting de bestaande woning om oostelijk ervan weer te dalen.

10 11

www.dinoloket.nl AHN

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

12 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Afbeelding 4: Hoogte van het plangebied op de hoogtekaart (AHN4).

Milieu- en geotechnische gegevens Het project bevindt zich in de ontwerpfase. Derhalve zijn nog geen actuele milieutechnische- en geotechnische rapporten voorhanden bij de opdrachtgever. In het bodemloket12 zijn geen meldingen opgenomen voor het plangebied. Van het plangebied is de omgevingsrapportage opgevraagd. Hieruit blijkt dat er voor het plangebied één melding bekend is, namelijk AA022500221. Deze melding heeft betrekking op een bovengrondse hbo-tank. Verdere informatie ontbreekt. In het dinoloket13 (zie Afbeelding 5) zijn in de omgeving van het plangebied de volgende boringen geregistreerd: •

•

•

12 13

Boring BHR000000055451 op 195 meter ten noordoosten: tot 25 cm-mv is de Ah-horizont aangetroffen, welke overgaat in de Bw-horizont. Beide horizonten bestaan uit kleiarm zand. Vanaf 55 cm-mv is de C-horizont aangetroffen, welke tot het einde van de boring op 120 cmmv eveneens uit kleiarm zand bestaat. Alleen tussen 85 en 90 cm-mv is een laagje lichte klei waargenomen. Boring B39H1611 op 230 meter ten zuidoosten: tot 3,00 m-mv komt matig grof (siltig) zand voor dat overgaat in zwak siltige klei. De basis van dit pakket ligt op 4,00 m-mv. Al deze afzettingen zijn tot de Formatie van Echteld gerekend. Onder deze Formatie komt matig fijn zand van de Formatie van Kreftenheye voor. De boring is doorgezet tot 5,00 m-mv. Boring BHR000000036790 op 180 meter ten zuidwesten: de Apg-horizont is tot 30 cm-mv aanwezig en bestaat uit matig humeuze, matig lichte zavel. Daaronder is zwak humeuze, matig lichte zavel aangetroffen; de Cg-horizont. Op 70 cm-mv gaat deze laag over in matig humeus, kleiarm zand dat is geïnterpreteerd als Ahb-horizont. Tussen 90 en 110 cm-mv is een uit kleiarm zand bestaande Eu-horizont waargenomen. De basis van het boorprofiel (tot 120 cmmv) bestaat uit kleiarm zand en betreft een Bh-horizont. www.bodemloket.nl www.dinoloket.nl

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

13 van 42

Project Kenmerk

•

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Boring BHR000000236752 op 125 meter ten noordwesten: tot 25 cm-mv is de Apg-horizont aanwezig, welke bestaat uit matig humeuze, matig zware klei. Direct daaronder is al sprake van de C-horizont, waarvan de top tot 90 cm-mv uit matig zware klei bestaat. Vanaf 90 cm-mv tot het einde van de boring op 120 cm-mv komt veraard of verweerd kleiig veen voor.

Uit de boorprofielen blijkt dat in de nabijheid van het plangebied begraven bodems voorkomen, waarbij oudere zandafzettingen zijn afgedekt door latere kleipakketten. De laatst beschreven boring geeft tevens aan dat er veen in de ondergrond aanwezig kan zijn.

Afbeelding 5: Geologische boringen rondom het plangebied (Dinoloket).

2.2

Historische ontwikkeling plangebied en haar directe omgeving Het plangebied ligt ten oosten van de buurtschap Molenhoek, dat ten noorden van de historische kern van Horssen ligt. De naam Molenhoek wordt volgens de etymologiebank 14 voor het eerst genoemd in 1899. Het is een samenstelling van ‘hoek’ en ‘molen’, waarbij hoek verwijst naar een (afgelegen) plaats). Het verwijst naar de Drutense Molen, een windkorenmolen die op de Molenberg stond en in 1922 gesloopt is. Deze molen stond echter in Druten zelf, ruim ten noorden van Molenhoek. Hemelsbreed stond op ongeveer 500 meter ten westen van het huidige plangebied echter ook een molen, wel in Molenhoek. Volgens de molendatabase15 heeft er eerst een molen gestaan die in 1832 gebouwd is (Korenmolen van Horssen), en daarna op dezelfde locatie een molen die in 1898 werd gebouwd (Wilhelmina) en tot de sloop in 1956 heeft bestaan.

14 15

https://etymologiebank.nl/trefwoord/molenhoek www.allemolenskaart.nl

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

14 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

De naam Horssen werd voor het eerst genoemd in 1242 als N. de Horsne. In 1280 werd gesproken van Hursen en vanaf 1394 van Horssen. De herkomst van de naam is onbekend. Misschien betreft het een afleiding met -sna- suffix van *horu-, verwant met ‘hore’, wat slijk of modder betekend.16 Plangebied De oudst beschikbare gedetailleerde kaart is de Verpondingskaart uit 1809 (zie Afbeelding 6). In het noordoostelijk deel van het plangebied staat al bebouwing. Voor de rest van de beschrijving wordt verwezen naar de Kadastrale minuut van 1811-1832 (zie Afbeelding 7). Hierop is het noordoostelijk deel van het plangebied al bebouwd met het huis en erf van Reindert Wentink (perceel 66; grijs met rood). In het westen grenzend aan het erf ligt de tuin (perceel 67; lichtgroen). In het zuidelijke deel ligt het plangebied op perceel 65 (bruin), bouwland van dezelfde eigenaar. De noordelijke grens van het plangebied wordt gevormd door de Weg van Burgharen naar [onbekend] – de huidige Kloosterweg. Het betreffende klooster stond op circa 800 meter ten oosten van het plangebied. Vanaf de kaart van 1935 (zie Afbeelding 8) is de bebouwing in het noordelijke deel van het plangebied uitgebreid. Het zuidelijke deel blijft onbebouwd en is mogelijk in gebruik als boomgaard. Vanaf 1970 is in het zuidelijke deel sprake van uit kassen bestaande bebouwing.

Het duurt echter nog 8 jaar, tot de kaart van 1978 (zie Afbeelding 9) dat de voorgaande bebouwing binnen het noordelijke deel van het plangebied gesloopt en vervangen door kassen. Op de kaart van 2006 is voor het eerst de huidige situatie weergeven. De kassen in het zuidelijke deel van het plangebied zijn gesloopt en alleen de huidige bebouwing, welke volgens het BAGregister uit 1981 stamt, is nog aanwezig. Door de opdrachtgever zijn bouwtekeningen verstrekt, waaruit funderingstypes en bodemverstoringen afgeleid kunnen worden (zie

16

https://etymologiebank.nl/trefwoord/horssen

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

15 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Tabel 2). Uit de bouwtekeningen blijkt dat voor de bebouwing waarvan zeker is dat deze binnen het plangebied stond/staat sprake is van een fundering op palen en poeren. De onderkant hiervan ligt op 80 cm-mv. Tussen de palen is de bodem niet uitgegraven en kan deze, in theorie in ieder geval, intact zijn.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

16 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Tabel 2: Bouwdossieronderzoek

Tekening

Jaar

Object

Omschrijving

Fundering/verstoring

1670 866 006

1966

Warenhuis

Bouw warenhuis op betonpalen. Onderlinge afstand palen 320-350 cm

Langs de rand: 5 cmmv. In het midden: onbekend (indicatief getekend)

1670 860 005

Waarschijnlijk buiten het plangebied en inmiddels weer gesloopt 1670 975 005

1969

Bergruimte

Bouw poeren

bergruimte

op

Onderkant 60 cm-mv

poeren

geen

Waarschijnlijk buiten het plangebied en inmiddels weer gesloopt 1670 1400 003

1979

Kas

Bouw kas op locatie van oudere schuren. In de laaden losruimte ligt een 12 centimeter betonvloer. Afstand palen (60 bij 60 cm) is 960 x 300 cm

Onbekend, doorsnede beschikbaar

1979

Kas

Dezelfde kas als hierboven beschreven

Onderkant poeren/palen op 80 cm-mv

1670 1446 012

1670 1400 005 1670 1446 008

Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed 17 ligt het plangebied in een groot gebied wat heel Nederland omvat, waar resten kunnen worden verwacht van kleinere objecten en structuren zoals crashlocaties, veldgraven en onderduikholen. De trefkans op deze resten is echter laag. In het Verliesregister18 staan geen vliegtuigcrashes vermeld.

17 18

www.ikme.nl verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

17 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Afbeelding 6: Uitsnede uit de verpondingskaart van 1809 (geldersarchief.nl).

Afbeelding 7: Kadastrale kaart 1811-1832 (hisgis).

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

18 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Afbeelding 8: Situatie in 1935 met het plangebied in het rode kader (www.topotijdreis.nl)

Afbeelding 9: Situatie in 1978 met het plangebied in het rode kader (www.topotijdreis.nl)

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

19 van 42

Project Kenmerk

2.3

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Archeologische waarden Rondom het plangebied zijn verschillende archeologische onderzoeken uitgevoerd. De onderzoeken binnen een straal van 300 meter rond het plangebied worden hieronder beschreven (zie Afbeelding 10). Onderzoeksmeldingen • •

•

2042230100: het huidige plangebied maakt onderdeel uit van een groot onderzoeksgebied van RAAP uit 1988. Het rapport is niet beschikbaar in Archis3 of DansArchaeology. 2385891100: in 2013 heeft ADC voor een groot plangebied dat het bovenstaande gebied van RAAP overlapt een verkennend booronderzoek uitgevoerd.19 In (de omgeving van) het huidige plangebied heeft echter geen onderzoek plaatsgevonden. 4776177100: op 150 meter ten zuidwesten heeft Econsultancy in 2020 een bureau- en booronderzoek uitgevoerd.20 Het booronderzoek heeft aangetoond dat in het plangebied archeologische waarden uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd verwacht kunnen worden op die delen van het rivierduin die niet ontgraven/afgegraven zijn. De resten worden vanaf 55 cm-mv onder de bouwvoor of geroerde toplaag verwacht. In het plangebied is vanaf circa 5055 cm-mv lokaal sprake van een slecht ontwikkelde B-horizont. Deze gaat rond 90 cm-mv over in de C-horizont. In de overige boringen is de C-horizont vanaf 55-65 cm-mv onder een geroerd pakket waargenomen. In één boring is onder het duinzand, vanaf 70 cm-mv sprake van zwak zandige klei dat rond 90 cm-mv overgaat in matig siltig zand. Deze afzettingen zijn waarschijnlijk oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye (Bølling-Allerødinterstadiaal).

Hieronder is vanaf 140 cm-mv sprake van amorf veen; een restgeulopvulling uit het Bølling-Allerød-interstadiaal.

Vondstmeldingen • •

• •

•

19 20

2839986100: op 300 meter ten oosten zijn in 1948 fragmenten aardewerk uit de Late IJzertijd tot en met de Romeinse tijd aangetroffen. Het complextype is aangeduid als bewoning. 2976405100: op 265 meter ten zuidoosten zijn tijdens een veldkartering in 1988 fragmenten aardewerk uit de periode Neolithicum-Nieuwe tijd gevonden. De nadruk ligt op de periode IJzertijd-Late Middeleeuwen. Ook is één steen uit de IJzertijd-Romeinse tijd aangetroffen. Het complextype is niet bepaald. 4776177100: op 150 meter ten zuidwesten staat een vondstmelding gekoppeld aan het hierboven beschreven onderzoek van Econsultancy. 2976349100: op 265 meter ten zuidwesten heeft in 1988 een veldkartering plaatsgevonden waarbij aardewerk uit de periode IJzertijd – Nieuwe tijd is gevonden. Ook is één ondetermineerbaar stuk vuursteen aangetroffen. Een complextype is niet bepaald. 2976340100: op 315 meter ten zuidwesten zijn vele vondsten gedaan. Deze bestaan uit fragmenten aardewerk die dateren in de periode Laat Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Eén fragment van een vuurstenen spits met oppervlakteretouche dateert uit het Laat Neolithicum. Ook voor deze vondsten is geen complextype opgegeven.

Brijker, 2013 Wullink, 2020

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

20 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Afbeelding 10: Onderzoeksmeldingen in Archis3.

2.4

Archeologisch verwachtingsmodel Op grond van de bekende geologische, landschappelijke, aardkundige, archeologische en historische gegevens in en rond het plangebied kan de archeologische verwachting worden bepaald. Het plangebied is geomorfologisch gezien gesitueerd op een rivierduin die ten dele of geheel bedekt is met overstromingsmateriaal en/of veen. Hierin heeft zich een vorstvaaggrond ontwikkeld. De rivierduin wordt omgeven door een rivierkomvlakte. Uit onderzoeken uit de omgeving blijkt dat er inderdaad sprake is van een rivierduin, waarvan de top vanaf circa 90 cm-mv aanwezig is. Daarboven is vanaf 50 à 55 cm-mv een zwak ontwikkelde B-horizont aangetroffen. In de top van de rivierduin kunnen archeologische resten uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd verwacht worden. Lokaal kunnen oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye voorkomen, al dan niet met daaronder een restgeul, bestaande uit (amorf) veen, van dezelfde Formatie. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische vondsten uit de periode Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd bekend. Voor de meeste vondstmeldingen is geen complextype opgegeven; voor slechts één vondstmelding is dit wel het geval. Hier zouden de archeologische resten afkomstig zijn uit een nederzettingscontext.

Uit het cartografisch onderzoek blijkt dat het plangebied al voor het opstellen van de verpondingskaart van 1809 bebouwd was. Deze bebouwing, met het bijbehorende erf, bevond zich in de noordoostelijke hoek. Vanaf de kaart van 1935 is de bebouwing uitgebreid maar het zuidelijke deel blijft een agrarische functie houden. Op de kaart van 1970 staat hier voor het eerst bebouwing in de vorm van kassen, welke tot op de kaart van 2006 zichtbaar zijn. Voor de realisatie van de kassen in het noordelijke deel, welke volgens het BAG-register uit 1981 stammen, is de oudere bebouwing gesloopt. Onbekend is tot hoe diep de bodem geroerd is ter plaatse van de oudere bebouwing en de kassen. Archeologische resten kunnen vanaf 50 à 55 cm-mv aanwezig zijn, waardoor deze resten afhankelijk van het type fundering en de diepte van de fundering van de

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

21 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

kassen al dan niet verstoord zijn. Ter plaatse van de poeren en palen van de kas in het plangebied is de bodem tot 80 cm-mv geroerd. Tussen de poeren is de bodem naar verwachting nog intact; dat wil zeggen niet geroerd voor de bouw van de kas. De poeren hebben naar verwachting de Bhorizont geroerd, maar de top van de C-horizont kan nog intact aanwezig zijn. Tabel 3: Archeologische verwachting plangebied

Periode Laag 2e wereldoorlog Hoog Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd

Romeinse Tijd - Vroege Middeleeuwen

Bronstijd - IJzertijd

Laat-Paleolithicum-Neolithicum

2.5

Verwachte vindplaatstypen

Verwachte grondlaag

Crashlocaties, veldgraven en onderduikholen, munitie

In of direct onder de bouwvoor

In of direct onder de bouwvoor en de top van de natuurlijke afzettingen (B-horizont, 50 cm-mv) Hoog In de top van de Nederzettingsterreinen, begravingen, natuurlijke afzettingen (Bkarrenpaden, afvaldumps en C-horizont, 50/90 cmmv) Hoog In de top van de Nederzettingsterreinen, urnenvelden, natuurlijke afzettingen (Ckarrenpaden, afvaldumps horizont, 90 cm-mv) Middelhoog In de top van de Nederzettingsterreinen, jachtkampen, natuurlijke afzettingen (Chaardkuilen, losse vuursteenstrooiingen horizont, 90 cm-mv) (Voorlopers van) de historische bebouwing en het erf, akkers, erfgreppels, sloten

Conclusie Op grond van de resultaten van het bureauonderzoek kan geconcludeerd worden dat het plangebied in potentie een hoge trefkans heeft op archeologische resten uit alle archeologische periodes. De trefkans op resten uit de Tweede Wereldoorlog is laag. De onderzoeksvragen uit Hoofdstuk 1 kunnen op basis van de resultaten van het bureauonderzoek als volgt beantwoord worden: •

Wat is de bodemopbouw en de vermoedelijke intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied?

Het plangebied is geomorfologisch gezien gesitueerd op een rivierduin die ten dele of geheel bedekt is met overstromingsmateriaal en/of veen. Hierin heeft zich een vorstvaaggrond ontwikkeld. De rivierduin wordt omgeven door een rivierkomvlakte. Uit onderzoeken uit de omgeving blijkt dat er inderdaad sprake is van een rivierduin, waarvan de top vanaf circa 90 cm-mv aanwezig is. Daarboven is vanaf 50 à 55 cm-mv een zwak ontwikkelde B-horizont aangetroffen. In de top van de rivierduin kunnen archeologische resten uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd verwacht worden. Lokaal kunnen oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye voorkomen, al dan niet met daaronder een restgeul, bestaande uit (amorf) veen, van dezelfde Formatie. •

Kunnen er archeologische vindplaatsen in het onderzoeksgebied aanwezig zijn en zo ja welke en waar (welke diepte) en in welke vorm?

In de omgeving van het plangebied zijn archeologische vondsten uit de periode Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd bekend. Voor de meeste vondstmeldingen is geen complextype opgegeven; voor slechts één vondstmelding is dit wel het geval. Hier zouden de archeologische resten afkomstig zijn uit een nederzettingscontext. Binnen het plangebied kunnen vindplaatsen aanwezig zijn uit de hierboven genoemde archeologische periodes. Resten uit het Laat-Paleolithicum tot en met de IJzertijd worden verwacht in de top van de C-horizont vanaf circa 90 cm-mv. Resten uit de Romeinse tijd en Vroege Middeleeuwen kunnen ook in de top van de C-horizont aanwezig zijn, maar mogelijk ook al in de

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

22 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

B-horizont, vanaf 50 cm-mv. Jongere resten worden in de top van de B-horizont verwacht, vanaf 50 cm-mv, en/of direct onder de bouwvoor. Voorafgaand aan het booronderzoek is conform de BRL 4003 een Plan van Aanpak opgesteld dat op 3 juli 2023 namens gemeente Druten getoetst en geaccordeerd is door mw. E. van der Linden (Regioarcheoloog).

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

23 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

3

Booronderzoek

3.1

Werkwijze Booronderzoek Op 14 juli 2023 zijn conform het door de gemeente geaccordeerde Plan van Aanpak door E.E.A.. van der Kuijl (senior KNA archeoloog / senior KNA prospector) ter plaatse van de onderzoekslocatie in totaal vijf (5) verkennende boringen gezet. Ter plaatse van de boringen is de aanwezige oppervlakteverharding handmatig verwijderd. Het booronderzoek is uitgevoerd conform de eisen van de KNA versie 4.1, specificatie VS03, de BRL SIKB 4003 en het vooraf opgestelde en geaccordeerde Plan van Aanpak. De boringen zijn verkennend gezet met een 7 centimeter edelmanboor. Boring 3 is vanaf een diepte van 1,5 m-mv doorgezet met een steekguts met een diameter van 3 cm. De boringen zijn zo gelijkmatig mogelijk over het plangebied verdeeld volgens een verspringend driehoeksgrid. De exacte locaties van de boorpunten zijn met GPS ingemeten met uitzondering van de boring in de kas die met behulp van meetlinten is ingemeten ten opzichte van de voorgevel van de kas. Van alle boringen buiten de kas is de maaiveldhoogte afgeleid van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3). De maaiveldhoogte binnen de kas is geëxtrapoleerd vanuit de maaiveldhoogtes buiten de kas.21 Alle boringen zijn doorgezet tot in de natuurlijke ongeroerde grond. Het opgeboorde sediment is in het veld bodemkundig beschreven conform de NEN 5104 en de bodemclassificatie volgens De Bakker en Schelling (1989).

Alle afzonderlijke bodemlagen zijn versneden en verbrokkeld (bij klei en zavel) of droog gezeefd (bij zand) over een zeef met een maaswijdte van 4 mm en geïnspecteerd op de aanwezigheid van archeologische indicatoren zoals fragmenten vuursteen, aardewerk, houtskool, verbrande leem, bot etc.

3.2

Resultaten Geologie en Bodem Voor de ligging van de boorpunten wordt verwezen naar bijlage 3. De resultaten van de boringen (de boorbeschrijvingen) zijn opgenomen in bijlage 4. Op grond van de onderzoeksresultaten kunnen de onderzoeksvragen uit het Plan van Aanpak als volgt beantwoord worden: -

Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied? In het plangebied is sprake van een subrecente ophoging op rivierduinafzettingen (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen). De subrecente ophoging bestaat uit één of meerdere opgebrachte gevlekte zandlagen van fijn en matig fijn zand met veel modern baksteenpuin, kalksteenpuin en plastic. De opgebrachte zandlagen gaan scherp over in de natuurlijke ondergrond. De natuurlijke ondergrond bestaat uit matig fijn zand met iets grindjes en soms wat roestvlekken en wordt in de boringen buiten de kas (boring 1, 2, 4 en 5) aangetroffen op een diepte variërend van 50 cm-mv in boring 1 tot 75 cm-mv in boring 2. Boring 3 in de kas heeft een afwijkende bodemopbouw. Hier is onder de verharding met betontegels een subrecente ophoging aangetroffen die op 30 cm-mv overgaat in schoon matig fijn zand. De schone zandlaag gaat op een diepte van 65 cmmv over in een 25 cm dikke iets gevlekte laag fijn zand met iets grindjes. Dit is geïnterpreteerd als een overstoven oude bodem, mogelijk een akkerlaag gevormd in oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye. Van 90 cm-mv tot 140 cm-mv is de laag donkergrijs en siltig en gaat deze scherp over in een dikke donkerbruine veenlaag met houtresten. Deze laag is geïnterpreteerd een vulling van een restgeul (Formatie van Kreftenheye).

De basis van het bodemprofiel bestaat uit grijs matig fijn iets siltig zand dat echter onder de grondwaterspiegel uit de guts liep.

21

Het tegelniveau in de kas ligt nagenoeg gelijk aan het maaiveld buiten de kas.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

24 van 42

Project Kenmerk

-

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Wat is de intactheid van het bodemprofiel binnen het plangebied? Onder de oppervlakteverharding, de subrecente bouwvoor en de subrecente puinrijke ophoging is sprake van een intact bodemprofiel. De minimale verstoringdiepte bedraagt 30 cm-mv (boring 3) en de maximale verstoringsdiepte bedraagt 75 cm-mv (boring 2).

Afbeelding 11: Foto van het boorprofiel van boring 2 met v.l.n.r. onder de verharding een subrecente puinrijke ophogingslaag, de lichtgrijze gebroken puinlaag met brokken kalksteen, de gevlekte laag met fragmenten plastic en het lichtgele rivierduinzand.

Afbeelding 12: Foto van het boorprofiel van boring 3 met v.l.n.r. en van boven naar onder de subrecente gevlekte ophoging, de gele laag ‘stuifzand’, de lichtgrijze en donkergrijze overstoven oude bodem en het donkerbruine veen (restgeulvulling) overgaand in grijs matig fijn zand.

-

Zijn, daar waar de bodem intact is, archeologische indicatoren aangetroffen die kunnen wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het onderzoeksgebied? Zo ja, wat is de aard en diepteligging ervan? Nee, in geen van de boringen zijn archeologische indicatoren aangetroffen, ook niet in de overstoven oude bodem in boring 3. Wel dient opgemerkt te worden dat het verzamelen van archeologische indicatoren niet het doel is van een verkennend booronderzoek.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

25 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Afbeelding 13: Impressie van de onderzoekslocatie ten tijde van het booronderzoek. Foto genomen vanaf de Kloosterweg in zuidelijke richting.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

26 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Afbeelding 14: Foto van de onderzoekslocatie genomen in de aanwezige kas c.q. caravanstalling (bij boring 3). De foto is in zuidoostelijke richting genomen.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

27 van 42

Project Kenmerk

-

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Zijn er archeologische lagen aangetroffen (cultuur- en afvallagen c.q. ophogingslagen)? Zo ja, wat is de aard, diepteligging en minimale en maximale dikte ervan? Ja, in boring 3 is sprake van een oude overstoven bodem op het rivierduin met daaronder een verlande restgeul. Het verdere verloop van deze restgeul binnen het plangebied kon niet vastgesteld worden op basis van het verkennend booronderzoek. Wel is vastgesteld is dat tijdens en na het verlanden van de restgeul bewoning in of nabij het plangebied heeft plaatsgevonden, waarbij een cultuurlaag (of akkerlaag) is ontstaan. Deze bewoningslaag bevindt zich op een diepte van 65 cm-mv tot 140 cm-mv.

-

In welke mate stemmen de resultaten overeen met de verwachtingen? Op basis van het bureauonderzoek werd een rivierduin in de ondergrond verwacht, waarvan de top vanaf circa 90 cm-mv aanwezig kan zijn. Daarboven zou vanaf 50 à 55 cm-mv een zwak ontwikkelde B-horizont aangetroffen kunnen worden. In de top van de rivierduin kunnen archeologische resten uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd verwacht worden. Lokaal kunnen oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye voorkomen, al dan niet met daaronder een restgeul, bestaande uit (amorf) veen, van dezelfde Formatie. Uit het verkennend booronderzoek is gebleken dat deze verwachting grotendeels correct is voor het deel van het plangebied dat binnen de aanwezige kas gelegen is. Buiten de kas is de natuurlijke bodem grotendeels afgetopt door eerdere graafwerkzaamheden. Als we de hoogte van de top van de C-horizont binnen de kas aanhouden (30 cm-mv) dan is de natuurlijke C-horizont buiten de kas naar verwachting 20 cm (boring 1) tot 35 cm (boring 4) afgetopt. Hiermee zijn verwachting alle ondiepe sporen in de top van het rivierduin verdwenen. Alleen diepe sporen zoals afvalkuilen kunnen bewaard zijn gebleven. Binnen de kas is de bodemverstoring miniem en beperkt gebleven tot 30 cm-mv.

Vanwege de aanwezigheid van een overstoven oude bodem in de kas is de hoge archeologische verwachting voor de periode Neolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen bevestigd voor de onderzoekslocatie. De hoge archeologische verwachting voor de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd is niet bevestigd met het onderzoek. Over de middelhoge archeologische verwachting voor der periode Laat Paleolithicum kunnen vooralsnog geen uitspraken worden gedaan.

-

Is er vervolgonderzoek noodzakelijk? Zo ja, welke methode is hiervoor het meest geschikt? Op basis van de resultaten van het booronderzoek wordt vervolgonderzoek in het plangebied noodzakelijk geacht indien bodemingrepen dieper dan 30 cm-mv/ circa 6,70 m+NAP worden uitgevoerd. Tijdens het booronderzoek hebben de directievoerder (mw. G. Offerein) en de initiatiefnemer (dhr. J.A.M. Romeijnders) aangegeven dat er in het plangebied geen graafwerkzaamheden plaats zullen vinden, met uitzondering van de verwijdering van de bestaande licht gefundeerde kas en de oppervlakteverharding. Het terrein van de nieuwbouw zal voorafgaand aan de bouwwerkzaamheden 80 cm ten opzichte van het bestaande peil worden opgehoogd, waarmee de maaiveldhoogte gelijk getrokken wordt aan de maaiveldhoogte c.q. het peil van de aanpalende bestaande woning (Kloosterweg 30). Op dit moment is nog niet bekend of voor de nieuwbouw grondverbetering zal worden toegepast.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

28 van 42

Project Kenmerk

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

4

Conclusie en aanbeveling

4.1

Conclusie Bureauonderzoek Het plangebied is geomorfologisch gezien gesitueerd op een rivierduin die ten dele of geheel bedekt is met overstromingsmateriaal en/of veen. Hierin heeft zich een vorstvaaggrond ontwikkeld. De rivierduin wordt omgeven door een rivierkomvlakte. Uit onderzoeken uit de omgeving blijkt dat er inderdaad sprake is van een rivierduin, waarvan de top vanaf circa 90 cm-mv aanwezig is. Daarboven is vanaf 50 à 55 cm-mv een zwak ontwikkelde B-horizont aangetroffen. In de top van de rivierduin kunnen archeologische resten uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd verwacht worden. Lokaal kunnen oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye voorkomen, al dan niet met daaronder een restgeul, bestaande uit (amorf) veen, van dezelfde Formatie. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische vondsten uit de periode Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd bekend. Voor de meeste vondstmeldingen is geen complextype opgegeven; voor slechts één vondstmelding is dit wel het geval. Hier zouden de archeologische resten afkomstig zijn uit een nederzettingscontext. Uit het cartografisch onderzoek blijkt dat het plangebied al voor het opstellen van de verpondingskaart van 1809 bebouwd was. Deze bebouwing, met het bijbehorende erf, bevond zich in de noordoostelijke hoek.

Vanaf de kaart van 1935 is de bebouwing uitgebreid maar het zuidelijke deel blijft een agrarische functie houden. Op de kaart van 1970 staat hier voor het eerst bebouwing in de vorm van kassen, welke tot op de kaart van 2006 zichtbaar zijn. Voor de realisatie van de kassen in het noordelijke deel, welke volgens het BAG-register uit 1981 stammen, is de oudere bebouwing gesloopt. Onbekend is tot hoe diep de bodem geroerd is ter plaatse van de oudere bebouwing en de kassen. Archeologische resten kunnen vanaf 50 à 55 cm-mv aanwezig zijn, waardoor deze resten afhankelijk van het type fundering en de diepte van de fundering van de kassen al dan niet verstoord zijn. Ter plaatse van de poeren en palen van de kas in het plangebied is de bodem tot 80 cm-mv geroerd. Tussen de poeren is de bodem naar verwachting nog intact; dat wil zeggen niet geroerd voor de bouw van de kas. De poeren hebben naar verwachting de Bhorizont geroerd, maar de top van de C-horizont kan nog intact aanwezig zijn. Booronderzoek In het plangebied is sprake van een subrecente ophoging op rivierduinafzettingen (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen). De subrecente ophoging bestaat uit één of meerdere opgebrachte gevlekte zandlagen van fijn en matig fijn zand met veel modern baksteenpuin, kalksteenpuin en plastic. De opgebrachte zandlagen gaan scherp over in de natuurlijke ondergrond.

De natuurlijke ondergrond bestaat uit matig fijn zand met iets grindjes en soms wat roestvlekken en wordt in de boringen buiten de kas (boring 1, 2, 4 en 5) aangetroffen op een diepte variërend van 50 cm-mv in boring 1 tot 75 cm-mv in boring 2. Boring 3 in de kas heeft een afwijkende bodemopbouw. Hier is onder de verharding met betontegels een subrecente ophoging aangetroffen die op 30 cm-mv overgaat in schoon matig fijn zand. De schone zandlaag gaat op een diepte van 65 cm-mv over in een 25 cm dikke iets gevlekte laag fijn zand met iets grindjes. Dit is geïnterpreteerd als een overstoven oude bodem, mogelijk een akkerlaag gevormd in oeverafzettingen van de Formatie van Kreftenheye. Van 90 cm-mv tot 140 cm-mv is de laag donkergrijs en siltig en gaat deze scherp over in een dikke donkerbruine veenlaag met houtresten. Deze laag is geïnterpreteerd een vulling van een restgeul (Formatie van Kreftenheye). De basis van het bodemprofiel bestaat uit grijs matig fijn iets siltig zand dat echter onder de grondwaterspiegel uit de guts liep.

© Hamaland Advies, Ambachtsweg 9b, 7021 BT Zelhem

29 van 42

Project Kenmerk

4.2

: BO en IVO Plangebied Kloosterweg 30 te Horssen : DWS/ALG/HAMA/234398

Selectieadvies Op basis van de resultaten van het verkennend booronderzoek wordt vervolgonderzoek in het plangebied noodzakelijk geacht indien bodemingrepen dieper dan 30 cm-mv/ circa 6,70 m+NAP worden uitgevoerd. Tijdens het booronderzoek hebben de directievoerder (mw. G. Offerein) en de initiatiefnemer (dhr. J.A.M. Romeijnders) aangegeven dat er in het plangebied geen graafwerkzaamheden plaats zullen vinden, met uitzondering van de verwijdering van de bestaande licht gefundeerde kas en de oppervlakte verharding. Het terrein van de nieuwbouw zal voorafgaand aan de bouwwerkzaamheden 80 cm ten opzichte van het bestaande peil worden opgehoogd waarmee de maaiveldhoogte gelijk getrokken wordt aan de maaiveldhoogte c.q. peil van de aanpalende bestaande woning (Kloosterweg 30). Op dit moment is nog niet bekend of voor de nieuwbouw grondverbetering zal worden toegepast.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=wdw&id=1e1f5f52-00b6-4037-a923-778445d43045